TRIGONOMETRY


                               SINE &
TRIGONOMETRY   TRIGONOMETRY    COSINE
    RATIOS        IDENTITY      RULE
                              TRIANGLE
                                AREA
A. Trigonometri ratios


                         hypotenuse
Right-angle side


                               
            Right-angle side              S
                         opposite side    O
        Sine          =
                          hypotenuse      h   c
       cosine      =
                          adjacent side       a t
                           hypotenuse
                                              h o
        tan        =     opposite side
                                                a
                          adjacent side
Secant
( sec )
               =
                     hypotenuse
                    adjacent side

Cosecant  
( csc/cosec )
                =
                     hypotenuse
                    opposite side

Cotangen
( cot )        =
                    adjacent side
                    opposite side
Sisi miring
sisi depan


                        
              Sisi samping
                                   de
                    sisi depan
    Sinus        =
                    sisi miring
                                   mi
    Cosinus      =
                    sisi samping        sa
                     sisi miring
                      sisi depan
                                        mi
    tangen    =                             de
                    sisi samping
                                             sa
sisi miring
Secan            =         1     =
( sec )                   cos            sisi samping

Cosecan              =     1
                          sin 
                                      =
                                          sisi miring
( csc )                                   sisi depan

Cotangen
( cot / ctg )        =
                        cos 
                        sin 
                                  =
                                          sisi samping
                                            sisi depan
Example 1 :
It is known that triangle ABC is right angled on point B with
AB = 3 cm, BC = 4 cm and measure of angle BAC = 
Determine the value of :
 a. Sine                 d. sec 
 b. Cos                   e. csc  
 c. Tan                   f. cot  
      Solution :
 C
                 AC2 = AB2 + BC2

4 cm       5          = 32 + 42
                      = 9 + 16
               A      = 25
 B     3   cm
                    AC = 25

                    AC = 5
a. sin          =
                   4
                   5
b. cos          =
                   3
                   5

c. Tan          = 4
                     3

d. sec          = 5
                     3
 e. csc         =
                     5
                     4

 f. cot         =
                   3
                   4
Example 2 :
            =
                         1
If         sine               then determine the value of :
                                  d. sec 
                         3
a.    Sine 
b.    Cosine                       e. csc   
c.    tangen                       f. Cot   
     Solution :
                                        
                                                 8
                             b. cosine       =
                                                3
                                  tangen 
       3                                        1 1      2 1
                   1         c.               =     8 2 2
                                                 8 8     8 4

           8
                             d. Sec         =
                                                3
                                                    =
                                                      3
                                                        2
                                                 8    4
     e. csc       = 3        f. cot        =
                                                  8
                                                 1
Example 3 :
       Determine other trigonometric ratios values if it is known
       that cos      
                     = 0,4 .             
                                   is an acute angle
        Solution :                       21 1
                         sin       =               21
                                         5   5
             5                               21 1
  21                     tan    =                  21
                                             2   2
                                        5
         2               sec        =
                                         2
                                             5   5
       4   2             csc        =            21
0,4 =                                       21 21
      10 5
                                             2   2
                         cot        =            21
                                             21 21
Perbandingan Trigonometri
              sudut-sudut khusus
    ( sudut istimewa = Extraordinary angles )
   Sudut-sudut khusus yang dimaksud adalah :
       00, 300, 450, 600, 900


Untuk menentukan perbandingan trigonometri sudut 00 dan 900
Kita bisa gunakan lingkaran satuan di koordinat Cartesius.
P(x,y)           Titik P (x,y) terletak pada lingkaran
                                      satuan.
                 y                    Garis OP membentuk sudut 
           o                         dengan sumbu x.
                N             x
                                      Panjang ON adalah x satuan,
                                      panjang PN adalah y satuan dan
            y                         panjang OP adalah 1 satuan ( krn
                                      OP jari-jari lingkaran )
 ONP adalah segitiga siku – siku
  .
Perbandingan trigonometri untuk sudut                  adalah sbb :


sin      =
            y
            1
              = y,        cos         =
                                         x
                                           = x,          tan      =
                                                                     y
                                                                     x
                                         1
Jika  = 00, maka garis OP berimpit dengan sumbu x,
dengan demikian posisi P adalah ( 1, 0 ), akibatnya :

Sin 00 = y = 0
Cos 00 = x = 1
             y 0
Tan   00   =   0
             x 1
Jika  = 900, maka garis OP berimpit dengan sumbu y,
dengan demikian posisi P adalah ( 0, 1 ), akibatnya :
Sin 900 = y = 1
Cos 900 = x = 0
              y   1
Tan   900   =       tak terdefnisi
              x   0
Untuk sudut 300,            Perhatikan gambar dibawah ini:
                           B     ABC siku – siku di C,
                     600
             c                   BAC = 300 dan  ABC = 600
                           a
       300                       ADC merupakan pencerminan
A                b   900 C
                                  dari  ABC terhadap AC

                               Karena setiap sudut pada  ABD
                                = 600, maka  ABD= sama sisi
                       D        sehingga AB = AD = BD = 2a
                                atau c = 2a
     Dalam      ABC berlaku teorema Pythagoras :
       c2 = a2 + b2
      (2a)2 = a2 + b2
        b2 = 4a2 – a2
         b =      3a 2         a   3
Kita peroleh :
                a      a = 1                          b     a 3         1
sin   300   =       =                 Sin   600   =       =         =     3
                c     2a   2                          c      2a         2

                b       a 3     1                      a        a           1
cos   300   =       =         =   3   Cos    600   =       =
                                                                    =
                c        2a     2                      c       2a           2

                       1 a                             b     a 3
                a=                    Tan   600    =       =            =       3
Tan 300 =            =   3                             a      a
                b a 3 3
Untuk sudut 450

  Perhatikan gambar dibawah ini :
                 B
                        ABC siku siku di C dan  BAC = 450
       c                Karena  BAC = 450 maka
                a
                         ABC = 450 sehingga  ABC
   450                 merupakan segitiga siku-siku sama
A        b      C      kaki ( a = b )

    c2 = a2 + b2
       = a2 + a2
       = 2a2
     c =   2a 2 = a 2
B
                       Kita peroleh :

     a 2                Sin   450   =
                                            a       =
                                                            1
                 a                                            2
                                        a 2                 2
     450
                 C
A          a
                                            a               1
                        Cos   450   =               =         2
                                        a 2                 2
                                        a
                        Tan 450 =               =       1
                                        a
    Berdasarkan nilai perbandingan trigonometri diatas, kita
    dapat mengganti panjang sisi – sisi pada gambar menjadi
    a = b = 1 dan c = 2
Tabel perbandingan trigonometri sbb :

Trigonometry ratios   Extraordinary angles = sudut – sudut istimewa
                      00       300      450        600         900
                                        1          1
 sine                 0
                                1
                                2       2
                                          2
                                                   2
                                                     3           1


                               1
  cosine                  1
                               2
                                 3      1
                                          2
                                                    1
                                                    2
                                                                 0
                                        2

  tan                 0       1
                                 3        1              3   undefined

                               3
Example 1 :
Determine the value of :
a.   sin 30  cos 45  tan 45
              0                   0               0


b. sin 30
         2        0
                       cos 302

Solution :

a.   sin 30  cos 45  tan 45
                  0                   0               0

     =   1                1               –   1
                      +       2
         2                2
             1                1
     =                2–
             2                2
b.   sin 30  cos 30
          2   0           2

     =    sin 30   cos 30 
                    0 2             0 2

                2
          1        +    1  
                                    2
     =                    3
          2             2  

           1                3
     =             +
                               
           4                4

      =       1
cos 450. cos 300  sin 450. sin 600
c.
               tan 300. tan 600
         1          1       1       1
                 2.      3      2.     3
     =   2          2       2       2
                        1
                          3. 3
                        3
         1            1                 1
                 6.       6                    6
     =   4            4          =      2
                  1                         1
                    .3
                  3
             1
     =             6
             2
B. IDENTITAS TRIGONOMETRI
                            Teorema Phytagoras :
    y
                            x2 + y2 = r2
                             Jika dibagi dengan r2 maka :
                             x2    y2   r2
                        B
                               2
                                   2  2
                             r     r    r
                r                2    2    2
                        y    x  y r
                                  
                           r   r  r
x       O           x   A
                            cos   sin   1
                                 2            2
x2 + y2 = r2             x2 + y2 = r2
Jika dibagi x2 maka :    Jika dibagi y2 maka :
                           2        2       2
 2       2       2        x    y   r
x    y   r
     2  2                 2
                               2  2
x 2
     x   x                y    y   y
                                2       2        2
                          x  y  r
     2       2       2
 x  y r 
                       
                          y  y   y
 x  x  x                   

 1+tan2  = sec2        cot   1  csc 
                            2               2
contoh       Buktikan :

      cos 
          2
1.              1  sin 
     1  sin 
 Ruas kiri

 =
         cos 2


       1  sin 
 =
       1  sin 2 
                         a b
                             2  2
                                     a  ba  b
        1  sin 
       1  sin  1  sin  
 =
              1  sin 

 =     1 sin 
2.
     cos A  sin Acos A  sin A  1  2 sin   2
                                                      A
     ruas kiri :

=    cos A  sin Acos A  sin A
=     cos 2 A  sin 2 A
=    1  sin A  sin A
             2        2


=    1 2 sin 2 A
3.
          4
                  
     cos  1  tan   cos       2
                                                 2

     ruas kiri

 =
           4
                  
     cos  1  tan                   2
                                              
=    cos  sec 
              4
                             2
                                      
            1 
 =   cos  
        4
                   
            cos  
                2



                    1 
 =   cos  . cos  
          2               2
                           
                    cos  
                        2


 =   cos 
        2
4.   1  cot   csc 
               2       2

     Ruas kiri :

     =   1 cot   2


         sin 2    cos 2 
     =           
         sin 
             2
                   sin 2 

     =   sin 2   cos 2 
               sin 
                  2



     =
             1       =   csc 2
                                 
          sin 2
5       1  tan  1  cos    tan
                      2       2          2
                                             
        Ruas kiri :

    =    sec  . sin 
                2         2

           1
    =          . sin 
                    2

         cos 
            2



    =     sin  2


          cos 
             2

    =     tan 
             2
KOORDINAT KUTUB / POLAR

                    P(x,y)                      P(r,  )
          r                            r
                      y                         y
                                  
O                             O
      x                             x
Koordinat cartesius           Koordinat polar/kutub

sin    =      y                  r=       x2  y2
               r
      y = r sin              tan  =
                                                y
                x                               x
cos          = r                                  y
                                        = arc tan
          x = r cos                               x
Tentukan koordinat cartesius dari titik berikut :
1.    P ( 5, 450 )       Pr ,  

       x = r cos                  y = r sin   
         = 5 cos 450                 = 5 sin 450
         = 5.
                1                         1
                  2                  = 5.   2
                2                         2
             5                        5
         =     2                    =   2
             2                        2

        Jadi koordinat cartesius P ( x,y ) adalah
                                                    5   5 
                                                     2 , 2
                                                    2   2 
2. Tentukan koordinat polar dari titik P ( 4, – 4 )

    P ( 4, – 4 )          P x , y 
                                       y
    r x y                    tan  
          2   2

                                       x
    r  4   4
          2        2
                                       4
                               tan       1
                                        4
    r  32

    r4 2                            arc tan 1

                                     3150
    Jadi koordinat kutub P(4,– 4 ) adalah     
                                            P 4 2 , 3150   
ATURAN                   SINUS
        C                   Lihat ACD        Lihat BCD
                                    CD                CD
    b           a           sin A            sin B 
                                    AC                BC
                              CD = AC sin A    CD = BC sin B
                        B
A       D                                      CD = a sin B
                             CD = b sin A
            c

                     CD = CD
                b sin A = a sin B
                      a     b
                         
                    sin A sin B
C
               E     a
                                Lihat   ACE      Lihat   ABE
b                                          AE               AE
                                 sin C           sin B 
                                           AC               AB

                            B     AE = AC sin C    AE = AB sin B
A              c
                                  AE = b sin C     AE = c sin B
                              AE = AE
                         b sin C = c sin B
                             b       c
                                 
                           sin B   sin C
                     a       b       c
        Jadi                    
                   sin A   sin B   sin C
Contoh 1

Diket  ABC dengan A  300 Panjang sisi BC = 2 cm,
Dan panjang sisi AB = 4 cm. Tentukan besar sudut dan
Panjang sisi yang belum diketahui.
               C
                            a       c
       b                        
                 2        sin A   sin C
         0
    30                       2
                                   
                                       4
A            4       B           0
                          sin 30     sin C
                          2 sin C = 4 sin 300
                                     1
                                  4.
                          sin C     2 1
                                   2

                         C  90      0
b  c a
                                         2    2


  B  180  (30  90 )
             0     0     0
                                  b  4 2
                                         2    2


   B  60   0
                                  b  16  4
                                  b  12
                                  b2 3
2. Diket  ABC A  300 , C  450 dan panjang sisi
   AB = 5 cm. Tentukan besar sudut B dan panjang sisi a
   dan sisi b
A

    30   0                    B  180  (30  45 )
                                      0     0    0
              b
    5                         B  1050
                  450    C
         B        a
          a       c                          5
                                         a
        sin A   sin C                         2
         a sin 450 = 5 sin 300               5    2
                                          a    .
                1         1                   2 2
             a.    2  5.
                2         2                  5
                       1                  a   2
                    5.                       2
                a     2
                   1
                        2
                   2
b           c
                             b
                                    
                                            a
   sin B      sin C         sin B        sin A
     b             5                       5
                                               2
 sin 105 0
                sin 45       b
                                      2 0
                         sin 1050         sin 30
b sin 450 = 5 sin 1050
                                5
                                     2 . sin 1050
b . 0,707  5. 0,97       b 2                0
            5. 0,97                 sin 30
        b                         1
             0,707              5.      2 .0,97
             4,85         b 2
        b                             1
            0,707                       2
       b  6,859          b  6,859
ATURAN              COSINUS

                     C       Lihat ACD
     b                                                 BD = AB – AD
                         a               AD
                                 cos A                BD = c – b cos A
                                         AC
                 D       B
A                                AD = AC cos A
         c
                                 AD = b cos A
 Lihat ACD                        Lihat BDC
CD 2  AC 2  AD 2                CD2  BC 2  BD 2
      b  b cos A                    a  c  b cos A
             2               2             2                 2


CD2  b 2  b 2 cos 2 A                 a 2  (c 2  2bc cos A  b 2 cos 2 A)
                                  CD2  a 2  c 2  2bc cos A  b 2 cos 2 A
CD2 = CD2


a  c  2bc cos A  b cos A  b  b cos A
 2    2                 2    2     2     2   2


     a  b  c  2bc. cos A
      2    2     2



Rumus untuk mencari sisi :


     a  b  c  2bc. cos A
      2     2     2


     b  a  c  2ac. cos B
      2     2     2


     c  a  b  2ab. cos C
      2   2   2
Untuk mencari besarnya sudut :


            b c a
                  2    2     2
    cos A 
               2bc
            a c b2    2    2
    cos B 
               2ac
            a 2  b2  c2
    cos C 
                 2ab
Contoh 1:
    Diketahui segitiga ABC dengan a = 6 cm, b = 4 cm dan
    C  1200 Hitunglah panjang c.
     Jawab :
A
                          c  a  b  2ab. cos C
                            2        2       2
             c
b=4
      1200                c  6  4  2.6.4. cos120
                           2     2       2                 0
                    B
     C       a=6                               1
                          c  36  16  2.6.4.  
                           2

                                               2
                          c  76
                           2


                          c  76  c  2 19
2. Dalam segitiga ABC diketahui C  600 panjang
       sisi b = 6 cm, panjang sisi c = 2 13 cm
       Tentukan panjang sisi a.

        C                    c  a  b  2.a.b. cos C
                               2       2        2


b=6
        600       ?
                          2 13   a
                                   2    2
                                             6  2.a.6. cos 60
                                                2                 0

                                                1
                      B      52  a  36  12a 
                                        2
A      c  2 13                                 2
                             52  a  36  6a
                                    2


                             a  6a  16  0
                               2

                             a  8a  2  0
                             a 8                  a  2
3. Sebuah segitiga KLM dengan panjang sisi KL = 12 cm
       panjang sisi KM = 10 cm dan panjang sisi LM =2 31 cm
      Tentukan besar sudut K
                                   l 2  m2  k 2
       M                   cos K 
                                        2.l.m
10           2 31
                                   10 2  12 2  (2 31) 2
                           cos K 
        12          L                     2.10.12
K                                  100  144  124
                           cos K 
                                         240
                                   120 1
                           cos K     
                                   240 2
                           K  60       0
FORMULA OF RELATED ANGLE
                  TRIGONOMETRIC RATIOS
          (   RUMUS PERBANDINGAN TRIGONOMETRI SUDUT BERELASI     )

A. ANGLE          WITH   900  
      '
                              
                           B ' X ' ,Y '               Y=X
  A                x'

                           y'
                    r

                          900                   B(X,Y)
                             r
                                              y
                    
   O                      C                                  X
                                              A
x
sin                        sin  
                                     y
        r                            r
         y
cos                        cos  
                                     x
        r                            r
        x
tan                        tan  
                                     y
        y
                                     x
       Relasi di kwadran I

                     
     sin 90    cos 
             0


     cos 90   0
                       sin 
     tan 90 0
                       cot 
y
           y
sin                                             y
                                              sin  
           r                                      r
           x
cos                                    cos  
                                                  x
           r                                      r
           y
 tan                                   tan  
                                                  y
           x
                                        B         x
                    r           r
      y                                  y
                           
               -x      o          x   A               x
      -y                        r        -y
                    r
                                                    y
          y                             sin   
sin                                              r
          r
                                                x
cos   
          x                             cos  
          r                                     r
                                                  y
tan  
        y                               tan   
        x                                         x
Relasi di kwadran II


                 
sin 180    sin 
        0


cos 180   0
                    cos      Relasi dikwadrat IV

tan 1800
                    tan 
                                                  
                                 sin 360     sin 
                                          0


                                 cos 360   0
                                                    cos 
                                 tan 360            tan 
   Relasi dikwadran III                   0

                 
sin 180     sin 
        0


cos 180   0
                    cos 
tan 1800
                   tan 
x
 sin   
                r                                y
            y                            sin  
  cos                 -x                       r
            r                                    x
                x                        cos  
  tan                                         r
                y   r                            y
                             y           tan  
                                                x
                                         r
                                                           y
                                     
                                             x
          x
sin   
          r
                                           sin  
                                                       x

cos   
           y        r        -y
                                                       r
          r                                            y
                                             cos   
        x     x                                       r
tan        
        y     y                 x                     x
                        -x                   tan   
                                                       y
Relasi dikwadran II :

                
sin 90    cos 
        0


cos 90   0
                   sin        Relasi dikwadran IV :

tan 90 0
                   cot              0
                                                    
                                  sin 270     cos 
    Relasi dikwadran III :        cos 270   0
                                                     sin 
                  
sin 270     cos 
          0
                                  tan 270  0
                                                      cot 
cos 270    0
                     sin 
tan 270    0
                    cot 
Matur Nuwun

Trigonometry

  • 1.
    TRIGONOMETRY SINE & TRIGONOMETRY TRIGONOMETRY COSINE RATIOS IDENTITY RULE TRIANGLE AREA
  • 2.
    A. Trigonometri ratios hypotenuse Right-angle side  Right-angle side S opposite side O Sine  = hypotenuse h c cosine = adjacent side a t hypotenuse h o tan = opposite side a adjacent side
  • 3.
    Secant ( sec )  = hypotenuse adjacent side Cosecant  ( csc/cosec ) = hypotenuse opposite side Cotangen ( cot )  = adjacent side opposite side
  • 4.
    Sisi miring sisi depan  Sisi samping de sisi depan Sinus  = sisi miring mi Cosinus  = sisi samping sa sisi miring sisi depan mi tangen = de sisi samping sa
  • 5.
    sisi miring Secan  = 1 = ( sec ) cos  sisi samping Cosecan  = 1 sin  = sisi miring ( csc ) sisi depan Cotangen ( cot / ctg )  = cos  sin  = sisi samping sisi depan
  • 6.
    Example 1 : Itis known that triangle ABC is right angled on point B with AB = 3 cm, BC = 4 cm and measure of angle BAC =  Determine the value of : a. Sine  d. sec  b. Cos  e. csc  c. Tan  f. cot  Solution : C AC2 = AB2 + BC2 4 cm 5 = 32 + 42 = 9 + 16  A = 25 B 3 cm AC = 25 AC = 5
  • 7.
    a. sin  = 4 5 b. cos  = 3 5 c. Tan  = 4 3 d. sec  = 5 3 e. csc  = 5 4 f. cot  = 3 4
  • 8.
    Example 2 : = 1 If sine then determine the value of : d. sec  3 a. Sine  b. Cosine  e. csc  c. tangen  f. Cot  Solution :  8 b. cosine = 3 tangen  3 1 1 2 1 1 c. =  8 2 2 8 8 8 4  8 d. Sec  = 3 = 3 2 8 4 e. csc  = 3 f. cot  = 8 1
  • 9.
    Example 3 : Determine other trigonometric ratios values if it is known that cos  = 0,4 .  is an acute angle Solution : 21 1 sin  =  21 5 5 5 21 1 21 tan  =  21 2 2  5 2 sec  = 2 5 5 4 2 csc  =  21 0,4 =  21 21 10 5 2 2 cot  =  21 21 21
  • 10.
    Perbandingan Trigonometri sudut-sudut khusus ( sudut istimewa = Extraordinary angles ) Sudut-sudut khusus yang dimaksud adalah : 00, 300, 450, 600, 900 Untuk menentukan perbandingan trigonometri sudut 00 dan 900 Kita bisa gunakan lingkaran satuan di koordinat Cartesius.
  • 11.
    P(x,y) Titik P (x,y) terletak pada lingkaran satuan. y Garis OP membentuk sudut  o dengan sumbu x. N x Panjang ON adalah x satuan, panjang PN adalah y satuan dan y panjang OP adalah 1 satuan ( krn OP jari-jari lingkaran )  ONP adalah segitiga siku – siku . Perbandingan trigonometri untuk sudut  adalah sbb : sin  = y 1 = y, cos  = x = x, tan  = y x 1
  • 12.
    Jika  =00, maka garis OP berimpit dengan sumbu x, dengan demikian posisi P adalah ( 1, 0 ), akibatnya : Sin 00 = y = 0 Cos 00 = x = 1 y 0 Tan 00 =  0 x 1 Jika  = 900, maka garis OP berimpit dengan sumbu y, dengan demikian posisi P adalah ( 0, 1 ), akibatnya : Sin 900 = y = 1 Cos 900 = x = 0 y 1 Tan 900 =   tak terdefnisi x 0
  • 13.
    Untuk sudut 300, Perhatikan gambar dibawah ini: B  ABC siku – siku di C, 600 c  BAC = 300 dan  ABC = 600 a 300  ADC merupakan pencerminan A b 900 C dari  ABC terhadap AC Karena setiap sudut pada  ABD = 600, maka  ABD= sama sisi D sehingga AB = AD = BD = 2a atau c = 2a Dalam  ABC berlaku teorema Pythagoras : c2 = a2 + b2 (2a)2 = a2 + b2 b2 = 4a2 – a2 b = 3a 2 a 3
  • 14.
    Kita peroleh : a a = 1 b a 3 1 sin 300 = = Sin 600 = = = 3 c 2a 2 c 2a 2 b a 3 1 a a 1 cos 300 = = = 3 Cos 600 = = = c 2a 2 c 2a 2 1 a b a 3 a= Tan 600 = = = 3 Tan 300 = = 3 a a b a 3 3
  • 15.
    Untuk sudut 450 Perhatikan gambar dibawah ini : B  ABC siku siku di C dan  BAC = 450 c Karena  BAC = 450 maka a  ABC = 450 sehingga  ABC 450 merupakan segitiga siku-siku sama A b C kaki ( a = b ) c2 = a2 + b2 = a2 + a2 = 2a2 c = 2a 2 = a 2
  • 16.
    B Kita peroleh : a 2 Sin 450 = a = 1 a 2 a 2 2 450 C A a a 1 Cos 450 = = 2 a 2 2 a Tan 450 = = 1 a Berdasarkan nilai perbandingan trigonometri diatas, kita dapat mengganti panjang sisi – sisi pada gambar menjadi a = b = 1 dan c = 2
  • 17.
    Tabel perbandingan trigonometrisbb : Trigonometry ratios Extraordinary angles = sudut – sudut istimewa 00 300 450 600 900 1 1 sine  0 1 2 2 2 2 3 1 1 cosine  1 2 3 1 2 1 2 0 2 tan  0 1 3 1 3 undefined 3
  • 18.
    Example 1 : Determinethe value of : a. sin 30  cos 45  tan 45 0 0 0 b. sin 30 2 0  cos 302 Solution : a. sin 30  cos 45  tan 45 0 0 0 = 1 1 – 1 + 2 2 2 1 1 = 2– 2 2
  • 19.
    b. sin 30  cos 30 2 0 2 = sin 30   cos 30  0 2 0 2 2 1 + 1  2 =    3 2 2  1 3 =   +   4 4 = 1
  • 20.
    cos 450. cos300  sin 450. sin 600 c. tan 300. tan 600 1 1 1 1 2. 3 2. 3 = 2 2 2 2 1 3. 3 3 1 1 1 6.  6 6 = 4 4 = 2 1 1 .3 3 1 = 6 2
  • 21.
    B. IDENTITAS TRIGONOMETRI Teorema Phytagoras : y x2 + y2 = r2 Jika dibagi dengan r2 maka : x2 y2 r2 B 2  2  2 r r r r 2 2 2 y  x  y r         r   r  r x O x A cos   sin   1 2 2
  • 22.
    x2 + y2= r2 x2 + y2 = r2 Jika dibagi x2 maka : Jika dibagi y2 maka : 2 2 2 2 2 2 x y r x y r  2  2 2  2  2 x 2 x x y y y 2 2 2  x  y r 2 2 2  x  y r                 y  y  y  x  x  x       1+tan2  = sec2  cot   1  csc  2 2
  • 23.
    contoh Buktikan : cos  2 1.  1  sin  1  sin  Ruas kiri = cos 2 1  sin  = 1  sin 2   a b 2 2  a  ba  b 1  sin  1  sin  1  sin   = 1  sin  = 1 sin 
  • 24.
    2. cos A  sin Acos A  sin A  1  2 sin 2 A ruas kiri : = cos A  sin Acos A  sin A = cos 2 A  sin 2 A = 1  sin A  sin A 2 2 = 1 2 sin 2 A
  • 25.
    3. 4  cos  1  tan   cos  2  2 ruas kiri = 4  cos  1  tan  2  = cos  sec  4  2   1  = cos   4   cos   2  1  = cos  . cos   2 2   cos   2 = cos  2
  • 26.
    4. 1  cot   csc  2 2 Ruas kiri : = 1 cot  2 sin 2  cos 2  =  sin  2 sin 2  = sin 2   cos 2  sin  2 = 1 = csc 2  sin 2
  • 27.
    5 1  tan  1  cos    tan 2 2 2  Ruas kiri : = sec  . sin  2 2 1 = . sin  2 cos  2 = sin  2 cos  2 = tan  2
  • 28.
    KOORDINAT KUTUB /POLAR P(x,y) P(r,  ) r r y y   O O x x Koordinat cartesius Koordinat polar/kutub sin  = y r= x2  y2 r y = r sin  tan  = y x x cos  = r y  = arc tan x = r cos  x
  • 29.
    Tentukan koordinat cartesiusdari titik berikut : 1. P ( 5, 450 )  Pr ,   x = r cos  y = r sin  = 5 cos 450 = 5 sin 450 = 5. 1 1 2 = 5. 2 2 2 5 5 = 2 = 2 2 2 Jadi koordinat cartesius P ( x,y ) adalah 5 5   2 , 2 2 2 
  • 30.
    2. Tentukan koordinatpolar dari titik P ( 4, – 4 ) P ( 4, – 4 )  P x , y  y r x y tan   2 2 x r  4   4 2 2 4 tan    1 4 r  32 r4 2   arc tan 1   3150 Jadi koordinat kutub P(4,– 4 ) adalah  P 4 2 , 3150 
  • 31.
    ATURAN SINUS C Lihat ACD Lihat BCD CD CD b a sin A  sin B  AC BC CD = AC sin A CD = BC sin B B A D CD = a sin B CD = b sin A c CD = CD b sin A = a sin B a b  sin A sin B
  • 32.
    C E a Lihat ACE Lihat ABE b AE AE sin C  sin B  AC AB B AE = AC sin C AE = AB sin B A c AE = b sin C AE = c sin B AE = AE b sin C = c sin B b c  sin B sin C a b c Jadi   sin A sin B sin C
  • 33.
    Contoh 1 Diket ABC dengan A  300 Panjang sisi BC = 2 cm, Dan panjang sisi AB = 4 cm. Tentukan besar sudut dan Panjang sisi yang belum diketahui. C a c b  2 sin A sin C 0 30 2  4 A 4 B 0 sin 30 sin C 2 sin C = 4 sin 300 1 4. sin C  2 1 2 C  90 0
  • 34.
    b  ca 2 2 B  180  (30  90 ) 0 0 0 b  4 2 2 2 B  60 0 b  16  4 b  12 b2 3 2. Diket  ABC A  300 , C  450 dan panjang sisi AB = 5 cm. Tentukan besar sudut B dan panjang sisi a dan sisi b
  • 35.
    A 30 0 B  180  (30  45 ) 0 0 0 b 5 B  1050 450 C B a a c 5  a sin A sin C 2 a sin 450 = 5 sin 300 5 2 a . 1 1 2 2 a. 2  5. 2 2 5 1 a 2 5. 2 a 2 1 2 2
  • 36.
    b c  b  a sin B sin C sin B sin A b 5 5  2 sin 105 0 sin 45 b  2 0 sin 1050 sin 30 b sin 450 = 5 sin 1050 5 2 . sin 1050 b . 0,707  5. 0,97 b 2 0 5. 0,97 sin 30 b  1 0,707 5. 2 .0,97 4,85 b 2 b  1 0,707 2 b  6,859 b  6,859
  • 37.
    ATURAN COSINUS C Lihat ACD b BD = AB – AD a AD cos A  BD = c – b cos A AC D B A AD = AC cos A c AD = b cos A Lihat ACD Lihat BDC CD 2  AC 2  AD 2 CD2  BC 2  BD 2  b  b cos A  a  c  b cos A 2 2 2 2 CD2  b 2  b 2 cos 2 A  a 2  (c 2  2bc cos A  b 2 cos 2 A) CD2  a 2  c 2  2bc cos A  b 2 cos 2 A
  • 38.
    CD2 = CD2 a c  2bc cos A  b cos A  b  b cos A 2 2 2 2 2 2 2 a  b  c  2bc. cos A 2 2 2 Rumus untuk mencari sisi : a  b  c  2bc. cos A 2 2 2 b  a  c  2ac. cos B 2 2 2 c  a  b  2ab. cos C 2 2 2
  • 39.
    Untuk mencari besarnyasudut : b c a 2 2 2 cos A  2bc a c b2 2 2 cos B  2ac a 2  b2  c2 cos C  2ab
  • 40.
    Contoh 1: Diketahui segitiga ABC dengan a = 6 cm, b = 4 cm dan C  1200 Hitunglah panjang c. Jawab : A c  a  b  2ab. cos C 2 2 2 c b=4 1200 c  6  4  2.6.4. cos120 2 2 2 0 B C a=6  1 c  36  16  2.6.4.   2  2 c  76 2 c  76  c  2 19
  • 41.
    2. Dalam segitigaABC diketahui C  600 panjang sisi b = 6 cm, panjang sisi c = 2 13 cm Tentukan panjang sisi a. C c  a  b  2.a.b. cos C 2 2 2 b=6 600 ? 2 13   a 2 2  6  2.a.6. cos 60 2 0 1 B 52  a  36  12a  2 A c  2 13 2 52  a  36  6a 2 a  6a  16  0 2 a  8a  2  0 a 8  a  2
  • 42.
    3. Sebuah segitigaKLM dengan panjang sisi KL = 12 cm panjang sisi KM = 10 cm dan panjang sisi LM =2 31 cm Tentukan besar sudut K l 2  m2  k 2 M cos K  2.l.m 10 2 31 10 2  12 2  (2 31) 2 cos K  12 L 2.10.12 K 100  144  124 cos K  240 120 1 cos K   240 2  K  60 0
  • 43.
    FORMULA OF RELATEDANGLE TRIGONOMETRIC RATIOS ( RUMUS PERBANDINGAN TRIGONOMETRI SUDUT BERELASI ) A. ANGLE  WITH 900   '  B ' X ' ,Y '  Y=X A x' y' r 900   B(X,Y)  r y  O C X A
  • 44.
    x sin   sin   y r r y cos   cos   x r r x tan   tan   y y x Relasi di kwadran I   sin 90    cos  0 cos 90 0     sin  tan 90 0     cot 
  • 45.
    y y sin   y sin   r r x cos    cos   x r r y tan    tan   y x B x r r y y   -x  o  x A x -y r -y r y y sin    sin    r r x cos    x cos   r r y tan   y tan    x x
  • 46.
    Relasi di kwadranII   sin 180    sin  0 cos 180 0      cos  Relasi dikwadrat IV tan 1800      tan    sin 360     sin  0 cos 360 0     cos  tan 360      tan  Relasi dikwadran III 0   sin 180     sin  0 cos 180 0      cos  tan 1800     tan 
  • 47.
    x sin   r y y sin   cos   -x r r x x cos   tan    r y r y y tan    x r y  x x sin    r  sin   x cos    y r -y r r y cos    x x r tan    y y x x -x tan    y
  • 48.
    Relasi dikwadran II:   sin 90    cos  0 cos 90 0      sin  Relasi dikwadran IV : tan 90 0      cot   0  sin 270     cos  Relasi dikwadran III : cos 270 0     sin    sin 270     cos  0 tan 270 0      cot  cos 270 0      sin  tan 270 0     cot 
  • 49.