1. ธรรมะเสวนา
พระพุทธ และพระธรรม

3. ปฐมพุทธภาษิตคาถา ที่สุดแหงการทองเที่ยว
เมื่อเรายังไมคนพบญาณ ทองเที่ยวไปในวัฏสงสารเปนอเนกชาติ
แสวงหาอยูนายชางปลูกเรือน การเกิดทุกคราเปนทุกขร่ําไป
นี่แนะนายชางปลูกเรือน เราพบเจาแลว
เจาทําเรือนใหเราไมไดอีกตอไป
โครงเรือนของเจา เราก็รื้อเสียแลว
ยอดเรือนเราก็หักเสียแลว
จิตของเราไดถึงแลวซึงวา วิสังขารคืออะไร
่
อะไร อะไร ก็ปรุงแตงไมไดอีกตอไป
มันไดถึงแลวซึ่งความสิ้นไปแหงตัณหา คือ พระนิพพาน

4. พระพุทธเจาทรงขนานนามพระองคเองวา “พุทธะ”
การสนทนากับโทณพราหมณ
เปรียบเหมือนดอกบัวเขียว บัวหลวงหรือบัวขาว
มันเกิดในน้า เจริญในน้า โผลขึ้นพนน้ํา
ํ ํ
ตั้งอยูโดย น้ําไมเปยกติดมันได ฉันใดก็ฉนนัน
ั ้
เรานี้เกิดในโลก เจริญในโลกก็จริง
แตเราครอบงําโลกเสียไดแลว และอยูในโลก
โลกไมฉาบทาแปดเปอน เราได
ทานจงจําเราไววาเปน “พุทธะ” ดังนีเ้ ถิด

5. พระพุทธเจาไมทรงติดแมในนิพพาน
ภิกษุทั้งหลาย แมตถาคตผูเปนพระอรหันตตรัสรูชอบเอง
ก็รูชัดซึ่งนิพพาน ตามความเปนนิพพาน
ครั้นรูนิพพานตามความเปนนิพพานแลว
ก็ไมทําความมั่นหมายซึ่งนิพพาน
ไมทําความมั่นหมายในนิพพาน
ไมทําความมั่นหมายโดยความเปนนิพพาน
ไมทําความมั่นหมายวา “นิพพานเปนของเรา”
ไมเพลิดเพลินลุมหลงในนิพพาน
ขอนี้เพราะเหตุไรเลา เพราะเหตุวา
นิพพานนั้น เปนสิ่งที่ตถาคตกําหนดรูทั่วถึงแลว

6. อริยสัจ 4 ความจริงที่ประเสริฐและทําใหคนเปนอริยะ
1. ทุกข คือ สภาพที่ทนไดยาก ภาวะที่ทนอยูในสภาพเดิมไมได เชน
การเกิด การแก การเจ็บปวย การตาย การพลัดพราก ความไมสมหวัง
2. สมุทัย คือ เหตุที่ทําใหเกิดทุกข ไดแก ตัณหา คือ ความอยาก 3 ประการ
ความอยากในกาม. ความอยากเปน, ความไมอยากเปน
3. นิโรธ คือ ความดับทุกข หรือ นิพพาน
4. มรรค คือ หนทางดับทุกข มี 8 ประการ ไดแก เห็นชอบ คิดชอบ
วาจาชอบ ประพฤติชอบ อาชีพชอบ เพียรชอบ สติชอบ สมาธิชอบ
อริยสัจ 4 เปนการสรุปโดยยอของปฏิจจสมุปปบาท

7. ปฏิจจสมุปบาท ธรรมชาติแหงการอาศัยกันแลวเกิด
ปฏิจจสมุปบาท คือ เรื่องเดียวกับ อิทัปปจจยตา

8. อิทัปปจจยตา ความที่มีสงนี้เปนปจจัย สิ่งนี้สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น
ิ่
อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ
เมื่อสิงนี้ มี สิ่งนี้ ยอมมี
่
อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ
เพราะความเกิดขึ้นแหงสิ่งนี้ สิ่งนีจึงเกิดขึ้น
้
อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ
เมื่อสิงนี้ ไมมี สิ่งนี้ ยอมไมมี
่
อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ
เพราะความดับไปแหงสิ่งนี้ สิ่งนีจึงดับไป ้
อิทัปปจจยตา คือ กฏของธรรมชาติ ความจริงแทของจักรวาล

9. คาถาที่พระอัสสชิ กลาวกับ อุปติสสะมานพ
เย ธัมมา เหตุปปะภะวา
เตสัง เหตุง ตะถาคะโต
เตสัญจะ โย นิโรโธจะ
เอวัง วาที มะหาสะมะโณ
ธรรมเหลาใดเกิดแตเหตุ
พระตถาคตทรงแสดงเหตุแหงธรรมเหลานั้น
และความดับแหงธรรมเหลานั้น
พระมหาสมณะมีปกติ ทรงสั่งสอนอยางนี้

10. สติปฏฐาน 4
สติปฏฐาน 4 หมายถึง การระลึกรูและใชปญญาพิจารณาตามความเปนจริง
โดยกําหนดที่สิ่งใดสิ่งหนึ่ง 4 ประการ
1. กายานุปสสนา ไดแก การมีสติระลึกรู และ พิจารณากาย
2. เวทนานุปสสนา ไดแก การมีสติระลึกรูและพิจารณาเวทนา
3. จิตตานุปสสนา ไดแก การมีสติระลึกรูและพิจารณาจิต
4. ธรรมมานุปสสนา ไดแก การมีสติระลึกรูและพิจารณาสภาวะธรรม

11. ขันธ 5
ขันธ 5 หมายถึง รางกายของคนเรา ซึ่งแยกเปนสวนๆ ได 5 สวน คือ
1. รูป ไดแก สวนที่ผสมกันของธาตุดิน น้ํา ลม ไฟ เชน ตา หู จมูก ลิ้น
กาย ผม ขน เล็บ ฟน ผิวหนัง อวัยวะภายในภายนอก
2. เวทนา ไดแก ความรูสึกชอบ ไมชอบ หรือ เฉยๆ
3. สัญญา ไดแก ความจําสิ่งที่ไดสัมผัส และ รูสึก
4. สังขาร ไดแก การปรุงแตง แยกแยะ ตัดสิน เมื่อเกิดความรูสึกและมี

ความจํา
5. วิญญาณ ไดแก การรับรู ที่เกิดขึ้นเมื่อรางกายสัมผัสกับสิ่งภายนอก
เชน เมื่อตาเห็นรูป หูไดยินเสียง จมูกไดกลิ่น ลิ้นไดรส กายสัมผัส

12. อิทธิบาท 4
อิทธิบาท 4 หมายถึง ฐานหรือหนทางสูความสําเร็จ มี 4 ประการ คือ
1. ฉันทะ
ไดแก ความพอใจที่จะทํา และตองการทําใหไดผลดียิ่งๆขึ้นไป
2. วิริยะ
ไดแก ความเพียร ความขยัน ความเขมแข็ อดทน ความไมทอถอย
3. จิตตะ
ไดแก ความตั้งใจทํา อยางมุงมัน เอาใจใส
่
4. วิมังสา
ไดแก ความไตรตรอง พิจารณา วิเคราะห วางแผน ปรับปรุง

13. พรหมวิหาร 4
พรหมวิหาร หมายถึง หลักธรรมอันเปนที่ตั้งของพรหม 4 ประการ คือ
1. เมตตา ไดแก ความปรารถนาอยากใหผูอื่นมีความสุข
2. กรุณา ไดแก ความปรารถนาอยากใหผูอื่นพนทุกข
3. มุทตา ไดแก ความยินดีที่ผูอนมีความสุขในทางที่เปนกุศล
ิ ื่
4. อุเบกขา ไดแก การวางจิตเปนกลาง โดยเฉพาะเมื่อผูอื่นมีทุกข

14. มงคล 38 ประการ
เปน พระสูตรทีพระพุทธเจาตรัสสั่งสอน เพื่อใหการดําเนินชีวิตประสบความสุข มีความ
่
เจริญกาวหนา 38 ขอ ดังนี้
1.ไมคบคนพาล 14. ทํางานไมคั่งคาง 26. ฟงธรรมตามกาล
2. คบบัณฑิต 15. ใหทาน 27. มีความอดทน
3. บูชาบุคคลที่ควรบูชา 16. ประพฤติธรรม 28. เปนผูวางายสอนงาย
4. อยูในถิ่นทีเ่ หมาะสม 29.พบและดูแลสมณะ
17. สงเคราะหญาติ
5.มีบุญหรือความดีสะสมไวกอน 30. สนทนาธรรมตามกาล
6. ตั้งตนไวชอบ 18. ทํางานที่ไมมีโทษ 31. มีความเพียรเผากิเลส
7. เปนพหูสูตร 19. เวนจากการทําบาป 32. ประพฤติพรหมจรรย
8. รอบรูในศิลปะ 20. สํารวมจากาการดื่มน้ําเมา 33. เห็นอริยสัจ
9. มีระเบียบวินัย 21. ไมประมาทในธรรมทั้งหลาย 34. ทําพระนิพพานใหแจง
10.มีวาจาสุภาษิต 22. มีความเคารพนอบนอม 35. มีจิตไมหวั่นไหวในโลกธรรม
11. บํารุงมารดาบิดา 23. มีความสุภาพถอมตน 36. มีจิตไมโศกเศรา
12. สงเคราะหบุตร 24. มีความสันโดษ 37. มีจิตปราศจากธุลี
13.สงเคราะหภรรยา 25. มีความกตัญู 38. มีจิตเกษม

15. กาลามสูตร
กาลามสูตร เปน พระสูตรที่พระพุทธเจาทรงแสดงแกชาวกาลามะ หมูบานเกสป
ตติยนิคม แควนโกศล เพื่อแนะนํา ไมใหเชื่อสิ่งตางๆ อยางงมงาย โดยไมใชปญญา
พิจารณาหรือลองปฏิบัติดูกอน มีอยู 10 ประการ คือ
1. อยาเพิ่งเชื่อตามที่ฟงตอๆ กันมา
2. อยาเพิ่งเชื่อตามที่ทําตอๆ กันมา
3. อยาเพิ่งเชื่อตามคําเลาลือ
4. อยาเพิ่งเชื่อโดยอางตํารา
5. อยาเพิ่งเชื่อโดยนึกเดา
6. อยาเพิ่งเชื่อโดยคาดคะเนเอา
7. อยาเพิ่งเชื่อโดยนึกคิดตามแนวเหตุผล
8. อยาเพิ่งเชื่อเพราะถูกกับทฤษฎีของตน
9. อยาเพิ่งเชื่อเพราะมีรูปลักษณที่ควรเชื่อได
10. อยาเพิ่งเชื่อเพราะผูพูดเปนครูบาอาจารยของตน

16. พระพุทธโอวาท กอนปรินิพพาน
“ดูกอนอานนท ธรรมก็ดี วินัยก็ดี ที่เราไดแสดงไว และ บัญญัติไว
ดวยดี นั่นแหละจักเปนพระศาสดาของพวกทานสืบแทนเราตถาคต
เมื่อเราลวงไป แลว"
"ภิกษุทั้งหลาย! บัดนี้เราขอเตือน พวกทานใหรวา สิ่งทั้งหลายที่
ู
เกิดมาในโลก มีความเสื่อมสลายเปนธรรมดา ทานทั้งหลายจงทํา
หนาที่อันเปน ประโยชนแกตนและคนอื่น ใหสําเร็จบริบูรณดวย
ความไมประมาทเถิด"