1. ЛОГИСТИКИЙН ХЭРЭГЛЭГЧДЭД ХҮРГЭХ ҮЙЛЧИЛГЭЭМАРКЕТИНГИЙН ИДЭВХИЖҮҮЛЭЛТ
Маркетингийн Удирдлагын 3-р ангийн оюутан
Н.Батбаяр
e-mail: bachki_2009@yahoo.com
Удирдсан багш: Л.Отгонцэцэг
Хураангуй:
Монгол улсад логистик менежментийн хөгжлийг дэлхийн улс
орнуудтай харьцуулахад доогуур түвшинд байна. Ялангуяа монгол
улсын
зах
зээл
үйл
ажиллагаагаа
явуулж
буй
бизнесийн
байгууллагуудын
ихэнхи
нь
логистикийн
хэрэглэгчдэд
хүргэх
үйлчилгээний талаар ойлголт муу байгаа нь судалгаанаас харахад
ажиглагдаж байна. Миний бие энэхүү илтгэлээрээ логистик
менежментийн хэрэглэгчдэд хүргэх үйлчилгээг ашиглан хэрэглэгчдэд
хүргэх үйлчилгээний систем бий болгон хэрэглэгчдийг өөртөө
татах, тэднийг тогтоон барих, хэрэглэгчдийн тоог нэмэгдүүлэн
амжилттай үйл ажиллагаа явуулж болно гэдгийг харуулахыг
зорилоо.
Түлхүүр үг:
Оршил
Дэлхий
дахинд
логистикийн
хэрэглэгчдэд
хүргэх
үйлчилгээний
системийн хөгжил өндөр түвшинд байна. Өнгөрсөн зууны наяад оны
сүүлч, ерээд оны эхэн үед тээврийн үнэ хөлсийг чөлөөснөөр логистик
үйлчилгээ үзүүлэгч тээвэр зуучлал амжилттай хөгжиж, өнөөдөр дэлхий

2. хамгийн глобаль төрхтэй бизнесийн салбар болоод байна. Манай
улсын
хувьд
байгаа
нь
хөгжүүлэх
олон
пүүс
компани
талархууштай
хэдий
бизнес
эрхэлж
логистикийн
байна.
шаардлагатай
ч
амжилтанд
бусад
Бизнесийн
хүрч
хэлбэрийг
болон
төрийн
байгууллагууд өөрсдийн үйл ажиллагаандаа логистикийн хэрэглэгчдэд
хүргэх
үйлчилгээг
нэвтрүүлснээр
амжилт
олох
нэгэн
гарц
гэдгийг
харуулахыг зорилоо.
Логистикийн хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээ
Хэрэглэгчдэд хүргэх үйлчилгээний тодорхойлолт
Хэрэглэгчдэд хүргэх үйлчилгээний ойлголт төрөл
бүрийн
хэлбэрийн аж ахуйн нэгжийн хувьд өөр өөр байдаг. Жишээ нь:
нийлүүлэгч,
харилцагч
үйлчилгээний
талаар
хэрэглэгчдэд
авснаар
байгууллагууд
өөр
үзүүлэх
түүний
өөр
ойлголттой
үйлчилгээг
сэтгэл
хэрэглэгчдэд
хангалуун
байна.
бүтээгдэхүүн
байхтай
хольж
үзүүлэх
Заримдаа
худалдан
ойлгодог.
Бүтээгдэхүүн худалдан авснаар сэтгэл хангалуун байна гэдэг
нь
маркетингийн
микс
болох
бүтээгдэхүүний
чанар,
үнэ,
сурталчилгаа, борлуулалтын үнэлэлтийг илэрхийлэх тул зөвхөн
хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний нэг хэсэг нь байна.
Хэрэглэгчдэд
үзүүлэх
үйлчилгээ
гэдэг
нь
худалдагч
тал
худалдан авагч болон гурвандагч талуудын хооронд явагдах үйл
ажиллагаа ба энэ үйл ажиллагааны үр дүнд солилцооны бараа
бүтээгдэхүүн болон үйлчилгээний өртөгт нэмүү бий болгоно.
Солилцооны
хүрээнд
энэ
нэмүү
өртөг
богино
болон
урт
хугацааны шинж чанартай байж болно. Бий болсон нэмүү өртгийг
солилцоонд оролцогч талууд тодорхой гэрээний дагуу хуваан
авна.
Маркетингийн онолыг амжилттай хэрэгжүүлэх үндсэн нөхцөл бол
бизнесийн
байгууллага
өөрийн
уламжлалт
түншүүдтэй

3. харилцаагаа сайжруулахаас гадна шинэ харилцагч олж авахад
оршино. Бизнесийн байгууллага ихэвчлэн хэрэглэгч олж авахад
ихээхэн
анхаарлаа
хандуулдаг
ба
энэ
нь
тийм
ч
оновчтой
бодлого биш бөгөөд өөрийн уламжлалт түншүүддээ аль болох
зохих үйлчилгээ үзүүлснээр шинэ хэрэглэгчийг өөртөө татна.
“Байгууллагын гол зорилго бол ашиг олох” гэсэн баримтлал
өнөөдөр
өөрчлөгдөж
байна.
Өнөөгийн
нөхцөлд
бизнесийн
байгууллага мэдээж ашиг олохоос гадна юуны өмнө хэрэглэгчийн
эрх
ашгийг
хамгаалсан,
хэрэгцээг
хангасан
үйлчилгээний
стратегитэй байх шаардлагатай ба өөрөөр хэлбэл хэрэглэгчдэд
үзүүлэх чанартай үйлчилгээтэй бий болох хэрэгтэй.
Даяарчлагдаж байгаа дэлхий ертөнцийн өнөөгийн зах зээлд компаниуд
өөрийн
зорилго,
хэмжээгээр
үнэ,
чанар
үйлдвэрлэснээр
зах
адилхан
зээлд
бараа
дэх
бүтээгдэхүүнийг
өрсөлдөөн
их
ширүүсч,
хэрэглэгч хэн сайн үйлчилгээ үзүүлсэн байгууллагын бүтээгдэхүүийг
сонгодог байна. Үйлдвэр аж ахуйн логистик системийн түвшин нь
тухайн байгууллагын хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний чанар, цар
хэмжээнээс ихээхэн шалтгаалдаг.

4. Бүтээгдэхүүний чанар
Хэрэглэгчдэд үзүүлэх
үйлчилгээ
Шинэ бүтээгдэхүүн
туршилт, судалгаа
Бүтээгдэхүүн болон
үйлчилгээний шинэчлэл
Боловсролын хөгжил
Урт хугацааны ашиг
Үр ашигтай зохион
байгуулалт
Ажлын өндөр бүтээмж
2000 он
Байгууллагын имидж
1999 он
Ёс зүйн стандарт
1998 он
Байгууллагын өсөлт
Байгууллагын тогтвортой
хөгжил
Богино хугацааны ашиг
0
10
20
30
40
50

5. Зураг 1-1: Байгууллагын амжилттай байх дотоод үзүүлэлтүүдийн
дотор хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний эзлэх байр суурь
Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний ангилалт
Хэрэглэгчдэд хүргэх үйлчилгээг борлуулалтын өмнөх, борлуулалтын
явц
дахь
болон
Борлуулалтын
борлуулалтын
өмнөх
дараах
хэрэглэгчийн
хэмээн
үйлчилгээ
ангилж
болно.
ихэнхдээ
тухайн
байгууллагын стратегитэй холбоотой байх ба эдгээр нь логистиктэй
үргэлж хамааралтай байх албагүй.
Үүнийг схемээр үзүүлбэл:
Борлуулалтын өмнөх
1. Хэрэглэгчийн үйлчилгээний
талаарх бизнесийн байгууллага
тунхаглал
2. бизнесийн байгууллага
хэрэглэгчийн үйлчилгээг
харилцагчдад сурталчлах
3. зохион байгуулалтын бүтэц
4. Системийн уян хатан байдал
Хэрэглэгчдэд
үзүүлэх үйлчилгээ
Борлуулалтын явц дахь
1. Нөөц шавхагдах түвшин
2. захиалгын талаарх мэдээлэл
3. захиалгын цикл
4. нийлүүлэлтийн хурд
5. бараа зөөвөрлөлт
6. системийн найдвартай ажиллагаа
7. захиалах үйл ажиллагааг
хялбарчлах
8. бүтээгдэхүүний бие биеэ орлох
чанар

6. Борлуулалтын дараах
1. хэрэв техник хэрэгсэл худалдан
авсан бол суурилуулж өгөх,
баталгаат засвар болон сэлбэг
хэрэгсэл
2. Бүтээгдэхүүний талаархи судалгаа
явуулах
3. шаардлага хангаагүй барааг
буцааж авах
Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээ АНУ-д:
Амеркчууд гурван янзаар тодорхойлдог.
Үйлдвэрийн бүтэц, зохион байгуулалтын хүрээнд: Бүтэц, зохион
байгуулалтын хувьд тодорхой нэг хэрэглэгчид үйлчлэх үйлчилгээний
хэлтэс байгуулан түүнд холбогдох нэгж хэсгүүдийг хамааруулна.
Үйлдвэр,
аж
Хэрэглэгчдэд
гүйцэтгэсэн
ахуйн
үзүүлэх
захиалгын
хүчин
чадлыг
үйлчилгээний
биелэлтийн
үр
хувиар
өсгөх
дүн
түлхүүр
тодорхой
илэрхийлэгдэнэ.
болно:
хугацаанд
(тухайн
өдөр захиалгыг хүлээн авч 24 , 48 долоо хоногийн дотор захиалгыг
гүйцэтгэх)
Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээ нь нэмүү өртөг бий болгогч
процесс: Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээг ганц удаа болон гэрээгээр
олон
удаа давтагдах үйл ажиллагаа гэж үзвэл энэ үйл ажиллагааны
үр дүнд нэмүү өртөг бий болно. Өөрөөр хэлбэл гэрээнд оролцогч
(бүтээгдэхүүн худалдан авагч, борлуулагч, гуравдагч этгээд зуучлагч
бүр уг үйл ажиллагааны дараа зохих тодорхой ашиг олсон байдаг)

7. АНУ-д
хийгдсэн
зураасан
код
технологи
судалгаанаас
(EDI,
(bar
электрон
coding),
даяарчлал,
үзэхэд:
РС)
Дал,
тоо
компьютер
наяад
оны
бүртгэл
үед
дамжуулах
үйлдвэр,
аж
ахуйд
өргөн нэвтэрснээр захиалга гүйцэтгэлд чанарын эрс өөрчлөлт гарч
робот, туршилтын систем, үйлдвэр, аж ахуйн стратеги, тактикийн
өргөн
оновчтой
судалгааны
шийдвэр
ажлуудын
үр
гаргах
дүнд
бололцоог
дараах
бүрдүүлжээ.
дүгнэлтэнд
хүрсэн
Эдгээр
байна.
Үүнд:
•
70-аад оны үед хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээ нь захиалгын
онцгой хүсэлтийг биелүүлэх шинж чанартай байсан бол наяад
онд
үйлдвэр
аж
ахуйн
удирдлагын
анхаарлын
төвд
дараах
байдлаар хүрэх болжээ.
 Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний тухай ойлголт урьдын
түвшинд байсан боловч удирдлага энэ үйлчилгээг хэмжих
өөрийн шалгууртай болж эхэлсэн
 Электрон
тоо
ашиглаж
бүртгэл
эхэлснээр
дамжуулах
логистикийн
технологийг
(EDI)
үйл
ажиллагаанд
холбогдсон
 Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээ олонхи үйлдвэр, аж ахуйн
газарт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх стратегийнн үндэс болсон
 Үйлчилгээний ач холбогдол бүтээгдэхүүний (түүний үнийн
хямдрал) ач холбогдолтой харьцуулахад өссөн.
•
Хэрэглэгчдэд
үзүүлэх
үйлчилгээ
тухайн
байгууллагын
хүчин
чадлыг тодорхой хэмжээгээр дээшлүүлжээ.
 Захиалгын алдаа эндэлгүйгээр гүйцэтгэх нь фирмийн хүчин
чадалд тодорхой нөлөө үзүүлэх ба
хэрэв захиалга 89-95
хувиар биелэгдэж байвал үүнийг норм гэж үздэг

8.  Энэ нормоос доош байх тохиолдолд захиалагчийн зүгээс
торгууль
оногдуулах
ба
үүнээс
дээш
байх
нь
бас
үр
ашгийг дээшлүүлдэггүй.
 Аж үйлдвэрийн салбар бүрийн үйлчилгээний зохих чанар
харилцан адилгүй байдаг.
 Захиалгын хүлээсэн түвшинд хүрч чадаагүйгээс болж зах
зээлээ алддаг
•
Үр дүнтэй үйлчилгээ үзүүлэхэд мэдээлэл чухал үүрэгтэй
 Цагаа олсон оновчтой мэдээлэл энэ үйлчилгээний бие
даасан чухал хэсэг болдог.
 АНУ-д
хийсэн
судалгаанаас
үзэхэд
харилцагчдын
захиалгын 10 орчим хувийг тухайн захиалгын талаар иж
бүрэн
мэдээллийг
бараа
нийлүүлэхээс
өмнө
өгөхийг
шаарддаг гэсэн дүгнэлт гарсан
 Хэрэглэгчдэд
үзүүлэх
үйлчилгээний
үндсэн
үүрэг
бол
аливаа асуудалд яг тодорхой хариу өгөх явдал
 Захиалагчтай харьцдаг бөөний агуулахын 70 орчим хувь
нь
электрон
ашиглаж
тоо
байна
бүртгэл
гэсэн
дамжуулах
тоо
технологи
баримтуудыг
(EDI)
судалгааны
дүгнэлтэд онцлон тэмдэглэсэн
•
Логистик системийн үйл ажиллагааг худалдан авагчдын ашиг
сонирхолд дараах байдлаар нийцүүлэх болсон. Үүнд:
 Тээвэрлэгч, агуулах байгууллагын хооронд гэрээн дээр
үндэслэн харилцаа тогтоодог.
 Үйлдвэр, аж ахуйн газарт хугацаат нийлүүлэлт буюу “Яг
цагт нь” технологи (JIT technology), EDI технологи
өргөн тархаж байгаа
бөгөөд ийм технологи захиалагч,
нийлүүлэгчийн гэрээт харьцаан дээр тулгуурладаг.
•
АНУ-д хийсэн судалгаанаас үзэхэд:

9. онд
 1987-1995
үйлдвэр,
аж
ахуйн
бараа
эргэлт
ойролцоогоор хоёр дахин өссөн
 1987 онтой харьцуулахад захиалга гүйцэтгэх хугацаа 1990
онд 8.5 өдрөөс
 1987
онд
6.4 өдөр болж буурсан
электрон
тоо
бүртгэл
тусламжтайгаар
(EDI)-ийн
нийт
дамжуулах
захиалгын
технологи
22
хувийг
хүлээн авч гүйцэтгэсэн бол 1995 онд энэ үзүүлэлт 55
хувь болж өссөн
 Мөн энэ хугацаанд зураасан код (bar coding) ашиглалт
19-67 хувьд хүрсэн
 Мөн
энэ
хугацаанд
хугацаат
илгээмжийн
(JIT)
нийт
илгээмжтэй харьцах харьцаа 19-32 хувь болтол өсчээ.
 Энэ хугацаанд нийт тээвэрлэгчийн тоо 64% буурчээ.
Хэрэглэгчийг ангилах
Байгууллага
ямар
хэрэглэгчтэй
яаж
харьцахаа
мэдэж
байх
шаардлагатай . Жишээ нь: Бөөний болон жижиглэнгийн худалдааны
байгууллага, үйлдвэрийн хувьд эцсийн хэрэглэгч байж болох бөгөөд
эдгээр тус бүрт тохирсон үйлчилгээний түвшин бүтээгдэхүүний үнэ
тогтоохтой
адил
чухал
байх
ёстой.
Эцсийн
хэрэглэгчийн
зүгээс
нийлүүлэгчид тавих шаардлага, эцсийн хэрэглэгч-худалдан авагчийн
тавих шаардлагаас өөр байх жишээтэй. Эцсийн үйлдвэрлэгчийн хувьд
хагас
бүтээгдэхүүний
найдвартай
нөлөөтэй
ажиллагаа
байна.
Гэтэл
болон
бусад
тухайн
үйлдвэрлэгчийн
эцсийн
орцын
үнэ,
нийлүүлэлтийн
ашиг
орлогод
хэрэглэгч-худалдан
авагчийн
илүү
хувьд
үнэ, бүтээгдэхүүний шинж чанар болон хэрэглэгчийн үйлчилгээ чухал
байх жишээтэй.
Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний чанар

10. min
Бүтээгдэхүүний шинж
чанар
Эцсийн
худалдан
шаардлага
max
Бүтээгдэхүүний
чанар
хэрэглэгчавагчийн
Үнэ
Хэрэглэгчийн үйлчилгээний чанар
min
Бүтээгдэхүүний шинж
чанар
max
Бүтээгдэхүүний чанар
Эцсийн үйлдвэрлэгчийн
Тавих шаардлага
Үнэ
Хэр
Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний оновчтой түвшин
Байгууллагын хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний шаардлагатай түвшинг
бий болгохын тулд тодорхой логистик зардал гаргах шаардлагатай.
Логистик зардлууд
Нийт зардал
Нийлүүлэлтийн зардал
Агуулахын
Нийлүүлж чадаагүйгээс
үүсэх алдаггдал

11. Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний оновчтой түвшин
Орлогын хэмжээ
Логистик зардлууд
Логистик үйлчилгээний оптимум
Байгууллага өрсөлдөх чадвартай байхын тулд өөрийнхөө хэрэглэгчдэд
үзүүлэх
үйлчилгээний
хөгжилд
өөрийн гэсэн стратеги
боловсруулах
шаардлагатай бөгөөд энэ талаар доорхи чиглэлүүдийг баримтлана.
Үүнд:

12. 1. Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээ нь газар зүйн болон функцийн
хязгаарлалгүй
байна.
Хэрэглэгчдэд
үзүүлэх
үйлчилгээний
хөгжлийн программд зөвхөн логистикийн функц бус маркетинг,
борлуулалт, үйлдвэрлэл, менежментийн мэдээллийн системийн
функцууд
багтана.
(MIS)
Энэхүү
стратеги
нь
хэрэглэгчийн
хэрэгцээг хангахад чиглэсэн төрөл бүрийн функцийг нэгтгэсэн
учраас хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний хөгжлийн программ нь
үйлдвэрлэлийн хүрээнд интегралчлах хүч болдог. Үүний нэгэн
адил
газар
зүйн
хязгаарлалтыг
даван
хэрэглэгчид
чиглэсэн
маркетингийн стратеги нь даяарчлалд түлхэц өгнө.
2. Хэрэглэгчдэд
үзүүлэх
үйлчилгээний
чанарыг
худалдагч
бус
худалдан авагч тал үнэлдэг. Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээг
хэмжихдээ
хэрэглэгчдийн
эрх
ашгийг
хамгаалсан,
тэдэнд
чиглэсэн нормуудыг голчилно.
3. Хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээг төлөвлөхдөө хэрэглэгчийн бүх
шаардлага
бус
харин
хүлээж
авч
болох
үйлчилгээний
цар
хүрээнд тохируулна.
4. Мэдээллийн систем хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээний чанарыг
дээшлүүлнэ.
Мэдээллийн
системийн
технологи
ашиглах
нь
хэрэглэгчийн хэрэгцээг цаг тухайд нь шуурхай хангахад чухал
нөлөөтэй.
Жишээ: L. L. Bean фирм АНУ-ын Мэйн муж улсын Фрипорт хотод
байрладаг
ба
спортын
болон
гадуур
хувцас
катологоор
борлуулдаг. Тус фирм өөрийн захиалгыг утсаар хүлээн авч маш
хурдан
нийлүүлэх
шаардлагатай
байдаг
бөгөөд
шаардлагатай
бараа бүтээгдэхүүн нь хэмжээ загварын хувьд өөр өөр байх тул
тэд гараар захиалгыг бүрдүүлэх боловч захиалга биелүүлэлт
99.9%
байдаг
байна.
Тус
фирм
захиалга
ихтэй
байдаг
бүтээгдэхүүнийг баглах, савлах байранд ойр байрлуулах гэх
мэт
зохион
байгуулалтын
асуудлыг
зөв
шийдэж
чадсанаар

13. XEROX, CHRYSLER зэрэг дэлхийд
фирмийг
логистик
үйл
алдартай фирмүүд L. L. Bean
ажиллагааны
түвшингийн
шалгуур
болгон
хэрэглэх болсон байна.
Дүгнэлт
Логистик менежмент нь өнөөгийн Монгол Улсын өмнө тулгараад байгаа
хүн амын эрүүл ахуйн шаардлага хангасан бүтээгдэхүүнээр найдвартай
хангах, түүнчлэн аливаа улсын эдийн засгийн гол хөшүүрэг болсон татварын
механизмыг боловсронгуй болгосноор татварын бодит хэмжээг бууруулах,
дэлхийн зах зээлд өрсөлдөх чадвар бүхий үйлдвэрлэлийн систем бий
болгох асуудалд хариулт өгч чадна. Логистикийн хэрэглэгчдэд хүргэх
үйлчилгээг үйл ажиллагаандаа ашиглаж буй байгууллага монгол улсад
одоогоор байхгүй байна. Ихэвчлэн үйл ажиллагаандаа маркетингийн
идэвхижүүлэлтийг ашиглаж байна. Логистикийн хэрэглэгчдэд үзүүлэх
үйлчилгээ нь маркетингийн идэвхижүүлэлтээс өргөн цар хүрээг хамарч,
олон талаас нь үйл ажиллагаагаа явуулдагаараа давуу талтай юм. Шинэ
зуунд мэдлэг, мэдээлэл мэдээлэл дээр тулгуурласан үйлдвэрлэл амжилт
олох
бөгөөд
хэн
өрсөж
өөрийн
үйл
ажиллагаандаа
логистикийн
хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээг нэвтрүүлж чадсан нь зах зээлийн эрэлт
хэрэгцээнд тохирсон уян хатан бодлого баримталж, амжилт олох болно.
Манай үндэсний үйлдвэрлэгч, худалдаачид логистикийн хэрэглэгчдэд хүргэх
үйлчилгээг
ажиллагаанд
маркетингийн
хэрэглэн,
идэвхижүүлэлтийн
шинэ
зуунд
баян
адил
чинээлэг
байгуулахад туслах болно гэдэгт итгэлтэй байна.
өөрсдийн
иргэний
үйл
нийгэм

14. Ном зүй:
1. Х.Пүрэвдагва…”Менежментийн сурах бичиг” УБ., 2005
2. Д.Бадарч, А.Мөнхболд “Логистик” УБ., 2002
3. Л.Отгонцэцэг... “Логистик менежмент”., УБ., 2006
4. Д.Баярмаа “Маркетинг” УБ., 2007
5. А.Мөнхболд “Логистик тээврийн удирдлага” УБ., 2004
Ашигласан сайтууд:
1. http://www.google.mn
2. http://www.yahoo.com
3. http://www.open-government.mn
4. http://www.mne.mn
5. http://www.origo.mn
6. http://www.student.orig.mn
7. http://www.logistics.com
8. http://www.gogo.mn
Зохиогчийн тухай: Нямсүрэнгийн Батбаяр. Говь-Алтай аймгийн
Есөнбулаг сумын арван жилийн 5-р сургуулийг төгссөн. Одоо
Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн Компьютерийн техник
Менежментийн Сургуульд Маркетингийн Удирдлага мэргэжлээр 3 дахь
жилдээ суралцаж байна.