Instruktura  ng Wikang   FilipinoIpinasa ni: Jorebel E. BillonesIpinasa kay: Mrs. Salvacion Frondozo
Ponolohiya- angtawag sa pag-aaral ng mgapattern ng mgatunog ng wika.
Ponema- ito ay    binubuo ngmakabuluhang tunog.
Articulatory phonetics- isang paraan upangilarawan kung paano binibigkas ang mgafonema ng isang wika. Tatlong salik ang k...
Mga ponemang katinig/p/ vs. /b/       /?/ vs. /h/         /m/ vs. /b/        /w/ vs. /y//pa . sa/ pasa    /?i . liN/ iling...
Mailalarawan ang mga katinig ng Filipino sapamamagitan ng limang punto ng artikulasyon: 1. Panlabi- ang ibabang labi ay d...
Diptonggo – Ito ay magkasamang patinig atmalapatinig sa isang pantig. Ang diptonggo ngFilipino ay ay, ey, iy, oy, uy, aw a...
Ang Kaurian ng Palatunugan sa WikangFilipino:A. Malumay2. Ito ay binibigkas ng marahan o   banayad at walang impit sa   la...
B. Mabilis2. Ito ay binibigkas ng tuluy-tuloy at walang impit    sa lalamunan.3. Ito ay ginagamitan ng bantas na pahilis.4...
C. Malumi2. Ito ay binibigkas ng marahan o   banayad ngunit may impit sa   lalamunan.3. Ito ay ginagamitan ng bantas na   ...
D. Maragsa2. Ang diing maragsa ay binibigkas ng   tuluy-tuloy ngunit may impit sa   lalamunan.3. Ito ay karaniwang nagtata...
ARALIN 2MORPOLOHIYA
Morpolohiya   Sa linggwistika, kilala din sa katagang palabuuan.   Tawag sa pag-aaral kung paanong ang bawat bahagi ng  ...
Morpema   pinakamaliit na yunit ng wika na may kahulugan.   Ito ay maaaring salita o bahagi lamang ng salita.   Ang mor...
Anyo ng morpema   Morpemang salitang ugat     binubuo lamang ng salitang ugat.     Ito ay mga salitang-hubad dahil sa h...
   Morpemang binubuo ng panlapi     ang mga panlapi, kahit hindi buong salita, ay mayroon      parin kahulugan dahil sa ...
Mga uri ng morpema   Morpemang may kahulugang leksikal     mga morpemang may natatanging kahulugan na      madaling mala...
   Morpemang may kahulugang pangkayarian     Mga morpemang nag bibigay ng impormasyon tungkol      sa gramatikal na gami...
Mga Pagbabagong morpoponemiko   Ito ay tumutukoy sa alin mang pagbabagong nagaganap    sa karaniwang anyo ng isang morpem...
Uri ng pagbabagong morponemiko1. Asimilasyon      Pagbabagong karaniwang nangyari sa tunog na /n/       sa mga panlaping ...
2 uri ng Asimilasyon 1.1 Asimilasyong di ganap     –   Ito ang pagbabagong nagaganap sa pusisyong pinal ng isang         m...
1.2 Asimilasyong ganap   –   Minsan, bukod sa parsyal o di-ganap na asimilasyon,       nawawala pa rin ang unang tunog ng ...
2. Pagkawala ng Ponema      Nawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag       nilagyan ito ng hulapi.      Halimba...
3. Paglilipat-diin     Ito ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay      hinuhulapian.      Halimbawa:      sira:in    haw...
4. Pagbabago ng ponema     may mga tunog na nagbabago sa ponema     Halimbawa:     ma- + dami = madami = marami     ma- +...
5. Pagkakaltas ng ponema     Nangyayari ang pagbabagong ito kung ang huling      ponemang patinig ng salitang-ugat ay naw...
PAGBUBUO NG MGA SALITA3. PAGLALAPI4. PAG – UULIT5. PAGTATAMBAL NG SALITA
1. PAGLALAPI  - sa pagkakapit ng iba’t–ibang uri ng panlapi sa  isang salitang-ugat, nakabubuo ng iba’t-ibang  salita na m...
2. PAG-UULIT  - isa pang paraan ng pagbuo ng salita mula sa  morpemang salitang-ugat.  - ang pag-uulit ay maaaring ganap, ...
b. Pag-uulit na Parsyal – kapag ang bahagi lang ng salita anginuulit.       Salitang-ugat         Pag-uulit       usok    ...
Samantala, sa pagtatambal rin ng dalawang salitang-uganamang makalikha ng ikatlong kahulugan.Halimbawa:      basag + ulo =...
3. PAGTATAMBAL NG SALITA   - isa pang paraan ng pagbubuo ng salita ay ang pagsasama ng     dalawang morpemang salitang-uga...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Proyekto sa Instrukura ng Wikang Filipino

16,221

Published on

Proyekto ng mga mag-aaral na kumukuha ng Bachelor of Secondary Education Major in Filipino sa University of Perpetual System Dalta Molino.

Ipinasa ni Jorebel Billones
Ipinasa kay Mrs. Salvacion Frondozo

Published in: Education
1 Comment
5 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total Views
16,221
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
479
Comments
1
Likes
5
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Proyekto sa Instrukura ng Wikang Filipino

  1. 1. Instruktura ng Wikang FilipinoIpinasa ni: Jorebel E. BillonesIpinasa kay: Mrs. Salvacion Frondozo
  2. 2. Ponolohiya- angtawag sa pag-aaral ng mgapattern ng mgatunog ng wika.
  3. 3. Ponema- ito ay binubuo ngmakabuluhang tunog.
  4. 4. Articulatory phonetics- isang paraan upangilarawan kung paano binibigkas ang mgafonema ng isang wika. Tatlong salik ang kailangan upang makapagsalita ang tao: 1. ang pinanggagalingan ng lakas o enerhiya 2. ang kumakatal na bagay o artikulador 3. ang patunugan o resonadorAng hangin ang nagiging midyum o pahatiran ng mga alon ng tunog na siya naman nating naririnig.
  5. 5. Mga ponemang katinig/p/ vs. /b/ /?/ vs. /h/ /m/ vs. /b/ /w/ vs. /y//pa . sa/ pasa /?i . liN/ iling /ma . ta/ mata /la . wa/ lawa/ba . sa/ basa /hi . liN/ hiling /ba . ta/ bata /la . ya/ laya/t/ vs. /d/ /n/ vs. /d/ /n/ vs. /g//ta . tay/ tatay /no . on/ noon /na . ta/ nata/da. tay/ datay /do . on/ doon /ga . ta/ gata/k/ vs. /g/ /s/ vs. /h/ /l/ vs. /r//kuloN/ kulong /si . pag/ sipag /ku . lot/ kulot/guloN/ gulong /hi . pag/ hipag /ku . rot/ kurot
  6. 6. Mailalarawan ang mga katinig ng Filipino sapamamagitan ng limang punto ng artikulasyon: 1. Panlabi- ang ibabang labi ay dumidiit sa labing itaas. /p,b,m/ 2. Pangngipin – ang dulo ng dila ay dumidiit sa loob ng mga ngiping itaas. /t,d,n/ 3. Panggilagid – ang ibabaw ng dulo ng dila ay lumalapit o dumidiit sa punong gilagid. /s,l,r/ 4. (Pangngalangala) Velar – ang ibabaw ng puno ng dila ay dumidiit sa velum o malambot na bahagi ng ngalangala. /k,g,n/ 5. Glottal – ang mga babagtingang ay nagdidiit o naglalapit at hinaharang o inaabala ang presyon ng papalabas na hininga upang lumikha ng paimpit o pasutsot na tunog.
  7. 7. Diptonggo – Ito ay magkasamang patinig atmalapatinig sa isang pantig. Ang diptonggo ngFilipino ay ay, ey, iy, oy, uy, aw at iw. Klaster o kambal katinig- ang magkasunod na dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. /pl/, /tr/,/dr/, /kl/, at /bl/. Pares Minimal- ito ay pares ng salita na magkaiba ang kahulugan ngunit magkatulad ang bigkas maliban sa isang ponema na nasa parehong pusisyon sa salita.Hal: gulay-kulay sabaw-sabayPonemang malayang nagpapalitan- ang isa sa mga ponema nito ay naipagpapalit ng ibang ponema ngunit hindi naman nagbabago ang kahulugan ng nasabing salita.Hal: kurut- kurot binte-binti
  8. 8. Ang Kaurian ng Palatunugan sa WikangFilipino:A. Malumay2. Ito ay binibigkas ng marahan o banayad at walang impit sa lalamunan.3. Ito ay hindi ginagamitan ng bantas o tuldik.4. Maaaring magtapos sa patinig o katinig.Mga halimbawa:buhay kawayan kama
  9. 9. B. Mabilis2. Ito ay binibigkas ng tuluy-tuloy at walang impit sa lalamunan.3. Ito ay ginagamitan ng bantas na pahilis.4. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig o katinig.Mga halimbawa:buhay katawan dalawamapula marumi makulit
  10. 10. C. Malumi2. Ito ay binibigkas ng marahan o banayad ngunit may impit sa lalamunan.3. Ito ay ginagamitan ng bantas na paiwa (‘).4. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig.Mga halimbawa:makata muta sukasakali puno bata
  11. 11. D. Maragsa2. Ang diing maragsa ay binibigkas ng tuluy-tuloy ngunit may impit sa lalamunan.3. Ito ay karaniwang nagtatapos sa patinig.4. Ang bantas na ginagamit ay pakupya (^).Mga halimbawa:dugo dukha gintosampu kaliwa wala
  12. 12. ARALIN 2MORPOLOHIYA
  13. 13. Morpolohiya Sa linggwistika, kilala din sa katagang palabuuan. Tawag sa pag-aaral kung paanong ang bawat bahagi ng salita ay pinagsasama-sama upang makabuo ng salita. Ito ay pag-aaral ng istraktura ng mga salita at ng relasyon nito sa iba pang mga salita.
  14. 14. Morpema pinakamaliit na yunit ng wika na may kahulugan. Ito ay maaaring salita o bahagi lamang ng salita. Ang morpema ay laging may kahulugang taglay sa sarili. Halimbawa: mabait = ma- + bait matalino = ma- + talino
  15. 15. Anyo ng morpema Morpemang salitang ugat  binubuo lamang ng salitang ugat.  Ito ay mga salitang-hubad dahil sa hinubaran ang salita ng panlapi o walang kasamang panlapi.  malayang morpema, ito ay maaaring makapag-isa o may taglay na kahulugan kahit walang kasamang panlapi. Halimbawa: Itlog, langit, bahay, yaman, talino, diwa, sulat, atbp.
  16. 16.  Morpemang binubuo ng panlapi  ang mga panlapi, kahit hindi buong salita, ay mayroon parin kahulugan dahil sa dumadagdag ito sa kahulugan ng salitang ugat.  di-malayang morpema; hindi makikita ang tiyak na taglay na kahulugan hanggang hindi naisasama sa ibang morpema. Halimbawa: ma- + bait ma- + talino
  17. 17. Mga uri ng morpema Morpemang may kahulugang leksikal  mga morpemang may natatanging kahulugan na madaling malaman.  Content-morphemes  Open class, dahil sa maari itong madagdagan ng mga bagong salita. Halimbawa: dahon, ganda, lakad, at karunungan
  18. 18.  Morpemang may kahulugang pangkayarian  Mga morpemang nag bibigay ng impormasyon tungkol sa gramatikal na gamit sa pamamagitan ng pag- uugnay ng mga salita sa pangungusap.  Ito ay nakapagpapalinaw ng kahulugan ng buong pangungusap.  Function-morphemes  Close class, dahil sa hindi ito nadadagdagan ng mga bagong miyembro. Halimbawa: ang, si, ng, sa, pero, dahil, kung, kahit, atbp.
  19. 19. Mga Pagbabagong morpoponemiko Ito ay tumutukoy sa alin mang pagbabagong nagaganap sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito. Ang nakaiimpluwensiyang ponema ay maaaring yung sinusundan ng morpema o yung sumusunod dito, bagama’t karaniwang nang ang sinusundang ponema ang nakaiimpluwensiya.
  20. 20. Uri ng pagbabagong morponemiko1. Asimilasyon  Pagbabagong karaniwang nangyari sa tunog na /n/ sa mga panlaping pang-, mang-, hing- o sing- dahilan sa impluwensiya ng kasunod na tunog. Halimbawa: pang- + bansa = pangbansa = pambansa mang- + bola = mangbola = mambola sing- + tamis = singtamis = sintamis
  21. 21. 2 uri ng Asimilasyon 1.1 Asimilasyong di ganap – Ito ang pagbabagong nagaganap sa pusisyong pinal ng isang morpema dahilan sa impluwensiya ng kasunod na tunog. Halimbawa: pang- + tukoy = pangtukoy = pantukoy mang- + dukot = mangdukot = mandukot sing- + puti = singputi = simputi mang- + bola = mangbola = mambola
  22. 22. 1.2 Asimilasyong ganap – Minsan, bukod sa parsyal o di-ganap na asimilasyon, nawawala pa rin ang unang tunog ng salitang nilalapian. Halimbawa: pan- + talo = pantalo = panalo mang- + kuha = mangkuha = manguha
  23. 23. 2. Pagkawala ng Ponema  Nawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag nilagyan ito ng hulapi. Halimbawa: tira + -an = tirahan = tirhan dakpin sarhan kamtan [dakip] [-in] [sara] [-an] [kamit] [-an]
  24. 24. 3. Paglilipat-diin  Ito ay nagaganap kapag ang salitang-ugat ay hinuhulapian. Halimbawa: sira:in hawa:kan putu:lin [si:ra] [-in] [ha:wak] [-an] [pu:tol] [-an] Subuking bigkasin ang mga sumusunod na salita: iwas sira lapat Ngayon, bigkasin ang nilapiang mga salita: iwasan sirain lapatan
  25. 25. 4. Pagbabago ng ponema  may mga tunog na nagbabago sa ponema Halimbawa: ma- + dami = madami = marami ma- + dapat = madapat = marapat Madikit ‘sticky’ at hindi marikit ‘lovely’
  26. 26. 5. Pagkakaltas ng ponema  Nangyayari ang pagbabagong ito kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala kapag nilalagyan ng hulapi. Halimbawa: takip + -an = takipan = takpan sara + -an = sarahan = sarhan
  27. 27. PAGBUBUO NG MGA SALITA3. PAGLALAPI4. PAG – UULIT5. PAGTATAMBAL NG SALITA
  28. 28. 1. PAGLALAPI - sa pagkakapit ng iba’t–ibang uri ng panlapi sa isang salitang-ugat, nakabubuo ng iba’t-ibang salita na may kani-kaniyang kahulugan.Halimbawa: TUBIG ma- + tubig = matubig [ maraming tubig ] pa- + tubig = patubig [ padaloy ng tubig ] tubig + -an = tubigan [ lagyan ng tubig ] tubig + -in- = tinubig [ pinarusahan sa tubig ]
  29. 29. 2. PAG-UULIT - isa pang paraan ng pagbuo ng salita mula sa morpemang salitang-ugat. - ang pag-uulit ay maaaring ganap, parsyal o maaaring pareho.Halimbawa:h. Pag-uulit na ganap – kapag ang salita ay inuulit. Salitang-ugat Pag-uulit taon taun-taon bahay bahay-bahay araw araw-araw
  30. 30. b. Pag-uulit na Parsyal – kapag ang bahagi lang ng salita anginuulit. Salitang-ugat Pag-uulit usok uusok balita bali-balita tahimik tahi-tahimikc. Pag-uulit na parsyal at ganap Salitang-ugat Pag-uulit sigla masigla-sigla saya masaya-saya matuto matuto-tuto
  31. 31. Samantala, sa pagtatambal rin ng dalawang salitang-uganamang makalikha ng ikatlong kahulugan.Halimbawa: basag + ulo = basagulo anak + pawis = anakpawis dalaga + bukid = dalagambukid
  32. 32. 3. PAGTATAMBAL NG SALITA - isa pang paraan ng pagbubuo ng salita ay ang pagsasama ng dalawang morpemang salitang-ugat. Tinatawag itong tambalang salita. Sa pagsasama ng dlawang salitang-ugat maaaring manatili ang kahulugan ng dalawang-salita.h. Inilalarawan ng ikalawang salita ang unang salita Halimbawa: taong-bundok, kulay-dugok. Tinatanggap ng unang salita ang ginagawa ng unang salita Halimbawa: ingat-yaman, pamatid-uhawn. Ipinapakita ng ikalawang salita ang gamit ng unang salita Halimbawa: bahay-aliwan, silid-aralanq. Isinasaad ng ikalawang salita ang pinagmulan ng unang salita Halimbawa: batang-lansangan, kahoy-gubatt. Kasabay o katimbang ng ikalawang salita ang unang salita Halimbawa: urong-sulong, lulubog-lilitaw
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×