Download as PDF, PPTX
มะเร็งเต้านม
- 1.
- 2. มะเร็งเต้านม มะเร็งเต้านม คือ เซลล์ของเนื้อเยื่อเต้านมที่มีการ เปลี่ยนแปลงจนทาให้มีการเจริญเติบโตไปอย่างรวดเร็ว จน ร่างกายไม่สามารถควบคุมได้ และแพร่กระจายไปยังอวัยวะ ต่างๆ ของอวัยวะต่างๆ ในร่างกาย โดยทางท่อน้าเหลือง และกระแสเลือด
- 3. มะเร็งเต้านม ส่วนประกอบหลักของเต้านม ต่อมสร้างน้านม ท่อนาน้านม เนื้อนม (เนื้อเยื่อเกี่ยวพัน ไขมัน เส้นเลือด ท่อน้าเหลือง) มะเร็งเต้านมส่วนใหญ่ มีเซลล์ต้นกาเนิดมาจากเซลล์บุท่อนา น้านม ส่วนใหญ่เกิดในผู้หญิง
- 4. ปัจจัยเสี่ยงสาหรับมะเร็งเต้านม ปัจจัยที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ เพศ อายุ พันธุกรรม : 5-10% ของมะเร็งเต้านมเป็นโรคแบบที่มีการถ่ายทอด ทาง พันธุกรรม โดยผู้ป่วยรับยีนที่มีความผิดปกติมาจากพ่อแม่ ประวัติมะเร็งเต้านมภายในครอบครัว ประวัติส่วนตัวเคยเป็นมะเร็งเต้านม
- 5. ปัจจัยเสี่ยงสาหรับมะเร็งเต้านม เชื้อชาติ ความหนาแน่นของเนื้อเต้านม ภาวะหรือโรคในเต้านมบางอย่าง ระยะเวลาการมีประจาเดือน การฉายแสงบริเวณทรวงอก
- 6. ปัจจัยเสี่ยงสาหรับมะเร็งเต้านม ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการใช้ชีวิต การมีบุตร ไม่มีบุตรหรือมีบุตรคนแรกหลังอายุ 30 ปี เพิ่มโอกาสเสี่ยงเล็กน้อย การคุมกาเนิด ยาเม็ดคุมกาเนิด ผลการศึกษายังไม่ยืนยันชัดเจนว่าเพิ่มโอกาสเสี่ยง การรักษาด้วยฮอร์โมนทดแทนในวัยหมดประจาเดือน ฮอร์โมนรวม (เอสโตรเจน และ โปรเจสเตอโรน) เพิ่มโอกาสเสี่ยงเล็กน้อย
- 7. ปัจจัยเสี่ยงสาหรับมะเร็งเต้านม การให้นมบุตร พบว่าลดโอกาสเสี่ยงในบางการศึกษา แต่ต้องให้นานต่อเนื่องอย่างน้อย1.5-2 ปี แอลกอฮอล์ โรคอ้วน การออกกาลังกาย เดินเร็วๆอย่างน้อย 1.25-2.5 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ลดโอกาสเสี่ยง
- 8. อาการและอาการแสดงของโรคมะเร็งเต้านม ในรายที่เป็นระยะเริ่มแรกมักไม่มีอาการ คลาพบก้อนในเต้านม(แข็ง ไม่เจ็บ ขอบเขตไม่ชัด) เต้านมบวม มีการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง แดง หนาตัวเป็นสะเก็ด รอยบุ๋ม
- 9. อาการและอาการแสดงของโรคมะเร็งเต้านม เจ็บเต้านมหรือหัวนม หัวนมบุ๋มหรือมีของเหลวออกจากหัวนม คลาพบก้อนบริเวณรักแร้
- 10.
- 11.
- 12.
- 13. การรักษามะเร็งเต้านม การรักษาหลักประกอบไปด้วย การผ่าตัด (Surgery) รังสีรักษา (Radiation therapy) เคมีบาบัด (Chemotherapy) การรักษาด้วยยาต้านฮอร์โมน (Hormone therapy) การรักษาแบบมุ่งเป้า (Targeted therapy)
- 14. การผ่าตัดเต้านม การผ่าตัดเต้านมมี 2 วิธี 1.การผ่าตัดเต้านม ออกทั้งหมด (Total Mastectomy) • Simple Mastectomy คือการตัดเฉพาะเต้านมออก โดยไม่มี การเลาะต่อมนาเหลืองบริเวณรักแร้ วิธีการจะใช้เมื่อแน่ใจว่า มะเร็งอยู่เฉพาะที่
- 15. การผ่าตัดเต้านม • Modified RadicalMastectomy (MRM) คือ การผ่าตัดเอา เต้านม และต่อมนาเหลืองใต้รักแร้ออก หากพบว่าเซลล์มะเร็ง กระจายไปยังต่อมนาเหลืองแล้ว • Radical Mastectomy คือ การผ่าเอาเต้านมพร้อมก้อนมะเร็ง ออก จากนันเลาะเอาก้อนนาเหลืองบริเวณรักแร้ และตัดเอา กล้ามเนือทรวงอก (Pectoralis Major และ Minor) ออกไปด้วย
- 16. การผ่าตัดเต้านม • Modified RadicalMastectomy with Reconstruction คือ การผ่าตัดเอาเต้านมออกด้วยวิธี Modified Radical Mastectomy คือตัดต่อมนาเหลืองออกไป ด้วย และยังผ่าตัดย้ายกล้ามเนือจากบริเวณหลังหรือท้อง มาทา เป็นเต้านมและหัวนม เพื่อลดความรู้สึกของการสูญเสียความเป็น หญิง
- 17. การผ่าตัดเต้านม 2. การผ่าตัดแบบสงวนเต้า (PartialMastectomy) • หรือจะเรียกว่าการผ่าตัดแบบเก็บรักษาเต้านมไว้ (Breast Conserving Therapy) โดยแพทย์จะผ่าตัดเอาเฉพาะส่วนที่เป็น ก้อนเนือร้ายออกเท่านัน แต่ยังคงเหลือเต้านมส่วนที่ดีเอาไว้ อย่างไรก็ตาม หากใช้การผ่าตัดวิธีนีรักษามะเร็ง ผู้ป่วยจะต้อง ฉายแสงควบคู่ไปด้วยจึงจะให้ผลเทียบเท่ากับการผ่าตัดเต้านม ออกทังหมด ไม่เช่นนัน ผู้ป่วยจะมีโอกาสจะกลับมาเป็นมะเร็งซา ได้อีก
- 18.
- 19. ข้อดีของการผ่าตัดแบบสงวนเต้านม สามารถเก็บรักษาเต้านมไว้ได้ โดยมีรูปทรงที่ใกล้เคียงกับก่อน ผ่าตัด ระยะพักฟื้นเร็วกว่า ไม่จาเป็นต้องนอนพักรักษาตัวที่ โรงพยาบาล เมื่อผ่าตัดเสร็จแล้วสามารถกลับบ้านได้เลย หรือ อาจจะนอนค้างที่โรงพยาบาลเพียง 1 คืนได้ ทาให้ผู้หญิงไม่รู้สึกเครียด หรือไม่สบายใจที่ต้องสูญเสียเต้านม
- 20. การสร้างเต้านมใหม่ ทาได้ 3แบบ คือ 1. การผ่าตัดโดยใช้เต้านมเทียม คือ การใส่ถุงซิลิโคนใต้ชันผิวหนังและกล้ามเนือ แล้ว ฉีดซิลิกาเจลหรือนาเกลือปลอดเชือเข้าไปในถุงซิลิโคนนัน มี ข้อดีคือกระบวนการผ่าตัดไม่ยุ่งยาก ใช้เวลาไม่นาน แต่อาจมี ภาวะแทรกซ้อนจากการใส่เต้านมเทียม เช่น การติดเชือ แผลมี เลือดออก หรือในระยะยาว ถุงซิลิโคนอาจแตกได้
- 21. 2. การใช้เนื้อเยื่อส่วนอื่นของร่างกายมาสร้างเต้านมใหม่ คือการย้ายเนือเยื่อส่วนอื่นของร่างกาย ทังผิวหนังชันไขมัน และกล้ามเนือ หรือเรียกว่า Flap เพื่อนาไปทาเป็นเต้านมใหม่ โดย การย้าย Flap มานันต้องพึ่งพาเส้นเลือดเดิม เพื่อใช้เลียง Flap นัน นอกจากนี ยังมีวิธีการสร้างเต้านมเทียมอีกวิธหนึ่งคือ ย้ายมา ี เฉพาะชันผิวหนัง และไขมันมาเท่านัน โดยเอาไขมันมาจากหน้า ท้อง หรือก้น แล้วมาผ่าตัดตกแต่งให้เป็นรูปทรงของเต้านม
- 22. ข้อดีของวิธีการนี เหมาะสาหรับผู้ที่ไม่ต้องการใช้วัสดุเทียมใน ร่างกาย แต่ข้อเสียคือการใช้วิธีนีค่อนข้างยุ่งยากเป็นการผ่าตัด ใหญ่ ใช้เวลานาน และอาจมีภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะ เนือเยื่อจากบริเวณอื่น ๆ ของร่างกายมาเสริมสร้างเต้านมใหม่
- 23. 3. การใช้ 2วิธีดังกล่าวร่วมกัน จากข้อมูลข้างต้นนี้ อย่างน้อยก็คงทาให้ผู้ป่วยมะเร็งเต้า นมคลายความเครียดลงไปได้บ้าง เพราะหากต้องผ่าตัดเต้านม ออกไปจริง ๆ ก็ยังสามารถสร้างเต้านมใหม่ขึ้นมาทดแทนได้ซึ่ง จะช่วยให้ผู้หญิงกลับมามั่นใจได้อีกครังนั่นเอง และยังสามารถทา ได้คราวเดียวกับการผ่าตัดมะเร็งเต้านมด้วย เรียกว่าผ่าตัดปุ๊บ ก็ เสริมใหม่ปั๊บ ช่วยลดความกังวลไปได้มากเลย
- 24. การเสริมสร้างเต้านมขึ้นใหม่ (Breast reconstruction) ใช้เนื้อเยื่อของผู้ป่วยเอง(Autologous reconstruction) Transverse Rectus Abdominis Myocutaneous flap (TRAM flap) Latissimus dorsi myocutaneous flap (LD) Inferior and superior gluteal flap Lateral transverse thigh flap ใช้เต้านมเทียม (Prosthetic reconstruction)
- 25. Transverse Rectus AbdominisMyocutaneous flap (TRAM flap)
- 26. Transverse Rectus AbdominisMyocutaneous flap (TRAM flap)
- 27. Latissimus dorsi myocutaneousflap (LD)
- 28. Latissimus dorsi myocutaneousflap (LD)
- 29.
- 30. ซีรั่มคั่งภายในแผล seroma การทาผ่าตัดมักใส่สายระบายชนิดความดันลบเช่น Radivac drain ไว้บริเวณรักแร้ และใต้ และใต้ skin flap เพื่อระบาย ซีรั่มโดยทั่วไปภายหลังผ่าตัดจะมีซีรั่มไหลออกมาทางสายระบาย ประมาณ 3-5 วัน โดยจะเอาสายระบายน้าเหลืองออกเมื่อมี น้าเหลืองระบายออก < 30 CC/ วัน ติดต่อกัน 2 วัน
- 31.
- 32. การพยาบาล ดูแลสายระบายบริเวณแผลผ่าตัด Observe จานวน สี สิ่งคัดหลั่งจากขวดระบาย กดแผลภายนอกบริเวณรักแร้แขนข้างผ่าตัดเบาๆ ช่วยลดการคั่งค้าง หลังผ่าตัดใหม่ๆ ยังไม่ควรให้ยกแขนสูงมากนักเพราะว่าจะทาให้ ผิวหนังไม่ติดกับกล้ามเนื้อและเนือเยื่อบริเวณนัน ้ ้ หากหลังเอาสายระบายออกยังมีซีรั่มค้าง รายงานแพทย์
- 33. ชาปลายมือหลังผ่าตัดหรือ กล้ามเนื้อบริเวณสะบักอ่อนแรง การผ่าตัดควรหาเส้นประสาทที่สาคัญบริเวณนี้ เช่นLong thoracic n. (เป็นเส้นประสาทที่ไปเลี้ยงกล้ามเนื้อ Serratus Anterior) ทาให้เกิดอ่อนแรงของกล้ามเนื้อบริเวณสะบักหลัง ผ่าตัด Thoracodorsal n. (เลี้ยงกล้ามเนื้อ Latissimus Dorsi) เพื่อ ป้องกันการทางานของข้อไหล่ผิดปกติ การบาดเจ็บต่อ
- 34. Brachial plexusจะมีอาการรู้สึกชาๆ ที่นิ้วจนถึงอ่อนแรงและ ชาทั้งแขน จะหายเป็นปกติ แต่อาจจะต้องใช้เวลาหลาย สัปดาห์ Axillary vein และ Axillary artery ถ้ามีการฉีกขาดก็ควรจะ ซ่อมแซม
- 35. การพยาบาล Observeความผิดปกติของการหายใจ การเคลื่อนไหวของแขน และ ความผิดปกติของสะบัก ติดตามอาการแสดงเปรียบเทียบแขน สอง ข้าง ชีพจรบริเวณข้อมือ รู้สึกชา หรือรู้สึกเหมือนมีของแหลมทิ่มที่มือ เวลาที่เลือดไหลมาเต็มเส้นเลือดฝอยใช้เวลามากกว่า 3 วินาที ซีดเขียว ปลายมือเย็น ไม่สามารถงอหรือเหยียดนิ้วได้
- 36. การตายของผิวหนังบริเวณแผลผ่าตัด เกิดจากขณะผ่าตัด flap บางเกินไปมีการดึงรั้ง ขณะผ่าตัด ปล่อยให้ Flapแห้ง การเย็บ ขอบแผลมีความตึง มากเกินไป
- 37. การพยาบาล Dressingตามแผลการรักษา สังเกตสิ่งผิดปกติบริเวณแผล ซีด เขียว หรือม่วงชัดเจน ให้ยาตามแผนการรักษา หากแพทย์ไม่สามารถเย็บได้ จะต้องเปิดทาแผล Wet dressing จนกว่าแผลจะแดงดี จึงนามาทา skin graft ภายหลัง
- 38. ข้อไหล่ถูกดึงรั้งภายหลังการผ่าตัด stiff shoulder joint ภายหลังการผ่าตัดการเคลื่อน ไหวของข้อไหล่จะทาได้ น้อยลง เนื่องจากถูกดึงรัง จากแผล และ fibrosis ในบริเวณผ่าตัด
- 39. ข้อไหล่ถูกดึงรั้งภายหลังการผ่าตัด stiff shoulder joint การพยาบาล อธิบายความจาเป็นที่จะเพิมการเคลื่อนไหวให้ได้สูงสุด ่ ให้ยาแก้ปวดที่เหมาะสม วัดวงแขนข้างที่ผ่าตัดทั้งก่อนและหลังผ่าตัดเพื่อประเมิน ช่วงแรกอาจใช้แขนข้างทีไม่ได้ผ่าตัดช่วงพยุงข้างที่ผาตัดในการ ่ ่ บริหารให้ได้สูงสุด ออกกาลังกายแขนทั้งสองข้างวันละ 2 ครั้งเป็นอย่างน้อย ทุกวัน ตลอดไป
- 40. ทางเดินน้าเหลืองอุดตัน Lymphadema ตัวสาคัญที่ทาให้เกิดlymphadema พังผืดจะไปกดทางเดิน นาเหลือง และเป็นตัวขัดขวางหลอดทางเดินนาเหลืองที่จะเกิด ขึนมาใหม่ ปัจจัยอยู่ 5 ปัจจัยที่เป็นตัวทาให้เกิดแขนบวมได้มากขึน คือ นาหนักตัวที่เพิ่มขึนหลังผ่าตัด, การฉายแสงบริเวณรักแร้ แผล ผ่าตัดในแนวเฉียง การเลาะต่อมนาเหลืองที่รักแร้ลึกเกินระดับ 2 การมีการติดเชือในรักแร้จะทาให้เกิดแขนบวมได้มากขึน
- 41.
- 42. การพยาบาล ฝึกการเคลื่อนไหวของไหล่และแขนสม่าเสมอ ยกแขนให้สูง ห้อยแขนขณะนอน และไม่นอนทับแขนข้างผ่าตัด สังเกตอาการบวม ชา ปวดข้างที่ผ่าตัด ระวังการติดเชื้อแขนข้างที่ผ่าตัด หากมีแผลให้ทาความสะอาดทันที และสังเกตอาการติดเชื้อ หลีกเลี่ยงการเจาะเลือด ฉีดวัคซีน ฉีดยา วัดความดัน ยกของหนัก มากกว่า 1 กิโลกรัม สวมเสื้อผ้าที่แน่น แบกกระเป๋าที่มีสายสะพาย ใส่เสื้อเสื้อชั้นในขนาดใหญ่ หรือไม่มีสายคล้อง
- 43. คาแนะนาการปฏิบัติตัว ป้องกันไหล่, แขนและมืออย่าให้ถูกความร้อน เพื่อป้องกัน ไม่ให้เกิดแขนบวม เวลาทากับข้าวควรสวมถุงมือกันความร้อน และพยายามใช้แขนข้าง ที่ไม่ได้ผ่าตัดให้มากที่สุด อย่าตากแดดจัดๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลานั่งรถทางไกล อย่าให้ แสงแดดส่องมาถูกแขนข้างที่ทาผ่าตัดเป็นเวลานาน ๆ ถ้าจาเป็น ป้องกันโดยทาครีมกันแดด
- 44. ระวังอย่าให้มีวัตถุใดไปรัดแขนข้างที่ทาผ่าตัดไว้ อย่าสวมเครื่องประดับที่คับจนรัดหรือทาให้เกิดการขีดข่วน อย่าสะพายของหนักบนบ่าข้างที่ทาผ่าตัดไว้ อย่าวัดความดันเลือดที่แขนข้างนั้น
- 45. ระวังป้องกันอย่าให้เกิดอุบัติเหตุหรือการติดเชื้อของแขนและมือ ข้างนั้น สวมถุงมือยางอย่างหนาเวลาล้างชามโดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าใช้ฝอย ขัดด้วย สวมถุงมือเวลาทาสวน สวมปลอกกันนิ้วเวลาเย็บผ้าและระวังอย่าให้เข็มตานิ้ว
- 46. อย่าฉีดยาหรือเจาะเลือดจากแขนข้างนั้น อย่าใช้สบู่หรือผงซักฟอกที่แรงๆ หรือทาให้เกิดการแพ้ของผิวหนัง, สารเคมีที่มีฤทธิ์รุนแรง ซึ่งอาจจะกัดผิวหนังได้ ถ้าจาเป็นต้องโกนขน โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่รักแร้ ขอให้ใช้เครื่อง โกนไฟฟ้า
- 47. ระวังอย่าให้เกิดบาดแผลทุกชนิด ถ้ามีบาดแผลเกิดขึ้นต้อง ระวังดูแลเป็นพิเศษเพราะเมื่อเกิดแขนบวมแล้วจะเกิดการติด เชื้อได้ง่ายเพียงแต่รอยถลอกหรือรอยไหม้เพียงเล็กน้อยก็อาจทา ให้เกิดการติดเชื้อลุกลามไปได้มากๆ อาจทาให้มีไข้สูงร่วมด้วย ดังนั้นควรมียาปฏิชีวนะชนิดขี้ผึ้งและปลาสเตอร์ติดแผลติดตัวไว้ เสมอ ถ้ามีแผลที่ผิวหนังแม้เพียงเล็กน้อยต้องล้างทาความสะอาดด้วยสบู่ แล้วปิดด้วยผ้าปิดแผลที่สะอาด
- 48. ถ้ามีอาการเจ็บปวดหรืออาการบวมต้องไปหาแพทย์ทันที ใช้ยาปฏิชีวนะชนิดขี้ผงทาแผลตามคาแนะนาของแพทย์ ึ้ รักษาความสะอาดและความชุ่มชื้นของผิวหนัง
- 49. ติดต่อแพทย์ทันทีถ้ามีอาการของแขนบวม, ปวด,ร้อนหรือแดง พยายามหลีกเลี่ยงที่จะยกของหนัก, การทางานที่จะต้องขยับ แขนอย่างเร็ว ๆ รุนแรง และซ้าซาก ควรปฏิบัติกิจวัตรประจาวันตามปกติ ออกกาลังกายสม่าเสมอ และยกแขนสูงเมื่อมีโอกาส
- 50. การตรวจเต้านมด้วยตนเองสม่าเสมอ การดูเต้านม การคลาเต้านม อาหาร
- 51. การออกกาลังกาย 1. หายใจลึกๆ3 ครั้ง กา - แบมือ 5-10 ครั้ง งอ - เหยียดศอก 5-10 ครั้ง 2. ยกไหล่ ขึ้น-ลง
- 52.
- 53.
- 54. 5. ยกแขนไปด้านหน้า -เหยียดแขนไปด้านหลัง
- 55. 6. ยืนหันหน้าเข้าหาผนัง วางฝ่ามือบนผนังค่อยๆ “ไต่ผนัง” จน รู้สึกว่าตึงเล็กน้อย แล้วกลับสู่ท่าตั้งต้น
- 56. **ท่าที่ 7 และ8 เริ่มปฏิบัติในสัปดาห์ที่ 2 หลังผ่าตัด ** 7. กาง-หุบแขนโดยประสานมือไว้ด้านหลังศีรษะ
- 57. 8. นั่งตัวตรง ประสานมือไว้เหนือศีรษะเอียงตัวไปข้างซ้าย และขวา สลับกัน ช้า ๆ ทาท่าละ 5-10 ครั้ง วันละ 3-4 รอบ ***ระวัง...อย่าให้เกิดอาการปวดมากขึ้น ***