TBON207-Хичээл 4

2. Хичээлийн агуулга
 Төлөвлөлтийн тухай ойлголт
 Тур оператор компаний төлөвлөлт
 Төлөвлөлт түүний үе шатууд
 Төлөвлөлтийн төрлүүд
 Төлөвлөлт хийсний ач холбогдол

3. Төлөвлөлтийн тухай
ойлголтууд
 Аливаа үйл ажиллагаа амжилттай болох нь
тухайн бизнесийг эрхэлж буй хүнээс шалтгаална.
Сайн төлөвлөж, урьдчилан асуудлыг харж,
шийдвэрлэж чадвал зах зээлийн өрсөлдөөний үе
амжилт олно.
 Төлөвлөлт гэдэг нь байгууллагын өнөөгийн
нөхцөл байдалд тулгуурлан тодорхой зорилго
дэвшүүлж,түүндээ хүрэхэд юу хийх тодорхойлж,
бичсэн бичиг баримтыг хэлнэ.


4.  Бизнесийн байгууллагын төлөвлөх, түүний үндсэн
дээр удирдах үйл ажиллагаа явуулах нь тодорхой
нөхцөлд эдийн засгийн харилцааны онцлогоос
болж бизнес төлөвлөгөө нь хэрхэн илрэх, ямар
арга замаар хэрэгжиж, ямар үр дүнд хүрэх нь өөр
өөр арга хэлбэртэй байдаг.
 Төлөвлөгөө нь маш бодит байх ёстой. Бизнес
төлөвлөгөө хийх явцад ямар зах зээл дээр
бүтээгдэхүүнийг хэрхэн гаргах, үйлдвэрлэлийг
хэрхэн ашигтай зохион байгуулах, анхны орлогыг
хэдий хугацаанд олох, эрсдэлийг хэрхэн багасгах,
өрсөлдөөнд хэрхэн ялах зэрэг олон зүйлсийг
анхаарч хийх хэрэгтэй юм.

5. Бизнес төлөвлөлтийн гол
асуудлууд
1. Байгуулллагын зорилго хэтийн зорилтууд
2. Зорилгоо хэрэгжүүлэх арга замын шийдвэр
3. Үйл ажилагааны оновчтой зохион байгуулалт
4. Төлөвлөлтийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах
зардал хөрөнгийн эх үүсвэрийг тооцоолох, олж
бэлтгэх арга
5. Төлөвлөлтийн арга зүй зохион байгуулалтыг
сайжруулах зэрэг гол асуудлуудыг тусгадаг.

6. Аялал жуулчлалын
байгууллагын төлөвлөгөө
 Аялал жуулчлалын байгуулллагын төлөвлөгөө нь
дараах ерөнхий бүтэцтэй байна. Үүнд:
1. Төлөвлөлтийн зорилго
2. Маркетингийн төлөвлөгөө
3. Үйлдвэрлэл үйлчилгээний төлөвлөгөө
4. Борлуулалтын төлөвлөгөө
5. Дэвшил өөрчлөлтийн төлөвлөгөө
6. Удирдлага зохион байгуулалтын төлөвлөгөө
7. Хөрөнгө оруулалт, санхүүгийн төлөвлөгөө
8. Нэгдсэн тооцоо
9. Холбогдох баримт бичгийн хавсралтууд

7.  Аялал жуулчлалын байгуулллагын бизнес
төлөвлөгөө зохиох ажил нь түүнийг тооцохоос
эхлээд зохих түвшинд хэлэлцүүлж батлуулж
дуустал үргэлжлэх бөгөөд төлөвлөлт нь
тасралтгүй үргэлжилдэг удирдлагын байнгын
чухал ажил юм.
 Аялал жуулчлалын бизнес төлөвлөгөөг зохиоход
дагаж мөрдөхдэс дараалал үндсэн алхмууд байх
ёстой. Эдгээр алхамууд нь нь аялал жуулчлалын
байгуулллагын бизнес төлөвлөлтийн гол
ажлуудыг илэрхийлнэ.

8. Төлөвлөлтийн алхмууд
 Нэг дэх алхам: аялал жуулчлалын байгуулллагын
бизнесийн төлөвлөгөө зохиох ажлыг зохион
байгуулах
 Хоёр дахь алхам: мэдээлэл бүрдүүлэх ашиглах
 Гурав дахь алхам: аялал жуулчлалын
байгуулллагын бизнесийн орчны шинжилгээ
дүгнэлт
 Дөрөв дэх алхам: төлөвлөгөөт үеийн зорилгыг
тодорхойлох
 Тав дахь алхам: үйл ажиллагааны төлөвлөгөөний
тооцоо

9.  Зургаа дахь алхам: санхүүгийн төлөвлөгөө зохиох
 Долоо дахь алхам: нэгдсэн тооцоо
 Найм дахь алхам:бизнес төлөвлөгөөний товч
хураангуй боловсруулах
 Ес дэх алхам:бизнес төлөвлөгөөний баримт бичиг
бэлтгэх

10. Төлөвлөлтийн алхмууд
 Зорилгыг ойлгомжтой хэн бүхэнд ойлгогдохуйц, товч
тодорхой томъёолох ёстой.
 Байгууллагын гадаад орчны шинжигээ гэдэг нь тухайн
байгуллагын үйл ажиллагаанд гадаад орчноос
нөлөөлж болзошгүй зүйлүүдийг хэлдэг.
 энэхүү гадаад орчны шинжилгээг хийхэд дараах 3
хэмжүүрийг хэрэглэдэг.
Алхам-1
Зорилго ба
зоилтуудаа
томьёолох
Алхам-2
Байгууллагын
гадаад орчныг
судлах
Алхам-3
Байгууллагын
Дотоод
орчныг судлах
Алхам-4
Зорилгодоо
хүрэх арга
замуудыг
боловсруулах

11. Байгууллагын гадаад орчны
шинжилгээний хэмжүүрүүд
1. Тогтоосон стратегид нөлөөлж буй, эсвэл
нөлөөлж болохуйц гадаад орчны
өөрчлөлтүүдийг үнэлэх
2. Байгуулллагын стратегид аюул занал учруулах
хүчин зүйлүүдийг тогтоох
3. Байгуулллагын эрхэм зорилго, зорилтуудыг
биелүүлэхэд гадны ямар хүчин зүйлүүд эерэг
нөлөө үзүүлж болохыг тогтоох

12. Байгууллагын гадаад хүчин
зүйл
 Байгууллагын үйл ажиллагаанд гадаад орчноос
нөлөөлж болзошгүй аюул занал, таатай
боломжууд нь:
 Эдийн засгийн өсөлт:
 Улс төрийн хүчин зүйлс
 Зах зээлийн хүчин зүйлс
 Технологийн хүчин зүйлс
 Олон улсын хүчин зүйлс
 Өрсөлдөөний хүчин зүйлс
 Нийгмийн хүйин зүйлс юм.

13. Байгууллагын дотоод орчин
 Дотоод орчны шинжилгээ гэдэг нь өөрийн
байгууллагын сул болон давуу талуудыг
тодорхойлох зорилгоор өөрийн байгууллагын бүх
үйл ажиллагааг үнэлэх порцесс юм.
 Байгууллагын давуу тал гэдэг нь манай
байгууллагын хамгийн сайн хийж чаддаг зүйлсийн
хэлнэ.
 Байгуулллагын сул тал гэдэг нь: тухайн
байгууллагын сайн хийж чадахгүй байгаа үйл
ажиллагаа болон тоног хэрэгслийн дутагдалтай
талуудыг хэлнэ.

14. Байгууллагын дотоод орчны 5
функц
 Ихэнх байгууллагууд дараах 5 функцыг шинждэг.
1. Маркетинг- зах эзлэх хувь ба өрсөлдөх чадвар,
бүтээгдэхүүний үйлчилгээний нэр төрөл,чанар,
зах зээл дэх хүн амын статистик судалгаа, шинэ
зах зээлийн судалгаа боловсруулалт, үр дүнтэй
борлуулалтын арга замууд, реклам болон
бүтээгдэхүүнийг урагш хөдөлгөх идэвхижүүлэлт
2. Санхүүгийн шинжилгээ: өнөөгийн
байгуулллагын санхүүгийн түвшин хаана
байна?, цаашид ямар болох талаар судалгаа
хийнэ.

15. 3. Үйлдвэрлэл, үйлчилгээний шинжилгээ: тухайн
байгуулллагын одоогийн хийгдэж байгаа үйлдвэрлэл
үйлчилгээн дээрээ анализ хийж, засч залруулах
шинэчлэх
4. Хүний нөөцийн шинжилгээ: байгуулллагын нийт
ажилчид дээрээ шинжилгээ хийх, цаашид ямар
ажилтанг шинээр авах, ажлаас чөлөөлөх, ажилчдыг
хэрхэн урамшуулан идэвхижүүлэх, ажлын ур
чадварыг сайжруулах гэх мэт
5. Байгууллагын соёл буюу имидж: байгууллагын
сайн нэр, хэрэглэгчдийг татах, үнэнч байлгах нь чухал
хэрэгслүүдийн нэг юм.
Байгуулллагын дотор ажил хэргээ явуулах уур
амьсгалыг тухайн байгуулллагын соёл гэнэ.
Байгууллагын соёл нь түүнд зонхилж буй ёс журам,
ааш араншин болон хэрэглэгчийн найдлагыг
илэрхийлнэ.

16.  Эдгээр 5 функцыг судлах нь байгуулллагын
төлөвлөлтийн 3 дахь алхам юм.
 Байгууллагын төлөвлөлтийн 4 дэх алхам нь
тухайн зорилго зорилтдоо ямар арга замаар
хэрхэн яаж хүрэхийг нэг бүрчлэн бичиж, нарийн
бичсэн байна.
төлөвлөгөө
Урт хугацааны- стратегийн
төлөвлөгөө
Богино хугацааны-
operational plan

17. Төлөвлөгөөний тогтолцоо
зорилго
Стратегийн
төлөвлөлт
Үйл ажиллагааны
төлөвлөлт
Нэг удаагийн ашиглах
төлөвлөгөө
Байнгын тогтвортой
төлөвлөгөө
Хөтөлбөрүүд
programms
Төслүүд
projects
Төсвүүд
budget
Бодлого/ policy/
Дэг журмууд
дүрмүүд

18.  Зорилго: байгууллага төлөвлөж буй хугацаанд
юунд, ямар дүр дүнд хүрэх вэ гэдгийг товч
ойлгомжтой илэрхийлэх.
 Стратегийн төлөвлөлт: байгууллагын томъёолсон
зорилгодоо хүрэх арга замууд
 Нэг удаагийн ашиглах төлөвлөгөө: дахин
давтагдахггүй асуудлыг шийдэх зорилгоор
боловсруулсан төлөвлөгөө. Жишээ нь: АЖБ-ын
байгалийн баялгийг нөхөн сэргээх зөв зохистой
ашиглах хөтөлбөр.
 Хөтөлбөр: байгуулллагын үйл ажиллагааны
томоохон хэсгийг байгууллагын зорилгод
нийцүүлэх, сайжруулах, үр ашгийг нэмэгдүүлэх,
гэх мэт зорилгоор тусад нь авч хэрэглэдэг
төлөвлөгөөний нэг хэлбэр юм.

19.  Төсөл: хөтөлбөрийн нэг биеэ даасан жижиг
хэсгүүдийг хэлнэ.
 Төсөв: тодорхой цаг хугацаанд хөтөлбөр төслийг
хэрэгжүүлэхэд шаардагдах нөөцийг тоон буюу
мөнгөн хэлбэрээр илэрхийлсэн бичиг баримт.
 Байнгын тогтвортой төлөвлөгөө: дахин давтагдах
үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах
шийдвэрүүдийн цогц юм.
 Бодлого: шийдвэр гаргаж байхдаа урт хугацааны
турш ерөнхийд нь барьж байх зарчим юм.
 Дэг журмууд: Аливаа үйл ажиллагааг байнга
давтагдах үед дагаж мөрдөх, тогтоосон дэг юм.

20.  Дүрэм: өвөрмөц үл давтагдах нөхцөлд хийх ёстой
зүйлийг нарийвчлан заасан төлөвлөгөөний
хамгийн энгийн хэлбэр.
Төлөвлөгөөний бүтэц
1. Зорилго ба зорилтууд
2. Байгуулллагын гадаад орчны шинжилгээ
3. Байгууллагын дотоод орчны шинжилгээ
4. Хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөө
- маркетингийн төлөвлөгөө
- үйлдвэрлэл үйлчилгээний төлөвлөгөө
- санхүүгийн төлөвлөгөө

21. 5. Төлөвлөгөөг боловсруулах үед баримтлах
- тактикууд
- бодлогууд
- дэг журмууд
- дүрмүүд
Эдгээр нь /5/ бүгд урьдчилан гаргасан шийдвэрүүд
байдаг.
Сайн төлөвлөгөө гэдэг нь хийх ёстой ажлынхаа 50
хувийг хийчихсэн гэсэн үг юм. /unknown/

22. Бизнесийн ерөнхий төлөвлөлт
 Тур оператор компани үйл ажиллагааныхаа
ерөнхий төлөвлөлтийг боловсруулахдаа хэд
хэдэн үе шатыг дамждаг. Үүнд:
ерөнхий бизнесийн төлөвлөлт: энэ шатанд тур
оператор компани нь ерөнхийдөө ямар аялал
зохион байгуулах болон төлөвлөлтийн цаашид
дурьдагдах шатуудад талаар төлөвлөлт,
төлөвлөлдтийн хугацаа, гүйцэтгэл зэргийг
урьдчилан бэлтгэх

23.  Өөрийн зорьсон зах зээлээ тодорхойлох: дэлхийн
аялал жуулчлалын чиг хандлагыг тодорхойлох,
зах зээлүүдийн онцлог хэв шинжүүдийг олж мэдэх
хэрэгтэй. Дэлхийн аялал жуулчлалын зах зээлд
анализ хийж, зах зээлийг сегментчилэн
хоорондын ялгаа болон үр өгөөжтэйг нь гаргаж
ирэх хэрэгтэй. Сегментчилэлийг хоёрх хэсгээр нь
хослуулж болно. Үүнд:
1. Бүс нутгаар
2. Аялалын хэлбэрээр
3. Нас, хүйсээр гэх мэт сегментчилж болно.
Монгол орны хувьд газарзүйн хэсэгчлэлээр болон
аялал хэлбэрээр нь хослуулан хэсэгчилж болно.

24.  Зах зээлийг ижил төстэй шинжээр нь
хэсэгчилсний дараа өнөөгийн болон хэтийн
төлөвийн зах зээлийг сонгох хэрэгтэй юм. Энэ нь
зоритот зах зээл болно.
 Өрсөлдөгчийн судалгаа: зорилтот зках зээлээ
сонгосны дараа өрсөлдөгчийн бүтээгдэхүүнийг
судална. Ялангуяа анхлан үйл ажиллагаа эхэлж
байгаа тур операторууд өөрийн бүтээгдэхүүнийг
загварчлан хийхэд өрсөлдөгчийн бүтээгдэхүүн
чухал үүрэгтэй. Тухайн компаний цар хүрээнээс
хамаарч өрсөлдөгчийг хоёр хэсэгт авч үздэг. Үүнд:
 Дэлхийн түвшинд: монголтой ижил төстэй
бүтээгдэхүүн үйлчилгээ явуулж байгаа улсууд
өрсөлдөгч болно. Казакстан, өвөр монголд гэх мэт

25.  Дотоодын түвшинд: манай компанитай ижил төстэй
үйл ажиллагаа явуулж нэг зах зээлд гаргадаг
тодоодын компаниудыг хэлнэ. жишээлбэл: гарьд тур,
цолмон travel компаниуд нь хоёлаа америкаас
жуулчин оруулж ирдэг ба аялалын төрөл нь ижил бол
дотоодын өрсөлдөгч компани болно.
 Өрсөлдөгчөө мэдсэнээр тэднээс ялгаатай
бүтээгдэхүүн хийх эсвэл илүү чанартай
бүтээгдэхүүнийг зах зээлд санал болгох хэрэгтэй юм.
Өрсөлдөгчийн бүтээгдэхүүнийг өрсөлдөгчийн тухай
хэвлэмэл материал, сонин, сэтгүүл, брошур
танилцуулга, web, катологи, болон хэрэглэгчдээс нь
өөрийн компаний хүнээ тухайн аялалаар аялуулах гэх
мэт олон аргаар мэдээлэлийг олж авч судалж болно.

26. Бизнес философи
 Компани өөрийнхөө бизнес философийг гаргаж
өөрийн дотоод болон гадаад үйл ажиллагаандаа
ашигладаг. Бизнес Философи гэдэг нь тухайн
компаний үйл ажиллагааг тодорхойлж чиглүүлж
өгч байдаг зоилгын нэг хэлбэр бөгөөд компаний
бүх үйл ажиллагаа уг философийн үйл ажиллагаа
уг философийн хүрээнд явагдаж байх ёстой.
Өөрөөр хэлбэл компанийн ерөнхий удирдамж юм.
Бизнес философитой болсноор хоёр чиглэлд
ашигтай.

27. Дотоод үйл ажиллагааг чиглүүлж өгөх ажилд
юунд, яаж, хэрхэн хийх зэрэг нь тодорхой болж
өгнө.
Гадаад чиглэлд компаний философи нь нэр хүнд,
имиджээр илэрхийлэгдэн гарч ирж байдаг. Бизнес
философи имиджтэй болсноор жуулчдын болон
хамтран ажиллагсдын дунд нэр хүнд өсөх болно.

28. Бүтээгдэхүүнийг хөгжүүлэх үе
шат

29. дүгнэлт
 Төлөвлөх гэдэг нь аливаа үйл ажиллагааг
гүйцэтгэхийн тулд түүнийг урьдчилан харж,
тооцоолж үзэхийг хэлнэ.
 Төлөвлөлт гэдэг нь: тодорхой логик үндэслэлтэй,
логик дэс дараалалтай стратегийн ойрын
хугацааны дүр зураг юм.
 Төлөвлөлийг өдөр тутмын үйл ажиллагааны
болон урт хугацааны стратегийн төлөвлөгөө гэж
ангилдаг.

30.  Төлөвлөлт хийх гэдэг нь тухайн байгууллагын
ирээдүйд хийх ажлаа тоочиж, нарийн тооцоолж
бичсэн ирээдүйн зураглал юм.
 Төлөвлөлт нь нууц байдаг зөвхөн байгууллагын
удирдлагууд түүнийг мэддэг.