SlideShare a Scribd company logo
1 of 47
Gramar
at
Linggwistika
Balarila
                           Mula sa salitang

                                   Bala at dila
Gramar
at                     Tumutukoy ang balarila sa pagsulat o pananalitang
Linggwistika    inihahambing sa wastong paggamit (ayon sa balarila). Ito
                rin ang kaalaman hinggil sa mga salita, parirala, sugnay at
                mga      pangungusap     na    nagtuturo     ng    wastong
                kabalangkasan,    palakahuluganan,      palabigkasan,    at
                palaugatan ng mga salita. Kung minsan, tumukoy din ang
                salita sa mga aklat na pambalarila, na nagiging batayang
                simulain, pamatagan o saligan ng mga kaalaman.




                                                       Gramar at L inggwistika 1
Ang BALARILA ay ang
               pag-aaral hinggil sa isang wika na
               kinabibilangan ng mga sumusunod:
               ng morpolohiya o pagsusuri sa
Gramar
at             pakakabalangkas ng mga salita
Linggwistika   (morpolohiya); ng sintaks (syntax) o
               pagsasaayos upang ang mga salita
               ay maging makabuluhang mga
               pangungusap; ng ponolohiya o
               wastong pagbigkas; ng semantika
               o kahulugan ng mga salita at
               parirala; at ng etimolohiya o ugat o
               palaugatan ng mga salita.
                                       Gramar at L inggwistika 2
Ponolohiya o Fonoloji
                  - ang pag-aaral ng makabuluhang tunog sa wika.

                  - makabuluhan ang tunog kung may kakayanan
                  itong baguhin ang kahulugan ng isang salita.

Gramar
at
               Fonema o ang palatunugan
Linggwistika      - ang yunit ng tunog o ang pinakamaliit na bahagi
                  ng pananalita.

                 28 ang titik ng Alfabetong
                           Filipino

                            25 ang fonema
                                                  Gramar at L inggwistika 3
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n,
                ñ, ng, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y,
                z
                             Ayon sa Rebisyon ng Alfabetong Filipino 2001
Gramar
at
Linggwistika   Walo ang nadagdag na letra sa lumang ABAKADA
                  c, f, j, q, v, x, z at ñ
                  Apat lamang sa walo ang may fonemic status
                    • f, j, v at z
                    • pag may fonemic status ang ibig sabihin ay may
                      kinatawang tunog ang mga letra
                  Ang letrang c, ñ, q at z ay redundant


                                                      Gramar at L inggwistika 4
Redundant ang tunog kung
               ponema/tunog ay di
               kumakatawan sa iisang yunit ng
               tunog
Gramar          Halimbawa:
at
Linggwistika        c - /s/ =   cingco    singko
                    c - /k/ =   cabinet   kabinet

                    ñ - /ny/=   baño      banyo

                    q - /k/ =   queso     keso
                    q - /kw/=   quintet   kwintet

                    x - /ks/=   extra     ekstra
                                          Gramar at L inggwistika 5
Fonemang Segmental
               - ang fonemang katinig at fonemang patinig ay
               pwedeng pagsamahin upang makabuo ng isang
               tunog.
                Halimbawa:

                       b      +       a       =       ba
Gramar                 k      +       o       =       ko
at                     s      +       i       =       si
Linggwistika   Diptonggo
               - Kapag isinudlong ang alin man sa fonemang
               patinig sa unahan ng malapatinig na fonemang w
               at y na karaniwang nasa huling pantig ng salita.
                Halimbawa:

                       a      +       w       =       aw
                       o      +       y       =       oy

                       sawsaw, nguyngoy, aruy, aliw, beysbol

                                                    Gramar at L inggwistika 6
Pares Minimal
               - mga pares ng salita na magkatulad na magkatulad
               ang bigkas maliban sa isang fonema na siyang
               ipinagkakaiba ng kahulugan.
Gramar
at
Linggwistika




                                                 Gramar at L inggwistika 7
Mga Fonemang Nagpapalitan

               May mga pagkakataong ang ponemang e at i,
                 gayundin ang o at u, ay nagkakapalitan nang
                 hindi nababago ang kahulugan ng salita
Gramar
at
                 halimbawa:
Linggwistika
                      babae                   babai
                      kunsume                 kunsumi
                      lalaki                  lalake
                     note: hindi sa lahat ng pagkakataon ay nagaganap ito
                 may pagkakataong ganap ang pagpapalitan dahilan upang
                 mabago ang kahulugan ng salita
                       misa            ≠               mesa
                       oso             ≠               uso
                                                       Gramar at L inggwistika 8
Morpema at Morpolohiya

                 Morpolohiya
                       - ang pag-aaral ng pinakamaliit na yunit
                 na bumubuo sa salita na may kahulugan.
Gramar
at
Linggwistika     Morpema
                         - ang pinakamaliit na yunit na bumubuo
                 sa salita na may kahulugang “ kaagad na
                 naihahayag kahit ang ilan sa kanila ay
                 pangkayarian at di kahulugang leksikal ang
                 binibigay” (Villanueva at Villanueva, 1971) ay
                 maaaring salita o salitang-ugat.



                                               Gramar at L inggwistika 9
Anyo ng Morpema
               1. Morpemang Kataga
                 - ang kataga ay isang morpemang iisahaning
                 pantig lamang at ang mga ito’y walang
                 kahulugan kung nag iisa maliban na lamang
                 kung isasangkap sa pangungusap.
Gramar
at               Ang mga ingklitiko ay “ mga katagang iisahing
Linggwistika
                 pantig na sa gawang sarili ay walang kahulugan
                 ngunit kapag ginagamit sa pangungusap ay
                 nakaradagdag ng diwa nito. – Cruz, et.al. 1 978
                 Halimbawa:

                         ba    pa     na     din       rin      raw
                 daw     po    ho     nga    man       pala
                 naman



                                                   Gramar at L inggwistika 10
2. Ang Morpemang Panlapi
                 a. May malakas na sistema ng panlapi ang
                 wikang Filipino. Ito ang dahilan kung bakit
Gramar
at
                 napakadali nating manghiram sa banyagang
Linggwistika     salita at gawing tunog – Filipino. Sa ibang salita
                 ay nagiging “Filipinized” na salita
                  Halimbawa:
                  Halimbawa

                         mag-jet          in-ambush          nagpa-xerox
                         nag-smuggle      ni-rape            ni-raid
                         nag-administer   ni-research        i-promote
                         nag-coach        naka-cortina




                                                         Gramar at L inggwistika 11
b. dahil sa kahulugang taglay ng panlapi
               nagkakaroon ng iba’t ibang kahulugan ang
               isang salitang-ugat na pinagkakapitan nito.
               Halimbawa:

                          nagtubig         -        nagkaroon ng tubig
Gramar                    matubig          -        maraming tubig
at                        natubig          -        naparami ang inom
               tubigan               -     tapayan o lalagyan ng tubig
Linggwistika   tubigan               -     lagyan ng tubig
               tinubig               -     pinarusahan ng tubig
               patubig               -     padaloy na tubig/irigasyon
               pantubig              -     gamit sa tubig


                   GAWAIN
                          - Subuking lagyan ng iba’t ibang panlapi ang salitang
                          tao, bahay, balita, bayan at tignan kung ano ang
                          mabubuong salita.


                                                         Gramar at L inggwistika 12
Anyo ng Panlapi

                3. Morpemang Salitang-Ugat
                    - ang salitang-ugat ang maituturing na
                pinaka-ina ng mga salita dahil ito ay
Gramar
at
                nagtataglay ng kahulugang leksikal na
Linggwistika    karaniwang binubuo ng dadalawahing pantig.

                            Alam nyo ba na kung pakasusuriin
                            ay galing sa iisang pantig lamang
                            ang ating wika? Ito’y ayon sa haka
                            ni Dr. E. Arsenio Manuel at
                            mapapansin ito sa kayarian ng mga
                            salitang inuulit.




                                                  Gramar at L inggwistika 13
Gramar
at
Linggwistika




               Gramar at L inggwistika 14
- Ang morpemang kataga at morpemang
               salitang-ugat ay napagsasama rin ngunit ang
               kanilang kabuuan ay hindi maituturing na
               dalawang morpema kundi iisang morpema
               lamang.
               Halimbawa:

Gramar                   ma       +       itim      =       maitim
at                       ka       +       hapon     =       kahapon
Linggwistika             in       +       ibig      =       iniibig
                         taga     +       lungsod   =       tagalungsod
               HOMOFONUS- Ang tawag sa salitang-ugat
               na nag-iiba-iba ng kahulugan ayon sa bigkas
               ngunit pareho ng ispeling.
                Halimbawa:

                baga (ember)      sala (sin)        paso (pass)
                baga (lungs)      sala (seive)      paso (burn)
                baga (particle)   sala (seived)     paso (Flower pot)
                                                        Gramar at L inggwistika 15
Pagbabagong Morpoponemiko
                         - Ang pagbabago ng anyo ng
                  morpema dahil sa impluwensya ng
                  kaligiran nito.
               1. Asimilasyon – ang ponemang /ng/ sa
Gramar
at
               mga panlaping pang-, mang-, hing-, sing- ay
Linggwistika   nagbabago depende sa unang tunog ng
               salitang-ugat.
                   a. pang na nagiging pam

                         - ang tunog kapag ang palabing /p/ at /b/ ang
                         umpisang titil ng salitang-ugat.

                      halimbawa:

                         pangbabae         =        pambabae
                         pangpamanhid      =        pampamanhid
                                                        Gramar at L inggwistika 16
Pagbabagong Morpoponemiko
               a. pang na nagiging pan

                      - ang tunog kapag ang pangipin /d/, /l/, /r/, /s/ at /t/
                      ang umpisang titil ng salitang-ugat.

                   halimbawa:

                      pang+dalawa          =         pandalawa
Gramar                pang+laro            =         panlaro
at                    pang+regalo          =         panregalo
Linggwistika          pang+sala            =         pansala
                      pang+tawid           =         pantawid


               Asimilasyong Ganap – kung nagbago ang baybay
               ng salitang-ugat (hal., panakip sa halip na pantakip)

               Asimilasyong Parsyal – kung nanatili naman ang
               baybay ng salitang-ugat (hal., pambura)


                                                         Gramar at L inggwistika 17
Pagbabagong Morpoponemiko
               2. Pagpapalit ng ponema

                     - nagpapalitan ang ponema sa loob ng salita

                     a. ang /d/ ay nagiging /r/
                     b. ang /e/ ay nagiging /i/
                     c. ang /o/ ay nagiging /u/

Gramar               halimbawa:
at
Linggwistika                   lakad+an           lakadan        lakaran
                               ma-+dunong         madunong       marunong
                               ka-+dagat+an       kadagatan      karagatan
                               hubad+in           hubadin        hubarin
                               babae+ka+in        kababaehan     kababaihan
                               sige+han           sigehan        sigihan
                               laro+an            laroan         laruan
                               biro+an            biroan         biruan




                                                         Gramar at L inggwistika 18
Pagbabagong Morpoponemiko

               3. Pagkawala ng ponema / pagkakaltas ng ponema
                      – nawawala ang huling ponemang patinig (a, e, i, o,
               u) kapag nilalagyan ng hulapi.

                       halimbawa:

                                tupad+ -in    tupadin           tupdin
Gramar                          kuha+ -in     kuhanin           kunin
at                              takip+ -an    takipan           takpan
Linggwistika
                4. Metatesis
                        – nagpapalit ng posisyon ang mga tunog sa isang
                salita kapag nilapian.

                        halimbawa:

                                 tanim+ -an    taniman           tamnan
                                 atip+ -an     atipan            aptan
                                 lutas+ in     linutas           lutasin
                                 lakad+ -in    lakadin           lakarin
                                 yari+ in      yinari            niyari
                                                        Gramar at L inggwistika 19
Pagbabagong Morpoponemiko

               5. Paglilipat-diin
                       – naiiba ang diin (stress) sa pagbigkas ng salita dahil sa
               paglalagay ng hulapi.

                        halimbawa:

                        luto (to cook) + -an       =        lutuan (cooking place)
Gramar                  /lu:to’/                            /luto’an/
at
Linggwistika            lakad + ka- -an            =        kalakaran
                        /la:kad/                            /kalaka’ran/




                                                            Gramar at L inggwistika 20
Paano nga ba nabubuo ang mga
               Salita?
                a. Inuulit – ang mga salitang unuulit ay binubuo
                sa pamamagitan ng buong pag-uulit ng
                salitang-ugat at pinaghihiwalay lamang ng
Gramar          gitling. Ang ganitong pag-uulit ay tinatawag na
at              ganap na pag-uulit.
Linggwistika
                 Halimbawa:

                        sama-sama    araw-araw         agam-agam
                        utay-utay    sintu-sinto       kuru-kuro
                        akay-akay    ipit-ipit         halu-halo
                        baku-bako    luku-lukolubak-lubak




                                                Gramar at L inggwistika 21
•    Ang alaala, paruparo, sarisari, gunamgunam at
                    guniguni ay hindi ginigitlingan dahil walang
                    salitang-ugat na ala, paro, sari, ganam, at guni.
               •    Ang salitang-ugat na nagtatapos sa patinig na o
                    kapag-unuulit ay pinapalitan ng u.
Gramar
at             •    Sa pag-uulit ng salitang-ugat na unaangkupan o
Linggwistika        ginagampanan ng pang-angkop upang ipakita
                    ang kasidhiang kahulugan at nagtatapos sa
                    patinig na e, ito’y pinapailitan ng i sa gayo’y
                    mabilis ang pagbigkas at upang lubos na
                    mabigyang diin ang unang hati ng salita. Ang
                    gitling ay ginagamit
                   Halimbawa:
                          torpe            torping-torpe
                          salbahe          salbahing-salbahe
                          lalake           lalaking-lalake
                                                 Gramar at L inggwistika 22
Ang di-Ganap na Pag-uulit

                1. Pag-uulit ng huling pantig sa salitang-ugat

                   Halimbawa:
Gramar                    lamikmik           luningning          alit-it
at                        langitngitkuliglig
Linggwistika
                2. Pag-uulit ng una o unang dalawang pantig ng
                salitang-ugat o una o unang dalawang tunog ng
                salitang-ugat.
                   Halimbawa:
                          iikot              tatakbo             sisilip-silip
                          aakyat             lilima              sisiga-sigarilyo
                                                                 tatali-talilis



                                                          Gramar at L inggwistika 23
Paano nga ba nabubuo ang mga
               Salita?
                b. Tambalan – Nagiging tambalan ang salita
                kung ang dalawang salita na may kani-kaniyang
                kahulugan ay pinagsasama at nananatili ang
Gramar          kahulugan, minsa’y bumubuo ng ikatlong
at              kahulugan at mayroon din namang nagpapakita
Linggwistika
                ng kasalungatan ng bawat isa.
                Halimbawa:

                       taong-bundok      dalagang-bukid
                       panhik-panaog     isdang-tabang
                       daang-bakal       humigit-kumulang
                       hanap-buhay       kapos-palad
                       kahoy-gubat       lumubog-lumitaw
                       bungang-araw      malaon-madali


                                             Gramar at L inggwistika 24
Paano nga ba nabubuo ang mga
               Salita?
                c. Maylapi – Kung ang salitang-ugat
                pinapanlapian. Maaring sa unahan, sa gitna, sa
                magkabila o sa laguhan.
Gramar           1. Unlapi
at                        umalis, umibig, umawit, igatong, isama, pautang
Linggwistika     2. Gitlapi
                          kinain, sumampa, tinaga, tumuka, sinita
                 3. Hulapi
                          isipin, diktahan, tamaan, ingatan, bilihin
                 4. Kabilaan
                          magtampuhan, pagtulungan, panatilihin, paraanin
                 5. Laguhan
                         ipagsumigawan, paghumiyawin, magginataan.




                                                        Gramar at L inggwistika 25
Kahulugan ng mga Panlapi

                1. Panlaping Makangalan

                   a. an at han
                      1. lalagyan ng marami sa bagay na isinasaad ng
Gramar                salitang-ugat
at                           hal.:
Linggwistika                         aklatan, bigasan, manukan,
                      palayan,tindahan

                      2. pook na ginaganapan ng kilos ng salitang-ugat
                            hal.:
                                    aralan, lutuan, laruan, labahan

                      3. panahon na maraming pagganap sa isinasaad ng
                      salitang-ugat
                            hal.:
                                    pistahan, anihan, taniman, uwian


                                                     Gramar at L inggwistika 26
Panlaping Makangalan

                 4. gantihang kilos
                       hal.:
                                barilan, balitaan, sulatan, suntukan

                 5. di karaniwang laki o labis na dami
                        hal.:
Gramar                          pangahan, duguan, uluhan, sugatan, duguan
at
Linggwistika   b. in o hin
                   1. relasyong isinasaad ng salitang-ugat
                          hal.:
                                  tiyuhin, amain, inapo

                  2. kahugis ng isinasaad ng salitang-ugat
                        hal.:
                                 inubas, pinalay, sinampalok




                                                      Gramar at L inggwistika 27
Panlaping Makangalan
               b. ka
                   1. kasama sa pangkat
                         hal.:
                                 kalahi, kagrupo, katropa, kabayan

                  2. relasyon na isinasaad ng salitang-ugat
                         hal.:
Gramar                           kalaro, kagalit, kaaway, kasuyo, kalambingan
at
Linggwistika   c. ka – an
                   1. nagsasaad ng pinakasentro na salitang-ugat
                         hal.:
                                kabayanan, kanayunan, kabahayan

                  2. nagsasaad ng kasukdulan ng pangyayari.
                        hal.:
                               katanghalian, kainitan, kasasalan




                                                       Gramar at L inggwistika 28
Panlaping Makangalan
               d. mag
                  1. nagsasaad ng relasyong tinutukoy sa salitang-ugat.
                        hal.:
                               maglolo, mag-ama, magkapatid, magbayaw

                  2. mag- na may pag-uulit ng unang pantig ng salitang-ugat na
                  nagsasaad ng gawain o propesyon.
                       hal.:
Gramar                         manggagamot, manbibigkas, manananggol
at
Linggwistika   e. tag – nagsasaad ng panahon
                         hal.:
                                tag-ulan, tag-araw, taglagas, tagsibol

               f. taga – nagsasaad ng gawaing isinasaad ng salitang-ugat
                         hal.:
                                 tagaluto, tagalinis, tagawalis, tagabasa
               g. an/han – nagsasaad ng pinaggalingan
                         hal.:
                                 talasalitaan, talaarawan, talatinginan


                                                        Gramar at L inggwistika 29
Kahulugan ng mga Panlapi
               Mga Panlaping Makauri
                 1. ma
                    a. pagkamayroon
                          halimbawa:
Gramar                            maganda, tataas, mayaman
at
Linggwistika        b. pagkamarami
                          halimbawa:
                                  matao, madahon, matubig, maahas

                 2. maka – katig, kampi, hilig
                         halimbawa:
                                   maka-Diyos, maka-Hapon, makatao,
                    makakaibigan

                 3. mala – parang
                          halimbawa:
                                  malasebo, malahimimga, malakanin
                                                     Gramar at L inggwistika 30
Panlaping Makauri

               4. mapag – may ugali
                      halimbawa:
                               mapagbiro, mapagbintang, mapag-alalahanin

               5. Mapang – may katangian, may kakayahan
                       halimbawa:
                               mapang-akit, mapanrahuyo
Gramar
at
Linggwistika
               6. maka – katig, kampi, hilig
                       halimbawa:
                                 maka-Diyos, maka-Hapon, makatao,
                  makakaibigan

               7. mala – parang
                        halimbawa:
                                malasebo, malahimimga, malakanin



                                                   Gramar at L inggwistika 31
Ang mga Bahagi ng Pananalita
                          - Ang istruktura ng wika

               I. Mga Salitang Pangnilalaman (Content Word)
                   A. Nominal
Gramar                  1. Pangalan
at                      2. Panghalip
Linggwistika       B. Pandiwa
                   C. Panuring
                        1. Pang-uri
                        2. pang-abay
               II. Mga Salitang Pangkayarian (Function Word)
                   A. Ang mga Pang-ugnay
                        1. Pangatnig
                        2. Pang-angkop
                        3. Pang-ukol
                   B. Mga Pananda
                        1. Pantukoy
                        2. pangawil
                                                       Gramar at L inggwistika 21
Bahagi ng Pananalita
               “ Siya agad bumili lapis papel malapit
                  tindahan”
                             - May nilalaman ang pahayag ngunit walang
                     ganap na kayarian ang pangungusap sapagkat kulang ito
                     sa mga salitang mag-uugnay sa mga salita para sa isang
                     buong kayarian.
Gramar
at             “ Siya ay agad na bumili ng lapis at papel
Linggwistika      sa malapit na tindahan.”




                                                       Gramar at L inggwistika 33
Bahagi ng Pananalita
               siya       panghalip
               ay         pangawil
               agad       pang-abay
               na         pang-angkop
               bumili     pandiwa
Gramar
at             ng         pantukoy
Linggwistika   lapis      pangalan
               at         pangatnig
               papel      pangalan
               sa         pang-ukol
               malapit    Pang-uri
               na         Pang-angkop
               tindahan   pangalan

                                Gramar at L inggwistika 34
Bahagi ng Pananalita




Gramar
at
Linggwistika




                  Gramar at L inggwistika 35
Ang Pangungusap
                       Salita o lipon ng mga salita na may buong diwa. Sa
               katuturang ito ang isang salita ay maaaring isang
               pangungusap kung ito ay may isang buong diwa. Gayundin
               ang mga sambitla.

Gramar           1. Sambitlang panawag
at                      hal.:
Linggwistika                     Nanay!             Ate!
                                 Neneng!            Lolo!

                 `- Sa sambitlang panawag “Neneng!” para nang sinabing “Neneg,
                     ikaw ay tinatawag ko.” o kaya’y sa “Lolo! “Lolo, kayo po’y
                     tinatawag ko.”

                 2. Sambitlang nagsasaad ng damdamin
                         hal.:
                                  “Aruy!”        “Naku po!”           “Aba!”

                 - Sa sambitlang “Aray!” para na rin sinabing “Ako ay nasaktan”
                                                             Gramar at L inggwistika 36
3. Sambitlang sagot sa tanong                  Ang Pangungusap
                      hal.:
                                “Opo!”              “Oho!”            “Hindi po!”

               `- Sa sambitlang panawag “ Opo!” ay isinagot sa tanong na “Sasama
                  ka ba?” para na rin sinabing “Ako ay sasama.”

               4. Sambitla ng pagtawag
                       hal.:
Gramar                 “Halika!” “Halina !”         “halikayo!”
at
Linggwistika   -   Sa sambitlang “Halika!”para nang sinabing “Lumapit ka sa akin”

               13. Sambitla ng Matinding Damdamin
                        hal.:
                                “Sunog!”
               - Sa sambitlang “Sunog!” para nang sinabing “ Nasusunog ang
                   bahay.”

               18. Sambitlang Pautos
                       hal.:
                                “Layas!” “Takbo!”

                                                             Gramar at L inggwistika 37
Ang Pangungusap
               7. Pormulasyong Panlipunan (pangkalahatan)
                      hal.:
                               “ Magandang umaga po!”
                               “ Tao po!”
                               “ Salamat!”

               8. Pangungusap na Pamanahon
                       hal.:
Gramar
                       “Umuulan.”                  “Bumabagyo.”
at
                       “ Kumikidlat.”
Linggwistika
               -   Sa sambitlang “Halika!”para nang sinabing “Lumapit ka sa akin”

               9. Pangungusap na eksistensyal
                       hal.:
                              May magandang tanawin doon.
                              Walang tao sa kubo.
                              Maraming pananim dito.




                                                          Gramar at L inggwistika 38
Ang Pangungusap
               10. Pangungusap na may panaguri at paksa.
                      hal.:
                             Guro ang nanay ko.
                             Nagtuturo siya sa aming baryo.




Gramar
at
Linggwistika   Ang Panaguri ng Pangungusap
                            - Ang bahagi ng pangungusap na
                    nagsasabi tungkol sa paksa.

               1. Pangalan
                      Pilipinas ang bayan ko.
                      Filipino ang ating wikang pambansa.
               4. Panghalip
                      Tayo ang bagong Pilipino.
                      Sila ang dapat maging huwaran ng mga kabataan.

                                                      Gramar at L inggwistika 39
Ang Pangungusap
               3. Pang-uri
                      Magigiting ang ating mga bayani.
                      Mapagmahal sa kanilang kapwa ang mga tao noon.

               5. Pang-abay
                      Bukas ang araw ng pagdiriwang.
                      Dito ang sentro ng kasiyahan.

Gramar         9. Pandiwa
at                    Nagmamano ang mga bata sa magulang nila.
Linggwistika          Magpapasalamat tayo sa poong Maykapal.

               13. Panguring Parirala
                       Pagbabasa ng aklat at magasin ang nakalibang sa kanya.
                       Pagtatanim ng gulay ang libangan niya.




                                                         Gramar at L inggwistika 40
Ang Pangungusap

               Paksa
                      Ang    bagay   na   pinag-uusapan     sa
                pangungusap. Simuno ang dating katawagan dito.


               1. Pangalan
                      Mahalin natin ang ating bansa.
Gramar
                      Gamitin ang sariling wika.
at
Linggwistika
               5. Panghalip
                      Tayo ay mga Pilipino.
                      Ikaw ay pag-asa ng mga magulang mo.

               9. Pang-uri
                      Ang masipag at matiyaga ay nagtatagumpay.
                      Ang mga maralita at dukha ay ating tulungan.

               4. Pag-abay
                       Ang dito ay maiiwanan na sa silid na iyan.
                       Ang diyan ay ipapadala ko sa inyo.
                                                         Gramar at L inggwistika 41
Ang Pangungusap
                5. Pandiwa
                       Ang gumagawa nang mabuti ay pinagpapala.
                       Ang nagsisikap ay nagtatagumpay.

                6. Pawatas
                       Ang magdamayan ay magandang kaugalian.
                       Ang mamatay ay ganap na pamamahinga.
Gramar
at
Linggwistika
               Aspekto at pokus ng Pandiwa

                  3 Aspekto ng Pandiwa (Banghay sa ibang aklat)

                          a. Pangnagdaan
                          b. Pangkasalukuyan
                          c. Panghinaharap


                                                     Gramar at L inggwistika 42
Ang Pangungusap


               Pokus

                            Ang relasyon ng pandiwa at paksa ng
                   pangungusap ay tinatawag na pokus. Madaling malaman
                   ang pokus kung alam ang paksa ng pangungusap. Bukod
                   dito, may mga panlaping sadyang ginagamit sa bawat
                   pokus. Upang makilala sa loob ng pangungusap ang
Gramar             paksa, tandaan na ang paksa ay pinangungunahan ng
at                 mga panandang paksa, gaya ng ang, ang mga, at si at
                   sina.
Linggwistika
                   1. Pokus sa Tagaganap o Aktor
                           - ang paksa sa pangungusap ang gumaganap ng
                   kilos
                           Halimbawa:

                           1. Nagsayaw ng cha-cha ang panauhin.
                           2. Mabilis na umalis si Raul.
                           3. Magtatanim sila ng gulay sa bakuran.
                           4. Sumulat ng liham si Maria.


                                                     Gramar at L inggwistika 43
2. Pokus sa Layon o Gol              Ang Pangungusap
                         - ang paksa sa pangungusap ang tumatanggap
               ng kilos.
                         Halimbawa:

                        1. Pinitas ni Jose ang mangga.
                        2. Binabalot ni ate ang mga regalo.
                        3. Iluluto ni nanay ang ulam.

Gramar         3. Pokus sa Sanhi o Kausatibo
at                     - Ang paksa ng pangungusap ang sanhi ng
               pagkaganap ng kilos ng pandiwa.
Linggwistika
                       Halimbawa:
                       1. Ikinatuwa ni Lola ang pagkatuwa ng apo
                       2. ikinasira ng panamin ang baha.
                       3. Ikinagalit ni Tatay ang paglalasing ni Ronie.

               4. Pokus sa Kagamitan o Instrumental
                        -Ang paksa ng pangungusap ay kagamitan sa
               kilos ng pandiwa.
                        Halimbawa:
                        1. Ipinaghiwa niya ng karne ang kutsilyo.
                        2. Ipanghahalo niya ang sandok sa nilugaw
                        3. Ang palakol ay ipansibak mo ng kahoy.
                                                    Gramar at L inggwistika 44
Ikalawang pangkat sa filipino i
Ikalawang pangkat sa filipino i

More Related Content

What's hot (20)

Ang linggwistika at ang guro
Ang linggwistika at ang guroAng linggwistika at ang guro
Ang linggwistika at ang guro
 
Introduksyon ng Pag aaral sa Wika/ Fonetiks
Introduksyon ng  Pag aaral sa Wika/ FonetiksIntroduksyon ng  Pag aaral sa Wika/ Fonetiks
Introduksyon ng Pag aaral sa Wika/ Fonetiks
 
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018
Pagsilip sa pinakabagong ortograpiyang filipino kwf 2018
 
Ortograpiya ng Wikang Filipino
Ortograpiya ng Wikang FilipinoOrtograpiya ng Wikang Filipino
Ortograpiya ng Wikang Filipino
 
Mga pagbabagong morpoponemiko
Mga pagbabagong morpoponemikoMga pagbabagong morpoponemiko
Mga pagbabagong morpoponemiko
 
Ponolohiya (FIL 101)
Ponolohiya (FIL 101)Ponolohiya (FIL 101)
Ponolohiya (FIL 101)
 
MORPOLOHIYA
MORPOLOHIYAMORPOLOHIYA
MORPOLOHIYA
 
Ponolohiya
PonolohiyaPonolohiya
Ponolohiya
 
ANG PONEMIKA
ANG PONEMIKAANG PONEMIKA
ANG PONEMIKA
 
Ponoloji, Morpoloji, Leksikal
Ponoloji, Morpoloji, LeksikalPonoloji, Morpoloji, Leksikal
Ponoloji, Morpoloji, Leksikal
 
PONEMANG MALAYANG NAGPAPALITAN
PONEMANG MALAYANG NAGPAPALITANPONEMANG MALAYANG NAGPAPALITAN
PONEMANG MALAYANG NAGPAPALITAN
 
Bahagi ng pananalita
Bahagi ng pananalitaBahagi ng pananalita
Bahagi ng pananalita
 
Sintaks
SintaksSintaks
Sintaks
 
Kasaysayan ng linggwistika (1)
Kasaysayan ng linggwistika (1)Kasaysayan ng linggwistika (1)
Kasaysayan ng linggwistika (1)
 
Yunit 3 istruktura ng wika
Yunit 3  istruktura ng wikaYunit 3  istruktura ng wika
Yunit 3 istruktura ng wika
 
Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko
Uri ng Pagbabagong MorpoponemikoUri ng Pagbabagong Morpoponemiko
Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko
 
Mga tuntunin sa pagbabaybay
Mga tuntunin sa pagbabaybayMga tuntunin sa pagbabaybay
Mga tuntunin sa pagbabaybay
 
Sining at Agham ng Pagsusulit Pangwika
Sining at Agham ng Pagsusulit PangwikaSining at Agham ng Pagsusulit Pangwika
Sining at Agham ng Pagsusulit Pangwika
 
Mga uri ng diin
Mga uri ng diinMga uri ng diin
Mga uri ng diin
 
Fil1 morpema
Fil1 morpemaFil1 morpema
Fil1 morpema
 

Similar to Ikalawang pangkat sa filipino i

Morpolohiya_for_lecture_1.ppt
Morpolohiya_for_lecture_1.pptMorpolohiya_for_lecture_1.ppt
Morpolohiya_for_lecture_1.pptZukiana1
 
427233070-Ponema-Morpema-at-Leksikon.pdf
427233070-Ponema-Morpema-at-Leksikon.pdf427233070-Ponema-Morpema-at-Leksikon.pdf
427233070-Ponema-Morpema-at-Leksikon.pdfYvonneAasco1
 
Estruktura ng wikang filipno ponolohiya-morpo-inc.
Estruktura ng wikang filipno ponolohiya-morpo-inc.Estruktura ng wikang filipno ponolohiya-morpo-inc.
Estruktura ng wikang filipno ponolohiya-morpo-inc.arlynnarvaez
 
Wika at linggwistiks
Wika at linggwistiksWika at linggwistiks
Wika at linggwistiksmaestroailene
 
bahagingpananalita-171106104815.pptx
bahagingpananalita-171106104815.pptxbahagingpananalita-171106104815.pptx
bahagingpananalita-171106104815.pptxFranzLawrenzDeTorres1
 
Istruktura ng wikang filipino
Istruktura ng wikang filipinoIstruktura ng wikang filipino
Istruktura ng wikang filipinoAirez Mier
 
KATANGIAN NG WIKA
KATANGIAN NG WIKA KATANGIAN NG WIKA
KATANGIAN NG WIKA NorielTorre
 
PAKSA 6 Ang Linggwistika at ang Wikang Filipino.pptx
PAKSA 6 Ang Linggwistika at ang Wikang Filipino.pptxPAKSA 6 Ang Linggwistika at ang Wikang Filipino.pptx
PAKSA 6 Ang Linggwistika at ang Wikang Filipino.pptxjohndavecavite2
 
Ponema 110207003034-phpapp01
Ponema 110207003034-phpapp01Ponema 110207003034-phpapp01
Ponema 110207003034-phpapp01Noemi Morales
 
guape_ponemangsuprasegmental.pptx
guape_ponemangsuprasegmental.pptxguape_ponemangsuprasegmental.pptx
guape_ponemangsuprasegmental.pptxIsabelGuape1
 
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)Shiela Mae Gutierrez
 
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.pptKOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.pptELLAMAYDECENA2
 
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.pptKABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.pptYollySamontezaCargad
 
Kakayahang komunikatibo
Kakayahang komunikatiboKakayahang komunikatibo
Kakayahang komunikatiboEmma Sarah
 
Kakayahang Lingguwistiko sa Wikang Filipino
Kakayahang Lingguwistiko sa Wikang FilipinoKakayahang Lingguwistiko sa Wikang Filipino
Kakayahang Lingguwistiko sa Wikang FilipinoRochelle Nato
 
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks) Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks) Shiela Mae Gutierrez
 
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikangAng alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikanghazel flores
 

Similar to Ikalawang pangkat sa filipino i (20)

Morpolohiya_for_lecture_1.ppt
Morpolohiya_for_lecture_1.pptMorpolohiya_for_lecture_1.ppt
Morpolohiya_for_lecture_1.ppt
 
427233070-Ponema-Morpema-at-Leksikon.pdf
427233070-Ponema-Morpema-at-Leksikon.pdf427233070-Ponema-Morpema-at-Leksikon.pdf
427233070-Ponema-Morpema-at-Leksikon.pdf
 
Wika
WikaWika
Wika
 
Estruktura ng wikang filipno ponolohiya-morpo-inc.
Estruktura ng wikang filipno ponolohiya-morpo-inc.Estruktura ng wikang filipno ponolohiya-morpo-inc.
Estruktura ng wikang filipno ponolohiya-morpo-inc.
 
Fil101 istruktura ng wika
Fil101 istruktura ng wikaFil101 istruktura ng wika
Fil101 istruktura ng wika
 
Wika at linggwistiks
Wika at linggwistiksWika at linggwistiks
Wika at linggwistiks
 
bahagingpananalita-171106104815.pptx
bahagingpananalita-171106104815.pptxbahagingpananalita-171106104815.pptx
bahagingpananalita-171106104815.pptx
 
Istruktura ng wikang filipino
Istruktura ng wikang filipinoIstruktura ng wikang filipino
Istruktura ng wikang filipino
 
PONEMA
PONEMAPONEMA
PONEMA
 
KATANGIAN NG WIKA
KATANGIAN NG WIKA KATANGIAN NG WIKA
KATANGIAN NG WIKA
 
PAKSA 6 Ang Linggwistika at ang Wikang Filipino.pptx
PAKSA 6 Ang Linggwistika at ang Wikang Filipino.pptxPAKSA 6 Ang Linggwistika at ang Wikang Filipino.pptx
PAKSA 6 Ang Linggwistika at ang Wikang Filipino.pptx
 
Ponema 110207003034-phpapp01
Ponema 110207003034-phpapp01Ponema 110207003034-phpapp01
Ponema 110207003034-phpapp01
 
guape_ponemangsuprasegmental.pptx
guape_ponemangsuprasegmental.pptxguape_ponemangsuprasegmental.pptx
guape_ponemangsuprasegmental.pptx
 
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
 
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.pptKOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
KOMUNIKASYON AT PANANALIKSIK SA WIKA AT KULTURANG PILIPINOponolohiya-ppt.ppt
 
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.pptKABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
KABANATA 2 Gramar at Lingguwistika.ppt
 
Kakayahang komunikatibo
Kakayahang komunikatiboKakayahang komunikatibo
Kakayahang komunikatibo
 
Kakayahang Lingguwistiko sa Wikang Filipino
Kakayahang Lingguwistiko sa Wikang FilipinoKakayahang Lingguwistiko sa Wikang Filipino
Kakayahang Lingguwistiko sa Wikang Filipino
 
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks) Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
Introduksyon sa Pag- aaral ng Wika (Sintaks)
 
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikangAng alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
Ang alpabeto at patnubay sa ispelling ng wikang
 

Ikalawang pangkat sa filipino i

  • 2. Balarila Mula sa salitang Bala at dila Gramar at Tumutukoy ang balarila sa pagsulat o pananalitang Linggwistika inihahambing sa wastong paggamit (ayon sa balarila). Ito rin ang kaalaman hinggil sa mga salita, parirala, sugnay at mga pangungusap na nagtuturo ng wastong kabalangkasan, palakahuluganan, palabigkasan, at palaugatan ng mga salita. Kung minsan, tumukoy din ang salita sa mga aklat na pambalarila, na nagiging batayang simulain, pamatagan o saligan ng mga kaalaman. Gramar at L inggwistika 1
  • 3. Ang BALARILA ay ang pag-aaral hinggil sa isang wika na kinabibilangan ng mga sumusunod: ng morpolohiya o pagsusuri sa Gramar at pakakabalangkas ng mga salita Linggwistika (morpolohiya); ng sintaks (syntax) o pagsasaayos upang ang mga salita ay maging makabuluhang mga pangungusap; ng ponolohiya o wastong pagbigkas; ng semantika o kahulugan ng mga salita at parirala; at ng etimolohiya o ugat o palaugatan ng mga salita. Gramar at L inggwistika 2
  • 4. Ponolohiya o Fonoloji - ang pag-aaral ng makabuluhang tunog sa wika. - makabuluhan ang tunog kung may kakayanan itong baguhin ang kahulugan ng isang salita. Gramar at Fonema o ang palatunugan Linggwistika - ang yunit ng tunog o ang pinakamaliit na bahagi ng pananalita. 28 ang titik ng Alfabetong Filipino 25 ang fonema Gramar at L inggwistika 3
  • 5. a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, ñ, ng, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z Ayon sa Rebisyon ng Alfabetong Filipino 2001 Gramar at Linggwistika Walo ang nadagdag na letra sa lumang ABAKADA  c, f, j, q, v, x, z at ñ  Apat lamang sa walo ang may fonemic status • f, j, v at z • pag may fonemic status ang ibig sabihin ay may kinatawang tunog ang mga letra  Ang letrang c, ñ, q at z ay redundant Gramar at L inggwistika 4
  • 6. Redundant ang tunog kung ponema/tunog ay di kumakatawan sa iisang yunit ng tunog Gramar Halimbawa: at Linggwistika c - /s/ = cingco singko c - /k/ = cabinet kabinet ñ - /ny/= baño banyo q - /k/ = queso keso q - /kw/= quintet kwintet x - /ks/= extra ekstra Gramar at L inggwistika 5
  • 7. Fonemang Segmental - ang fonemang katinig at fonemang patinig ay pwedeng pagsamahin upang makabuo ng isang tunog. Halimbawa: b + a = ba Gramar k + o = ko at s + i = si Linggwistika Diptonggo - Kapag isinudlong ang alin man sa fonemang patinig sa unahan ng malapatinig na fonemang w at y na karaniwang nasa huling pantig ng salita. Halimbawa: a + w = aw o + y = oy sawsaw, nguyngoy, aruy, aliw, beysbol Gramar at L inggwistika 6
  • 8. Pares Minimal - mga pares ng salita na magkatulad na magkatulad ang bigkas maliban sa isang fonema na siyang ipinagkakaiba ng kahulugan. Gramar at Linggwistika Gramar at L inggwistika 7
  • 9. Mga Fonemang Nagpapalitan May mga pagkakataong ang ponemang e at i, gayundin ang o at u, ay nagkakapalitan nang hindi nababago ang kahulugan ng salita Gramar at halimbawa: Linggwistika babae babai kunsume kunsumi lalaki lalake note: hindi sa lahat ng pagkakataon ay nagaganap ito may pagkakataong ganap ang pagpapalitan dahilan upang mabago ang kahulugan ng salita misa ≠ mesa oso ≠ uso Gramar at L inggwistika 8
  • 10. Morpema at Morpolohiya Morpolohiya - ang pag-aaral ng pinakamaliit na yunit na bumubuo sa salita na may kahulugan. Gramar at Linggwistika Morpema - ang pinakamaliit na yunit na bumubuo sa salita na may kahulugang “ kaagad na naihahayag kahit ang ilan sa kanila ay pangkayarian at di kahulugang leksikal ang binibigay” (Villanueva at Villanueva, 1971) ay maaaring salita o salitang-ugat. Gramar at L inggwistika 9
  • 11. Anyo ng Morpema 1. Morpemang Kataga - ang kataga ay isang morpemang iisahaning pantig lamang at ang mga ito’y walang kahulugan kung nag iisa maliban na lamang kung isasangkap sa pangungusap. Gramar at Ang mga ingklitiko ay “ mga katagang iisahing Linggwistika pantig na sa gawang sarili ay walang kahulugan ngunit kapag ginagamit sa pangungusap ay nakaradagdag ng diwa nito. – Cruz, et.al. 1 978 Halimbawa: ba pa na din rin raw daw po ho nga man pala naman Gramar at L inggwistika 10
  • 12. 2. Ang Morpemang Panlapi a. May malakas na sistema ng panlapi ang wikang Filipino. Ito ang dahilan kung bakit Gramar at napakadali nating manghiram sa banyagang Linggwistika salita at gawing tunog – Filipino. Sa ibang salita ay nagiging “Filipinized” na salita Halimbawa: Halimbawa mag-jet in-ambush nagpa-xerox nag-smuggle ni-rape ni-raid nag-administer ni-research i-promote nag-coach naka-cortina Gramar at L inggwistika 11
  • 13. b. dahil sa kahulugang taglay ng panlapi nagkakaroon ng iba’t ibang kahulugan ang isang salitang-ugat na pinagkakapitan nito. Halimbawa: nagtubig - nagkaroon ng tubig Gramar matubig - maraming tubig at natubig - naparami ang inom tubigan - tapayan o lalagyan ng tubig Linggwistika tubigan - lagyan ng tubig tinubig - pinarusahan ng tubig patubig - padaloy na tubig/irigasyon pantubig - gamit sa tubig GAWAIN - Subuking lagyan ng iba’t ibang panlapi ang salitang tao, bahay, balita, bayan at tignan kung ano ang mabubuong salita. Gramar at L inggwistika 12
  • 14. Anyo ng Panlapi 3. Morpemang Salitang-Ugat - ang salitang-ugat ang maituturing na pinaka-ina ng mga salita dahil ito ay Gramar at nagtataglay ng kahulugang leksikal na Linggwistika karaniwang binubuo ng dadalawahing pantig. Alam nyo ba na kung pakasusuriin ay galing sa iisang pantig lamang ang ating wika? Ito’y ayon sa haka ni Dr. E. Arsenio Manuel at mapapansin ito sa kayarian ng mga salitang inuulit. Gramar at L inggwistika 13
  • 15. Gramar at Linggwistika Gramar at L inggwistika 14
  • 16. - Ang morpemang kataga at morpemang salitang-ugat ay napagsasama rin ngunit ang kanilang kabuuan ay hindi maituturing na dalawang morpema kundi iisang morpema lamang. Halimbawa: Gramar ma + itim = maitim at ka + hapon = kahapon Linggwistika in + ibig = iniibig taga + lungsod = tagalungsod HOMOFONUS- Ang tawag sa salitang-ugat na nag-iiba-iba ng kahulugan ayon sa bigkas ngunit pareho ng ispeling. Halimbawa: baga (ember) sala (sin) paso (pass) baga (lungs) sala (seive) paso (burn) baga (particle) sala (seived) paso (Flower pot) Gramar at L inggwistika 15
  • 17. Pagbabagong Morpoponemiko - Ang pagbabago ng anyo ng morpema dahil sa impluwensya ng kaligiran nito. 1. Asimilasyon – ang ponemang /ng/ sa Gramar at mga panlaping pang-, mang-, hing-, sing- ay Linggwistika nagbabago depende sa unang tunog ng salitang-ugat. a. pang na nagiging pam - ang tunog kapag ang palabing /p/ at /b/ ang umpisang titil ng salitang-ugat. halimbawa: pangbabae = pambabae pangpamanhid = pampamanhid Gramar at L inggwistika 16
  • 18. Pagbabagong Morpoponemiko a. pang na nagiging pan - ang tunog kapag ang pangipin /d/, /l/, /r/, /s/ at /t/ ang umpisang titil ng salitang-ugat. halimbawa: pang+dalawa = pandalawa Gramar pang+laro = panlaro at pang+regalo = panregalo Linggwistika pang+sala = pansala pang+tawid = pantawid Asimilasyong Ganap – kung nagbago ang baybay ng salitang-ugat (hal., panakip sa halip na pantakip) Asimilasyong Parsyal – kung nanatili naman ang baybay ng salitang-ugat (hal., pambura) Gramar at L inggwistika 17
  • 19. Pagbabagong Morpoponemiko 2. Pagpapalit ng ponema - nagpapalitan ang ponema sa loob ng salita a. ang /d/ ay nagiging /r/ b. ang /e/ ay nagiging /i/ c. ang /o/ ay nagiging /u/ Gramar halimbawa: at Linggwistika lakad+an lakadan lakaran ma-+dunong madunong marunong ka-+dagat+an kadagatan karagatan hubad+in hubadin hubarin babae+ka+in kababaehan kababaihan sige+han sigehan sigihan laro+an laroan laruan biro+an biroan biruan Gramar at L inggwistika 18
  • 20. Pagbabagong Morpoponemiko 3. Pagkawala ng ponema / pagkakaltas ng ponema – nawawala ang huling ponemang patinig (a, e, i, o, u) kapag nilalagyan ng hulapi. halimbawa: tupad+ -in tupadin tupdin Gramar kuha+ -in kuhanin kunin at takip+ -an takipan takpan Linggwistika 4. Metatesis – nagpapalit ng posisyon ang mga tunog sa isang salita kapag nilapian. halimbawa: tanim+ -an taniman tamnan atip+ -an atipan aptan lutas+ in linutas lutasin lakad+ -in lakadin lakarin yari+ in yinari niyari Gramar at L inggwistika 19
  • 21. Pagbabagong Morpoponemiko 5. Paglilipat-diin – naiiba ang diin (stress) sa pagbigkas ng salita dahil sa paglalagay ng hulapi. halimbawa: luto (to cook) + -an = lutuan (cooking place) Gramar /lu:to’/ /luto’an/ at Linggwistika lakad + ka- -an = kalakaran /la:kad/ /kalaka’ran/ Gramar at L inggwistika 20
  • 22. Paano nga ba nabubuo ang mga Salita? a. Inuulit – ang mga salitang unuulit ay binubuo sa pamamagitan ng buong pag-uulit ng salitang-ugat at pinaghihiwalay lamang ng Gramar gitling. Ang ganitong pag-uulit ay tinatawag na at ganap na pag-uulit. Linggwistika Halimbawa: sama-sama araw-araw agam-agam utay-utay sintu-sinto kuru-kuro akay-akay ipit-ipit halu-halo baku-bako luku-lukolubak-lubak Gramar at L inggwistika 21
  • 23. Ang alaala, paruparo, sarisari, gunamgunam at guniguni ay hindi ginigitlingan dahil walang salitang-ugat na ala, paro, sari, ganam, at guni. • Ang salitang-ugat na nagtatapos sa patinig na o kapag-unuulit ay pinapalitan ng u. Gramar at • Sa pag-uulit ng salitang-ugat na unaangkupan o Linggwistika ginagampanan ng pang-angkop upang ipakita ang kasidhiang kahulugan at nagtatapos sa patinig na e, ito’y pinapailitan ng i sa gayo’y mabilis ang pagbigkas at upang lubos na mabigyang diin ang unang hati ng salita. Ang gitling ay ginagamit Halimbawa: torpe torping-torpe salbahe salbahing-salbahe lalake lalaking-lalake Gramar at L inggwistika 22
  • 24. Ang di-Ganap na Pag-uulit 1. Pag-uulit ng huling pantig sa salitang-ugat Halimbawa: Gramar lamikmik luningning alit-it at langitngitkuliglig Linggwistika 2. Pag-uulit ng una o unang dalawang pantig ng salitang-ugat o una o unang dalawang tunog ng salitang-ugat. Halimbawa: iikot tatakbo sisilip-silip aakyat lilima sisiga-sigarilyo tatali-talilis Gramar at L inggwistika 23
  • 25. Paano nga ba nabubuo ang mga Salita? b. Tambalan – Nagiging tambalan ang salita kung ang dalawang salita na may kani-kaniyang kahulugan ay pinagsasama at nananatili ang Gramar kahulugan, minsa’y bumubuo ng ikatlong at kahulugan at mayroon din namang nagpapakita Linggwistika ng kasalungatan ng bawat isa. Halimbawa: taong-bundok dalagang-bukid panhik-panaog isdang-tabang daang-bakal humigit-kumulang hanap-buhay kapos-palad kahoy-gubat lumubog-lumitaw bungang-araw malaon-madali Gramar at L inggwistika 24
  • 26. Paano nga ba nabubuo ang mga Salita? c. Maylapi – Kung ang salitang-ugat pinapanlapian. Maaring sa unahan, sa gitna, sa magkabila o sa laguhan. Gramar 1. Unlapi at umalis, umibig, umawit, igatong, isama, pautang Linggwistika 2. Gitlapi kinain, sumampa, tinaga, tumuka, sinita 3. Hulapi isipin, diktahan, tamaan, ingatan, bilihin 4. Kabilaan magtampuhan, pagtulungan, panatilihin, paraanin 5. Laguhan ipagsumigawan, paghumiyawin, magginataan. Gramar at L inggwistika 25
  • 27. Kahulugan ng mga Panlapi 1. Panlaping Makangalan a. an at han 1. lalagyan ng marami sa bagay na isinasaad ng Gramar salitang-ugat at hal.: Linggwistika aklatan, bigasan, manukan, palayan,tindahan 2. pook na ginaganapan ng kilos ng salitang-ugat hal.: aralan, lutuan, laruan, labahan 3. panahon na maraming pagganap sa isinasaad ng salitang-ugat hal.: pistahan, anihan, taniman, uwian Gramar at L inggwistika 26
  • 28. Panlaping Makangalan 4. gantihang kilos hal.: barilan, balitaan, sulatan, suntukan 5. di karaniwang laki o labis na dami hal.: Gramar pangahan, duguan, uluhan, sugatan, duguan at Linggwistika b. in o hin 1. relasyong isinasaad ng salitang-ugat hal.: tiyuhin, amain, inapo 2. kahugis ng isinasaad ng salitang-ugat hal.: inubas, pinalay, sinampalok Gramar at L inggwistika 27
  • 29. Panlaping Makangalan b. ka 1. kasama sa pangkat hal.: kalahi, kagrupo, katropa, kabayan 2. relasyon na isinasaad ng salitang-ugat hal.: Gramar kalaro, kagalit, kaaway, kasuyo, kalambingan at Linggwistika c. ka – an 1. nagsasaad ng pinakasentro na salitang-ugat hal.: kabayanan, kanayunan, kabahayan 2. nagsasaad ng kasukdulan ng pangyayari. hal.: katanghalian, kainitan, kasasalan Gramar at L inggwistika 28
  • 30. Panlaping Makangalan d. mag 1. nagsasaad ng relasyong tinutukoy sa salitang-ugat. hal.: maglolo, mag-ama, magkapatid, magbayaw 2. mag- na may pag-uulit ng unang pantig ng salitang-ugat na nagsasaad ng gawain o propesyon. hal.: Gramar manggagamot, manbibigkas, manananggol at Linggwistika e. tag – nagsasaad ng panahon hal.: tag-ulan, tag-araw, taglagas, tagsibol f. taga – nagsasaad ng gawaing isinasaad ng salitang-ugat hal.: tagaluto, tagalinis, tagawalis, tagabasa g. an/han – nagsasaad ng pinaggalingan hal.: talasalitaan, talaarawan, talatinginan Gramar at L inggwistika 29
  • 31. Kahulugan ng mga Panlapi Mga Panlaping Makauri 1. ma a. pagkamayroon halimbawa: Gramar maganda, tataas, mayaman at Linggwistika b. pagkamarami halimbawa: matao, madahon, matubig, maahas 2. maka – katig, kampi, hilig halimbawa: maka-Diyos, maka-Hapon, makatao, makakaibigan 3. mala – parang halimbawa: malasebo, malahimimga, malakanin Gramar at L inggwistika 30
  • 32. Panlaping Makauri 4. mapag – may ugali halimbawa: mapagbiro, mapagbintang, mapag-alalahanin 5. Mapang – may katangian, may kakayahan halimbawa: mapang-akit, mapanrahuyo Gramar at Linggwistika 6. maka – katig, kampi, hilig halimbawa: maka-Diyos, maka-Hapon, makatao, makakaibigan 7. mala – parang halimbawa: malasebo, malahimimga, malakanin Gramar at L inggwistika 31
  • 33. Ang mga Bahagi ng Pananalita - Ang istruktura ng wika I. Mga Salitang Pangnilalaman (Content Word) A. Nominal Gramar 1. Pangalan at 2. Panghalip Linggwistika B. Pandiwa C. Panuring 1. Pang-uri 2. pang-abay II. Mga Salitang Pangkayarian (Function Word) A. Ang mga Pang-ugnay 1. Pangatnig 2. Pang-angkop 3. Pang-ukol B. Mga Pananda 1. Pantukoy 2. pangawil Gramar at L inggwistika 21
  • 34. Bahagi ng Pananalita “ Siya agad bumili lapis papel malapit tindahan” - May nilalaman ang pahayag ngunit walang ganap na kayarian ang pangungusap sapagkat kulang ito sa mga salitang mag-uugnay sa mga salita para sa isang buong kayarian. Gramar at “ Siya ay agad na bumili ng lapis at papel Linggwistika sa malapit na tindahan.” Gramar at L inggwistika 33
  • 35. Bahagi ng Pananalita siya panghalip ay pangawil agad pang-abay na pang-angkop bumili pandiwa Gramar at ng pantukoy Linggwistika lapis pangalan at pangatnig papel pangalan sa pang-ukol malapit Pang-uri na Pang-angkop tindahan pangalan Gramar at L inggwistika 34
  • 36. Bahagi ng Pananalita Gramar at Linggwistika Gramar at L inggwistika 35
  • 37. Ang Pangungusap Salita o lipon ng mga salita na may buong diwa. Sa katuturang ito ang isang salita ay maaaring isang pangungusap kung ito ay may isang buong diwa. Gayundin ang mga sambitla. Gramar 1. Sambitlang panawag at hal.: Linggwistika Nanay! Ate! Neneng! Lolo! `- Sa sambitlang panawag “Neneng!” para nang sinabing “Neneg, ikaw ay tinatawag ko.” o kaya’y sa “Lolo! “Lolo, kayo po’y tinatawag ko.” 2. Sambitlang nagsasaad ng damdamin hal.: “Aruy!” “Naku po!” “Aba!” - Sa sambitlang “Aray!” para na rin sinabing “Ako ay nasaktan” Gramar at L inggwistika 36
  • 38. 3. Sambitlang sagot sa tanong Ang Pangungusap hal.: “Opo!” “Oho!” “Hindi po!” `- Sa sambitlang panawag “ Opo!” ay isinagot sa tanong na “Sasama ka ba?” para na rin sinabing “Ako ay sasama.” 4. Sambitla ng pagtawag hal.: Gramar “Halika!” “Halina !” “halikayo!” at Linggwistika - Sa sambitlang “Halika!”para nang sinabing “Lumapit ka sa akin” 13. Sambitla ng Matinding Damdamin hal.: “Sunog!” - Sa sambitlang “Sunog!” para nang sinabing “ Nasusunog ang bahay.” 18. Sambitlang Pautos hal.: “Layas!” “Takbo!” Gramar at L inggwistika 37
  • 39. Ang Pangungusap 7. Pormulasyong Panlipunan (pangkalahatan) hal.: “ Magandang umaga po!” “ Tao po!” “ Salamat!” 8. Pangungusap na Pamanahon hal.: Gramar “Umuulan.” “Bumabagyo.” at “ Kumikidlat.” Linggwistika - Sa sambitlang “Halika!”para nang sinabing “Lumapit ka sa akin” 9. Pangungusap na eksistensyal hal.: May magandang tanawin doon. Walang tao sa kubo. Maraming pananim dito. Gramar at L inggwistika 38
  • 40. Ang Pangungusap 10. Pangungusap na may panaguri at paksa. hal.: Guro ang nanay ko. Nagtuturo siya sa aming baryo. Gramar at Linggwistika Ang Panaguri ng Pangungusap - Ang bahagi ng pangungusap na nagsasabi tungkol sa paksa. 1. Pangalan Pilipinas ang bayan ko. Filipino ang ating wikang pambansa. 4. Panghalip Tayo ang bagong Pilipino. Sila ang dapat maging huwaran ng mga kabataan. Gramar at L inggwistika 39
  • 41. Ang Pangungusap 3. Pang-uri Magigiting ang ating mga bayani. Mapagmahal sa kanilang kapwa ang mga tao noon. 5. Pang-abay Bukas ang araw ng pagdiriwang. Dito ang sentro ng kasiyahan. Gramar 9. Pandiwa at Nagmamano ang mga bata sa magulang nila. Linggwistika Magpapasalamat tayo sa poong Maykapal. 13. Panguring Parirala Pagbabasa ng aklat at magasin ang nakalibang sa kanya. Pagtatanim ng gulay ang libangan niya. Gramar at L inggwistika 40
  • 42. Ang Pangungusap Paksa Ang bagay na pinag-uusapan sa pangungusap. Simuno ang dating katawagan dito. 1. Pangalan Mahalin natin ang ating bansa. Gramar Gamitin ang sariling wika. at Linggwistika 5. Panghalip Tayo ay mga Pilipino. Ikaw ay pag-asa ng mga magulang mo. 9. Pang-uri Ang masipag at matiyaga ay nagtatagumpay. Ang mga maralita at dukha ay ating tulungan. 4. Pag-abay Ang dito ay maiiwanan na sa silid na iyan. Ang diyan ay ipapadala ko sa inyo. Gramar at L inggwistika 41
  • 43. Ang Pangungusap 5. Pandiwa Ang gumagawa nang mabuti ay pinagpapala. Ang nagsisikap ay nagtatagumpay. 6. Pawatas Ang magdamayan ay magandang kaugalian. Ang mamatay ay ganap na pamamahinga. Gramar at Linggwistika Aspekto at pokus ng Pandiwa 3 Aspekto ng Pandiwa (Banghay sa ibang aklat) a. Pangnagdaan b. Pangkasalukuyan c. Panghinaharap Gramar at L inggwistika 42
  • 44. Ang Pangungusap Pokus Ang relasyon ng pandiwa at paksa ng pangungusap ay tinatawag na pokus. Madaling malaman ang pokus kung alam ang paksa ng pangungusap. Bukod dito, may mga panlaping sadyang ginagamit sa bawat pokus. Upang makilala sa loob ng pangungusap ang Gramar paksa, tandaan na ang paksa ay pinangungunahan ng at mga panandang paksa, gaya ng ang, ang mga, at si at sina. Linggwistika 1. Pokus sa Tagaganap o Aktor - ang paksa sa pangungusap ang gumaganap ng kilos Halimbawa: 1. Nagsayaw ng cha-cha ang panauhin. 2. Mabilis na umalis si Raul. 3. Magtatanim sila ng gulay sa bakuran. 4. Sumulat ng liham si Maria. Gramar at L inggwistika 43
  • 45. 2. Pokus sa Layon o Gol Ang Pangungusap - ang paksa sa pangungusap ang tumatanggap ng kilos. Halimbawa: 1. Pinitas ni Jose ang mangga. 2. Binabalot ni ate ang mga regalo. 3. Iluluto ni nanay ang ulam. Gramar 3. Pokus sa Sanhi o Kausatibo at - Ang paksa ng pangungusap ang sanhi ng pagkaganap ng kilos ng pandiwa. Linggwistika Halimbawa: 1. Ikinatuwa ni Lola ang pagkatuwa ng apo 2. ikinasira ng panamin ang baha. 3. Ikinagalit ni Tatay ang paglalasing ni Ronie. 4. Pokus sa Kagamitan o Instrumental -Ang paksa ng pangungusap ay kagamitan sa kilos ng pandiwa. Halimbawa: 1. Ipinaghiwa niya ng karne ang kutsilyo. 2. Ipanghahalo niya ang sandok sa nilugaw 3. Ang palakol ay ipansibak mo ng kahoy. Gramar at L inggwistika 44