1. ЧАНАР ДАЯАРШЛЫНЭРИНҮЕДБАЙГУУЛЛАГЫНАМЖИЛТЫНХӨТӨЧБОЛОХНЬ
Э.АНАРДАРЬ*, Г.СОЛОНГО**
*-ШУТИС, КтМС, Жижиг дунд үйлдвэрлэлийн менежментийн IV дамжааны
оюутан
**- ШУТИС, КтМС, Жижиг дунд үйлдвэрлэлийн менежментийн IV дамжааны
оюутан
Anardari508@yahoo.com, 99830739
Solongo_22@yahoo.com, 91888906
Хураангуй
Дэлхий дахинаа олон улсын худалдаа өдрөөс өдөрт өргөжин тэлж, шинэчлэл,
даяаршил улам бүр өрнөж байгаа өнөөгийн нөхцөлд Монголын аж ахуйн нэгж,
байгууллагуудын олон улсын зах зээл дээр гарч өрсөлдөхөд учирч буй хүндрэл
бэрхшээлүүдийн нэг бол бүтээгдэхүүний чанар, стандарт юм. Ялангуяа олон улсын
чанарын удирдлагын тогтолцоо болох ISO 9000 бүлэг стандарт дэлхийн хэмжээнд
хүлээн зөвшөөрөгдөж, зайлшгүй хэрэглээ болтлоо өсөн хөгжиж байна. Сүүлийн
жилүүдэд Монгол улсад үйлдвэрлэл худалдаа ихээр хөгжих болж үүнийг дагаад олон
улсын худалдааны асуудал ихээхэн чухал байр суурийг эзлэх болсон. Үүнтэй уялдан
бараа үйлчилгээний чанарыг сайжруулах, олон улсын чанарын стандарт болох ISOгийн хэрэглээг нэмэгдүүлж, ач холбогдлыг ойлгуулах асуудал анхаарал татах болсон
юм. Илтгэлдээ байгууллагын амжилтанд чанарын асуудал хэрхэн нөлөөлөх, ЧУТ
(ISO9000) бүлэг стандартын ач холбогдлыг статистик судалгаа болон практик
туршлагад тулгуурлан гаргаж ирэхийг зорьлоо. Монголын үндэсний үйлдвэрийн нэг
“Алтай Кашмир”ХХК-ний чанарын удирдлагын тогтолцоо (ISO9000)-г
нэврүүлсэнээр гарсан бодит өөрчлөлтүүдийг энэхүү илтгэлдээ тусгасан болно.
Оршил
Хэрэглэгчид ганц бүтээгдэхүүний өнгө үзэмж, загвар хийцээс гадна түүний
чанарыг илүүтэйгээр анхаарах болсон энэ зуунд дэлхийн улс орнууд бараа
бүтээгдэхүүний чанар, стандартад илүү анхаарч, хэрэглэгчийн сэтгэл хамнамжийг
хамгийн өндөрт байлгахаар өрсөлдөж байна. Бизнесийн байгууллагын амжилттай,
ашигтай ажиллах үндэс суурь болсон чанар стандартыг хангах, дэлхийн хэмжээнд
хүлээн зөвшөөрөгдсөн бараа бүтээгдэхүүнийг буй болгон олон улсын зах зээл дээр
өрсөлдөх нөхцөлийг өнөөдөр дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн ISO9000-чанарын
удирдлагын тогтолцоо бүрэн бүрдүүлэн өгч байна.
Монголын бизнесийн
байгууллагууд ISO9000 чанарын удирдлагын тогтолцоог байгууллагадаа нэвтрүүлж,
үйл ажиллагаагаа амжилттай явуулсаар байна. Энэхүү чанарын удирдлагын
тогтолцоо нь байгууллагад олон давуу тал, бизнесийн ховор боломжийг олгодог.
Хүмүүсийн хэрэглээний чадвар өсөн нэмэгдэж, чанарын тухай ойлголт илүү
өрөгжин тэлж байгаа энэ үед чанарын удирдлагын тогтолцоог байгууллагууд
нэвтрүүлэх нь Монгол улсын хөгжлийн нэгэн гарц болж байна.
I. Байгууллагын амжилт чанараас шалтгаалах нь:

2. Эрт дээр үеэс олон орны эрдэмтэн суудлаачид чанарын талаар ярьж, бичиж
эхэлсэн нь жирийн нэг зүйл биш юм. Жишээлбэл: Аристотель (МЭӨ-III зуун)
“Юмсын хоорондын ялгаа”, “Сайн муу шинж чанарын ялгаварлал” гэж
тодорхойлсон байдаг. Тэгвэл өдрөөс өдөрт хүмүүсийн чанарын таалархи ойлголт
нэмэгдэж тус асуудал ихээхэн хөндөгдөх болсон. Үүний учир юунд вэ гэдгийг
дараах хэд хэдэн үндэслэлээр гаргаж ирэхийг зорьлоо.
Чанаргүй бол
борлуулалтгүй
(No quality, no
sales)
Борлуулалтгүй бол
ашиггүй
(No sales, no
profit)
Ашиггүй бол
ажилгүй
(No profit, no
jobs)
1-р зураг.Чанарынталаар ойлголт
 Өрсөлдөөний гол хүчин зүйл
Байгууллага нь үнээр өрсөлдөхөөс илүүтэйгээр чанараар өрсөлдөх нь
байгууллага илүү тогтвортой амжилттай өсөн хөгжих явцад нөлөөлж байдаг.
Үйлдвэрийн менежерийн хувьд гол зүйл нь хэрэглэгчийн хэрэгцээ, шаардлага
хангасан бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ хэрхэн үйлдвэрлэх явдал байдаг. Хэрэглэгчийн
бүтээгдэхүүн, үйлчилгээнд тавин шаардлага өдөр ирэх тусам нэмэгдэж байгаатай
холбогдуулан байгууллага ч чанартаа анхаарал хандуулах нь ирээдүйн амжилтандаа
алхам алхамаар ойртож байгаагийн нэг илрэл болно.
 Хэрэглэгчийн чанарын тухай ойлголт
Хэрэглэгчид бүтээгдэхүүний үнэ ба хэрэглээнд нийцэх байдлын хэмжээг
тогтоохдоо чанарын олон талыг авч үзэж болно. Бизнесийн амжилт нь
хэрэглэгчидийн итгэл найдвар ба үйлдвэрлэх боломж хоѐрын хоорондох зөрүүг
багасгаж чадах чадварын төвшин, мөн хэрэглэгчийнхээ итгэл найдварыг нарийн
төсөөлөн удирдахаас шалтгаалдаг байна. Муу чанар нь зах зээлд байгууллагын
өрсөлдөх чадварыг бууруулах ба бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх зардлыг нэмэгдүүлдэг.
 Бизнесийн оршин тогтнол
Өнгөрсөн хугацаанд байгууллага зах зээлийн хувь хэмжээгээ нэмэгдүүлэх гол
хүчин зүйл нь үнэ гэж үздэг байсан. Өнөөдөр хэрэглэгчид чанарт маш их анхаарлаа
хандуулдаг болсон. Кембириджийн стратеги төлөвлөлтийн институт нь 2000
бизнесийг судлаад бүтээгдэхүүний чанарын түвшин нь зах зээлийн хувь хэмжээг
нэмэгдүүлэх байгууллагын боломжид нөлөөлдөг гэсэн дүгнэлтэд хүрчээ. Өнөө үед
хэрэглэгчийн хэрэгцээ шаардлага хангах чадвартай бүтээгдэхүүнийг үнийн төвшинг
хайхралгүй хэрэглэх болсон. Иймээс чанартай бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ нь
байгууллагын зах зээлийн хувь хэмжээг нэмэгдүүлэх болно.

3. 2-р зураг.Байгууллагын амжилтанд чанарын нөлөөлөл
 Байгууллагын зардал
Америкийн чанарын хяналтын нийгэмлэгийн 2008 оны санал хураалтаар чанар
муутай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг байгууллагын удирдлага зардлаа дутуу үнэлдэг
нь харагдсан байна. Ихэнхи гомдол шаардлага ба муу чанарын зардал нь нийт
борлуулалтын 10-с багагүй хувийг эзэлж байсан явдал юм. Муу чанарын зардал нь
цаашдаа хаягдал болох бөгөөд мөн дахин засварлахтай холбогдож дахин зардал
гарах болно. Тэгэхээр байгууллага бүтээгдэхүүний хяналт шалгалтаа үйлдвэрийн
төвшин бүрт тавьснаар цаашид гарах зардал буурах болно.
3-р зураг. Чанарын ач холбогдол
Дэлхий ертөнц даяарчлагдаж байгаа өнөө үед дэлхийн аль ч оронд очсон нэг
стандартын бүтээгдэхүүн хэрэглэгдэж байна. Иймээс бизнес эрхлэгчид
бүтээгдэхүүнээ дэлхийн зах зээлд гаргахын тулд олон улсын чанарын удирдлагын
тогтолцоо болох ISO9000- г өргөнөөр нэвтрүүлэх болжээ.

4. II. Байгууллагад чанарын удирдлагын тогтолцоо (ISO 9000)- г нэвтрүүлсэнээр
олгох боломжууд:
Байгууллагын хувьд яагаад ISO 9000 чухал вэ?
Хэрэглэгч болон захиалагчийн зүгээс тавьсан шаардлагыг хангах
боломжийг олгодог.
Илүү их ашиг, илүү олон бизнесийн боломжийг шинэ хэрэглэгчдээс
олж авах боломжийг олгодог.
Компаний болон бүтээгдэхүүний чанарыг сайжруулах боломжийг
олгодог.
Өөрийн бүтээгдэхүүн дэхь хэрэглэгчийн сэтгэл ханамжийг өсгөх
боломжийг олгодог.
Компанийхаа үйл явцыг дүрслэх, ойлгох, харилцаа холбоог
сайжруулах боломжийг олгодог.
Байгууллагын соёлыг төлөвшүүлэх, ажиллагчдын ёс суртахууныг
сайжруулах боломжийг олгодог.
Үйл ажиллагааны тогтвортой байдлыг нэмэгдүүлэх боломжийг
олгодог.
Удирдлага болон ажиллагчдын харилцаа сайжрах боломжийг олгодог.
Үр ашгийг нэмэгдүүлж, гарз хохирлыг бууруулж мөнгө хэмнэх
боломжийг олгодог.
Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн чанарт хүрэх боломжийг олгодог.
4-р зураг.ISO9000-г нэвтрүүлснээр байгууллагад олгох боломжууд
ЧУТ- ISО9000-ийн давуу тал:
ISO сандарт нь 1947 онд Олон улсын стандарчлалын байгууллагаас гарснаас
хойш эрэлт хэрэгцээ нь өсөн нэмэгдсээр байгаа. Дэлхийн олон компаниуд ISO
стандартыг үр ашиг, зах зээл, ашигт ажиллагаа болон болон улсын бизнесийн
харилцаа зэрэг өрсөлдөөний давуу талуудыг олж авхын тулд хэрэглэж байна. Олон
улсын стандартыг дагаж мөрдөх нь дэлхийн нийтийн зах зээл дээрх бизнесийн
амжилт олох зэвсэг болох юм.

5. Чанарын удирдлагын тогтолцооны тасралтгүй
сайжруулалт
Хэрэглэгчид
Хэрэглэгчид
Шаардлага
Нөөцийн
удирдлага
Хэмжилт шинжилгээ
сайжруулалат
Бүтээгдэхүүн биелэлт
Сэтгэл ханамж
Удирдлагын үүрэг
хариуцулага
Бүтээгдэхүүн
Орц
Гарц
5-р зураг.Чанарын удирдлагын тогтолцооны загвар
ISO стандартууд нь компанид эдийн засгийн дэмжих чадварыг
өмнө байгаагүйгээр дээшлүүлж тусалдаг. ISO гэрчилгээ нь
өнөөдөр Евродын холбоонд бизнес эрхлэхэд зайлшгүй
шаардлагатай зүйлийн нэг болсон.
ISO гэрчилгээг авах үйл явц нь тухайн байгууллагыг өнөөгийн
дотоод үйл явцдаа зорилготойгоор дүгнэлт хийхийг шаарддаг.
Ингэж илүү үр ашигтай, бага зардалтай үйлдвэрлэлийн үйл
явцын гүйцэтгэлийг бий болгодог.
Итгэл найдвар болон итгэлцэл нь олон улсын бизнесийн хамтын
ажиллагааны өнөөгийн харилцаа юм. ISO гэрчилгээ бол та өөрийн олон
улсын хамтрагчаа олон улсын стандартуудыг даган мөрдөж байгаа
эсэх, мөн нийлүүлэгчид тань санхүүгийн асуудалгүй найдвартай
байгааг хянах шилдэг арга зам болно.
ISO гэрчилгээ нь таны компаний дүр төрхийг сайжруулж, үйлдвэрийн
нэр хүндийг өсгөж, зах зээлийн маш олон хүчтэй боломжуудыг олгоно.
Байгаль орчинд ивээлтэй технологиор хийгдсэн бүтээгдэхүүнд
хэрэглэгчид маш өндөр үнэ төлхөд бэлхэн байдаг гэж судалгаагаар
нотлогдсон байдаг.
ISO гэрчилгээ нь олон жижиг дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдийг айлгаж
сүрдүүлэхүйц хатуу чанга, шахуу цаг хугацаа бүхий дотоод анализ
болон дахин дизайнчлалыг шаарддаг. Гэсэн хэдий ч бизнес эрхлэгчдэд
өөрийн гэрчилгээний боломжийг ашиглахад туслах нөөцүүд оршин
байдаг.

6. 6-р зураг.ЧУТ болон менежментийн чиг үүргийн уялдаа холбоо
Олон улсын стандарт (ISO)нь чанарын нэгдсэн удирдлагатай салшгүй холбоотой
бөгөөд байгууллагын чанарыг тасралтгүй сайжруулсны үр дүнд бий болдог.
III.
Байгууллагад чанарын удирдлагын тогтолцоо (ISO 9000)-ний хүрээнд
хийсэн судалгаа:
1-р хүснэгт
Дэлхийн хэмжээнд ISO9001:2000 гэрчилгээг авсан тоо
Дэлхийн хэмжээний үр
дүн
Гэрчилгээний тоо
Өмнөх оноос өссөн дүн
Улс орны тоо
Эх үүсвэр: www.iso.org
2004.12
2005.12
2006.12
2007.12
2008.12
497919
330795
149
660132
162213
154
773867
113735
161
896929
123062
170
951486
54557
175

7. 7-р зураг. Дэлхийн хэмжээнд ISO9001:2000 гэрчилгээг авсан тоо, шилдэг 10 улс
2-р хүснэгт
ISO 9000:2001 гэрчилгээ олголт дэлхийн хэмжээнд /2004.12-2008.12/
Тивүүд
Төв болон Өмнөд
Америк
Хойд Америк
Европ
Ази
Авсрали/Шинэ
Зеланд
Дэлхийн
хэмжээнд
2004
2005
2006
2007
2008
Нийт гэрчилгээний дүн
Өсөлтийн хувь, %
Гэрчилгээ авсан улс,
орны тоо
Нийт гэрчилгээний дүн
Өсөлтийн хувь, %
Гэрчилгээ авсан улс,
орны тоо
Нийт гэрчилгээний дүн
Өсөлтийн хувь, %
Гэрчилгээ авсан улс,
орны тоо
20124
4,04
31443
4,76
48327
6,24
71438
7,96
78910
8,29
47
51
58
61
64
9303
1,87
17016
2,58
22498
2,91
29382
3,27
39354
4,14
30
29
27
30
32
40185
8,07
49962
7,57
59663
7,71
61436
6,85
47600
5,00
3
3
3
3
3
Нийт гэрчилгээний дүн
Африк
Өсөлтийн хэмжээ
242455 320748 377196
414232
431479
Өсөлтийн хувь, %
Гэрчилгээ авсан улс,
орны тоо
Нийт гэрчилгээний дүн
Өсөлтийн хувь, %
Гэрчилгээ авсан улс,
орны тоо
Нийт гэрчилгээний дүн
Өсөлтийн хувь, %
Гэрчилгээ авсан улс,
орны тоо
Дэлхийд нийтдээ
Дэлхийн өсөлт
48,69
48,59
48,74
46,18
45,35
47
48
48
49
49
300851
33,54
345428
36,30
163061 220966 247091
32,75
33,47
31,93
20
21
23
25
25
22791
4,58
19997
3,03
19092
2,47
19590
2,18
8715
0,92
2
2
2
2
2
896929
123062
951486
54557
497919 660132 773867
330795 162213 113735

8. Улс орны өсөлт
149
154
161
170
175
Эх үүсвэр: www.iso.org
3-р хүснэгт
Азийн зарим улс орнуудын ISO 9001 чанарын гэрчилгээг авсан байдал
Улс орнууд
2004
2005
2006
2007
2008
7
10
13
18
24
Хятад
96715
132926
143823
162259
210773
Солонгос
10640
12416
14033
15739
15794
Малайз
3076
4337
5695
6786
7838
Сингапур
3341
3964
6282
5830
4150
Тайланд
1675
2620
3231
3913
5915
Ветьнам
1237
1598
2461
3167
4282
Монгол
Эх үүсвэр: www.iso.org
Дээрх хүснэгтээс харахад Хятад улсын чанарын удиодлагын тогтолцооны
гэрчилгээ авсан тоо нь 2006 онд 2005 оныхоос 12%-иар, 2007 онд 2006 онтой
харьцуулбал 30%-иар өссөн байгаа нь харагдаж байна. Монгол улсын хувьд сүүлийн
жилүүдэд ISO9000-г ихээр сонирхон чанарын удирдлагын гэрчилгээг авахыг олон
байгууллага зорьж байгаа. Ингэснээр тухайн байгууллага олон улсад бүтээгдэхүүнээ
гаргаж, үйлдвэрлэлээ өргөжүүлэх боломжтой болно.
Чанар, чанарын удирдлагын тогтолцоог дэмжих, хэрэгжүүлэх талаар авсан
арга хэмжээ, мэргэжлийн байгууллагын болон хүмүүсийн чармайлт, тодорхой аж
ахуйн нэгж, байгууллагын зорилт, тэдгээрийн бүтээлч ажиллагааны үр дүнд чанарын
удирдлагын тогтолцооны олон улсын ISO 9001 стандартыг өнөөдрийн байлаар нийт
25 байгууллага нэвтрүүлэн хэрэгжүүлж байна.
4-р хүснэгт
Монгол улсад ISO 9001 гэрчилгээ авсан байдал
Д/д
Байгууллагыннэр
Хэрэгжүүслэногноо
1
ҮХ-ны "Говь" ХК
1994
2
"Эрдэнэтхивс" ХК
2003
3
"Спиртбалбурам" ХХК
2003
4
5
"Дарханытөмөрлөгийнүйлдвэр
"ЭХДҮТөв"
2003
2004
6
"Эрдэнэт" үйлдвэр
2004
7
“М-Си-Эсинтернейшнл” ХХК
2004
8
9
“ICS” ХХК
"АПУ" ХХК
2005
2005
10
“Бриджконстракшн” ХХК
2005
11
"Эрдмин" ХХК
2006
12
Орхонаймаг СХТ
2006

9. 13
Төрзасгийнүйлчилгээ, ажахуйгэрхлэхгазар
2006
14
СББ ХК-ний УБ дахьсалбарүйлдвэр
2007
15
"Петровис" ХХК
2007
16
ГрэйпСитимонгол ХХК
2007
17
МИАТ ХК-нийТехникийнГазар
2007
18
ДиЭмСиСи ХХК
2007
19
"Н ЭйБиТрейд" ХХК
2008
20
"ОлонулсынтээвэрзуучлалынТуушин" ХХК
2008
21
ИНЕГ-ын НААХЗ
2008
22
UFC группын "Увс-Хүнс" ХХК
2008
23
UFC группын "Транисинконсулт" ХХК
2008
24
Өвөрхангайаймгийн СХТ
2008
“Алтай Кашмир”
Эх үүсвэр: www.masm.gov.mn
25
2009
IV. Чанарын удирдлагын тогтолцоо (ISO 9000)-г амжилттай нэвтрүүлсэн
байгууллагын туршлага(Алтай Кашмир ХХК-ний жишээн дээр)
Алтай кашмир ХХК нь анх 1991 онд байгуулагдаж, түүхий болон самнасан
ноолуур дэлхийн зах зээлд борлуулан бизнесийн үйл ажиллагаагаа эхэлсэн.
Өнөөгийн байдлаар
самнасан ноолуурыг 100 хувь,
ноолууран сүлжмэл
бүтээгдэхүүний 80 гаруй хувийг Англи, Итали, Япон, Герман, Франц, Өмнөд
Солонгос болон АНУ-д экспортолж байна. Тус компани чанарын удирдлагын
тогтолцоо ISO9000-г үйлдвэртээ амжилттай нэвтрүүлж, 2009 онд ISO9001 гэрчилгээг
авсан.
Асуудал шийдвэрлэх, шинжлэх чанарын хяналтын үндсэн аргуудыг ашиглан
“Алтай Кашмир”ХХК-ний чанарын удирдлагын тогтолцоо нэвтрүүлэхээс өмнө
болон нэвтрүүлсний дараах байдлаар бүтээгдэхүүний чанарт нөлөөлж буй хүчин
зүйлсийг илрүүлэхийг зорьлоо.
5-р хүснэгт
“Алтай Кашмир”ХХК чанарын удирдлагын тогтолцоо (ISO9000)-г
нэвтрүүлснээр гарсан өөрчлөлтүүд
№
1
2
ISO 9000 –д тавигдах
шаардлага
Баримт бичигт
тавигдах
шаардлагууд
3
4
5
Удирдлагын дүн
шинжилгээний
шаардлагууд
ISO9000-г нэвтрүүлэхээс
өмнө
Үйл ажиллагааны
зааварчилгаа, дүрэм, журам
хангалттай бус
Ажлын байрны тодорхойлолт
дутуу, ажлын чиг үүрэг
тодорхой бус
Удирдлага зохион
байгуулалтын бүтэц оновчтой
бус
Чанарын бодлого, зорилт
тодорхой бус
Удирдлагын хяналтын үйл
ажиллагаа хангалтгүй
ISO9000-г нэвтрүүлсний дараах
үр дүн
Бүх дүрэм, журам,
зааварчилгаанд өөрчлөлт оруулж,
дутуу журмуудыг боловсруулсан.
Бүх ажлын байрны тодорхойлолт
шинэчлэн боловсруулсан.
Удирдлага, зохион байгуулалтын
бүтцийг сайжруулсан
Чанарын бодлого, зорилтуудаас
тодорхойлсон.
Удирдлагын хяналтын үйл
ажиллагааны журам
боловсруулж, мөрдлөг болгосон.

10. 6
Бүтээгдэхүүн хугацаанд
үйлдвэрлэгдэхгүй байх
тохиолдол их
Нөөцийн
бүрдүүлэлтэд
тавигдах шаардлага
Сургалтын хэрэгцээ шаардлагыг
тодорхойлж, сургалт, хөгжлийн
төлөвлөгөө боловсруулж,
хэрэгжүүлдэг болсон.
Түүхий эд материалын
хангамжийн асуудлыг
шийдвэрлэсэн.
Баримт бичигүүдийг тодорхой
болгосноор нэгж хэсэг, ажлын
уялдаа холбоо сайжирсан.
Бүтээгдэхүүний шалгах хуудас
ашигладаг болсноор гологдол
багассан.
Бэлэн болсон бүтээгдэхүүн цаг
хугацаандаа үйлдвэрлэгдэж,
хүлээлт багассан.
Урьдчилан сэргийлэх, засч
залруулах, сайжруулах үйл
ажиллагаа хангалтгүй байсан.
Урьдчилан сэргийлэх, засч
залруулах, сайжруулах журам
боловсруулж, мөрдлөг болгосон.
Хүний сургалт хөгжлийн
асуудал тодорхойгүй
7
Түүхий эд материал, нөөцийн
асуудал хүндрэлтэй
8
Нэгж хэсэг болон ажлын
уялдаа холбоо муу
9
Бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлтэд
тавигдах шаардлага
10
11
Хэмжилт,
шинжилгээ,
сайжруулалтын үйл
ажиллагаа
Бүтээгдэхүүний гологдол их
гардаг
Бүтээгдэхүүний чанар гэдэг нь хэрэглэгчийн хэрэгцээ, шаардлагыг хангах
чадварын үзүүлэлт тул “Алтай Кашмир”ХХК-ний үйлдвэрлээд бэлэн болсон эцсийн
бүтээгдэхүүнээс олноор үйлдвэрлэж буй нэг загварыг сонгон авч хэрэглэгчийн
хэрэгцээ, шаардлагыг хангаж байгаа эсэхийг чанарын хяналт, шинжилгээний
аргуудыг ашиглан тооцсон болно.
Бүтээгдэхүүний хяналт, шинжилгээний аргууд:
Гистограм
Хяналтын график
Шалтгаан үр дагаврын диаграм
Шинжээчийн үнэлгээний аргазэргийг ашигласан.
А. Гистограм:
Сонгож авсан бүтээгдэхүүний хэмжилтийн үзүүлэлтэнд тулгуурлан гистограм
байгуулж, үр дүнг тооцов.
Бүтээгдэхүүний цээжний өргөн
Байх ѐстой хэмжээ: 47см
n=25(бүтээгдэхүүний тоо)
Х max:48,8 (хэмжилтийн хамгийн их утга)
Хmin:46 (хэмжилтийн хамгийн бага утга)
R= Хmax- Хmin=2.8 (далайц)
Бүлгийн тоо:
Бүлгийн интервалыг тодорхойлох:
ISO9000-г нэвтрүүлэхээс өмнө ISO9000-г нэвтрүүлсний дараа

11. 10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
46-46,5
46,5-47
47-47,5
47,5-48
48-48,8
46-46,5 46,5-47 47-47,5 47,5-48 48-48,8
8-р зураг. Бүтээгдэхүүний цээжний өргөнөөр тооцсон гистограм
Тус байгууллагын бүтээгдэхүүн дээр хийсэн хэмжилт дээр тулгуурлан
гистограмм байгуулаж үзэхэдISO9000-г нэвтрүүлэхээс өмнөбүтээгдэхүүний байх
ѐстой хэмжээ эрс ялгаатай дунджууд бүхий хэвийн бус тархалттай байгааг харуулж
байна. Харин ISO9000-г нэвтрүүлсний дараабүтээгдэхүүний байх ѐстой хэмжээ
хэвийн тархалттай болсон байна
Б. Хяналтын график:
Тус үйлдвэр бэлэн бүтээгдэхүүний байх ѐстой хэмжээ нь ±0.5-аас ±1 см
(боломжит хязгаар) байхыг хэвийн гэж үздэг. Тиймээс дээрх бүтээгдэхүүнүүд энэхүү
үзүүлэлтүүдийг хангаж байгаа эсэхийг хяналтын график ашиглан үр дүнг гаргасан
болно.
ISO9000-г нэвтрүүлэхээс өмнө ISO9000-г нэвтрүүлсний дараа
48.5
49.5
49
48.5
48
47.5
47
46.5
46
45.5
45
44.5
48
47.5
47
46.5
46
45.5
45
44.5
1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25
1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25
9-р зураг. Бүтээгдэхүүний цээжний өргөн(хяналтын график)
Хяналтын графикаас харахад ISO9000-г нэвтрүүлэхээс өмнө нийт сонгож
авсан бүтээгдэхүүний 60 хувь нь хяналтын хэмжээнд багтаж байна. Харин ISO9000-г
нэвтрүүлэсний дараа нийт сонгож авсан бүтээгдэхүүний 92 хувь нь хяналтын
хэмжээнд багтаж байна.
В. Шалтгаан үр дагаврын диаграм:

12. “Алтай Кашмир”ХХК-ний бүтээгдэхүүний чанарт нөлөөлж буй хүчин
зүйлийг шалтгаан үр дагавар (загасан ясан диаграм)-ын арга ашиглан үйлдвэрийн
технологич болон чанар шалгагч нартай хамтран тодорхойлсон.
10-р зураг. Шалтгаан үр дагаврын диаграм
Дээрх нөлөөлж буй хүчин зүйлүүдээс хамгийн их нөлөөлдөг чухал хүчин
зүйлийг шинжээчийн үнэлгээний арга ашиглан тодорхойлсон болно.
Г. Шинжээчийн үнэлгээний арга:
Шинжээчийн үнэлгээний арга ашиглан цех тус бүрээр бүтээгдэхүүний чанарт
хамгийн их нөлөөлж буй хүчин зүйлийг тодорхойлон гаргаж ирсэн. Энэхүү аргыг
ашиглахад цех тус бүрийн чанар шалгагч, үйлдвэрийн ерөнхий технологич оролцсон
болно.
6-р хүснэгт
Бүтээгдэхүүний чанарт хамгийн их нөлөөлж буй хүчин зүйлс
Автомат сүлжих цех
1. Дизайнерийн
тооцоолол
2. Утасны чанар
3. Чанар шалгагчийн
арга барил
4. Тоног төхөөрөмж
5. Индүүчний арга
барил
Гар сүлжих цех
1. Утасны чанар
2. Чанар
шалгагчийн
арга барил
3. Индүүчний арга
барил
4. Машины
зүүний толгой
5. Угаах
технологи
Оёх цех
1. Загварын тооцоолол
2. Кеттельчин, оѐдолчны
ур чадвар
3. Утасны чанар
4. Тоног төхөөрөмжийн
тохиргоо
5. Чанар шалгагчийн
арга барил
Гүйцэтгэх цех
1. Угаах технологи
2. Индүүчний арга
барил
3. Хог, хялгас
цэвэрлэгээ
4. Дамжлага бүрийн
хувь хүний
хариуцлага
5. Чанар шалгагчийн
арга барил
7-р хүснэгт
Бүтээгдэхүүний чанарт хамгийн их нөлөөлж буй хүчин зүйлсийн эрэмбэлэлт
(давтамжаар)
№
Хүчин зүйлс
Давтамж
Эрэмбэ
4
1 Чанар шалгагчийн арга барил
I

13. 2
3
4
5
6
7
8
9
10
Утасны чанар
Индүүчний арга барил
Дизайнерийн тооцоолол
Тоног төхөөрөмж
Угаах технологи
Машины зүүний толгой (өөр өөр байдаг)
Кеттельчин, оѐдолчны ур чадвар
Хог, хялгас цэвэрлэгээ
Дамжлага бүрийн хувь хүний хариуцлага
3
3
2
2
2
1
1
1
1
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
Чанарын удирдлагын тогтолцоо(ISO9000)-г нэврүүлнээр бүтээгдэхүүний чанарт
хамгийн их нөлөөлж байсан хүчин зүйлүүдийг шийдвэрлэснээр бүтээгдэхүүний
гологдол эрс багассан.
Дүгнэлт
Чанартай
бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэснээр
өөрийн
бүтээгдэхүүнээр
хэрэглэгчдийн хэрэгцээ шаардлагыг ханган улмаар зах зээлээ нэмэгдэүүлэх боломж
олгодог. Гадаад зах зээл дээр гарахын тулд бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ олон улсын
чанарт нийцүүлэх хэрэгтэй болдог. Үүний тулд чанарын удирдлагын тогтолцоо
(ISO9000)-гөөрийн байгууллагадаа нэвтрүүлсэнээр өөрийн байгуулагын хувьд
амжилттай ажиллах бүрэн боломжийг олгоно. Чанарын удирдлагын гэрчилгээг үйл
ажиллагаандаа нэвтрүүлсэн ч цаашид үргэлжлүүлэн сайжруулалт хийн байгууллагыг
илүү эмх цэгцтэй зохион байгууллагатай үр ашигтай ажиллуулах болно. Үүгээрээ
байгууллагын амжилт чанараар эхэлж чанараар үргэлжилсээр байх болно. чанарын
удирдлагын тогтолцоо (ISO9001)-ны гэрчилгээг авснаар байгууллагад хэрхэн
нөлөөлж байгааг “Алтай Кашмир” ХХК-ний жишээн дээр авч үзэхэд тухайн
бүтээгдэхүүний чанар хэрхэн сайжирч, ажилчдын чиг үүргийн давхардал, ажлын
хувиарлалт, сургалт зэрэг нь хэрхэн сайжирсан нь харагдаж байна.
Ашигласан материал, ном зүй:
Монгол хэл дээр:
1. МУШУТИСургууль, Манай эрдэмтэд, Надмид.Г., “Ноос ноолуурын хими
технологийн онол, практикийн асуудлууд”, Улаанбаатар хот, 2009 он.
2. Сосорбарам.Г, “ Чанарын нэгдсэн удирдлага ”, Улаанбаатар хот, 2009 он.
3. Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль,
Компьютерийн техник Менежментийн Сургууль, Дэлхийн чанарын өдөр,
үндэсний чанарын өдрүүдийг тохиолдуулан зохион байгуулж буй “ISO

14. 9000-20 жилд” сэдэвт үндэсний чанарын бага хурлын илтгэлүүд,
Улаанбаатар хот, 2007 он.
4. “Үйлдвэрийн менежтент”., кражевски, ритзман 55-109х.,2000 он
Гадаад хэл дээр:
1. ISO-ийн тайлан, материалууд 2004-2008 он
2. GobalK.Kanji, Mike Asher8 “100 Methods for Total Quality Management”,
London, 1996
Интернэт хаяг:
1. www.iso.org
2. www.masm.gov.mn
3. www.bizmanualz.com
4. www.masainternatioanal.com
5. www.entrepreneur.com
6. www.iso.org
7. www.iso9001implementationdocuments.info
8. www.emeraldinsight.com
9. www.egov.mn
10. www.estandard.mn