โดย นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1 โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

1. การรักษาดุลยภาพของสิ่งมี
ชีวิตชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

2. กลไกการรักษาดุลยภาพ
สิ่งมีชีวิตทุกชนิดมีการรักษาดุลยภาพของ
สภาวะและสารต่างๆ ภายในร่างกาย ดังนี้
1. การรักษาดุลยภาพของอุณหภูมิ
2. การรักษาดุลยภาพของนำ้า
3. การรักษาดุลยภาพของกรด-เบส
4. การรักษาดุลยภาพของแร่ธาตุ
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

3. สาเหตุที่สิ่งมีชีวิตต้องมีกลไกการ
รักษาดุลยภาพของร่างกาย เพราะว่าสภาวะและ
สารต่างๆ ภายในร่างกาย
มีผลต่อการทำางานของเอนไซม์ซึ่งมีหน้าที่เร่ง
ปฏิกิริยาชีวเคมีต่างๆ ที่เกิดขึ้นภายในเซลล์และ
ร่างกาย
http://www.il.mahidol.ac.th/e-media/150charles-
darwin/images/Mammals1Part1.jpg
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

4. การรักษาดุลยภาพของกรดการรักษาดุลยภาพของกรด --
เบสในร่างกายคนเบสในร่างกายคน
ถ้าร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงความเป็นก
รด-เบสมากๆ จะทำาให้เอนไซม์ (Enzyme)
ภายในเซลล์หรือร่างกายไม่สามารถทำางานได้
ดังนั้นร่างกายจึงมีกลไกการรักษาดุลยภาพ
ความเป็นกรด-เบสให้คงที่ ซึ่งมี 3 วิธี คือ
http://www.thaimtb.com/webboard/451/225620-2.jpg
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

5. การเพิ่มหรือลดอัตราการ
หายใจ
ถ้า CO2 ในเลือดมีปริมาณมาก เช่น หลัง
จากที่ออกกำาลังกายอย่างหนักจะส่งผลให้ศูนย์
ควบคุมการหายใจ ซึ่งคือ สมองส่วนเมดัลลา
ออบลองกาตา (Medulla Oblongata) ส่งกระแส
ประสาทไปควบคุมให้
กล้ามเนื้อกะบังลมและกล้ามเนื้อยึดกระดูก
ซี่โครงทำางานมากขึ้น เพื่อจะได้หายใจออกถี่ขึ้น
ทำาให้ปริมาณ CO2 ในเลือดลดลง
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

6. นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

7. และเมื่อ CO2 ในเลือดมีปริมาณน้อยจะไป
ยับยั้ง Medulla Oblongata ซึ่งจะมีผลให้กล้าม
เนื้อกะบังลมและกล้ามเนื้อยึดกระดูกซี่โครง
ทำางานน้อยลง
http://www.atom.rmutphysics.com/charud/oldnews/0/286/15/1/biology/r
espiration/respiration/respiration_files/slide0011_image017.jpg
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

8. ระบบบัฟเฟอร์ (Buffer)
คือ ระบบที่ทำาให้เลือดมีค่า pH คงที่ แม้ว่า
จะมีการเพิ่มของสารที่มี
ฤทธิ์เป็นกรดหรือเบสก็ตาม
สารที่เป็นบัฟเฟอร์ในเลือด ได้แก่
1. ฮีโมโกลบิน (Hemoglobin) ในเม็ดเลือด
แดง
2. โปรตีน (Protein) ในพลาสมา เช่น อัลบูมิ
น โกลบูลิน
http://altered-states.net/barry/update178/oxidation.jpg http://www.sciencecases.org/tazswana/hemoglobin.gif
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

9. การควบคุมกรดและเบสของไต
ไต (Kidneys) สามารถปรับระดับกรดหรือ
เบสออกทางปัสสาวะได้มาก ระบบนี้จึงมีการ
ทำางานมาก สามารถแก้ไข pH ที่เปลี่ยนแปลง
ไปมากให้เข้าสู่ภาวะปกติ (สมดุล) ได้ แต่ใช้
เวลานาน
http://img.webmd.com/dtmcms/live/webmd/consumer_assets/site_ima
ges/articles/image_article_collections/anatomy_pages/Kidney2.jpg
http://www.infobarrel.com/media/image/67135.jpg
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

10. การรักษาดุลยภาพของนำ้าและการรักษาดุลยภาพของนำ้าและ
แร่ธาตุในสิ่งมีชีวิตอื่นๆแร่ธาตุในสิ่งมีชีวิตอื่นๆ
การรักษาดุลยภาพของนำ้าและแร่ธาตุใน
ร่างกายของสิ่งมีชีวิตเกี่ยวข้องกับแรงดันออสโม
ติก (Osmotic Pressure) โดยสิ่งมีชีวิต
แต่ละชนิดมีกลไกการรักษาสมดุลของ
นำ้าและแร่ธาตุในร่างกาย ดังนี้
http://t2.gstatic.com/images?
q=tbn:ANd9GcSecAgeQCzNEPhCaqLtabjZRwSd5NUNaNTKCQw3x6
ojjufmbrYL-40ZDzEAkw
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

11. โพรทิสต์ (Protist)
ใช้คอนแทร็กไทล์แวคิวโอล (Contractile
Vacuole) กำาจัดนำ้าส่วนเกินออกจากเซลล์
http://protist.i.hosei.ac.jp/pdb/imag
es/ciliophora/paramecium/bursaria/
sample_4.jpg
http://www.kk.org/thetechnium/proti
st.jpg
http://www.mlm
s.loganschools.
org/~ckircalli/ho
mework/MATH_
SCIENCE
%20LINK
%20PAGES/pa
ramecium.jpg
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

12. ปลานำ้าจืด
(Osmotic Pressure ของของเหลวใน
ร่างกายมากกว่านำ้าจืด)
กลไกการรักษาสมดุล คือ
• มีผิวหนังและเกล็ดป้องกันนำ้าซึมเข้า
• ขับปัสสาวะมากและปัสสาวะเจือจาง
• มีโครงสร้างพิเศษที่เหงือกทำาหน้าที่ดูดแร่
ธาตุกลับคืนสู่ร่างกาย
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

13. นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

14. ปลานำ้าเค็ม
(Osmotic Pressure ของของเหลวใน
ร่างกายน้อยกว่านำ้าทะเล)
กลไกการรักษาสมดุล คือ
• มีผิวหนังและเกล็ดป้องกันนำ้าซึมออก
• ขับปัสสาวะน้อยและปัสสาวะมีความเข้มข้น
สูง
• มีเซลล์ซึ่งอยู่บริเวณเหงือกทำาหน้าที่ขับแร่
ธาตุส่วนเกินออกโดยวิธี แอกทีฟ
ทรานสปอร์ต (Active Transport)
• ขับแร่ธาตุส่วนเกินออกทางทวารหนัก
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

15. นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

16. สัตว์ทะเลชนิดอื่นๆ
(Osmotic Pressure ของของเหลวใน
ร่างกายใกล้เคียงกับนำ้าทะเล จึงไม่
ต้องมีกลไกในการปรับสมดุลเหมือนปลาทะเล)
http://learners.in.th/file/12v37aomaom/T5-800.jpg
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

17. นกทะเล
กลไกการรักษาสมดุล คือ
• มีต่อมนาซัล (Nasal Gland) หรือต่อม
เกลือ (Salt Gland) ขับเกลือส่วนเกินออก
จากร่างกาย
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

18. การรักษาดุลยภาพของอุณหภูมิการรักษาดุลยภาพของอุณหภูมิ
ร่างกายของสัตว์ร่างกายของสัตว์
สัตว์แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ตามการ
เปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของร่างกาย ดังนี้
1. สัตว์เลือดเย็น หมายถึง สัตว์ที่มีอุณหภูมิ
ร่างกายไม่คงที่ เพราะจะเปลี่ยนแปลงไปตาม
อุณหภูมิของสิ่งแวดล้อมภายนอก ตัวอย่างเช่น
ไส้เดือนดิน หอย แมลง ปลา สัตว์สะเทินนำ้า
สะเทินบก และสัตว์เลื้อยคลาน
• 2. สัตว์เลือดอุ่น หมายถึง สัตว์ที่มีกลไกรักษา
อุณหภูมิร่างกายให้คงที่ ไม่
เปลี่ยนแปลงไปตามอุณหภูมิของสิ่งแวดล้อม
ได้แก่ สัตว์ปีก และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนำ้านม
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

19. กลไกการรักษาอุณหภูมิ
ร่างกายของสัตว์เลือดอุ่นศูนย์ควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย คือ สม
องส่วนไฮโพทาลามัส (Hypothalamus) ซึ่งจะ
ส่งสัญญาณไปตามระบบประสาทและระบบต่อม
ไร้ท่อ ดังนี้
http://www.rakbankerd.com/kaset/Animal/1098_6.jpg
นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

20. นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

21. นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

22. นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา

23. นางสาวกันต์กมล คุณรัตน์ ครู คศ.1
โรงเรียนสังวาลย์วิทยา