Στην αρχή νομίζουμε ότι τα ερωτήματα που μας αναγκάζουν να ξεκινήσουμε μια φιλοσοφική συζήτηση είναι δύσκολα αλλά συνηθισμένα , σαν εκείνα που αντιμετωπίζει η επιστήμη. Όταν όμως προσπαθήσουμε να τα απαντήσουμε, συνειδητοποιούμε την ιδιαιτερότητά τους. Δεν ξέρουμε από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους και ποια μέθοδο πρέπει να χρησιμοποιήσουμε, για να βρούμε την απάντηση στο πρόβλημα που διατυπώνουν.

1. Ραφαήλ, Η σχολή των Αθηνών, Βατικανό
1.1 Η ιδιαιτερότητα στη φιλοσοφική σκέψη
© Ιωάννης Ψήφας

2. ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ
ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ

3. ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ
ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ
Διαβάζουμε το κείμενο του Βίμ Βέντερς:
•Ποιά ερωτήματα θέτει;
•Γιατί αναφέρει στην αρχή του κειμένου τη
φράση: «Όταν το παιδί ήταν παιδί»;
•Ποιό το περιεχόμενο των ερωτημάτων
αυτών;

4. •Έχετε βάλει ποτέ εσείς τέτοια ερωτήματα στον εαυτό σας;
•Τί αισθήματα σας δημιουργούν οι απαντήσεις που τυχόν
έχετε δώσει;
© Ιωάννης Ψήφας

5. •Απορία (α (στερητικό) + πόρος (=πέρασμα): Βρίσκομαι σε
γνωσιολογικό αδιέξοδο, ζητώ απαντήσεις
•Φιλοσοφώ: =επιθυμώ να γίνω σοφός, επιθυμώ να κάνω
κτήμα μου την αληθινή γνώση
Η φιλοσοφική στάση
αφετηρία έχει…

6. Φιλοσοφική στάση σημαίνει….

7. Επομένως:
η ενασχόληση με αυτά τα
ερωτήματα μας βοηθά να
διερευνήσουμε τα όρια της
ανθρώπινης σκέψης,
δηλαδή να καταλάβουμε
μέχρι πού μπορούν να
φτάσουν τα λογικά και τα
εννοιολογικά μας εργαλεία.
Ο «στοχαστής» του Ροντέν

8. τα ερωτήματα αυτού του είδους τα ονομάζουμε:
οριακά, θεμελιώδη ή έσχατα
Ακόμη και αν δε βρούμε τις απαντήσεις, που μπορεί να
ξεπερνούν τις γνωστικές μας δυνατότητες, αξίζει να
δοκιμάσουμε, ακριβώς επειδή τα ερωτήματα είναι
οριακά.
Η αναζήτηση των απαντήσεων θα μας συναρπάσει και θα
διευρύνει τον πνευματικό μας ορίζοντα.

9. Φιλοσοφία είναι σκέψη πάνω στην
ίδια τη σκέψη και τις δυνατότητές
της.

10. Αριστοτέλης
πολλοί τον χρησιμοποιούν για να δηλώσουν και τα προϊόντα της,
δηλαδή τις θεωρίες στις οποίες καταλήγουν οι φιλόσοφοι (π.χ. η
φιλοσοφία του Αριστοτέλη, του Σπινόζα, του Καντ κτλ.)

11. Πάντως πρέπει να τονιστεί
ο δυναμικός και “ανοικτός”
χαρακτήρας του
“φιλοσοφείν”. Όπως έχει
παρατηρήσει ο Καντ, είναι
σωστότερο να λέμε ότι
πρέπει να μαθαίνουμε
το “πώς να φιλοσοφούμε”
και όχι να μαθαίνουμε ένα
έτοιμο “σώμα”
φιλοσοφικών αντιλήψεων
και θεωριών.

12. Χρησιμοποιούμε τον όρο «φιλοσοφία» πολλές
φορές αυθαίρετα, διότι…
τις τελευταίες δεκαετίες- έχει γίνει κατάχρηση
της λέξης “φιλοσοφία” στην καθημερινή
γλώσσα. Αυτό οφείλεται ως ένα σημείο στην
ευρύτητα της εφαρμογής της έννοιας την οποία
δηλώνει η λέξη, που μας οδηγεί σε πολύ
περισσότερες από μία “φιλοσοφίες”
© Ιωάννης Ψήφας

13. Έτσι έχουμε:
φιλοσοφία της φύσης,
φιλοσοφία του ανθρώπου, της κοινωνίας,
της ιστορίας,
καθώς και πολλές άλλες, περισσότερο
εξειδικευμένες φιλοσοφίες, όπως είναι:
η φιλοσοφία των μαθηματικών,
Η ηθική φιλοσοφία, η φιλοσοφία του δικαίου,
η φιλοσοφία της τέχνης,
αλλά και της βιολογίας, της οικονομίας,
πρόσφατα ακόμη και της επικοινωνίας

14. Στη λογοτεχνία, στον κινηματογράφο (π.χ. Ο θάνατος
του Ιβάν Ιλίτς, νουβέλα του Λέοντος, Τολστόι, 2001,
Οδύσσεια του διαστήματος, ταινία του Στάνλευ
Κιούμπρικ), αλλά και σε συνθήματα σε τοίχους ή
γελοιογραφίες μπορούμε να αναζητήσουμε
θεμελιώδη ζητήματα/ ερωτήματα που θα μπορούσαν
να αποτελέσουν αφορμές για φιλοσοφικό
προβληματισμό. Ας εξετάσουμε σε ποιο βαθμό και με
ποιο τρόπο προάγεται η φιλοσοφική συζήτηση από
τέτοιου είδους δημιουργικές αναφορές.

15. © Ιωάννης Ψήφας

18. Αξιολόγηση:
1. Τι είναι η φιλοσοφία; Ποιο είναι το εργαλείο της;
2. Με ποιον τρόπο οι δημιουργικές εκφράσεις ορισμένων
ατόμων (π.χ. ταινία, πίνακας, σύνθημα σε τοίχο) προάγουν τη
φιλοσοφική συζήτηση; Να δώσετε δυο παραδείγματα.
3. Να σχολιάσετε το κείμενο 1 (σελ.11). Σε τι αναφέρεται ο
Αριστοτέλης;
4. Ποιες είναι οι ενδεχόμενες ωφέλειες από την ενασχόληση με
την φιλοσοφία; Μπορείτε να συμβουλευτείτε το κείμενο της
ερώτησης 2 (σελ.12).