Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
-- ang tawag sa maagham na pag-
aaral ng tunog
-- pinag-aaralan ang wastong
bigkas ng mga tunog na tinatawag
na ponema.
Ponetiko – ang galaw at bahagi ng katawan ng
tao saklaw sa pag-aaral kung saan isinagawa
ng tunog sa pagsasalita o wastong...
Ponemang Katinig – binubuo ng 16 na ponema– 16
/ b/, /p/, /k /, /g/, /d/, /t/, /h/, /s/, /l/, /r/, /m/, /n/,
/ng/, /w/,/y/...
 ang tunog na /e/ at /i/ o /o/ at /u/ ay
malayang nagkakapalitan na hindi
nagbabago ang kahulugan ng mga salita--
Allopho...
Pares Minimal – magkatugmang salita na hindi
magkaugnay na kahulugan subalit tugmang-tugma sa
bigkas maliban sa isang pon...
Ponemang
Suprasegemental
 Tono – tumutukoy ito sa pagtaas at pagbaba ng
tinig.
-- nakukuha ang mensahe ng kausap–
nangang...
Ang Prinsipal na sangkap ng
Pananalita
Ang enerhiya ay ang nalilikhang
presyon o presyur ng papalabas na
hiningang galing ...
Ang bibig ng tao ( tingnan ang
larawan ni OSCAR) ay may apat na
bahaging mahalaga sa pagbigkas ng
mga tunog.
1.Dila at pan...
2 uri ng ponema
Ponemang Segmental–
21 ponema
Ponemang
Supresegmental
Tsart ng Ponemang Segmental na Katinig
Paraan
ng
Pagbigk
as o
Artikulas
yon
Punto ng Artikulasyon
Panlabi
(bilabia
l)
Pang...
Punto ng Artikulasyon– tumutukoy
sa kung anong bahagi ng bibig
naisasagawa ang pagbigkas sa
ponema
Paraan ng Artikulasyo...
Tsart ng Segmental ng
Ponemang Patinig
Ayos
ng
Dila
Bahagi ng Dila
Harap Sentral likod
mataa
s
i u
gitna e o
mabab a
Morpolohiya
Ito ang tawag sa pag-aaral
ng mga morpema ng isang
wika at ng pagbubuo ng
mga ito sa salita.
Tinatawag din i...
Morpema
Ang tawag sa pinakamaliit na
yunit ng isang salita na
nagtataglay ng kahulugan.
May tatlong uri ng morpema–
iste...
Istem/ Salitang- ugat– ay ang payak
na salitang walang panlapi. Ang mga
ito ay maaring pangngalan, pang-uri at
pandiwa.
...
Morpemang binubuo ng
isang ponema
Matatagpuan ito sa mga salitang
buhat sa Kastila–
senado/ senadora; mayor/ mayora
• sa ...
Bukod sa mga istem at mga panlapi,
nakabubuo rin ng mga bagong salita sa
pamamagitan ng pag-uulit at pagtatambal ng mga
sa...
Uri ng Pagbabagong
Morpoponemiko
1. Asimilasyon / ŋ/ o /ng/
a. Asimilasyong di- ganap / parsyal
hal. Pangpalengke
pambayad...
2. Pagpapalit ng Ponema
a. /d/-- /r/ ≈ madami ≈ marami –pag patinig
ang hulihan ng unlapi.
b. /d/ -- /r/ ≈ lipad+ -in ≈ li...
3. Metatesis/ Maylipat
a. Nagkakapalit ang /l/ o /y/ ng salitang-ugat kapag
ginigitlapian ng [-in] ang mga ito.
hal. -in- ...
4. Pagkakaltas ng Ponema
-- kung ang huling ponemang patinig ng
salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito.
hal. Bukas ...
6. Pagdaragdag o Pagsusudlong
-- pagdaragdag ng isa pang hulapi gayong
mayroon nang hulapi ang nasabing salitang-ugat.
hal...
Pagbubuo ng mga Salita
1. Paglalapi – pagkakapit ng iba’t ibang uri ng
panlapi sa isang salitang0ugat, nakabubuo ng iba’t
...
2. Pag-uulit – paraan ng pagbuo ng salita
mula sa morpemang salitang-ugat.
Pag-uulit na ganap
hal. Taon taun-taon
bahay ba...
3. Pagtatambal ng salita - pagbubuo ng
salita na pinagsasama ng dalawang
morpemang salitang-ugat.
a. Inilalarawan ng ikala...
 Pagtatambal ng dalawang salitang-ugat
na maaaring makalikha ng ikatlong
kahulugan
hal.
basag + ulo = basagulo
anak+ pawi...
Sintaks
Ang pagkakaalam kung paano pinagsasama-
sama ang mga salita para bumuo ng mga
preys at mga sentens.
Ito ay may k...
Parirala at Sugnay
 Sugnay
-- isang lipon ng mga salitangmay simuno o paksa
at panaguri
-- buo o hindi buo ang diwa.
1.Su...
Pangungusap
Isang salita o lipon ng mga salita na
nagpapahayag ng buong diwa.
2 Bahagi ng pangungusap
Karaniwang ayos – n...
Anyo ng Pangungusap
1. Payak na pangungusap– binubuo ng isang paksa
at isang
2. panaguri na may iisang diwa
a) May payak n...
2. Tambalang Pangungusap
-- binubuo ng dalawang magkatimbang na
payak na pangungusap.
-- dapat magkaugnay ang mga ito at
n...
Pagpapahaba ng
Pangungusap
1. Pagpapahaba sa pamamagitan ng kataga
kataga- pa,ba,man,naman,nga,pala at iba
pa.
2. Pagpapah...
b. Kumplementong Tagatanggap-- kung sino
ang makikinabang sa sinasabi ng pandiwa
Pananda– para sa, para kay, at para kina....
e. Kumplementong Layon – tinutukoy ang
bagay.
Pananda – ng
hal. Nagtinda ng sapatos si Nanay.
f. Kumplementong Kagamitan o...
4. Pagpapahaba sa pamamagitan ng
pagtatambal
-- maaaring magtambal ang dalawang
batayan o payak na pangungusap sa
pamamagi...
Pokus ng Pandiwa
Tumutukoy sa kaugnayan ng pandiwa sa paksa
ng pangungusap.
1.Pokus sa Tagaganap o aktor– kapag ang
paksa...
2. Pokus sa layon– kung ang paksa ng
pangungusap ay ang layon ng pandiwa.
Panlapi– i-, -an, ma, ipa-, at –in
Hal. Ipadadal...
5. Pokus na kagamitan (Instrumental) -- kung ang
paksa ay kagamitan o kasangkapan ng kilos.
Panlapi– ipang-.
Hal. Ipang-aa...
1112734 634466593814442500
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

1112734 634466593814442500

10,547 views

Published on

1112734 634466593814442500

  1. 1. -- ang tawag sa maagham na pag- aaral ng tunog -- pinag-aaralan ang wastong bigkas ng mga tunog na tinatawag na ponema.
  2. 2. Ponetiko – ang galaw at bahagi ng katawan ng tao saklaw sa pag-aaral kung saan isinagawa ng tunog sa pagsasalita o wastong pagbigkas. Ponema – ang tawag sa mga yunit ng tunog ng isang wika ( Phoneme) phone -- tunog eme -- makabuluhan -- tumutukoy ito sa makabuluhang tunog – ang bawat ponema ay maaaring makapagbago ng kahulugan ng isang salita Hal. Nasa- pasa -- Maari ring di makapagpabago – Malayang nagpapalitan Hal. Babae-babai; lalake-lalaki
  3. 3. Ponemang Katinig – binubuo ng 16 na ponema– 16 / b/, /p/, /k /, /g/, /d/, /t/, /h/, /s/, /l/, /r/, /m/, /n/, /ng/, /w/,/y/, / ˆ ΄ -/. Ponemang Patinig - ayon sa mga linggwista at ilang mananaliksik, tatatlo lamang ang patinig ng Filipino; /a/, /i/, at /u/. Ayon kay Cubar (1994) ang fonemang /e/ at /o/ ay hiram na salita sa Kastila at English.
  4. 4.  ang tunog na /e/ at /i/ o /o/ at /u/ ay malayang nagkakapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan ng mga salita-- Allophone  Diptonggo/ Malapatinig – tumutukoy ito sa pinagsamang tunog ng isang patinig /a,e,I,o,u / at tunog ng isang malapatinig /w, y/ sa iisang pantig. (aw, iw, ow,ay ey,oy,uy) Hal. araw, ayaw, baboy atbp. Klaster o Kambal Katinig– ito ay magkasamang tunog ng dalawang ponemang katinig sa iisang pantig; matatagpuan ito sa– inisyal, sentral, pinal Hal. Blusa, kwento, hwag atbp.
  5. 5. Pares Minimal – magkatugmang salita na hindi magkaugnay na kahulugan subalit tugmang-tugma sa bigkas maliban sa isang ponema. Hal. Pala-bala ; hari- pari Ponemang Malayang Nagpapalitan (Allophone)– malayang nagpapalitan ang e at I; o at u. Hal. lalake- lalaki, Impit na tunog o Glotal sa Pasara – ang ponemang ito ang bukod tanging inirerepresinta ng titik o letra sa halip ay tuldik na paiwa ( ΄ ) para sa salitang malumi, tuldik na ( ˆ ) para sa salitang maragsa, kung ang tunog na ito ay nasa pusisyong pinal ng salita at kung minsan inireprisinta rin ito ng gitling kung ang tunog na ito ay nasa gitna ng salita sa pagitan ng panlapi o salitang nagtatapos sa katinig at ang kasunod na salita ay nagsisimula sa patinig. Ang mga salitang natatapos sa tunog na impit at tinatawag na malumi at maragsa tulad ng mga halimbawa: Salitang Malumi Salitang Maragsa 1. bata ΄ - child pipi ˆ - fattened 2. nasa ΄- desire, wish tala ˆ - list,note
  6. 6. Ponemang Suprasegemental  Tono – tumutukoy ito sa pagtaas at pagbaba ng tinig. -- nakukuha ang mensahe ng kausap– nangangaral, naiinis, nang-iinsulto, nagtatanong, nakikiusap o nag-uutos.  Haba- tumutukoy sa haba ng bigkas sa pantig ng salita na may patinig o katinig.  Diin - tumutukoy ito sa lakas ng bigkas sa pantig na kailangang bigyang-diin.  Antala/ Hinto/ Pagtigil – saglit na pagtigil
  7. 7. Ang Prinsipal na sangkap ng Pananalita Ang enerhiya ay ang nalilikhang presyon o presyur ng papalabas na hiningang galing sa baga na siyang nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig na siyang gumaganap na artikulador. Lumilikha ito ng tunog na minomodipika ng bibig na siya namang nagiging patunugan o resonador. Ang itinuturing na mga resonador ay ang bibig at guwang ng ilong
  8. 8. Ang bibig ng tao ( tingnan ang larawan ni OSCAR) ay may apat na bahaging mahalaga sa pagbigkas ng mga tunog. 1.Dila at panga ( sa ibaba) 2.Ngipin at labi ( sa unahan) 3.Matigas na ngalangala ( sa itaas) 4.Malambot na ngalangala ( sa likod)
  9. 9. 2 uri ng ponema Ponemang Segmental– 21 ponema Ponemang Supresegmental
  10. 10. Tsart ng Ponemang Segmental na Katinig Paraan ng Pagbigk as o Artikulas yon Punto ng Artikulasyon Panlabi (bilabia l) Pangngipin ( dental) Panggilagid Pangngalala Panlala munan (Larinja l) Impit (glottal) Matigas (palatal) Malambot (velar) Pasara: w.t. Pasara: m.t. p b t d k g ? Pasutsot: w.t. (Fricative) s h Pailong: m.t. (nasal) n ŋ (ng) Pagilagid: m.t. m l
  11. 11. Punto ng Artikulasyon– tumutukoy sa kung anong bahagi ng bibig naisasagawa ang pagbigkas sa ponema Paraan ng Artikulasyon– pagbigkas sa paraan ng pagpapalabas ng hangin sa bibig o ilong.
  12. 12. Tsart ng Segmental ng Ponemang Patinig Ayos ng Dila Bahagi ng Dila Harap Sentral likod mataa s i u gitna e o mabab a
  13. 13. Morpolohiya Ito ang tawag sa pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagbubuo ng mga ito sa salita. Tinatawag din itong palabuuan.
  14. 14. Morpema Ang tawag sa pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. May tatlong uri ng morpema– istem/salitang-ugat, panlapi at morpemang binubuo ng isang ponema.
  15. 15. Istem/ Salitang- ugat– ay ang payak na salitang walang panlapi. Ang mga ito ay maaring pangngalan, pang-uri at pandiwa. Panlapi– tinatawag na di- malaya sapagkat nalalaman lamang ang kahulugan nito kapag naisama na ito sa istem. Tinatawag na panlaping makangalan, kapag ang nabubuong salita ay pangngalan; panlaping makauri, kapag
  16. 16. Morpemang binubuo ng isang ponema Matatagpuan ito sa mga salitang buhat sa Kastila– senado/ senadora; mayor/ mayora • sa mga salitang nagtatapos sa o na nangangahulugan ng lalaki at sa mga salitang nagtatapos sa a na nangunguhulugang babae— barbero/ barbera; Aurelio/ Aurelia
  17. 17. Bukod sa mga istem at mga panlapi, nakabubuo rin ng mga bagong salita sa pamamagitan ng pag-uulit at pagtatambal ng mga salita.  Pag-uulit-- may tatlong paraan a. Parsyal o di-ganap na pag-uulit – unang pantig lamang ang inuulit. Hal. babasa, susulat, aawit b. Ganap na pag-uulit– buong salitang-ugat ang inuulit. Hal. Araw-araw, gabi-gabi c. Kumbinasyon ng parsyal at ganap na pag- uulit hal. Tutulog-tulog, sasayaw-sayaw, aalis-alis  Pagtatambal – pinagsasama sa isang pahayag ang dalawang salitang pinagtambal para makabuo ng isang salita. a. Malatambalan-- hal. Tsaang-gubat, bahay- ampunan
  18. 18. Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko 1. Asimilasyon / ŋ/ o /ng/ a. Asimilasyong di- ganap / parsyal hal. Pangpalengke pambayad pandama pangkahoy b. Asimilasyong ganap hal. Pamalengke pantalo= panalo pamahay panabing pangahoy
  19. 19. 2. Pagpapalit ng Ponema a. /d/-- /r/ ≈ madami ≈ marami –pag patinig ang hulihan ng unlapi. b. /d/ -- /r/ ≈ lipad+ -in ≈ lipadin ≈ liparin [-in/ -an] pahid+ -an ≈ pahidan ≈ pahiran c. /h/ -- /n/ ≈ kuha+han ≈ kuhahan ≈ kuhanan d. /0/ -- /u/ ≈ laro+an ≈ laruan ≈ bunso ≈ bunsung-bunso
  20. 20. 3. Metatesis/ Maylipat a. Nagkakapalit ang /l/ o /y/ ng salitang-ugat kapag ginigitlapian ng [-in] ang mga ito. hal. -in- + laro ≈ nilaro -in- + yari ≈ niyari -in- + regalo + an ≈ rinegaluhan ≈ niregaluhan b. Pagkakaltas ng ganap hal. silid + an ≈ silidan ≈ sidlan atip + an ≈ atipan ≈ aptan takip+-an ≈ takipan ≈ takpan
  21. 21. 4. Pagkakaltas ng Ponema -- kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawawala sa paghuhulapi nito. hal. Bukas + an ≈ bukasan ≈ buksan asin + an ≈ asinan ≈ asnan 5. Paglilipat- diin -- kapag nilalapian ang mga salita, nagbabago ang diin nito. hal. Basa + -hin ≈ bahin takbo + -han ≈ takbuhan uwi + -an ≈ uwian
  22. 22. 6. Pagdaragdag o Pagsusudlong -- pagdaragdag ng isa pang hulapi gayong mayroon nang hulapi ang nasabing salitang-ugat. hal. tukso + han + an ≈ tuksuhan 7. Pag- iisa ng dalawa o higit pang salita o pag-aangkop -- pagsasama ng bahagi o pantig ng dalawang salita. hal. wika + mo ≈ kamo tayo na ≈ tena hintay ka ≈ teka
  23. 23. Pagbubuo ng mga Salita 1. Paglalapi – pagkakapit ng iba’t ibang uri ng panlapi sa isang salitang0ugat, nakabubuo ng iba’t ibang salita na may kani-kaniyang kahulugan. hal. Tubig ma-+tubig = matubig (maraming tubig) pa-+tubig = patubig (padaloy ng tubig) tubig+-an= tubigan (lagyan ng tubig) tubig+-in = tinubig (pinarusahan sa tubig)
  24. 24. 2. Pag-uulit – paraan ng pagbuo ng salita mula sa morpemang salitang-ugat. Pag-uulit na ganap hal. Taon taun-taon bahay bahay-bahay Pag-uulit na Parsyal usok uusok balita bali-balita Pag-uulit na parsyal at ganap sigla masigla-sigla saya masaya-saya
  25. 25. 3. Pagtatambal ng salita - pagbubuo ng salita na pinagsasama ng dalawang morpemang salitang-ugat. a. Inilalarawan ng ikalawang salita ang unang salita hal. Taong- bundok, kulay- dugo b. Tinatanggap ng unang salita ang ginagawa ng unang salita hal. Ingat- yaman, pamatid- uhaw c. Ipinapakita ng ikalawang salita ang gamit ng unang salita hal. Bahay-aliwan, silid- aralan d. Isinasaad ng ikalawang salita ang pinagmulan ng unang salita hal. Batang-lansangan, kahoy- gubat e. Kasabay o katimbang ng ikalawang salita ang unang salita
  26. 26.  Pagtatambal ng dalawang salitang-ugat na maaaring makalikha ng ikatlong kahulugan hal. basag + ulo = basagulo anak+ pawis = anakpawis dalaga+ bukid = dalagambukid
  27. 27. Sintaks Ang pagkakaalam kung paano pinagsasama- sama ang mga salita para bumuo ng mga preys at mga sentens. Ito ay may kinalaman sa sistema ng mga rul at mga kategori na syang batayan ng pagbubuo ng mga sentens. Pag-aaral ng straktyur ng mga sentens. 1a. * binulsa ko ang mabangong panyo 1b. * bumulsa ko ang mabangong panyo 1c. * Ibinulsa ko ang mabangong panyo.
  28. 28. Parirala at Sugnay  Sugnay -- isang lipon ng mga salitangmay simuno o paksa at panaguri -- buo o hindi buo ang diwa. 1.Sugnay na makapag-iisa – nagtataglay ng buong diwa o kaisipan. Hal. Ako ay nakahiga,nang siya’y umalis. 2.Sugnay na di-makapag-iisa – di buo ang diwa hal. Kung ako’y mayaman, hindi na ako magtatrabaho. • Parirala -- lipon ng salita na walang paksa o simuno at panaguri at wala ring buong diwa o kaisipan.
  29. 29. Pangungusap Isang salita o lipon ng mga salita na nagpapahayag ng buong diwa. 2 Bahagi ng pangungusap Karaniwang ayos – nauuna ang panaguri Di- karaniwang ayos– nauuna ang paksa sa panaguri. (ay)
  30. 30. Anyo ng Pangungusap 1. Payak na pangungusap– binubuo ng isang paksa at isang 2. panaguri na may iisang diwa a) May payak na paksa at payak na panaguri. Hal. Pinsan ko po siya. b) May tambalang paksa at payak na panaguri. hal. Nagsusulat ng komposisyon ang guro at ang mga mag-aaral. c) May payak na paksa at tambalang panaguri hal. Ang mga bata ay nagsasayaw at umaawit. d) May tambalang panaguri at tambalang paksa. hal. Namimili ng paninda sa ibang bansa at nagbebenta sa Pilipinas sina Aling Nena at Menchie.
  31. 31. 2. Tambalang Pangungusap -- binubuo ng dalawang magkatimbang na payak na pangungusap. -- dapat magkaugnay ang mga ito at nagkakaisa sa kahulugan. Pandugtong = pangatnig = at, o, pero, ngunit, subalit o datapwat , : , ; 3. Hugnayang Pangungusap -- Binubuo naman ito ng dalawang sugnay. -- Buo ang diwa ng isang sugnay, habang ang isang sugnay ay hindi Pandugtong = dahil,kung,kapag,nang,sapagkat,upang at iba pa.
  32. 32. Pagpapahaba ng Pangungusap 1. Pagpapahaba sa pamamagitan ng kataga kataga- pa,ba,man,naman,nga,pala at iba pa. 2. Pagpapahaba sa pamamagitan ng panuring panuring = na at ng 3. Pagpapahaba sa pamamagitan ng kumplemento -- tinatawag na kumplemento ang bahagi ng panagui na nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa. a. Kumplementong tagaganap– pinangungunahan ito ng panandang ng at
  33. 33. b. Kumplementong Tagatanggap-- kung sino ang makikinabang sa sinasabi ng pandiwa Pananda– para sa, para kay, at para kina. hal. Nagpaluto ng pagkain si Louie para sa mga bisitang darating. c. Kumplementong Ganapan– Pananda– sa hal. Nagpiknik sila sa tabing ilog. d. Kumplementong Sanhi – Isinasaad dito ang kadahilanan ng pangyayari ng kilos ng pandiwa. Pananda– dahil, sa, kay hal. Dahil kay Rosa, nahuli ng dating si Nora.
  34. 34. e. Kumplementong Layon – tinutukoy ang bagay. Pananda – ng hal. Nagtinda ng sapatos si Nanay. f. Kumplementong Kagamitan o instrumento-- tumutukoy ito sa kung anong instrumento o kagamitan ang ginagamit para maisakatuparan ang kilos ng pandiwa.
  35. 35. 4. Pagpapahaba sa pamamagitan ng pagtatambal -- maaaring magtambal ang dalawang batayan o payak na pangungusap sa pamamagitan ng mga pangatnig na at, ngunit, datapwat, subalit, saka at iba pa. Hal. Dumating ang kanyang guro sa kanilang bahay subalit nakaalis na ang kanyang mga magulang.
  36. 36. Pokus ng Pandiwa Tumutukoy sa kaugnayan ng pandiwa sa paksa ng pangungusap. 1.Pokus sa Tagaganap o aktor– kapag ang paksa ng pangungusap ang tagaganap o nagsasagawa ng kilos na isinasaad ng pandiwa. Panlapi– mag,um, mang, makapag, maka, at mag. Hal. Nagsulat ng tula si Perla.
  37. 37. 2. Pokus sa layon– kung ang paksa ng pangungusap ay ang layon ng pandiwa. Panlapi– i-, -an, ma, ipa-, at –in Hal. Ipadadala ko na kay Lorna ang relong binili ko. 3. Pokus sa Ganapan – kung ang paksa ay ang lugar na pinangyarihan ng kilos na isinasaad ng pandiwa. Panlapi-- -an, pag-, mapag, at pang- an/ han. Hal. Pinaglutuan ni Nena ng Bigas ang kawayan. 4. Pokus na Tagatanggap o Pinaglalaanan– kung ang paksa ng pangungusap ay ang tagatanggap o pinaglalaanan ng kilos.
  38. 38. 5. Pokus na kagamitan (Instrumental) -- kung ang paksa ay kagamitan o kasangkapan ng kilos. Panlapi– ipang-. Hal. Ipang-aasim ni Rosa sa sinigang ang sampalok. 6. Pokus sa Sanhi– nasa pokus sa sanhi o kadahilanan ang pandiwa kung ang paksa ng pangungusap ang sanhi o dahilan. Panlapi– ika-, Hal. Ikaliligaya ko ang pagtira sa iyong bahay. 7. Pokus Resiprokal– kung ang paksa ng pangungusap ay siyang tagaganap o tagatanggap ng kilos. Panlapi-- mag-, at mag –an. Hal. Muling nagsumbatan ang magkaibigan.

×