Downloaded 19 times
More Related Content
Similar to ทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติของวิทยาลัยสงฆเลย
ทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติของวิทยาลัยสงฆเลย
- 1. ก ชื่อรายงานวิจัย: ทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติของวิทยาลัยสงฆเลย ผูวิจัย :พระมหาสุภวิชญ ปภสฺสโร/ วิราม สวนงาน : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย ปงบประมาณ : ๒๕๕๕ ทุนอุดหนุนการวิจัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย บทคัดยอ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค ๔ ประการ คือ เพื่อศึกษาทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการ เรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓, ๕, และ ๗ เพื่อศึกษาทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอ การจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ เพื่อศึกษาวิเคราะหขอมูลเปรียบเทียบเกี่ยวกับทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน ในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ และเพื่อศึกษาปญหาอุปสรรคในการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ ประชากรที่ใชในการวิจัยครั้งนี้เปนนิสิตภาคปกติและภาคพระสังฆาธิการที่ได ลงทะเบียนเรียนในรายวิชา ธรรมภาคปฏิบัติ ๓,๕ และ ๗ ภาคเรียนที่ ๒/๒๕๕๕ กําลังศึกษาอยูที่ วิทยาลัยสงฆเลย จํานวนทั้งหมด ๑๕๐ รูป ผลรายงานการวิจัย พบวา ๑. พระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓ และ๔ มีความเห็นทั้ง ๔ ดานโดยภาพรวม อยูในระดับมาก (๓.๗๔) เมื่อพิจารณาเปนรายดาน พบวา ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอนมี คาเฉลี่ยสูงสุด (๓.๘๔ ) รองลงมาคือ ทัศนคติดานตอเนื้อหาสาระ (๓.๘๓) ทัศนคติดานแรงจูงใจ (๓.๘๐) สวนดานที่มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือ ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน (๓.๗๔) ตามลําดับ ๒. พระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓ และ๔ มีความคิดเห็นตอเนื้อหาสาระ รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ๓,๕,๗ โดยภาพรวม อยูในระดับมาก (๓.๘๓) ) เมื่อพิจารณาเปนรายขอ พบวา ขอที่มีคาเฉลี่ยสูงสุด คือ ขอ ๖ ประโยชนที่ไดรับจากการศึกษารายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ (๔.๑๒) รองลงมาคือ ขอ ๓ เนื้อหาสอดคลองกับความเปนจริงของโลกปจจุบัน (๓.๙๕) สวนขอที่ มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือขอ ๕ เนื้อหาเคยไดศึกษามากอนแลว (๓.๕๘) ๓. พระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓และ๔ มีความคิดเห็นตอแรงจูงใจ รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕,๗ โดยภาพรวม อยูในระดับมาก (๓.๘๐) เมื่อพิจารณาเปนรายขอ
- 2. ค Research Title: AnAttitude of Buddhist Students to Learning and Teaching Buddhist Meditation at Loei Buddhist College Researcher: Pramaha Supavit Phapatsaro/Wiram Department: Mahachulalongkornrajadyalaya University, Loei Buddhist College. Fiscal Year: 2555 Research Scholarship Sponsor: Mahachulolongkornrajadyalaya University Abstract This researchwas aimed at 4 four reasons for; studying the attitude of the Buddhist students towards teaching and learning in the Buddhist Meditation 3, 5, and 7, studying the attitude of the 2nd , 3rd and 4th year Buddhist students towardsteachingand learning in the Buddhist Meditation 3, 5, and 7, analyzing the comparative data concerning the students' attitudes towards teaching and learning in the Buddhist Meditation, and studying the problems and obstacles of teaching and learning in the Buddhist Meditation 3,5, and 7 of the 2nd , 3rd and 4th year Buddhist students. The population sampling used of this research were 150 Buddhist students who registered the course of practical Dharma 3, 5, and 7 in the regular term and irregular term of the first semester/2551 B.E. and they were studying at the Buddhist College of Loei. The results showed that; 1. The2nd , 3rd and 4th year Buddhist students’ opinions at all 4 aspects, in overall, were at “High” level (3.74). In regard to considering at each aspect, it showed that the attitude in the aspect of teaching had highest average score (3.84), followed by the attitude in the aspect of contents (3.83), motivation (3.80), and the lowest average score was the aspect of meditation practice (3.74), respectively.
- 3. ง 2. The 2nd ,3rd and 4th year- Buddhist students’ opinions in overall at the aspect of contents in the courses of practical Dharma 3, 5 and 7 were at “High” level (3.83). In regard to considering at each aspect, it showed that the item 6: the gaining benefit resulted from studying the course of Buddhist Meditation (4.12), followed by the item 3: the contents being consistent to the reality of the today world (3.95), and the lowest average score was the item 5: the contents have been studied ever before (3.58). 3. The 2nd , 3rd and 4th year- Buddhist students’ opinions in overall at the aspect of motivation in the course of Buddhist Meditation 3, 5 and 7 were at “High” level (3.80). In regard to considering at each aspect, it showed that the item 4: each Dharma item in the course of Buddhist Meditation was the motivating media being adapted for use in daily life (4.03), followed by the item 6: the textbooks of Buddhist Meditation which were used for finding out and studying in the library were the good motivating media to want to study the courses of Buddhist Meditation (3.89), and the lowest average score item was the item 2: the classroom environment condition had atmosphere to be wanted to study the courses of Buddhist Meditation (3.53). 4. The 2nd , 3rd and 4th year Buddhist students’ opinions in overall towards teaching and learningin the coursesof Buddhist Meditation 3, 5 and7 were at “High” level (3.84). in regardto considering at each aspect, it showed that item 5: the teacher openly let the students have chances to ask for the resolutions, had the highest average score (4.09), followed by the item 2: the teachers clearly described the contents and well understood (4.05), and the lowest average score item was the item 1: the teachers cited the introduction of Dharma or the result of Dharma merit prior to the lesson (3.70). 5. In regard to the comparison concerning the Buddhist students' attitude towards teaching and learning in the course of Buddhist Meditation in overall, it found that it was not different, statistically and significantly, at the 0.05 level. When considering at each aspect, it found that it was not different in all aspects, statistically and significantly, at the 0.05 level. 6. Regarding the problems and obstacles in teaching and learning in the courses of Buddhist Meditation 3,5, and 7 of the 2nd , 3rd and 4th year Buddhist students, it found that there were less textbooks of some courses, and there were not enough textbooks for helping the students to find out and study. Accessing to the internet media was not enough for finding out and studying. Arrangement of learning and teaching was still the obstacles due to the Buddhist
- 4. จ students stayed awayfrom the college in long distance and in this regard, it let them come to the class late. As well as due to insufficiency of the buildings, there were not enough classrooms for students. In summary from the mentioned above, it indicated that the opinions towards the teaching and learning in the courses of Buddhist Meditation 3, 5 and 7 of the 2nd , 3rd and 4th year Buddhist students were not different, statistically and significantly.
- 5. ฆ สารบัญ บทคัดยอภาษาไทย บทคัดยอภาษาอังกฤษ กิตติกรรมประกาศ สารบัญ สารบัญตาราง ก ข ค ง จ บทที่ ๑ บทนํา ๑.๑ความสําคัญและที่มาของปญหาที่ทําการวิจัย ๑ ๑.๒ วัตถุประสงคของโครงการวิจัย ๓ ๑.๓ ขอบเขตของโครงการวิจัย ๓ ๑.๔ กรอบแนวคิด ของโครงการวิจัย ๓ ๑.๕ คํานิยามศัพทของโครงการวิจัย ๔ ๑.๖ ประโยชนที่คาดวาจะไดรับ และหนวยงานที่นําผลการวิจัยไปใชประโยชน ๕ บทที่ ๒ วรรณกรรม เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของ ๒.๑ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับทัศนคติ ๖ ๒.๑.๑ ความสําคัญของทัศนคติ ๘ ๒.๑.๒ ทัศนคติกับพฤติกรรม ๘ ๒.๑.๓ องคประกอบและหลักการวัดหรือการสํารวจทัศนคติ ๑๑ ๒.๑.๔ ประเภทของ ทัศนคติ ๑๓ ๒.๑.๕ การเปลี่ยนแปลงทัศนคติ ๑๔ ๒.๒ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับแรงจูงใจ ๑๙ ๒.๒.๑ ประเภทของแรงจูงใจ ๒๐ ๒.๒.๒ องคประกอบที่ทําใหเกิดแรงจูงใจ ๒๑ ๒.๒.๓ ลักษณะของแรงจูงใจ ๒๑ ๒.๒.๔ ขบวนการของการเกิดแรงจูงใจ ๒๓ ๒.๒.๕ เปาหมายของแรงจูงใจ ๒๕ ๒.๒.๖ ทฤษฎีเกี่ยวกับแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ ๒๖ ๒.๒.๗ การสรางแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ ๒๗
- 6. ฆ ๒.๓ วิธีการจัดการเรียนการสอน ๒๘ ๒.๓.๑วิธีการเรียนการสอน ๓๑ ๒.๓.๒ การวัดและประเมินผล ๓๔ ๒.๔ ความเปนมาของธรรมะภาคปฏิบัติ ๓๗ ๒.๕ วิธีการกําหนดปฏิบัติวิปสสนากรรมฐาน ๔๔ ๒.๖ เอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวของ ๕๖ ๒.๗ กรอบแนวคิดของโครงการวิจัย ๕๘ บทที่ ๓ วิธีดําเดินการวิจัย ๕๙ ๓.๑ ประชากรที่ใชในการวิจัย ๕๙ ๓.๒ เครื่องมือและการพัฒนาเครื่องมือ ๕๙ ๓.๓ การเก็บรวบรวมขอมูลการวิจัย ๖๐ ๓.๔ การวิเคราะหขอมูล ๖๐ บทที่ ๔ ผลการวิเคราะหขอมูล ๖๑ ๔.๑ ขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนกตามสถานภาพ อายุ วุฒิ การศึกษา ๖๒ ๔.๒ ผลการวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการ สอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ จําแนกตาม สถานภาพ ๖๘ ๔.๓ ผลการวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการ สอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ จําแนกตาม อายุ วุฒิการศึกษาแผนกธรรม วุฒิการศึกษาแผนกบาลี และวุฒิการศึกษาแผนกสามัญ ๗๓ บทที่ ๕ สรุปผลการวิจัย ๗๗ ๕.๑ บทสรุป ๗๗ ๕.๒ อภิปรายผล ๗๘ ๕.๓ ขอเสนอแนะ ๗๙ บรรณานุกรม ๘๑ ภาคผนวก ก. แบบสอบถามการวิจัย ๘๖ ภาคผนวก ข. ประวัติผูวิจัย และคณะ ๙๔
- 7.
- 8. ง สารบัญตาราง ตารางที่ ๑ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถามจําแนก ตามสถานภาพ ๖๒ ตารางที่ ๒ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนก ตามอายุ ๖๒ ตารางที่ ๓ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนก ตามวุฒิการศึกษาแผนกธรรม ๖๒ ตารางที่ ๔ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนก ตามวุฒิการศึกษาแผนกบาลี ๖๓ ตารางที่ ๕ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนก ตามวุฒิการศึกษาแผนกสามัญ ๖๓ ตารางที่ ๖ ตารางของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติ ของนิสิตโดยจําแนกเปนรายดาน ๖๓ ตารางที่ ๗ ตารางของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติ ดานเนื้อหาสาระ ๖๔ ตารางที่ ๘ จํานวนและรอยละของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติดานแรงจูงใจ ๖๕ ตารางที่ ๙ ตารางของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติ ดานการจัดการเรียนการสอน ๖๖ ตารางที่ ๑๐ ตารางของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติ ดานการปฏิบัติกรรมฐาน ๖๗ ตารางที่ ๑๑ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ จําแนกเปนรายดาน สถานภาพ ๖๘ ตารางที่ ๑๒ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ทัศนคติดานเนื้อหาสาระ จําแนกเปนรายดาน สถานภาพ ๖๘
- 9. ง สารบัญ(ตารางตอ) ตารางที่ ๑๓ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติทัศนคติดานแรงจูงใจจําแนกเปนรายดาน สถานภาพ ๖๙ ตารางที่ ๑๔ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน จําแนก เปนรายดาน สถานภาพ ๗๐ ตารางที่ ๑๕ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน จําแนกเปน รายดาน สถานภาพ ๗๑ ตารางที่ ๑๖ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ จําแนกเปนรายดาน อายุ ๗๓ ตารางที่ ๑๗ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ จําแนกเปนรายดาน วุฒิการศึกษาแผนกธรรม ๗๔ ตารางที่ ๑๘ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ จําแนกเปนรายดาน วุฒิการศึกษาแผนกบาลี ๗๕ ตารางที่ ๑๙ การวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ จําแนกเปนรายดาน วุฒิการศึกษาแผนกสามัญ ๗๖
- 10. บทที่ ๑ บทนํา ๑. ความสําคัญและที่มาของปญหาที่ทําการวิจัย วิชาธรรมะภาคปฏิบัติเปนรายวิชาหนึ่งในการวัดการเรียนการสอนของหลักสูตร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยและเปนรายวิชาแกนที่สําคัญที่มุงใหเปนวิชาวาดวย ภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติโดยเฉพาะภาคปฏิบัติถือวาเปนวัตถุประสงคหลักที่ตองการใหนิสิตไดลง มือปฏิบัติจริงและเปนจุดมุงหมายสูงสุดในทางพระพุทธศาสนา ตามที่พระธรรมปฎกไดกลาววา “เนื่องดวยคําสอนในพระพุทธศาสนาเนนสิ่งที่ปฏิบัติไดจริงและการลงมือปฏิบัติใหรูเห็นประจักษ บังเกิดผลเปนประโยชนแกชีวิต”๑ วิธีการที่จะนําไปสูเปาหมายหรือจุดมุงหมายสูงสุดในทางพระพุทธศาสนานั้น พระพุทธเจาไดตรัสแนะแกพระสาวกทั้งหลายถึงธุระในศาสนาใหรูและศึกษาเปนเบื้องตนกอนที่จะ ลงมือปฏิบัติคือ ๑. คันถธุระ หมายถึง กิจที่พระภิกษุในพระพุทธศาสนาจะตองศึกษาเลาเรียนหลักพุทธ วจนะของพระพุทธเจา จากพระไตรปฎก อรรถกถาและฎีกาตาง ๆ พระธรรมปฎก “คันถธุระ ธุระ ฝายคัมภีรกิจดานการเลาเรียน”๒ และสอดคลองกับความหมายของพระธรรมบทฉบับภาษาบาลีวา “ธุระนี้ คือ การเรียนนิกายหนึ่งก็ดี สองนิกายก็ดี จบพุทธวจนะคือพระไตรปฎกก็ดี ตามสมควรแก ปญญาของตนแลวทรงไว กลาวบอกพุทธวจนะนั้น ชื่อวา คันถธุระ สวนการเริ่มตั้งความสิ้นและ ความเสื่อมไวในอัตภาพ ยังวิปสสนาใหเจริญ ดวยอํานาจแหงการติดตอแลว ถือเอาพระอรหัตของ ภิกษุผูมีความประพฤติแคลวคลอง ยินดียิ่งแลวในเสนาสนะอันสงัด ชื่อวา วิปสสนาธุระ”๓ ๒. วิปสสนาธุระ หมายถึง กิจที่พระภิกษุในพุทธศาสนานี้ตองปฏิบัติทั้งสมถกรรมฐาน และวิปสสนากรรม พระธรรมปฎกกลาววา “วิปสสนาธุระ เปนฝายเจริญวิปสสนา กิจดานการ ๑ พระธรรมปฎก (ป.อ. ประยุทธ ปยุตฺโต), พุทธธรรม, (กรุงเทพฯ : โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย, ๒๕๔๒), หนา ๒๔๑. ๒ พระธรรมปฎก, (ป.อ. ประยุทธ ปยุตฺโต), พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม, (กรุงเทพฯ : โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๘), หนา ๗๖. ๓ ธมฺมปทฏฐกถา (ภาค ๑ ฉบับบาลี), (กรุงเทพฯ : โรงพิมพมหามกุฎราชวิทยาลัย ๒๕๔๑), หนา ๗.
- 11. ๒ บําเพ็ญภาวนาหรือเจริญกรรมฐานซึ่งรวมทั้งสมถะดวย เรียกรวมเขาในวิปสสนาโดยฐานเปนสวน คลุมยอด” ๑ ดังนั้นวิปสสนาธุระคืองานมุงอบรมปญญาใหเกิดโดยการปลอยวางภาระทั้งปวงทํา กายใจใหเบายินดีในเสนาสนะที่เงียบสงบพิจารณาถึงความเสื่อมไปในสังขารรางกายจนเห็นสามัญ ลักษณะคือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ไดชัดเจน เจริญอบรมวิปสสนาตอเนื่องไปไมขาดสายจนถึง หลักชัยคืออรหันตผลได จะเห็นวาธุระทั้งสองอยางนี้มีความสําคัญและเกี่ยวเนื่องกันจากคันถธุระ ศึกษาพระพุทธพจนเขาใจแลวจึงนําไปสูแนวทางปฏิบัติใหบรรลุเปาหมายของการศึกษา การจะ นําไปสูเปาหมายไดนั้นตองขึ้นอยูกับกระบวนการจัดการเรียนการสอนที่ดี มีสวนสําคัญและสงผล ตอการเรียนรูของผูเรียนโดยตรง นอกจากหลักสูตรที่กําหนดขึ้น เพื่อใหผูเรียนไดศึกษาเลาเรียนจน บรรลุถึงเปาหมายตามที่หลักสูตรกําหนดได แตสิ่งหนึ่งที่จะขาดไมไดคือวิธีการถายทอดของ ครูผูสอนวาครูจะดําเนินการวิเคราะหปญหา กําหนดทางเลือกในการแกปญหา เลือกทางที่ เหมาะสมกับผูเรียนใหมากที่สุดเทาที่จะทําได เพื่อนําผูเรียนไปสูเปาหมายที่วางเอาไว พระราชวร มุนีไดกลาวถึงกระบวนการจัดการเรียนการสอนไววา “การศึกษามีหนาที่ ๒ ประการ หนาที่ในการ ถายทอดศิลปวิทยาหมายถึงการถายทอดรักษาสงเสริมเพิ่มพูนวิชาการและวิชาชีพและหนาที่ในการ ชี้แนะใหรูจักการดําเนินชีวิตที่ดีงามถูกตองและการฝกฝนพัฒนาจนถึงความสมบูรณอันนี้เปนหนาที่ ซึ่งอาตมาภาพวาเปนเรื่องของการศึกษาแท ๆ เปนเนื้อหาแทของการศึกษา”๒ การจัดหลักสูตรการเรียนการสอนของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยไดจัด หลักสูตรใหมีการเรียนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติตั้งแตธรรมะภาคปฏิบัติ ๑ ถึงธรรมะภาคปฏิบัติ ๗ ตลอดระยะเวลาที่นิสิตศึกษา ๔ ป ๘ ภาคการศึกษา โดยที่นิสิตจะตองเรียนใหไดครบทั้ง ๗ รายวิชา ใน ๗ รายวิชานั้น จะขาดรายวิชาใดวิชาหนึ่งไมได ถึงแมบางรายวิชาจะไมนับผลการเรียน หรือไมนับหนวยกิจก็ตาม ใหถือวา ทุกรายวิชามีความสําคัญ บรรดา ๗ รายวิชานั้น รายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ๒ เทานั้นที่นับผลการเรียนเปน๑ หนวยกิจตอ ๑ ชั่วโมง ธรรมะภาคปฏิบัติ๑,๓,๔,๕,๖ และ ๗ ไมนับผลการเรียน ในขณะการทําการเรียนนั้นจะเนนหนักภาคปฏิบัติใหนิสิตลงมือปฏิบัติ ในหองหรือสถานที่เหมาะสมกับการปฏิบัติโดยเฉพาะวิทยาลัยสงฆเลย ไดสงนิสิตไปปฏิบัติธรรม ตามสถานที่ปฏิบัติในชวงเดือน ธันวาคมของทุกป รวมระยะเวลา ๑๐ วัน ผลสําเร็จจากการจัดการเรียนการสอนของรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ เทาที่ผานมาจะเห็น วามีอุปสรรคปญหาของรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติซึ่งสะทอนจากการตอบคําถามในรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ ๑,๓,๔,๕,๖, และ ๗ จากพฤติกรรมที่แสดงออกตอรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติพอสมควร ๑ เรื่องเดียวกัน, หนา ๗๖. ๒ พระราชวรมุนี, (ประยุทธ ปยุตฺโต), การศึกษา เครื่องมือพัฒนาที่ยังตองพัฒนา. (กรุงเทพฯ : อมรินทรพริ้นติ้ง กรป, ๒๕๓๐), หนา ๕๗-๕๘.
- 12. ๓ ดานตอบคําถามปราฏกวานิสิตตอบคําถามไมตรงประเด็นและบางขอคําถามก็ไมสามารถตอบได และดานพฤติกรรมที่สะทอนตอรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๑,๓,๔,๕,๖, และ๗ปรากฏวานิสิตให ความสําคัญนอยมาก เมื่อเทียบกับรายวิชาอื่น ๆ จึงนําสูประเด็นคําถามวาทําไมนิสิตจึงตอบคําถาม ปญหาต่ํากวาเกณฑวัดผลประเมินผลและทัศนคติที่นิสิตแสดงออกตอรายวิชา ๑,๓,๔,๕,๖,๗ ดังนั้นผูวิจัยจึงตองการจะทราบทัศนคติที่มีตอรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติทั้งดาน เนื้อหา สาระ รายวิชา ดานการจัดการเรียนการสอนและดานภาคปฏิบัติวิปสสนากรรมฐาน ๒. วัตถุประสงคของโครงการวิจัย ๒.๑ เพื่อศึกษาทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ ๒.๒ เพื่อศึกษาทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ ๒.๓ เพื่อศึกษาวิเคราะหขอมูลเปรียบเทียบเกี่ยวกับทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการ จัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๒.๔ เพื่อศึกษาปญหาอุปสรรคในการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓, ๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ ๒.๕ เพื่อนําผลการวิจัยไปปรับปรุงการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติตอไป ๓. ขอบเขตของโครงการวิจัย การวิจัยในครั้งนี้ ผูวิจัยไดกระทําการศึกษาตามขอบเขตดังตอไปนี้ ๓.๑ ขอบเขตดานประชากรและกลุมตัวอยาง ประชากรและกลุมตัวอยาง ที่ใชในการวิจัยครั้งนี้เปนนิสิตภาคปกติและภาคพระสังฆาธิ การที่ไดลงทะเบียนเรียนในรายวิชา ธรรมภาคปฏิบัติ ๓,๕ และ ๗ ภาคเรียนที่ ๒/๒๕๕๕ และ กําลังศึกษาอยูที่วิทยาลัยสงฆเลย จํานวน ๑๕๐ รูป ๓.๒ ขอบเขตดานเนื้อหา การวิจัยครั้งนี้คณะผูวิจัยไดมุงศึกษาเนื้อหาแนวคิดและความหมายเกี่ยวกับทัศนคติ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับแรงจูงใจ การจัดการเรียนการสอน ความเปนมาของการปฏิบัติ กรรมฐาน และหลักการและวิธีการปฏิบัติกรรมฐาน ซึ่งเปนแนวคิดหลักที่เกี่ยวของการกับการวิจัย โดยเฉพาะ
- 13. ๔ ๓.๓ ขอบเขตดานตัวแปร ตัวแปรอิสระ ไดแก -สถานภาพ จําแนกออกเปน ๒ สถานภาพ คือ พระภิกษุ และสามเณร - อายุ - วุฒิการศึกษา - แผนกธรรมจําแนกออกเปน ๒ แผนก คือ แผนกบาลี และแผนกสามัญ ตัวแปรตาม ไดแก ทัศนคติที่มีตอการจัดการเรียนการสอนแยกเปน ๓ ดาน คือ ๑. ดาน เนื้อหาสาระรายวิชา ๒. ดานการจัดการเรียนการสอน ๓. ปญหาอุปสรรคในการเรียนการสอน ๓.๔ ขอบเขตดานเวลา ระยะเวลาในการทําวิจัยครั้งนี้ คือ ระหวางเดือนพฤศจิกายน – ธันวาคม ๒๕๕๕ ๔. คํานิยามศัพท ของโครงการวิจัย ๕.๑ ทัศนคติ หมายถึง ตอการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ ๕.๒ การจัดการเรียนการสอน หมายถึง การจัดแผนการเรียน การจัดตารางสอน การ จัดครูมือเขาสอน การจัดทําโครงการสอน การจัดทําบันทึกการสอนหรือแผนการสอนในรายวิชา ธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ ประกอบดวย ๓ ดาน คือ ๑. ดาน เนื้อหาสาระรายวิชา ๒. ดานการจัดการเรียนการสอน ๓. ปญหาอุปสรรคในการเรียนการสอน ๕.๓ การวัดและประเมินผล หมายถึง การนําสิ่งที่วัดไดไปประเมินผลวาผูเรียนควรจะ ไดหรือตกและสามารถนําไปปรับปรุงแกไขการเรียนการสอนไดเปนอยางดี ๕.๔ ธรรมะภาคปฏิบัติ หมายถึง หลักการและวิธีการปฏิบัติกรรมฐานทั้งสมถะและ วิปสสนา อารมณสมถกรรมฐาน ตามแนวสติปฏฐานสูตร ใหมีความรูความเขาใจในการปฏิบัติและ การนําไปใชและประโยชนของกรรมฐาน ๕.๕ คันถะธุระ หมายถึง ธุระของพระภิกษุสงฆจะตองศึกษาพระไตรปฎก ๕.๖ วิปสสนาธุระ หมายถึง ธุระของพระภิกษุสงฆจะตองปฏิบัติตามพระธรรม พระ วินัย
- 14. ๕ ๕.๗ พระนิสิต หมายถึงผูที่ไดขึ้นทะเบียนเปนนิสิตระดับปริญญาตรีเรียบรอยแลว๑ ๕.๘ วิทยาลัยสงฆ หมายถึง สถานการศึกษาที่ขึ้นตรงวิทยาเขตขอนแกน ของ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ๕.๙ แรงจูงใจ หมายถึง แรงผลักดัน แรงกระตุนที่เกิดจากความตองการที่จะไดรับการ ตอบสนองตอสิ่งกระตุน ๕. ประโยชนที่คาดวาจะไดรับ และหนวยงานที่นําผลการวิจัยไปใชประโยชน ๕.๑ ดานเนื้อหาสาระรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ที่พระนิสิตไดศึกษาแลว ตอบสนองความตองการหรือไม ถาสวนที่พระนิสิตเห็นวา ยาก งาย ซ้ําซอน ควรจะนําไปปรับปรุง แกไขอยางไร ๕.๒ ดานการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติพระนิสิตไดรับความรูจาก อาจารยที่สอน การจัดการเรียนการสอนสอดคลองกับเนื้อหาสาระมากนอยเพียงไร ๕.๓ ดานการเปรียบเทียบทัศนคติ สถานภาพ แรงจูงใจ และการจัดการเรียนการสอน ในวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓ และ๔ ๑ การประชุมสัมมนาระบบทะเบียนนิสิต, เอกสารประกอบการประชุมโครงการประชุมสัมมนา ระบบทะเบียน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ต. ลําไทร อ. วังนอย จ. พระนครศรีอยุธยา, (๘-๑๐ กันยายน ๒๕๕๑), หนา ๑๐๘.
- 15. บทที่ ๒ วรรณกรรม เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของ การวิจัยในครั้งนี้คณะผูวิจัยไดกําหนดแนวทางการศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่ เกี่ยวของกับเรื่องทัศนคติที่เกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติของพระ นิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย ในหัวขอตอไปนี้คือ ๒.๑ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับทัศนคติ ๒.๒ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับแรงจูงใจ ๒.๓ แนวคิดการจัดการเรียนการสอน ๒.๔ ความเปนมาของวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๒.๕ หลักการและวิธีการปฏิบัติกรรมฐาน ๒.๖ เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของ ๒.๗ กรอบแนวคิดของโครงการวิจัย ๒.๑ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับทัศนคติ ๒.๑.๑ ความหมายของทัศนคติ นักสังคมวิทยาและนักจิตวิทยาสังคมทั้งชาวตางประเทศและชาวไทยไดใหคํานิยามของ ทัศนคติในลักษณะตาง ๆ กัน ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้ โสภา ชูพิกุลชัย๑ ทัศนคติเปนการรวบรวมความรูสึกนึกคิด ความเชื่อ ความคิดเห็น และความจริง รวมทั้งความรูสึกซึ่งเราเรียกเปนการประเมินคาทั้งในทางบวกและทางลบ ซึ่ง ทั้งหมดจะเกี่ยวพันกัน และจะบรรยายใหทราบถึงจุดแกนกลางของวัตถุนั้น ๆ ความรูและ ความรูสึกเหลานี้ มีแนวโนมที่จะกอใหเกิดพฤติกรรมชนิดใดชนิดหนึ่งขึ้น ๑ โสภา ชูพิกูลชัย, ความเห็นของครูสังคมศึกษาเกี่ยวกับปญหาการเรียนการสอนวิชา พระพุทธศาสนาในวิทยาลัยเทคนิค สังกัดกรมอาชีวศึกษาในคูมือพัฒนาจริยศึกษากรมศาสนา. (กรุงเทพฯ : โรง พิมพการศาสนา, ๒๕๓๙), หนา ๒๔๐.
- 16. ๗ นิพนธ แจงเอี่ยม๑ ทัศนคติเปนสิ่งที่อยูในจิตใจของบุคคลที่จะตอบสนองตอสิ่งใดสิ่ง หนึ่งไปในทิศทางใดทิศทางหนึ่ง ซึ่งเราไมสามารถสังเกตหรือวัดไดโดยตรงแตเราสามารถรูไดโดย ดูจากพฤติกรรมของบุคคลวาจะตอบสนองตอสิ่งเราอยางไร ออมเดือน สดมณี๒ ทัศนคติเปนความรูสึกทางดานบวกและลบของแตละบุคคลที่มีตอ สิ่งแวดลอมทางสังคม ทําใหบุคคลพรอมที่จะโตตอบออกมาเปนพฤติกรรม นักวิชาการไดใหความหมายของทัศนคติในลักษณะแตกตางกันไป สรุปไดวา ทัศนคติ เปนความรูสึกที่แสดงออกของบุคคลตอปรากฏการณทางสังคม โดยความรูสึกดังกลาวมีทิศทางได ทั่งทางบวกและลบ ซึ่งเกิดจากการเรียนรูและประสบการณของบุคคล และสงผลใหบุคคลนั้น พรอมที่จะแสดงพฤติกรรม จิระวัตน วงศสวัสดิ์วัฒน ๓ ไดรวบรวมคุณลักษณะของทัศนคติบาง ดานที่นักทฤษฎีทางทัศนคติจํานวนไมนอยมีความเห็นพองตองกันและเปนคุณลักษณะที่นาสนใจ ศึกษา เนื่องจากมีสวนเกี่ยวพันกับพฤติกรรมตาง ๆ ของบุคคล ดังนี้ ๑. ทัศนคติเปนสิ่งที่เกิดจากการเรียนรู ฉะนั้น การศึกษาและทําความเขาใจทัศนคติ จําเปนตองอาศัยทฤษฎีการเรียนรูมาอธิบาย ๒. ทัศนคติมีคุณลักษณะของการประเมิน ซึ่งคุณลักษณะขอนี้เปนคุณลักษณะที่สําคัญ ที่สุดที่ทําใหทัศนคติแตกตางกันอยางแทจริงจากแรงผลักดันภายในอื่น ๆ ๓. ทัศนคติมีคุณภาพและความเขม คุณภาพของทัศนคติเปนสิ่งที่ไดจากการประเมิน เมื่อบุคคลประเมินสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ผลก็อาจมีทัศนคติทางบวก (ความรูสึกชอบ) หรือทัศนคติทางลบ (ความรูสึกไมชอบ) สวนความเขมของทัศนคติจะบงบอกถึงความมากนอยของทัศนคติทางบวก หรือลบนั้น ๆ ๔. ทัศนคติความคงทนไมเปลี่ยนงาย ดวยเหตุนี้เองการเผยแพรวิทยาการเกษตรแผน ใหมจึงมักประสบปญหาเพราะการเปลี่ยนทัศนคติดังกลาวเปนสิ่งที่ทําไดไมงายนัก ๕. ทัศนคติตองมีสิ่งที่หมายถึง (attitude object) ที่แนนอน นั่นคือ ทัศนคติตออะไร ตอบุคคล ตอสิ่งของหรือตอสถานการณจะไมมีทัศนคติลอย ๆ ที่ไมหมายถึงสิ่งใด ๖. ทัศนคติมีลักษณะความสัมพันธ เชน ระหวางบุคคลกับสิ่งของบุคคลอื่น ๆ หรือ สถานการณ และความสัมพันธนี้เปนความรูสึกจูงใจ นอกจากความสัมพันธขางตน ยังมี ๑ นิพนธ แจงเอี่ยม, จิตวิทยาสังคม, (กรุงเทพฯ : เอกมัยการพิมพ, ๒๕๒๕), หนา ๒๓๐. ๒ ออมเดือน สดมณี, เอกสารประกอบการสอนวิชาจิตวิทยาสังคม, (สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร, ๒๕๒๙), หนา ๒๑๓. ๓ จิระวัฒน วงศสวัสดิ์วัฒน, ทัศนคติความเชื่อและพฤติกรรม : การจัดการพยากรณและการ เปลี่ยนแปลง, (กรุงเทพฯ : อัสสัมชัน, ๒๕๔๗), หนา ๓๕๐.
- 17. ๘ ความสัมพันธระหวางแตละทัศนคติ ขณะที่ FranBaines๑ กลาววา ทัศนคติเปนภาวะทางจิต ซึ่ง ทําใหบุคคลพรอมที่จะโตตอบตอสิ่งแวดลอมเสมอ ลักษณะนี้เกิดขึ้นจากประสบการณ และเปน ตัวกําหนดทิศทางที่แตละบุคคลจะตอบสนองตอสิ่งของและเหตุการณที่เกี่ยวของ Maslow, Avraham Harold๒ ไดใหความเห็นวาทัศนคติเปนความคิดที่ประกอบไปดวยอารมณ ซึ่งความคิดที่ ประกอบไปดวยอารมณนี้จะมีแนวโนมใหแสดงออกตอสถานการณทางสังคม ขณะที่ Kretch and Crutchfield๓ กลาววา ทัศนคติเปนผลรวมของกระบวนการที่กอใหเกิดพลังจูงใจ อารมณ การรับรู และกระบวนการรูการเขาใจเกี่ยวกับประสบการณรอบตัวของบุคคล ๒.๑.๒ ความสําคัญของทัศนคติ ความสําคัญของทัศนคติอาจสรุปไดดังนี้ ๑) ทัศนคติเปนฐานของปฏิสัมพันธ ทัศนคติเปนฐานสําหรับปฏิสัมพันธระหวางบุคคล ตอบุคคลและระหวางบุคคลตอสังคม เมื่อบุคคลมีความสัมพันธติดตอกับคนอื่น เขาจะเรียนรูไป ดวยวาทัศนคติของผูที่ติดตออยูดวยนั้น เหมือนหรือตางไปจากทัศนคติของเขาเอง การประเมิน ทัศนคติระหวางกันในลักษณะนี้ชวยกําหนดปฏิสัมพันธระหวางบุคคลกับสังคมดวย เชน ทัศนคติ ที่บุคคลมีตอประเด็นตาง ๆ ในสังคม จะทําใหเขามีแนวโนมที่จะเลือกหรือไมเลือกผูสมัครรับ เลือกตั้งที่มีนโยบายสนับสนุน ๒) ทัศนคติเปนเครื่องมือในการพยากรณ ทัศนคติยังอาจใชเปนเครื่องมือในการ พยากรณสังคมไดดวย เชน ทัศนคติที่มีตอการจัดการศึกษาในระบบ นอกระบบหรือการศึกษาตาม อัธยาศัย เพื่อสํารวจคนในสังคมมีทาทีตอการจักการศึกษาอยางไรที่จะเปนแนวทางเลือกศึกษาให สอดคลองตามความตองการของตนเอง ๒.๑.๓ ทัศนคติกับพฤติกรรม ความสัมพันธระหวางความรูเชิงประเมินคา ความรูสึกตอสิ่งนั้นและความพรอมที่จะมี ความสัมพันธกันอยางสอดคลอง แตโดยทั่วไปแลวสิ่งที่เราสังเกตได หรือสามารถสะทอนให ๑ Fran Baines, Encyclopedia of Religion, (London : Dorling Kindersley Limited, Penguin Group, 2004), pp. 224. ๒ Maslow, Avraham Harold, Motivation and Personality, (New York : Harper and Row,1970), p. 117. ๓ Kretch and Crutchfield, The Achievement Motive, (New York : Appleton Century Crofts, 1973), p. 114.
- 18. ๙ ทราบถึงทัศนคติของบุคคลตอสิ่งตาง ๆ คือการแสดงออกของบุคคลหรือพฤติกรรม พฤติกรรมนี้ เปนสวนที่ตอเนื่องจากความพรอมที่จะกระทํา และเชนเดียวกันเรามักจะคาดหมายกันวาพฤติกรรม ของบุคคลนาจะสอดคลองกับทัศนคติ วุฒิชัย จํานง๑ ใหความเห็นวา ความหมายของทัศนคตินั้นโดยสามัญสํานึกถือวา ทัศนคติคือ ภาวะทางจิตหนวยหนึ่งซึ่งถือวาเปนพฤติกรรมประเภทหนึ่งและในกรณีที่ไมมีอิทธิพล จากทัศนคติอื่น ๆ ประกอบกับบุคคลนั้นอยูในเหตุการณที่สอดคลองกับทัศนคตินั้นแลวก็จะ สามารถคาดพฤติกรรมได เพราะวาพฤติกรรมเปนผลโดยตรงจากทัศนคตินั้น พฤติกรรมที่แสดงออกของมนุษยได และผลกระทบที่ผูรับสารเชิงความรูในทฤษฎีการ สื่อสาร นั้นอาจปรากฏไดจากสาเหตุ ๕ ประการคือ ๑. การตอบขอสงสัย (Ambiguity Resolution) การสื่อสารมักจะสรางความ สับสนใหสมาชิกในสังคม ผูรับสาร จึงมักแสวงหา สารสนเทศ โดยการอาศัยสื่อ ทั้งหลาย เพื่อตอบ ขอสงสัย และความสับสนของตน ๒. การสรางทัศนะ (Attitude Formation) ผลกระทบเชิงความรูตอการปลูกฝงทัศนะนั้น สวนมากนิยมใชกับสารสนเทศที่เปน นวัตกรรม เพื่อสราง ทัศนคติ ใหคนยอมรับ การแพร นวัตกรรมนั้น ๆ ๓. การกําหนดวาระ (Agenda Setting) เปนผลกระทบเชิงความรูที่สื่อกระจายออกไป เพื่อใหประชาชนตระหนักและผูกพันกับประเด็นวาระที่สื่อกําหนดขึ้น หากตรงกับภูมิหลัง ของ ปจเจกชน และคานิยมของสังคมแลว ผูรับสารก็จะเลือกสารสนเทศนั้น ๔. การพอกพูนระบบความเชื่อ (Expansion of Belief System) การสื่อสารสังคมมักกระจายความเชื่อคานิยม และอุดมการณดานตาง ๆ ไปสูประชาชน จึงทําให ผูรับสารรับทราบระบบความเชื่อถือ หลากหลาย และลึกซึ้งไวใน ความเชื่อของตนมากขึ้น ไปเรื่อย ๆ ๕. การรูแจงตอคานิยม (ValueClarification) ความขัดแยงในเรื่องคานิยมและอุดมการณเปนภาวะปกติของสังคม สื่อมวลชนที่ นําเสนอขอเท็จจริงในประเด็นเหลานี้ ยอมทําให ประชาชน ผูรับสารเขาใจถึงคานิยมเหลานั้นแจง ชัดขึ้น คารเตอรวี กูด (Carter V.Good) กลาววา ความรูเปนขอเท็จจริง (facts) ความจริง (truth) เปน ขอมูลที่มนุษยไดรับและเก็บรวบรวมจากประสบการณตาง ๆ การที่บุคคลยอมรับหรือปฏิเสธสิ่งใด สิ่งหนึ่งไดอยางมีเหตุผล บุคคลควรจะตองรูเรื่องเกี่ยวกับสิ่งนั้นเพื่อประกอบ การตัดสินใจนั่นก็คือ ๑ วุฒิชัย จํานง, พฤติกรรมการตัดสินใจ, (กรุงเทพฯ : โรงพิมพโอเดียนสโตร, ๒๕๒๓), หนา ๒๒๑.
- 19. ๑๐ บุคคลจะตองมีขอเท็จจริง หรือขอมูล ตางๆที่สนับสนุนและใหคําตอบขอสงสัยที่บุคคลมีอยู ชี้แจง ใหบุคคลเกิดความเขาใจและ ทัศนคติ ที่ดีตอเรื่องใดเรื่องหนึ่ง รวมทั้งเกิดความตระหนัก ความเชื่อ และคานิยมตาง ๆ ดวย ขณะที่ ประภาเพ็ญ สุวรรณ๑ กลาววา ความรู เปนพฤติกรรมขั้นตน ซึ่ง ผูเรียนเพียงแตจําได อาจจะโดยการนึกไดหรือโดยการมองเห็นหรือไดยิน จําได ความรูขั้นนี้ ไดแก ความรูเกี่ยวกับคําจํากัดความ ความหมาย ขอเท็จจริง ทฤษฎี กฎ โครงสราง และวิธีการแกปญหา เหลานี้ เบนจามิน เอส บลูม๒ (Benjamin S.Bloom) ไดใหความหมายของความรูวา ความรู เปนสิ่งที่ เกี่ยวของกับ การระลึกถึง เฉพาะเรื่อง หรือเรื่องทั่วๆไป ระลึกถึงวิธี กระบวนการหรือ สถานการณตางๆโดยเนนความจํา ๑. ความรูทําใหทราบถึงความสามารถในการจําและการระลึกถึงเหตุการณหรือ ประสบการณที่เคยพบมาแลว แบงออกเปน ๑) ความรูเกี่ยวกับเนื้อหาวิชาโดยเฉพาะ ๒) ความรูเกี่ยวกับวิธีและการดําเนินการที่เกี่ยวกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ๓) ความรูเกี่ยวกับการรวบรวมแนวความคิดและโครงสราง ๒. ความเขาใจ ทําใหทราบถึงความสามารถในการใชสติปญญาและทักษะเบื้องตนแบง ออกเปน การแปลความ คือการแปลจากแบบหนึ่งไปสูอีกแบบหนึ่ง โดยรักษาความหมายไดถูกตอง ๓. การนําไปใช ๔. การวิเคราะห ๕. การสังเคราะห ๖. การประเมินคา ปรมะ สตะเวทิน๓ ไดกลาวถึง การศึกษาหรือความรู (Knowledge) วาเปนลักษณะ อีก ประการหนึ่ง ที่มีอิทธิพลตอผูรับสาร ดังนั้น คนที่ไดรับการศึกษาในระดับที่ตางกัน ในยุคสมัยที่ ตางกัน ในระบบการศึกษาที่ตางกันในสาขาวิชาที่ตางกัน จึงยอมมีความรูสึกนึกคิด อุดมการณ และ ความตองการ ที่แตกตาง กันไป คนที่มี การศึกษาสูงหรือมีความรูดี จะไดเปรียบอยางมากในการที่ ๑ ประภาเพ็ญ สุวรรณ, ทัศนคติ : การวัด การเปลี่ยนแปลงและพฤติกรรมอนามัย, (กรุงเทพ : บริษัทสํานักพิมพวัฒนาพานิช จํากัด, ๒๕๒๐), หนา ๑๖. ๒ Bloom, Benjamin S., Human Characteristics and School Learning, (New York : McGraw-Hill Book Company, 1976), p. 271. ๓ ปรมะ สตะเวทิน, หลักนิเทศศาสตร, (กรุงเทพฯ : รุงเรืองสาสนการพิมพ, ๒๕๔๐), หนา ๑๑๖- ๑๑๗.
- 20. ๑๑ จะเปนผูรับสารที่ดีเพราะคนเหลานี้ มีความรูกวางขวาง ในหลายเรื่องมีความเขาใจ ศัพทมาก และมี ความเขาใจสารไดดีแตคนเหลานี้ มักจะเปนคนที่ไมคอยเชื่ออะไรงายๆ การเกิดความรูไมวาระดับ ใดก็ตาม ยอมมีความสัมพันธ กับ ความรูสึกนึกคิด ซึ่งเชื่อมโยงกับ การเปดรับขาวสาร ของบุคคล นั้นเอง รวมไปถึงประสบการณและลักษณะทาง ประชากร (การศึกษา เพศ อายุ ฯลฯ) ของแตละคน ที่เปนผูรับขาวสาร ถาประกอบกับการที่บุคคลมีความพรอมในดานตาง ๆ เชน มีการศึกษา มีการ เปดรับขาวสาร เกี่ยวกับกฎจราจร ก็มีโอกาส ที่จะมี ความรูในเรื่องนี้ และสามารถเชื่อมโยงความรู นั้นเขากับสภาพแวดลอมได สามารถระลึกได รวบรวมสาระสําคัญ เกี่ยวกับ กฎจราจร รวมทั้ง สามารถวิเคราะห สังเคราะห รวมทั้งประเมินผลไดตอไป และเมื่อประชาชน เกิดความรูเกี่ยวกับ กฎ จราจร ไมวาจะในระดับใดก็ตาม สิ่งที่เกิดตามมาก็คือ ทัศนคติ ความคิดเห็นในลักษณะตาง ๆ ๒.๑.๔ องคประกอบและหลักการวัดหรือการสํารวจทัศนคติ กรอบแนวความคิดในการวัดหรือการสํารวจทัศนคติมีหลายทฤษฎีที่เปนที่ยอมรับและ นิยมใชกันอยางแพรหลายในปจจุบัน คือ ๑) ทัศนคติที่มีองคประกอบเดียว (Uni-component view of attitude) ไดแก การวัด ความรูหรือการประเมินคา (Affection or evaluation) การวัดทัศนคติตามทฤษฎีนี้นิยมใชกัน แพรหลายมากในอดีต นักจิตวิทยาที่มีชื่อเสียงบางคน ถือวาการวัดความรูสึกหรือประเมินคาของ บุคคลเพียงอยางเดียวที่ควรเรียกวาเปนทัศนคติของบุคคลนั้น ๒) ทัศนคติที่มีหลายองคประกอบ (Multi-component view of attitude) โดยที่การ วัดทัศนคติที่มีองคประกอบเดียวมักจะไมไดผลในกรณีที่ทัศนคตินั้นมีกรอบแนวคิดที่คอนขางยุง ยากและซับซอน ฉะนั้นการวัดทัศนคติในปจจุบันจึงนิยมใชการวัดทัศนคติที่มีหลายองคประกอบ Rosenberg และคณะไดเสนอองคประกอบของทัศนคติไว ๓ องคประกอบ ไดแก ความรูสึก (Affect) ความคิดเห็นหรือความเชื่อ(Cognition) และการแสดงออกเกี่ยวกับพฤติกรรม (Behavior) ดังแสดงในแผนภูมิตอไปนี้
- 21. ๑๒ ภาพที่ ๑: แสดงองคประกอบของทัศนคติ ขณะที่นักวิชาการบางทานไดเสนอทัศนคติที่มี๓ องคประกอบคือ ความตระหนักรู (Cognition) ความรูสึกผูกพันหรือการประเมินคา (Affection) เจตนาตาง ๆ ทั้งทางดาน พฤติกรรมและการกระทํา (Conation) ซึ่งองคประกอบทั้งสามสวนนี้จะมีความสัมพันธกันเองและ มีผลตอการแสดงออกของตัวบุคคล ดังแผนภูมิขางลางนี้ ทัศนคติ (Attitude) ภาพที่ ๒ : แสดงสัมพันธภาพขององคประกอบของทัศนคติ จากแผนภูมิจะเห็นไดวา Cognition จะมีอิทธิพลตอ Affection และ Affection ก็มี อิทธิพลตอ Conation และ Conation จะเปนตัวกําหนดพฤติกรรม (Behavior) และการแสดงออก ของบุคคล (Action) เวนแตจะมีสิ่งอื่นมาขัดขวาง ทั้งนี้อาจจะอธิบายในรูปของฟงกชั่นไดดังนี้ A = f (b) I = f (A) และ B = f (I) ความรูสึกผูกพัน (Affection) ความคิดเห็นหรือ ความเชื่อ (Cognition) ทัศนคติ (Attitude) สิ่งกระตุนหรือสิ่งเรา (Stimuli) การแสดงออกทาง พฤติกรรม (Behavior) พฤติกรรม (Behavior) ความสัมพันธ (Conation) อารมณ (Affection) การรับรู (Cognition)
- 22. ๑๓ เมื่อ b แทนความเชื่อหรือความคิดเห็น= belief A แทนความรูสึกหรือการประเมินคา = Affection I แทนเจตนา = Intention B แทนพฤติกรรมหรือการกระทํา = Behavior จากความหมายของ ทัศนคติ ดังกลาว สามารถแยกองคประกอบของ ทัศนคติ ได ๓ ประการคือ ๑. องคประกอบดานความรู ( The Cognitive Component) คือ สวนที่เปนความเชื่อของ บุคคลที่เกี่ยวกับสิ่งตางๆ ทั่วไปทั้งที่ชอบ และไมชอบ หากบุคคลมีความรูหรือคิดวาสิ่งใดดีมักจะ มี ทัศนคติ ที่ดีตอสิ่งนั้น แตหากมีความรูมากอนวา สิ่งใดไมดี ก็จะมี ทัศนคติ ที่ไมดีตอสิ่งนั้น ๒. องคประกอบดานความรูสึก ( The Affective Component) คือ สวนที่เกี่ยวของกับ อารมณที่เกี่ยวเนื่องกับสิ่งตาง ๆ ซึ่งมีผลแตกตางกันไปตาม บุคลิกภาพ ของคนนั้น เปนลักษณะที่ เปนคานิยมของแตละบุคคล ๓. องคประกอบดานพฤติกรรม (The Behavioral Component) คือ การแสดงออกของ บุคคลตอสิ่งหนึ่ง หรือบุคคลหนึ่ง ซึ่งเปนผลมาจาก องคประกอบดานความรู ความคิด และ ความรูสึกจะเห็นไดวา การที่บุคคลมี ทัศนคติ ตอสิ่งหนึ่งสิ่งใดตางกัน ก็เนื่องมาจาก บุคคลมีความ เขาใจ มีความรูสึก หรือมี แนวความคิด แตกตางกันนั้นเอง ดังนั้น สวนประกอบทาง ดานความคิด หรือความรู ความเขาใจ จึงนับไดวาเปน สวนประกอบ ขั้นพื้นฐานของทัศนคติ และสวนประกอบนี้ จะเกี่ยวของ สัมพันธ กับ ความรูสึกของ บุคคล อาจออกมาในรูปแบบแตกตางกัน ทั้งในทางบวก และทางลบ ซึ่งขึ้นอยูกับ ประสบการณ และ การเรียนรู ๒.๑.๕ ประเภทของทัศนคติ บุคคลสามารถแสดง ทัศนคติ ออกได ๓ ประเภทดวยกัน คือ ๑) ทัศนคติทางเชิงบวก เปน ทัศนคติ ที่ชักนําใหบุคคลแสดงออก มีความรูสึก หรือ อารมณ จากสภาพจิตใจโตตอบ ในดานดีตอบุคคลอื่น หรือเรื่องราวใดเรื่องราวหนึ่ง รวมทั้ง หนวยงาน องคกร สถาบัน และการดําเนินกิจการขององคการอื่น ๆ เชน กลุมชาวเกษตรกรยอมมี ทัศนคติทางบวกหรือมีความรูสึกที่ดีตอสหกรณการเกษตร และใหความสนับสนุนรวมมือดวย การ เขาเปนสมาชิก และรวมในกิจกรรมตาง ๆ อยูเสมอ เปนตน ๒) ทัศนคติทางลบ หรือไมดี คือ ทัศนคติ ที่สรางความรูสึกเปนไปในทางเสื่อมเสีย ไมไดรับความเชื่อถือ หรือไววางใจ อาจมีความเคลือบแคลงระแวงสงสัย รวมทั้งเกลียดชังตอบุคคล
- 23. ๑๔ ใดบุคคลหนึ่ง เรื่องราว หรือปญหาใดปญหาหนึ่งหรือหนวยงานองคการ สถาบัน และการดําเนิน กิจการขององคการ และอื่น ๆ เชน พนักงาน เจาหนาที่บางคน อาจมีทัศนคติ เชิงลบตอบริษัท กอใหเกิดอคติขึ้นในจิตใจของเขาจนพยายามประพฤติ และปฏิบัติตอตาน กฎระเบียบของบริษัท อยู เสมอ ๓) ประเภทที่สามซึ่งเปนประเภทสุดทาย คือ ทัศนคติที่บุคคลไมแสดงความคิดเห็นใน เรื่องราวหรือปญหาใดปญหาหนึ่ง หรือตอบุคคล หนวยงาน สถาบัน องคการ และอื่น ๆ โดยสิ้นเชิง เชน นักศึกษาบางคนอาจมีทัศนคตินิ่งเฉยอยาง ไมมีความคิดเห็นตอปญหาโตเถียงเรื่องกฎระเบียบ วาดวยเครื่องแบบของนักศึกษา ทัศนคติ ทั้ง ๓ ประเภทนี้ บุคคลอาจจะมีเพียงประการเดียวหรือ หลายประการก็ได ขึ้นอยูกับความมั่นคงในความรูสึกนึกคิด ความเชื่อ หรือคานิยมอื่น ๆ ที่มีตอ บุคคล สิ่งของ การกระทํา หรือสถานการณ ในขณะที่ Daniel Katz๑ ไดอธิบายถึง หนาที่หรือกลไกของ ทัศนคติ ที่สําคัญไว ๔ ประการ ดังนี้คือ ๑. เพื่อใชสําหรับการปรับตัว (Adjustment) หมายความวา ตัวบุคคลทุกคนจะอาศัย ทัศนคติเปนเครื่องยึดถือสําหรับการปรับพฤติกรรมของตนใหเปนไปในทางที่จะกอใหเกิด ประโยชนแกตนสูงที่สุด และใหมีผลเสียนอยที่สุด ดังนี้ ทัศนคติจึงสามารถเปนกลไกที่จะสะทอน ใหเห็นถึงเปาหมายที่พึงประสงคและที่ไมพึงประสงคของเขา และดวยสิ่งเหลานี้เอง ที่จะทําให แนวโนมของพฤติกรรมเปนไปในทางที่ตองการมากที่สุด ๒. เพื่อปองกันตัว (Ego – Defensive) โดยปกติในทุกขณะคนทั่วไปมักจะมีแนวโนมที่ จะไมยอมรับความจริงในสิ่งซึ่งเปนที่ขัดแยงกับความนึกคิดของตน (Self – Image) ดังนี้ ทัศนคติจึง สามารถสะทอนออกมาเปนกลไกที่ปองกันตัว โดยการแสดงออกเปนความรูสึกดูถูกเหยียดหยาม หรือติฉินนินทาคนอื่น และขณะเดียวกันก็จะยกตนเองใหสูงกวาดวยการมีทัศนคติ ที่ถือวาตนนั้น เหนือกวาผูอื่นการกอตัวที่เกิดขึ้นมาของทัศนคติในลักษณะนี้ จะมีลักษณะแตกตางจากการมี ทัศนคติเปนเครื่องมือในการปรับตัวดังที่กลาวมาแลวขางตน กลาวคือ ทัศนคติจะมิใชพัฒนาขึ้นมา จากการมีประสบการณกับสิ่งนั้น ๆ โดยตรง หากแตเปนสิ่งที่เกิดขึ้นจากภายในตัวผูนั้นเอง และสิ่ง ที่เปนเปาหมายของการแสดงออก มาซึ่งทัศนคตินั้นก็เปนเพียงสิ่งที่เขาผูนั้นหวังใชเพียงเพื่อการ ระบายความรูสึก เทานั้น ๓. เพื่อการแสดงความหมายของคานิยม (Value Expressive) ทัศนคติ นั้นเปนสวนหนึ่ง ของคานิยมตาง ๆ และดวยทัศนคตินี้เองที่จะใชสําหรับสะทอนใหเห็นถึงคานิยมตาง ๆ ใน ๑ Daniel Katz, Human Behavior at Work : Human Relations and Organizational Behavior, (New York : McGraw-Hill Inc, 1972), p. 163-191.
- 24. ๑๕ ลักษณะที่จําเพาะเจาะจงยิ่งขึ้น ดังนั้นทัศนคติ จึงสามารถใชสําหรับอรรถาธิบาย และบรรยายความ เกี่ยวกับคานิยมตาง ๆ ได ๔. เพื่อเปนตัวจัดระเบียบเปนความรู (Knowledge) ทัศนคติจะเปนมาตรฐานที่ตัวบุคคล จะสามารถใชประเมิน และทําความเขาใจกับสภาพแวดลอมที่มีอยูรอบตัวเขา ดวยกลไกดังกลาวนี้ เองที่ทําใหตัวบุคคลสามารถรู และเขาใจถึงระบบ และระเบียบของสิ่งตาง ๆ ที่อยูในรอบตัวเขาได ๒.๑.๖ การเปลี่ยนแปลงทัศนคติ (Attitude Change) Kholberg Lawrence๑ ไดอธิบายถึง การเปลี่ยนแปลง ความคิดนี้และไดแบง กระบวนการ เปลี่ยนแปลงทัศนคติ ออกเปน ๓ ประการ คือ ๑) การยินยอม (Compliance) การยินยอม จะเกิดไดเมื่อบุคคลยอมรับสิ่งที่มีอิทธิพลตอตัวเขา และมุงหวังจะไดรับ ความพอใจ จากบุคคล หรือ กลุมบุคคลที่มีอิทธิพลนั้น การที่บุคคลยอมกระทําตามสิ่งที่อยากใหเขา กระทํานั้นไมใชเพราะบุคคลเห็นดวยกับสิ่งนั้นแตเปนเพราะเขาคาดหวังวาจะไดรับรางวัล หรือการ ยอมรับจากผูอื่นในการเห็นดวย และกระทําตาม ดังนั้นความพอใจที่ไดรับจาก การยอมกระทําตาม นั้น เปนผลมาจากอิทธิพลทางสังคม หรืออิทธิพลของสิ่งที่กอใหเกิดการยอมรับนั้น กลาวไดวาการ ยอมกระทําตามนี้เปนกระบวนการเปลี่ยนแปลงทัศนคติซึ่งจะมีพลังผลักดันใหบุคคลยอมกระทํา ตามมากหรือนอยขึ้นอยูกับจํานวน หรือความรุนแรงของรางวัลและ การลงโทษ ๒) การเลียนแบบ (Identification) การเลียนแบบ เกิดขึ้นเมื่อบุคคลยอมรับสิ่งเรา หรือสิ่งกระตุนซึ่งการยอมรับนี้เปนผลมา จาก การที่บุคคลตองการจะสรางความสัมพันธที่ดี หรือที่พอใจระหวางตนเองกับผูอื่น หรือกลุม บุคคลอื่น จากการเลียนแบบนี้ทัศนคติของบุคคลจะเปลี่ยนไปมากหรือนอยขึ้นอยูกับสิ่งเราใหเกิด การเลียนแบบ กลาวไดวา การเลียนแบบ เปนกระบวน การเปลี่ยนแปลงทัศนคติ ซึ่งพลังผลักดันให เกิดการเปลี่ยนแปลงนี้จะมากหรือนอยขึ้นอยูกับความนาโนมนาวใจของสิ่งเราที่มีตอบุคคลนั้น การ เลียนแบบจึงขึ้นอยูกับพลัง (Power) ของผูสงสารบุคคลจะรับเอาบทบาททั้งหมด ของคนอื่นมาเปน ของตนเอง หรือแลกเปลี่ยนบทบาทซึ่งกันและกัน บุคคลจะเชื่อในสิ่งที่ตัวเอง เลียนแบบ แตไม รวมถึงเนื้อหาและรายละเอียดในการเลียนแบบทัศนคติของบุคคลจะเปลี่ยนไปมาก หรือนอยขึ้นอยู กับสิ่งเราที่ทําใหเกิดการเปลี่ยนแปลง ๑ Kholberb Lawrence, Moral Development and Behavior, (New York : Kolt Rinehart and Winston Co; 1965), p. 469.
- 25. ๑๖ ๓) ความตองการที่อยากจะเปลี่ยน (Internalization) เปนกระบวนการที่เกิดขึ้นเมื่อบุคคลยอมรับสิ่งที่มีอิทธิพลเหนือกวาซึ่งตรงกับความ ตองการภายในคานิยมของเขาพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปในลักษณะนี้จะสอดคลองกับคานิยมที่บุคคลมี อยูเดิมความพึงพอใจที่ไดจะขึ้นอยูกับเนื้อหารายละเอียดของพฤติกรรมนั้น ๆ การเปลี่ยนแปลง ดังกลาวถาความคิดความรูสึกและพฤติกรรมถูกกระทบไมวา จะในระดับใดก็ตามจะมีผลตอการ เปลี่ยน ทัศนคติทั้งสิ้น นอกจากนี้องคประกอบ ตาง ๆ ในกระบวนการสื่อสาร เชน คุณสมบัติของผู สงสารและผูรับสารลักษณะของขาวสารตลอดจนชองทางในการสื่อสารลวนแลวแตมีผลกระทบตอ การเปลี่ยนแปลงทัศนคติไดทั้งสิ้น นอกจากนี้ทัศนคติของบุคคล เมื่อเกิดขึ้นแลว แมจะคงทน แตก็ จะสามารถเปลี่ยนไดโดยตัวบุคคล สถานการณขาวสารการชวนเชื่อและสิ่งตาง ๆ ที่ทําใหเกิดการ ยอมรับในสิ่งใหมแตจะตองมีความสัมพันธกับคานิยมของบุคคลนั้น นอกจากนี้อาจเกิดจากการ ยอมรับโดยการบังคับ เชน กฎหมาย ขอบังคับ แนวความคิดเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงทัศนคติโดยใชอิทธิพลทางสังคมเกิดจากความ เชื่อที่วาบุคคลจะพัฒนาทัศนคติของตนเองในลักษณะใดนั้นขึ้นอยูกับขอมูลที่ไดรับจากผูอื่นใน สังคม สิ่งที่มีอิทธิพลทางสังคม กลุมบุคคลที่เราใชเปนมาตรฐานสําหรับประเมินทัศนคติความสามารถของเรา หรือ สถานการณที่เกิดขึ้นโดยทั่วไปบุคคลจะใชกลุมอางอิงเพื่อประเมินทัศนคติของตน และตัดสินใจวา ทัศนคติ ของตนถูกตอง เพราะคิดวาคนสวนใหญในกลุมมีทัศนคติเชนเดียวกับตน ขณะที่ เชิดศักดิ์ โฆวาสินธุ๑ ไดกลาววา บุคคลที่เราใชเปนมาตรฐานเพื่อประเมิน ทัศนคติ ความสามารถของเรา หรือสถานการณที่เกิดขึ้น อิทธิพลของผูอื่นที่มีตอทัศนคติของบุคคลตรงกับกระบวนการ เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่เรียกวา การเลียนแบบ (Identification) ซึ่งเปนกระบวนการที่บุคคลรับเอา คุณสมบัติของผูอื่น เชน ความคิด ทัศนคติ พฤติกรรม เปนตนมาเปนของตนขอมูลขาวสารที่ไดรับ จะทําใหเกิดการเปลี่ยนแปลงองคประกอบของ ทัศนคติ ในสวนของการรับรูเชิงแนวคิด (Cognitive Component) และเมื่อองคประกอบสวนใดสวนหนึ่งเปลี่ยนแปลงองคประกอบสวนอื่นจะมี แนวโนมที่จะเปลี่ยนแปลงดวยบุคลากรทางการแพทยซึ่งทําหนาที่เปนผูสงสารตองมีความเชี่ยวชาญ (Expertness) และ ความนาไววางใจ (Trustworthiness) จะทําใหมีความนาเชื่อถือสูง สามารถชักจูง ใจไดดีอีกทั้งมีบุคลิกภาพ (Personality) ดีก็จะมี ความสําคัญตอการยอมรับ นอกจากนี้หากขอมูล ขาวสาร มีการเตรียมมาเปนอยางดีไมวาจะเปนเนื้อหา, การเรียงลําดับ, ความชัดเจนตลอดจนมีความ ๑ เชิดศักดิ์ โฆวาสินธุ, การวัดทัศนคติและบุคลิกภาพ, (กรุงเทพฯ : สํานักงานทดสอบทางการศึกษา และจิตวิทยา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร, ๒๕๓๐), หนา ๘๐.
- 26. ๑๗ กระชับและมีชองทางในการสงที่เหมาะสมผูใชบริการซึ่งเปนผูรับสารก็อยากฟง และมีแนวโนมที่ จะปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ตามคําแนะนําหรือชักจูง ๔)การเปลี่ยนทัศนคติมี ๒ ชนิด คือ (๑) การเปลี่ยนแปลงไปในทางเดียวกัน หมายถึง ทัศนคติของบุคคลที่เปนไปใน ทางบวกก็จะเพิ่มมากขึ้นในทางบวกดวย และทัศนคติ ที่เปนไปในทางลบ ก็จะเพิ่มมากขึ้นในทาง ลบดวย (๒) การเปลี่ยนแปลงไปคนละทาง หมายถึง การเปลี่ยนทัศนคติเดิมของบุคคลที่เปนไป ในทางบวกก็จะลดลงไปในทางลบและถาเปนไปในทางลบก็จะกลับเปนไปในทางบวก เมื่อ พิจารณาแหลงที่มาของทัศนคติแลวจะเห็นวา องคประกอบสําคัญ ที่เชื่อมโยงใหบุคคลเกิด ทัศนคติ ตอสิ่งตาง ๆ ก็คือ การสื่อสาร ทั้งนี้เพราะไมวา ทัศนคติ จะเกิดจากประสบการณเฉพาะอยาง การ สื่อสารกับผูอื่น สิ่งที่เปนแบบอยาง หรือความเกี่ยวของกับสถาบันก็มักจะมีการสื่อสาร แทรกอยู เสมอ กลาวไดวาการสื่อสารเปนกิจกรรมที่สําคัญอยางมาก ที่มีผลทําใหบุคคลเกิด ทัศนคติ ตอสิ่ง ตาง ๆ ทัศนคติเกี่ยวของกับการสื่อสารทั้งนี้เพราะโรเจอรส ( Rogers , ๑๙๗๓) กลาววา การ สื่อสารกอใหเกิดผล ๓ ประการคือ ๑. การสื่อสาร กอใหเกิดการเปลี่ยนแปลงความรูของผูรับสาร ๒. การสื่อสาร กอใหเกิดการเปลี่ยนแปลง ทัศนคติ ของผูรับสาร ๓. การสื่อสาร กอใหเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผูรับสาร การแสดงพฤติกรรมการเปลี่ยนแปลงทั้ง ๓ ประการนี้จะเกิดในลักษณะตอเนื่องกันกลาวคือ เมื่อ ผูรับสารไดรับขาวสารเกี่ยวกับเรื่องใดเรื่องหนึ่งจะกอใหเกิด ความรูความเขาใจเกี่ยวกับเรื่องนั้น และการเกิดความรูความเขาใจนี้ มีผลทําใหเกิดทัศนคติตอเรื่องนั้น และสุดทายก็จะกอใหเกิด พฤติกรรมที่กระทําตอเรื่องนั้น ๆ ตามมาความสัมพันธระหวางทัศนคติกับพฤติกรรม (Attitude and Behavior)ทัศนคติกับพฤติกรรมมีความสัมพันธมีผลซึ่งกันและกันกลาวคือ ทัศนคติมีผลตอการ แสดงพฤติกรรมของบุคคลในขณะเดียวกันการแสดงพฤติกรรมของบุคคลก็มีผลตอทัศนคติของ บุคคลดวย อยางไรก็ตามทัศนคติเปนเพียงองคประกอบหนึ่งที่ทําใหเกิดพฤติกรรมทั้งนี้เพราะ เทรียนดิส (Triandis) กลาววาพฤติกรรมของบุคคล เปนผลมาจากทัศนคติบรรทัดฐานของสังคม นิสัย และผลที่คาด
- 27. ๑๘ การเปลี่ยนแปลงทัศนคติโดยการสื่อสาร (Attitude Change:Communication) ประภาเพ็ญ สุวรรณ๑ กลาววาทัศนคติ ของบุคคลสามารถถูกทําใหเปลี่ยนแปลงไดหลายวิธี อาจ โดยการไดรับขอมูล ขาวสารจากผูอื่น หรือจากสื่อตาง ๆ ขอมูลขาวสารที่ไดรับจะทําใหเกิดการ เปลี่ยนแปลงองคประกอบของทัศนคติในสวนของการรับรู เชิงแนวคิด (Cognitive Component) และเมื่อองคประกอบสวนใดสวนหนึ่งเปลี่ยนแปลงองคประกอบสวนอื่นจะมีแนวโนมที่จะ เปลี่ยนแปลงดวย กลาวคือเมื่อองคประกอบของทัศนคติในสวนของการรับรูเชิงแนวคิด เปลี่ยนแปลงจะทําใหองคประกอบในสวนของอารมณ (Affective Component) และองคประกอบ ในสวนของพฤติกรรม (Behavioral Component) เปลี่ยนแปลงดวย การเปลี่ยนแปลงทัศนคติโดย การสื่อสารพิจารณาจากแบบจําลองการสื่อสารของลาสเวล (Lasswell) ซึ่งไดวิเคราะห กระบวนการ สื่อสารในรูปของใครพูดอะไรกับใครอยางไรและไดผลอยางไร ซึ่งสามารถแบงออกเปนตัวแปรตน และตัวแปรตามกลาวคือใคร (ผูสงสาร) พูดอะไร (สาร) กับใคร (ผูรับสาร) อยางไร (สื่อ) ก็คือตัว แปรตน สวนไดผลอยางไร (ผลของการสื่อสาร) ก็คือ ตัวแปรตามตัวแปรตนทั้ง ๔ ประการซึ่งผลตอ การเปลี่ยนแปลงทัศนคติ มีลักษณะดังนี้ผูสงสาร (Source) ผลของสารที่มีตอการเปลี่ยนแปลง ทัศนคติของบุคคลขึ้นอยูกับผูสงสารลักษณะของผูสงสารบางอยางจะสามารถมีอิทธิพลตอบุคคล อื่นมากกวาลักษณะอื่น ๆ เชน ความนาเชื่อถือ (Credibility) ซึ่งขึ้นอยูกับปจจัย ๒ ประการคือ ความ เชี่ยวชาญ (Expertness) และความนาไววางใจ (Trustworthiness) ผูสงสารที่มาความนาเชื่อถือสูง จะ สามารถชักจูงใจไดดีกวา ผูสงสารที่มี ความนาเชื่อถือต่ํา นอกจากนี้บุคลิกภาพ (Personality) ของผู สงสารก็มีความสําคัญตอการยอมรับสาร (Message) ลักษณะของสารจะมีผลตอการยอมรับหรือไม ยอมรับของบุคคล ถาเตรียมเนื้อหาสารมาเปนอยางดีผูรับสารก็อยากฟง ดังนั้นการเรียงลําดับของ เนื้อหาความชัดเจนของเนื้อหาสาร ความกระชับ เปนตน จึงเปนองคประกอบสําคัญ ตอการสื่อสาร ที่มีประสิทธิภาพสื่อ (Channel) หรือชองทางการสื่อสาร เปนเรื่องของประเภทและชนิดของสื่อที่ใช ผูรับสาร (Receiver) องคประกอบของผูรับสารที่จะทําใหเกิดการจูงใจที่มีประสิทธิภาพไดแก สติปญญา ทัศนคติ ความเชื่อ ความเชื่อมั่นในตนเอง การมีสวนรวมการผูกมัด เปนตน อรวรรณ ปลันธนโอวาท๒ กลาววา ตัวแปรทั้ง ๔ ประการขางตนนี้ กอใหเกิดตัวแปรตาม คือผลของการ สื่อสารเปนไปตามลําดับขั้น ๕ ขั้นหลัก คือ ๑. ความตั้งใจ/ความสนใจ (Attention) ๑ ประภาเพ็ญ สุวรรณ, พฤติกรรมศาสตร พฤติกรรมสุขภาพ และสุขศึกษา, (กรุงเทพฯ : คณะ สาธารณสุขศาสตร มหาวิทยาลัยมหิดล, ๒๕๓๒), หนา ๑๔๒. ๒ อรวรรณ ปลันธนโอวาท, คูมือการศึกษาจริยธรรม, (กรุงเทพฯ : สํานักพิมพจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย, ๒๕๓๗), หนา ๙๘.
- 28. ๑๙ ๒. ความเขาใจ (Comprehension) ๓.การยอมรับตอสาร (Yielding) ๔. การเก็บจําสารไว (Retention) ๕. การกระทํา (Action) โดยผูรับสารตองผานไปที่ละขั้น เพื่อที่การสื่อสารจะสามารถเปลี่ยนแปลงทัศนคติได ครบถวนตาม กระบวนการซึ่งในสภาพการณปกติ ขั้นตอนแรก ๆ จะตองเกิดขึ้นกอน เพื่อที่ขั้นตอน ตอไปจะเกิดขึ้นไดการเปลี่ยนแปลงทัศนคติโดยใชอิทธิพลทางสังคม (Attitude Change: Social Influence) อิทธิพลทางสังคมมีผลอยางมากตอการเปลี่ยนแปลงทัศนคติ และการตัดสินใจ เพราะ ในขณะตัดสินใจยอมมีกลุมบุคคลที่มีความสําคัญตอผูปวยเขามาเกี่ยวของไดแกบุคคลในครอบครัว ญาติพี่นองและเพื่อนฝูง เปนตน จากกรอบแนวคิดเกี่ยวกับทัศนคติของเอกสารและงานวิจัยพบวา ทัศนคตินั้นเปนการ รวบรวมเอาความรูสึกนึกคิดความเชื่อ ความคิดเห็นที่จะตอบสนองตอสิ่งใดสิ่งหนึ่งไปในทิศทาง ทิศทางหนึ่ง ขณะเดียวกันทัศนคติยังเปนฐานของปฏิสัมพันธระหวางบุคคลตอบุคคลบุคคลตอ สังคมทั้งดานบวกและดานลบของแตบุคคลที่มีตอสิ่งแวดลอมทางสังคมและพรอมที่จะโตตอบ ออกมาเปนพฤติกรรมได ๒.๒ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับแรงจูงใจ แรงจูงใจ ตามพจนานุกรมการจัดการ ( Dictionary of Management ) ของทอสและคาร โรลล ( Tois and Carroll ) หมายถึง แรงขับของแตละบุคคลซึ่งเปนสาเหตุที่ทําใหบุคคลแสดง พฤติกรรมโดยเฉพาะที่เกิดขึ้นในการทํางาน หรือการกระทําที่บุคคลจะทํางานใหสําเร็จ โดยไดรับ อิทธิพลจากการกระทําของคนอื่นที่กําหนดแนวทางเฉพาะใชในการบริหารโดยผูบริหารจะจูงใจ พนักงานทํางานใหองคการอยางมีประสิทธิภาพ จากความหมายดังกลาวจะเห็นไดวาแรงจูงใจ คือ แรงผลักดัน แรงกระตุน ที่เกิดจาก ความตองการที่จะไดรับการตอบสนองตอสิ่งกระตุนที่องคการจัดให ซึ่งกอใหเกิดพฤติกรรมในการ ทํางาน ซึ่งประกอบดวยปจจัยแหงความตองการพื้นฐานไดแก ความสําเร็จในการทํางาน ความ เจริญเติบโตในการทํางานปจจัยสุขอนามัยนโยบายและการบริหารงาน ขององคการ คาจางเงินเดือน ที่ไดรับ ความสัมพันธกับเพื่อนรวมงาน สภาพการทํางานความสัมพันธกับผูบังคับบัญชา ความ มั่นคงในการทํางาน เมื่อวิเคราะหดูแลวก็จะพบวา แรงจูงใจเหลานี้เกิดขึ้นจากปฏิกิริยาพื้นฐานสวน ลึกของจิตใจภายใน (Subconscious) ซึ่งตามจิตศาสตรนั้นถือไดวาเปนสภาวะจิตใจที่ไมอยูในความ
- 29. ๒๐ ควบคุมของตัวเราเปนที่รวมความคิดเพื่อการแสดงออกโดยเราไมรูตัวหรือที่เรียกวาจิตใตสํานึก นั่นเอง ซึ่งจิตใตสํานึกนี้บุคคลยอมมีแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ดวยกันทุกคน สมบูรณ พรรณนาภพและชัยโรจน ชัยอินดํา๑ แรงจูงใจคือภาวะใด ๆ ที่เปนแรง กระตุนใหบุคคลแสดงพฤติกรรมออกมาโดยพฤติกรรมนั้น ๆ จะมีสวนสัมพันธโดยตรงกับสภาวะ ที่ทําใหเกิดแรงจูงใจนั้น ประสาท อิศรปรีดา๒ แรงจูงใจหมายถึง ภาวะที่อินทรียถูกกระตุนใหแสดงพฤติกรรม เปนพฤติกรรมที่มีแนวทางอันแนนอน มีทิศทาง และมีความตอเนื่องสัมพันธกันไมขาดตอนเพื่อมุง สูเปาประสงคที่ตนปรารถนา ชม ภูมิภาค๓ กลาววา แรงจูงใจ คือภาวะที่บุคคลกระตุนโดยแรงขับเพื่อใหไดบรรลุ หลักชัย เมื่อมีคนนําสิ่งมากระตุน และปรารถนาจะใหไดสิ่งนั้นมาก็จะมีแรงขับหรือแรงผลักดันให เกิดพฤติกรรม เพื่อใหถึงหลักชัย กมลรัตน หลาสุวงษ๔ กลาวถึงแรงจูงใจวา แรงจูงใจหมายถึง การกระตุนหรือลอให เกิดพฤติกรรมการเรียนรูดวยสิ่งเรา สุรางค โควตระกูล๕ กลาววา แรงจูงใจหมายถึง องคประกอบที่กระตุนใหเกิด พฤติกรรมที่มีจุดมุงหมาย จากความหมายที่นักจิตวิทยาไดใหไวพอสรุปไดวา แรงจูงใจหมายถึง ความตองการ ของบุคคลอันเกิดจากมีสิ่งเรามากระตุนใหบุคคลแสดงพฤติกรรมเพื่อใหไดมาซึ่งสิ่งที่ตองการนั้น ๒.๒.๑ ประเภทของแรงจูงใจ การที่นักเรียนมีแรงจูงใจในการเรียนจะทําเขามีความสุขมีความพอใจตอสิ่งเราเปน เบื้องตน ซึ่งเขาอาจจะไดรับแรงจูงใจทั้งในลักษณะนามธรรมและรูปธรรมโดยทั่วไปแรงจูงใจแบง ออกไดเปน ๒ ประเภท ดังนี้ ๑ สมบูรณ พรรณนาภพ และชัยโรจน ชัยอินดํา, จิตวิทยาการศึกษา, (กรุงเทพฯ : บรรณกิจการ พิมพ, ๒๕๑๘), หนา ๔๐๙. ๒ ประสาท อิศรปรีดา, จิตวิทยาการศึกษา, (กรุงเทพฯ : กราพิคอาร็ต, ๒๕๒๒), หนา ๑๔. ๓ ชม ภูมิภาค, การพัฒนาทรัพยากรมนุษยสําหรับอนาคต, (กรุงเทพฯ : โรงพิมพการศาสนา, ๒๕๒๘), หนา ๘๘. ๔ กมลรัตน หลาสุวงษ, จิตวิทยาการศึกษา, (กรุงเทพฯ : หางหุนสวนจํากัดศรีเดชา, ๒๕๒๘), หนา ๑๑๑. ๕ สุรางค โควตระกูล, จิตวิทยาการศึกษา, (กรุงเทพ ฯ : สํานักพิมพจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย, ๒๕๔๑), หนา ๑๔๓.
- 30. ๒๑ ๑) แรงจูงใจภายใน (IntrinsicMotivation) หมายถึง ภาวะของบุคคลที่มีความตองการ และอยากแสดงพฤติกรรมสิ่งบางอยางดวยเหตุผลและความชอบของตัวเอง บุคคลที่มีแรงจูงใจ ภายในนี้จะแสดงพฤติกรรมตาง ๆ ดวยความพอใจ และยินดีในงานของตน ๒) แรงจูงใจภายนอก (Extrinsic Motivation) หมายถึง สภาวะของบุคคลที่ไดรับการ กระตุนจากภายนอกทําใหมองเห็นจุดหมายและนําไปสูการแสดงพฤติกรรมของบุคคล โดยทั่ว ๆ ไปพฤติกรรมของบุคคลมักจะไดรับแรงจูงใจภายนอกเกือบทั้งสิ้น การเรียนรูคือการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผูเรียนไปในทางที่ดีขึ้น แรงจูงใจภายใน ถือเปนแรงจูงใจที่ดีที่สุด และมีอิทธิพลที่สุดตอกระบวนการเรียนรู แตแรงจูงใจภายในเปนสิ่งที่ เกิดขึ้นไดยาก แรงจูงใจภายนอกจึงมีสวนสําคัญยิ่งที่จะทําใหผูเรียนเกิดแรงจูงใจภายในขึ้น ขณะที่ พรเพ็ญ สุวรรณเดชา๑ กลาวเสริมวา ผูเรียนเกิดความสนใจ ความชอบ ความพอใจที่จะ เรียนรู และพฤติกรรมที่ตามมาคือ ความตั้งใจเรียน การรวมกิจกรรมอยางกระตือรือรน รวมถึง การตอบสนองการเรียนรูในแบบตาง ๆ อีกดวย ๒.๒.๒ องคประกอบที่ทําใหเกิดแรงจูงใจ องคประกอบที่ทําใหเกิดแรงจูงใจที่สําคัญมีอยู ๒ ประเภทคือแรงกระตุนและเครื่องลอ ๑) แรงกระตุน (Motive) แรงกระตุนที่อยูภายในอินทรียนั้นประกอบดวยตัวประกอบ หลายประการ เชน แรงขับความตองการความจําเปน ความพรอม ความสนใจ ทัศนคติ ความจงใจ จุดประสงค แรงกระตุนนี้เปนตัวการทําใหบุคคลแสดงพฤติกรรมเพื่อใหบรรลุถึงจุดประสงคอันใด อันหนึ่ง ๒) เครื่องลอ (Incentives) เปนองคประกอบอีกสวนหนึ่งที่ทําใหเกิดแรงจูงใจเปนสิ่ง ซึ่งไปกระตุนใหบุคคลแสดงพฤติกรรมซึ่งอยูภายนอกตัวบุคคล เครื่องลออาจอยูในรูปนามธรรม เชน การชมเชย การตําหนิ ความสุขตาง ๆ หรืออาจเปนรูปธรรม เชน รางวัล การลงโทษ เครื่อง ลอบางชนิดอาจเปนสิ่งที่บุคคลอื่นไมตองการ เชน เกรดการเรียนเปนเครื่องลอที่นิสิตนักศึกษา ตองการ แตพอคาหาไดตองการดวยไม จึงเปนเครื่องลอที่ไมไดผลแกพอคาดังกลาว ๑ พรเพ็ญ สุวรรณเดชา, การจูงใจในการเรียนการสอน, วารสารศึกษาศาสตรสาร, คณะ ศึกษาศาสตร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร ปตตานี, ๓ (มิถุนายน – กันยายน, ๒๕๒๘), หนา ๖๕.
- 31. ๒๒ ๒.๒.๓ ลักษณะของแรงจูงใจ แรงจูงใจมีลักษณะสําคัญ ๒ประการคือ ๑) มีการกระตุน หรือ การเรา (Energizing) แรงจูงใจเปนสิ่งผลักดันหรือเรงเราให บุคคลพรอมที่จะแสดงพฤติกรรมหรือตอบสนอง เชน การแขงขัน เราใหเกิดแรงจูงใจ แรงจูงใจ กระตุนใหอินทรียมีความพรอมที่จะแสดงพฤติกรรม การแขงขันจะกระตุนใหบุคคลอยูในลักษณะ เตรียมพรอมที่จะกระทํา หรือแสดงพฤติกรรม พฤติกรรมที่มีแรงจูงใจที่มีความเขมขนมาก ๆ จะมี ชีวิตชีวามากกวาแรงจูงใจที่มีความเขมขนนอย ๒) มีการชี้แนวทาง หรือทิศทาง (Directing) แรงจูงใจ จะเปนสิ่งชวงชี้แนวทางให อินทรียแสดงพฤติกรรม หรือบอกแนวทางของพฤติกรรม เชน การใหรางวัลเมื่อมีการประพฤติดี “รางวัล” เปนเครื่องชี้แนวทางใหรูวา ควรจะประพฤติอยางไรจึงจะไดรางวัล ขณะที่ อวยชัย ชบา และคณะ๑ กลาวถึงลักษณะของแรงจูงใจไวดังนี้ ๑. แรงจูงใจ เกี่ยวของกับภาวะทางอินทรียที่เปลี่ยนไป เชน ความหิว กระหาย ตองการขับถาย ความอยาก ความหงุดหงิด ความตองการทางเพศ ๒. แรงจูงใจเกี่ยวของกับภาวะทางอารมณ เชน รัก กลัว โกรธ ๓. แรงจูงใจเกี่ยวของกับนิสัย (Habit) วัฒนธรรม ความเคยชิน ๔. แรงจูงใจเกี่ยวของกับเจตคติ และคานิยม (Attitude & Values) นักจิตวิทยาไดแบงแรงจูงใจตามหลักการแสดงออกของพฤติกรรมไดเปน ๒ ประเภท คือ (Tayior & Luthan, ๑๙๕๙, อางใน สมบัติ กาญจนกิจ และสมหญิง จันทรุไทย, ๒๕๔๒) แรงจูงใจภายใน (Intrinsic Motives) หมายถึง สภาวะของบุคคลที่ตองการทํา เรียนรู หรือแสวงหาบางอยางดวยตนเอง โดยมิตองใหบุคคลอื่นมาเกี่ยวของ หรืออาศัยเครื่องลอจาก ภายนอกเปนพฤติกรรมเพื่อการเสาะแสวงหาตนเองและยึดรางวัลภายในตนเองเปนหลัก (ดารณี พานทองพาลุสุข, ๒๕๓๒; Haywood & Burke, ๑๙๗๗. อางใน อรพินทร ชูชม และคณะ, ๒๕๔๒) เปาหมายที่กําหนดไว นําไปสูการแสดงพฤติกรราที่มีเปาหมาย (Goal Directed Behavior) และเมื่อบรรลุเปาหมาย บุคคลก็หยุดกระทําพฤติกรรม พฤติกรรมที่ไดรับผลตอบแทน ทั้งจากภายใน ภายนอก และดานอารมณ สงผลใหเกิดความรูสึกพึงพอใจ ความพึงพอใจก็จะ สงผลยอนกลับไปที่การระลึกรูถึงความพึงพอใจที่จะไดรับถาเพียงพอก็จะไมกระตุนการกระทํา พฤติกรรมใหม แตถายังไมพึงพอใจก็จะสรางเปาหมายใหม เชนเดียวกับผลตอบแทน จะมีการ ๑ อวยชัย ชบาและคณะ, พฤติกรรมมนุษยในองคการ, หนวยที่ ๘-๑๕พิมพครั้งที่ ๑๖, (กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมธิราช, ๒๕๔๑), หนา ๓๐๒.
- 32. ๒๓ สงผลยอนกลับไปที่การเลือกเปาหมาย และการระลึกรูถึงความพึงพอใจโดยที่ ปจจัยดานแรงจูงใจ ภายในและการสรางเปาหมายใหมจะถูกกระตุนจากความรูสึกดานความสามารถแหงตน และการ กําหนดดวยตนเอง ภาพที่ ๓ : รูปแบบเชิงความคิดของพฤติกรรม ที่เกิดจาก พฤติกรรมที่เกิดจากแรงจูงใจภายใน เปนพฤติกรรมที่ไดรับการกระตุนจากสมอง สวนกลาง บุคคลจะรูสึกสนุกสนานกับแบบแผนที่แสดงออก โดยไมไดหวังผลตอบแทน จาก รางวัลภายนอกและพฤติกรรมนั้นจะมีความคงทน โดยทั่วไปจะมี ๒ ลักษณะ คือ พฤติกรรมที่ แสวงหาสิ่งเราและตอสูกับอุปสรรค มีการศึกษาพบวาการเพิ่มแรงจูงใจภายในคือความสําเร็จใน การกีฬา สรุปผลการศึกษาเกี่ยวกับแรงจูงใจวา ความสามารถ การมุงมั่น และการกําหนด พื้นฐานของนักกีฬามีความเกี่ยวของกับการลดหรือการเพิ่ม แรงจูงใจภายนอก (Extrinsic Motives) หมายถึง สภาวะของบุคคลที่ไดรับแรงกระตุน มาจากภายนอกใหมองเห็นจุดหมายปลายทางทั้งในแงผลักดันหรือยับยั้ง นําไปสูการเปลี่ยนแปลง หรือการแสดงพฤติกรรมของบุคคล แรงจูงใจเหลานี้ไดแก - เปาหมาย หรือ ความคาดหวังของบุคคล คนที่มีเปาหมายในการกระทํา ใด ๆ ยอมกระตุนใหเกิดแรงจูงใจใหมีพฤติกรรม - ความรูเกี่ยวกับความกาวหนา คนที่มีโอกาสทราบวา ตนจะไดรับ ความกาวหนาอยางไรจากการกระทํานั้นยอมเปนแรงจูงใจใหเกิดพฤติกรรมขึ้นได เชน เปน นักกีฬาไดสิทธิ์เขาศึกษาตอในมหาวิทยาลัย หรือทํางานในหนวยงานที่สนับสนุนการกีฬา การระลึกถึง ความพึง พอใจที่ ไดรับ - แรงขับ - แรงจูงใจ - อารมณ การเลือก เปาหมาย พฤติกรรมไปสู เปา ผลตอบแทน ความพึงพอใจ สิ่งเรา - สิ่งแวดลอม - ความทรงจํา - ภายในตัว บุคคล
- 33. ๒๔ - บุคลิกภาพ ความประทับใจในบุคลิกภาพสามารถกอแรงจูงใจใหเกิด พฤติกรรมการออกกําลังการได เชน รูปรางสงาผาเผย สดใส กระฉับกระเฉง - สิ่งลอใจ (Incentives) มีสิ่งตอใจหลาย ๆ อยาง ที่จะกอใหเกิดแรง กระตุนใหเกิดพฤติกรรมขึ้น เชน การใหรางวัล การชมเชย การประกวด การแขงขัน หรือแมแต การตําหนิ การลงโทษก็จัดวาเปนเครื่องมือที่กอใหเกิดพฤติกรรมไดทั้งสิ้น ๒.๒.๔ ขบวนการของการเกิดแรงจูงใจ พฤติกรรมของมนุษยที่แสดงออกมา มักจะเปนไปโดยมีจุดหมายปลายทาง แรงจูงใจที่ จะเกิดขึ้นกับมนุษยโดยมากจะมีสาเหตุมาจากความตองการของมนุษย เมื่อมีความตองการคนเรา มักจะมีแรงจูงใจเพื่อใหมีพฤติกรรมอันจะนําไปสูเปาหมาย แรงจูงใจ เปนสิ่งที่ไมอาจสังเกตไดโดยตรง แตอาจสรุปอนุมานไดจากพฤติกรรมวา มี แรงจูงใจอยูหรือรูได โดยอาศัยองคประกอบอื่น ๆ หรือเงื่อนไขบางประการ แรงจูงใจจะมีจุดเริ่มตนจากทางสรีระ อันเปนความตองการทางรางกาย หรือขบวนการ ทางอินทรียอันมีมาแตกําเนิด ตอมาก็เกิดแรงจูงใจทางสังคม อันไดมาจาการเรียนรู จากการอบรม เลี้ยงดูจากสภาพแวดลอม หรือจากคานิยม วัฒนธรรมในสังคมที่คนเกี่ยวของกันอยู ตลอดจนจาก การเกี่ยวของสัมพันธกับบุคคลอื่น แรงจูงใจของบุคคลจะเกิดขึ้นไดจะตองประกอบดวยความ ตองการ ไมวาจะเปนความตองการทางสรีระรางกาย ทางอารมณ หรือทางสังคมก็ตาม ก็จะเกิด แรงขับขึ้นภายในรางกาย และจิตใจของบุคคล รางกายจะตองมีปฏิกิริยาอยางใดอยางหนึ่งเพื่อชวย ความตองการนั้น ๆ บรรลุเปาหมาย นักจิตวิทยาบางกลุมมีความเห็นวา วิธีการแบงแรงจูงใจตามพื้นฐานของการเกิด แรงจูงใจนั้นยังไมสามารถแบงใหครอบคลุมแรงจูงใจทุกชนิดได นักจิตวิทยากลุมนี้คือ ซิงเกอร (Singer) สมศักดิ์ ภูวิภาดาวรรธน๑ ไดแบงแรงจูงใจออกเปน ๓ ประเภทดวยกันคือ ๑. แรงจูงใจทางดานรางกาย (Physiological Motives) เปนแรงจูงใจที่มีติดตัวมาแต กําเนิดซึ่งเกิดจากความตองการทางดานรางกาย เชน ความหิว ความกระหาย ความรูสึกรอนหนา เปนตน ๒. แรงจูงใจทั่วไปที่ไมใชการเรียนรู (Uniearned General Motives) เปนแรงจูงใจที่ ไมไดเกิดจากการเรียนรู และเปนแรงจูงใจที่ไมไดเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงดานรางกาย เชน ๑ สมศักดิ์ ภูวิภาดาวรรธน, การยึดผูเรียนเปนศูนยกลางและการประเมินผลตามสภาพจริง, (เชียงใหม : คณะศึกษาศาสตร มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๔), หนา ๒๓.
- 34. ๒๕ ความตองการที่จะเคลื่อนไหว หรือประกอบกิจกรรมตาง ๆความอยากรูอยากเห็น ความตองการ ความรักความอบอุน เปนตน ๓. แรงจูงใจทางดานสังคม (Social Motives) เปนแรงจูงใจที่เกิดขึ้นจากการ เรียนรู และไมใชติดตัวมาแตกําเนิด เกิดขึ้นจากการที่บุคคลไปสัมผัสกับสิ่งแวดลอม การด ฮิล๑ แบงแรงจูงใจไวเปน ๓ ประเภท ๑. แรงจูงใจเพื่อการอยูรอด(The Survival Motives) เปนความตองการทางกายซึ่งขาด เสียไมได เชน น้ํา อาหาร อากาศ ๒. แรงจูงใจทางสังคม (The Social Motives) เปนแรงจูงใจอันเกิดจากความตองการ ทางสังคม เปนแรงจูงใจเพื่อเขาสังคมในการเกี่ยวของสัมพันธกับผูอื่น เชน ความรัก การยอมรับ นับถือ ๓. แรงจูงใจเพื่ออวดตน (Ego Integrative Motives) คือแรงจูงใจที่เกิดจากความ ตองการชื่อเสียง ความสําเร็จ (Need for Successfuliness) ๒.๒.๕ เปาหมายของแรงจูงใจ (Goals) จุดหมายปลายทาง เปนจุดสุดทายของวงจรแรงจูงใจ เปนจุดที่แรงขับลดลง ความ ตองการบรรเทาลง การบรรลุเปาหมายจึงมีความโนมเอียงที่จะชวยใหภาวะสมดุลทางกายหรือทาง ใจกลับมีขึ้นมาใหม แรงจูงใจ มาจากภาษาลาตินวา “Movere” แปลวา เงื่อนไข หรือสภาวะที่เกี่ยวของกับ พฤติกรรมมี ๓ ทิศทางคือ ๑. เงื่อนไขหรือสภาวะที่ไปทําใหเกิดพฤติกรรมชนิดใดชนิดหนึ่ง ๒. เงื่อนไขหรือสภาวะที่ไปยับยั้งพฤติกรรม ๓. เงื่อนไขหรือสภาวะที่ไปกําหนดแนวทางใหเกิดพฤติกรรม นักจิตวิทยา ไดใหความหมาย แรงจูงใจตาง ๆ กันเชน สังขยา บุญมา๒ กลาววา แรงจูงใจเปนกระบวนการทางจิตใจที่ผลักดันใหบุคคลแสงด พฤติกรรมอยางใดอยางหนึ่งจนเกิดผลสําเร็จ ถูกตองตามทิศทางที่ตองการ ๑ Hilgard Ernest R., Introduction to Psychology, (8th ). (San Diego : Harcourt Brace Jovanoich Publishers), p 213. ๒ สังขยา บุญมา, การพัฒนากิจกรรมการเรียนบันทึกโตตอบเพื่อสงเสริมทักษะการเรียนและ แรงจูงใจสําหรับนักเรียน ม.๖, (มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๒), หนา ๗๖.
- 35. ๒๖ สมพร ทองมี๑ กลาววาแรงจูงใจ คือความเต็มใจที่จะใชพลังเพื่อดําเนินไปถึงจุดหมาย ที่วางไวไดสําเร็จ จตุพร ตั้งตระกูล๒ กลาววา แรงจูงใจ เปนภาวะภายในที่คอยเสริมกําลัง หรือกระตุน หรือทําใหเคลื่อนไหว เพื่อที่จําทางพฤติกรรม หรือเพื่อชี้บงแนวทางพฤติกรรมไปสูเปาหมายตาง ๆ Porter, L. W. and Steer R.๓ (๑๙๓๖) กลาววาแรงจูงใจเปนองคประกอบภายใจ วิ่ง กระตุนหรือนําทาง หรือเปนตัวรวมพฤติกรรมตาง ๆ ไปสูเปาหมายายที่วางไว และเราจะอนุมาน เกี่ยวแรงจูงใจไดจากพฤติกรรมที่แสดงออกมา วินัย เกงสุวรรณ ๔ กลาววา แรงจูงใจ หมายถึง ความพยายามที่จะแสดงออกหรือ ปฏิบัติตามสิ่งที่ตองการ สิ่งจูงใจมีทั้งภายใน และภายนอกตัวบุคคล แตมูลเหตุจูงใจอันสําคัญของ บุคคลคือความตองการ (สมพงษ เกษมสิน, ๒๕๓๑ : ๔๑๔) สมศักดิ์ ภูวิภาดาวรรธน๕ กลาววาแรงจูงใจเปนสภาวะที่เกิดขึ้นในจิตใจ แลวทําหนาที่ กระตุนหรือเสริมใหบุคคลแสดงพฤติกรรมเพื่อใหบรรลุถึงจุดหมายที่มีอยู วินิจ เกตุขํา และชาญชัยศรีไสยเพชร๖ กลาววาแรงจูงใจ คือสภาวะจิตใจที่กระตุนให บุคคลกระทําหรือแสดงออกซึ่งพฤติกรรมทางใดทางหนึ่ง เพื่อสนองความตองการของอินทรีย เพื่อใหบรรลุจุดประสงคที่ตั้งไว ๑ สมพร ทองมี, แรงจูงใจตอการออกกําลังกายของพนักงาน บริษัท กาดสวนแกวจํากัด, (มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๕), หนา ๕. ๒ จตุพร ตั้งตระกูล, การใชกิจกรรมประสบการณทางภาษาเพื่อสงเสริมความสามารถทางการอาน ภาษาอังกฤษ การเขียนเชิงสรางสรรคและแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์, (มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๔), หนา ๔๗. ๓ Porter. L. W. and Steer R., Motivation and work behavior, (Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 1998) p. 152. ๔ วินัย เกงสุวรรณ, บทบาทของพระสงฆกับงานสังคมสงเคราะหทางการศึกษาในโรงเรียนพระ ปริยัติธรรม แผนสามัญศึกษา ศึกษาเฉพาะกรณีกลุมโรงเรียน กลุมที่ ๑๐, (คณะสงเคราะหศาสตร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร, ๒๕๔๐), หนา ๑๘๐. ๕ สมศักดิ์ ภูวิภาดาวรรธน, ความคิดสรางสรรค : การประยุกตสูการเรียนการสอน, (อัดสําเนา ภาควิชาจิตวิทยา, วิทยาลัยครูเชียงใหม, ๒๕๓๑), หนา ๓๓. ๖ วินิจ เกตุขํา และชาญชัย ไสยเพชร, หลักการสอนและการเตรียมประสบการณภาคปฏิบัติ, (กรุงเทพ : พีระพัธนา, ๒๕๒๒), หนา ๘๘.
- 36. ๒๗ ประพันธ สุทธาวาส๑ กลาววา แรงจูงใจหมายถึงสิ่งกระตุนใหอินทรียกระทํา พฤติกรรมยับยั้งมิใหกระทําพฤติกรรมใดพฤติกรรมหนึ่ง เพื่อตอบสนองความตองการของอินทรีย และเปนเครื่องชี้แนวทางที่พฤติกรรมนั้นจะแสดงออกดวย จากที่มีผูใหความหมายของแรงจูงใจไวมากมาย สรุปไววา แรงจูงใจในการออกกําลัง กายหมายถึง สภาวะทางจิตใจที่ผลักดันหรือกระตุนอินทรียใหเกิดหรือยับยั้งพฤติกรรมการออก กําลังกาย อยางมีเปาหมายหรือทิศทางเพื่อสนองความตองการของตน ๒.๒.๖ ทฤษฎีเกี่ยวกับแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ ความหมายของแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ Murray, Henry H๒ ไดกลาวถึงความตองการใฝสัมฤทธิ์ (Achievement Need) วาเปน ความตองการทางจิตของมนุษยที่จะเอาชนะอุปสรรค ฝาฟนกระทําสิ่งที่ยาก ๆ ใหสําเร็จ อธิบายวา เปนความปรารถนาหรือแนวโนมที่จะกระทําสิ่งใด ๆ ใหสําเร็จโดยเร็วที่สุดเทาที่จะทําได McClelland David C.๓ ไดกลาวถึงแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์วา เปนความปรารถนาที่จะทํา สิ่งใดสิ่งหนึ่งใหสําเร็จลุลวงไปดวยดี เปนความพยายามที่จะเอาชนะอุปสรรคตาง ๆ มีความรูสึก สบายใจเมื่อประสบความสําเร็จและมีความวิตกกังวลเมื่อทําไมสําเร็จ หรือประสบความลมเหลว มนัสวาท โพทะยะ๔ กลาววา แรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์คือแรงจูงใจที่จะกระทําสิ่งตาง ๆ ให ไดรับความสําเร็จ บุคคลที่มีแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์สูงจะมีความมานะพยายามอดทน ทํางานอยางมี แบบแผน มีความหวังในระดับสูง โดยพยายามเอาชนะอุปสรรคตางๆ เพื่อใหงานสําเร็จลุลวงไป ได สําหรับผูที่มีแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ต่ํา จะมีลักษณะการทํางานที่ไมมีเปาหมายหรือตั้งเปาหมายงาย เพราะกลัวความลมเหลวในการทํางาน ๑ ประพันธ สุทธาวาส, จิตวิทยาสังคม, (เชียงใหม : โรงพิมพกลางเวียง, ๒๕๒๒), หนา ๘๖. ๒ Murray, Henry H., Motivation and Emotion, Englewood Cliffs. (New Jersey : Prentice Hall, 1964), P. 265. ๓ McClelland David C., The Achieving Society, (New York : The Free Press, 1969), p. 211. ๔ มนัสสวาท โพทายะ, เปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ความสนใจและแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ ทางการเรียนในรายวิชาภาษาอังกฤษของนักเรียนชั้นมัธยมปที่ ๑ ที่เรียนโดยการสอนดวยหลักเพียงเพื่อรูแจงกับ การสอนตามคูมือครู, (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร, ๒๕๓๑), หนา ๑๔๔.
- 37. ๒๘ ปรียาพร วงศอนุตรโรจน๑ ไดสรุปวา แรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์หมายถึงแรงจูงใจที่เปนแรง ขับใหบุคคลพยายามที่จะประกอบพฤติกรรมที่จะประสบสัมฤทธิ์ผลตามมาตรฐานความเปนเลิศที่ ตนเองตั้งไวขณะที่ จตุพร ตั้งตระกูล๒ ไดสรุปวา แรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์หมายถึงแรงจูงใจที่เปน แรงผลักดันใหบุคคลใดบุคคลหนึ่งทํากิจกรรมใหสําเร็จลุลวงตามที่ไดตั้งเปาหมายไว กลาวโดยสรุปแลว แรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ หมายถึง ความปรารถนาที่ไดรับผลสําเร็จจาก การกระทําที่ยาก ตองการเอาชนะอุปสรรค มุงมั่นที่จะทําไดดีเลิศ เพื่อใหบรรลุมารฐานที่ตนตั้งไว นักจิตวิทยาที่เปนผูนําในการวิจัย และสรางทฤษฎีอธิบายแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์มี ๒ คน คือ McClelland และ Atkinson โดย McClelland ไดทําการศึกษาเกี่ยวกับแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์มา มากกวา ๓๐ ป โดยหาวิธีวัดแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ ศึกษาลักษณะของผูที่มีแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์สูง ทั่วในประเทศสหรัฐอเมริกา ยุโรป และเอเชีย รวมทั้งวิธีการอบรมเพื่อเพิ่มแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ ๒.๒.๗ การสรางแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ ปรียาพร วงศอนุตรโรจน,๓ ไดพบวาความสัมพันธระหวางแรงจูงใจกับการอบรมเลี้ยง ดูของพอแมมีคอนขางสูง การอบรมเลี้ยงดูของพอแม มีอิทธิพลตอแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ในตัวของ เด็กเปนอยางมาก โดยเฉพาะครอบครัวที่พอแมเลี้ยงดูแบบเดินสายกลาง ไมใชอํานาจบาตรใหญ ไมตามใจเด็กจนเกินไป ไมเคี่ยวเข็ญใหเด็กทําในสิ่งที่เกินความสามารถของเขาไมวางมาตรฐาน ความสําเร็จไวสูง หรือต่ําเกินไป สงเสริมใหเด็กชวยตัวเองใหทําอะไร ๆ เองตั้งแตยังเด็ก พอแม ครูใหความรัก คาวมอบอุน และสนับสนุนแกเด็ก เมื่อเขาประสบความสําเร็จดวยตนเองซึ่ง McClelland พบวา การเลี้ยงดูแบบนี้จะชวยสรางแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ใหกับเด็ก เขายังเชื่อวา แรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์เปนสิ่งที่เรียนรู และพัฒนาขึ้นมาไดในตัวของเด็กและบุคคล โดยการจัด โปรแกรมการเรียน และการฝกอบรมที่เนนเรื่องการเปลี่ยนเจตคติพฤติกรรม บุคลิกภาพ นอกจากนี้ พรรณี ชูทัยเจนจิต๔ ไดกลาวเสริมวา ความตองการของพอแมมีอิทธิพลตอเด็ก ตั้งแต เริ่มแรกของชีวิตในบรรยากาศของ “ความสัมพันธระหวางบิดามารดาและบุตร” ซึ่งประกอบดวย ๑ ปรียาพร วงคอนุตรโรจน, จิตวิทยาการศึกษา, (กรุงเทพฯ : ศูนยสื่อเสริมกรุงเทพฯ, ๒๕๔๒), หนา ๘๗. ๒ จตุพร ตั้งตระกูล, การใชกิจกรรมประสบการณทางภาษาเพื่อสงเสริมสรางสรรค และแรงจูงใจใฝ สัมฤทธิ์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๑, (มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๔), หนา ๘๘. ๓ อางแลว, จิตวิทยาการศึกษา, หนา ๘๘. ๔ พรรณี ชูทัยเจตจิต, จิตวิทยาการเรียนการสอน, (กรุงเทพฯ : อมรินทรการพิมพ, ๒๕๓๑), หนา ๕๑๕.
- 38. ๒๙ ความรัก การควบคุม การขูบังคับความคงเสนคงวาในทางอารมณของ พอ - แม การที่เด็กเคย ประสบทั้งความสําเร็จ และความผิดหวัง จากการไดรับรางวัลและลงโทษเหลานี้จะกอใหเกิด แรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ จากที่ไดศึกษาเอกสารและงานวิจัยของนักวิจัยพบวา แรงจูงใจจะมีบทบาทและมีสวน สําคัญเปนอยางมากในกระบวนการจัดการเรียนการสอน ผูสอนเองควรพยายามสรางแรงจูงใจ ภายในและภายนอกแกผูเรียนเพื่อกระตุนใหผูเรียนเกิดความสนใจ ความชอบ ความพึงพอใจที่จะ เรียนรูและพฤติกรรมที่จะตามมาคือ ความตั้งใจเรียน การรวมกิจกรรมอยางกระตือรือรน ตอบสนองตอการเรียนรูในรูปแบบตาง ๆ รวมถึงมองเห็นคุณคาสําคัญของการเรียน ๒.๓ วิธีการจัดการเรียนการสอน การจัดการเรียนการสอนเปนการการนําเอาหลักสูตรไปสูการปฏิบัติโดยการเริ่มจากการ พิจารณาจุดหมายของหลักสูตรที่กําหนดไวในแผนการสอนวาการที่จะบรรลุจุดมุงหมายไดนั้นตอง พิจารณาถึงผูเรียนวาตองใหผูเรียนเปนอะไร รูอะไร ดังนั้นครูผูสอนจึงจําเปนตองใชกระบวนการ ตาง ๆ นํามาใชสอนนักเรียน เพื่อใหการเรียนการสอนมีประสิทธิภาพในดานความรู ความเขาใจ ดานเจตคติ และดานทักษะ “การจัดการศึกษานั้นตองคํานึงถึงจุดหมายของการศึกษาเปนประเด็น สําคัญ เพื่อใหเกิดความสอดคลองประสานกันอยางมีเอกภาพ องคประกอบของการศึกษาจะเปน อยางไรก็ยอมขึ้นอยูกับวาเปาหมายของการศึกษานั้นจะเปนไปในลักษณะใดดวย จึงไดพิจารณา องคประกอบไดแก โรงเรียน ครู นักเรียนและหลักสูตร” พระมหาบรรจง สิริธมฺโม๑ เมื่อกลาวถึงการจัดการเรียนการสอนอาจกลาวถึงวิธีการประเภทตามลักษณะได๒ แบบ คือ แบบยึดครูเปนศูนยกลาง (Teacher – Centered Method) จะรูปแบบการถายทอดในลักษณะ วิธีการสอนแบบบรรยาย, วิธีการสอนแบบสาธิต และวิธีการสอนแบบยึดผูเรียนเปนศูนยกลาง (Students- Centered Method) โดยมีวิธีการถายทอดแบบวิธีการสอนแบบทดลอง,วิธีการสอนแบบ ศูนยการเรียน, วิธีการสอนแบบสืบสวนสอบสวน และวิธีการสอนแบบซิปปา เปนตน สุพิน บุญชูวงศ๒ ไดแบงประเภทของการสอนตามลักษณะเฉพาะออกเปน ๒ แบบคือ ๑. วิธีสอนแบบครูเปนศูนยกลาง(Teacher – Centered Method) ไดแกวิธีสอนที่ครูเปน ผูสอน ครูเปนผูดําเนินกิจกรรมการเรียนการสอนเปนสวนใหญ เชน ครูจะเปนผูตั้งจุดมุงหมาย ๑ พระมหาบรรจง สิริธมฺโม, การวิเคราะหเชิงปรัชญาเรื่องปรัชญาการศึกษาในทัศนะของพระ ธรรมปฎก (ประยุทธ ปยุตฺโต),. (กรุงเทพฯ : โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ๒๕๓๙), หนา ๖๗. ๒ สุพิน บุญชูวงศ, หลักการสอน, (พิมพครั้ที่ ), (กรุงเทพฯ : โรงพิมพแสวงสุทธิการพิพม, ๒๒๕๓๕), หนา ๔๕.
- 39. ๓๐ ควบคุมเนื้อหา จัดกิจกรรม และวัดผลวิธีสอนแบบนี้ไดแก วิธีสอนแบบบรรยาย วิธีสอนแบบสาธิต วิธีสอนโดยการบททวน ๒. วิธีสอนแบบนักเรียนเปนศูนยกลาง (Students - Centered Method) ไดแกวิธีสอนที่ ใหนักเรียนไดมีโอกาสเปนผูคนหาความรูดวยตัวเอง เปนผูวางแผนบทเรียน ดําเนินการคนควา ความรูครูเปนเพียงผูแนะแนวไปสูการคนควา แนะนําสื่อการเรียน จนนักเรียนไดความรูดวยตนเอง ไดแก วิธีสอนแบบทดลอง วิธีสอนแบบโครงการ วิธีสอนแบบบรรยาย วิธีสอนแบบหนวย บุญชม ศรีสะอาด ไดจําแนกประเภทของการสอนออกเปน ๓ ประเภท คือ ๑. การสอนเปนกลุมใหญ มักมีนักเรียนเปนจํานวนมาก ปฏิสัมพันธระหวางผูสอนกับ ผูเรียนเปนแบบทางเดียว (One Way) ผูสอนมีบทบาทเกือบทั้งหมด ตัวอยางไดแก การสอนแบบ บรรยาย ๒. การสอนเปนกลุมยอย การสอนประเภทนี้มุงใหผูเรียนทุกคนในกลุมเขารวม กิจกรรมการเรียนการสอนใหมากที่สุด ผูสอนมีความใกลชิดกับผูเรียนมากขึ้น ตัวอยางไดแก การ สอนแบบอภิปราย การสอนโดยการแสดงบทบาทสมมติ การสอนแบบติวเตอร ๓. การสอนเปนรายบุคคล หมายถึง การเรียนการสอนที่ผูเรียนสามารถเลือกวิธีเรียนที่ เหมาะสมกับความสนใจของตน เรียนไปตามความสามารถของตน และผูเรียนจะทราบ ความกาวหนาในการเรียนของตนเองอยูเสมอ โดยหลักการสอนวิธีนี้ผูเรียนแตละคนจะมีหลักสูตร ของตนเองโดยเฉพาะซึ่งหลักสูตรนั้นจะประกอบดวยวัตถุประสงค วิธีการสอน ตลอดจนการ ประเมินความกาวหนาที่เปนของตนเองโดยเฉพาะ ตัวอยางไดแก สัญญาการเรียน ขณะที่ เสริมศรี ไชยศร๑ ไดแบงวิธีการสอนออกเปนหลายลักษณะพอสรุปไดดังนี้ - แบงตามจํานวนผูเรียน ไดแก วิธีสอนกลุมใหญ วิธีสอนกลุมยอย วิธีสอน เปนรายบุคคล - แบงตามจํานวนผูสอน ไดแก การสอนเดี่ยว การสอนเปนคณะ - แบงตามลักษณะเนื้อหาที่จะสอน ไดแก การสอนขอเท็จจริง การสอนให คิด การสอนทักษะ การสอนเจตคติ คานิยมและคุณธรรม และการสอนความริเริ่ม - แบงตามลักษณะการสอนที่ยึดผูสอนเปนศูนยกลาง แบะการจัดการเรียน การสอนที่ยึดผูเรียนเปนศูนยกลาง กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ กลาววา แผนการสอน คือการนําวิชาหรือ ประสบการณที่จะตองทําการสอนตลอดภาคเรียนมาสรางเปนแผนการจัดกิจกรรมการเรียนการ ๑ เสริมศรี ไชยศร, พื้นฐานการสอน, ลานนาการพิมพ : เชียงใหม, ๒๕๓๙), หนา ๑๙.
- 40. ๓๑ สอน การใชสื่อ อุปกรณการสอนและการวัดผลประเมินผลใหสอดคลองกับวัตถุประสงคหรือ จุดเนนของหลักสูตร สภาพของผูเรียนและตรงกับชีวิตจริงในทองถิ่น ประทวน กลิ่นพินิจ๑ ไดใหความหมายของแผนการสอนไววา แผนการสอนเปน เอกสารที่ใหรายละเอียดในการสอนตามหลักสูตรแกครู มีลักษณะคลายประมวลสอนและบันทึก การสอนรวมกัน คือครูสามารถใชเปนแนวทางในการสอนได เพราะบอกรายละเอียดเกี่ยวกับ จุดประสงคความคิดรวบยอด เนื้อหากิจกรรมการเรียนสื่อการเรียน การวัดผลของแตละเรื่องที่สอน และบอกจํานวนคาบเวลาที่ใชสอนดวย สุวัฒน มุทธเมธา๒ กลาววา แผนการสอนคือ การวางแนวการสอนหรือโครงการสอน อันประกอบดวยการกําหนดจุดประสงคการจัดเนื้อหากิจกรรมประสบการณตางๆ สื่อการเรียนการ สอน วิธีการสอน กระบวนการเรียนรูตลอดจนวิธีการประเมินผลหรือใหผูเรียนบรรลุ จุดประสงคที่ กําหนดไว สุพล วังสินธ๓ ไดกลาวถึงความสําคัญของแผนการสอนไวดังนี้ ๑. ทําใหเกิดการวางแผนวิธีสอน วิธีเรียนที่ดีที่เกิดจากการผสมผสานความรูและ จิตวิทยาการศึกษา ๒. ชวยใหครูมีคูมือการสอนที่ทําดวยตนเองลวงหนา ทําใหครูมีความมั่นใจในการ สอนไดตามเปาหมาย ๓. สงเสริมใหครูศึกษาหาความรูทั้งหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอน ตลอดจน การวัดผล ประเมินผล ๔. ใชเปนคูมือสําหรับครูที่มาสอนแทนได ๕. เปนหลักฐานแสดงขอมูลที่ถูกตอง เที่ยงตรง เปนประโยชนตอวงการการศึกษา ๖. เปนผลงานทางวิชาการแสดงความชํานาญการและความเชี่ยวชาญของผูทํา ขณะที่ อํานาจ จันทรแปน๔ กลาววา วิธีการสอนหลักในระดับอุดมศึกษามีอยู ๔ แบบ คือ การสอนแบบบรรยาย การสอนแบบอภิปราย การสอนแบบฝกปฏิบัติ และการสอนแบบ ศึกษาคนควาดวยตนเอง ซึ่งการสอนแตละแบบพอสรุปไดดังนี้ คือ การสอนแบบบรรยาย เปน ๑ ประทวน กลิ่นพินิจ, พฤติกรรมการเรียนการสอนภาษาไทยของครูและนักเรียนชั้นประถมศึกษา ปที่ ๖ กลุมโรงเรียนน้ําไผอําเภอน้ําปาด จังหวัดอุตรดิตถ, (ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, ๒๕๓๙), หนา ๑๙. ๒ สุวัฒน มุทธเมธา, การเรียนการสอนปจจุบัน, (กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร, ๒๕๒๓), หนา ๙๓. ๓ สุพล วังสิทธิ์, การจัดทําแผนการสอนอยางมีประสิทธิภาพ, (ประชากรศึกษา ๘, พฤมภาคม ๒๕๓๖), หนา ๔-๖. ๔ อํานาจ จันทรแปน, การพัฒนาหลักสูตร ทฤษฎีสูการปฏิบัติระดับโรงเรียน, (เชียงใหม : ส.ทรัพย การพิพม, ๒๕๔๓), หนา ๖๕.
- 41. ๓๒ วิธีการสอนหลักที่ผูสอนในระดับอุดมศึกษายึดถือและปฏิบัติกันอยางกวางขวาง ผูเรียนสวนมากก็มี ความพอใจ และชอบการสอนแบบบรรยายเนื่องจากไมตองใชความพยายามดานอื่นใด นอกจาก การบันทึกคําบรรยาย วิธีสอนแบบนี้ผูเรียนไมมีโอกาสมีสวนรวมในกิจกรรมการเรียนการสอน จึง ทําใหจุดประสงคของการศึกษาที่ตองการใหผูเรียนสามารถแกปญหา สามารถวิพากษวิจารณดอย ไป จึงทําใหมีความพยายามที่จะปรับปรุงการสอนแบบบรรยายใหดี และมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น และการสอนแบบอภิปราย ๒.๓.๑ วิธีการเรียนการสอน วิธีสอนแบบตาง ๆ มาจัดประเภทตามลักษณะเฉพาะได ๒ แบบ คือแบบยึดครูเปน ศูนยกลาง (Teacher – Centered Method) เชน วิธีการสอนแบบบรรยาย, วิธีการสอนแบบสาธิต เปน ตน และวิธีการสอนแบบยึดผูเรียนเปนศูนยกลางเชน วิธีการสอนแบบทดลอง วิธีการสอนแบบศูนย การเรียน วิธีการสอนแบบสืบสวนสอบสวน และวิธีการสอนแบบซิปปา เปนตน ซึ่งสุพิน บุญชูวงค (๒๕๓๘) ไดกลาวถึงวิธีการสอนแบบตาง ๆ ดังตอไปนี้ ๑) การสอนแบบยึดครูเปนศูนยกลาง หมายถึง กิจกรรมการเรียนการสอนที่ครูมีบทบาทในกิจกรรมการเรียนการสอน มากกวานักเรียน สวนมากแลวจะเปนการสื่อความหมายทางเดียว จากครูไปสูผูเรียน เชน ๒) การสอนแบบบรรยาย เปนการสอนที่ผูสอนพูดบอกเลา หรืออธิบายเนื้อหา เรื่องราวใหนักเรียนฟง ถึงแมวา ผูเรียนจะนั่งเงียบ ๆ ฟงครูผูสอนแตผูเรียนสามารถจินตนาการและเมื่อรับรูในสิ่งที่ไดรับฟง ครูผูสอน ครูผูสอนเปนฝายเตรียมศึกษาคนควาเรื่องราวตาง ๆ มาแลวใหผูเรียนซึ่งเปนฝายมารับผล การศึกษาคนกวานั้น เปนการสื่อความหมายทางเดียวคือจากครูผูสอนไปสูผูเรียน ผูเรียนมีโอกาส รวมกิจกรรมการเรียนการสอนนอย นอกจากจดบันทึกและเตรียมตัวไวสอบ ในการสอนแบบนี้มี จุดมุงหมาย เพื่อใหผูเรียนรูเนื้อหาวิชา แนวคิดเบื้องตน คํานิยาม เพื่อใหผูเรียน เรียนรูเนื้อหาวิชาอยางรวดเร็ว ๓) การสอนแบบสาธิต เปนการสอนที่ครูทําหนาที่ในการวางแผนการสอนเปนสวนใหญโดยมีการแสดงหรือ กระทําใหดูเปนตัวอยาง ผูเรียนจะเกิดการเรียนรูจากการสังเกต การฟง การกระทําหรือการแสดง และเปดโอกาสใหผูเรียนสวนรวมบาง โดยมีจุดมุงหมาย (๑) เพื่อกระตุนความสนใจของผูเรียนใหมากขึ้น
- 42. ๓๓ (๒) เพื่อชวยในการสอนเนื้อหาที่ยาก ซึ่งตองใชเวลามากใหเขาใจมากขึ้น และประหยัดเวลา (๓) เพื่อพัฒนาการฟงการสังเกตและการสรุปทําความเขาใจในการสอน (๔) เพื่อแสดงวิธีการหรือกลวิธีในการปฏิบัติงาน ซึ่งไมสามารถอธิบายได ดวยคําพูด (๕) เพื่อสรุปประเมินความเขาใจในบทเรียน (๖) เพื่อใชทบทวนบทเรียน ๔) การสอนแบบยึดผูเรียนเปนศูนยกลาง หมายถึง กิจกรรมเรียนการสอนที่ครูมีบทบาทในกิจกรรมการเรียนการสอนนอยกวา ผูเรียน เปนการสื่อแบบสองทาง คือ จากครูไปสูผูเรียนและจากผูเรียนมาสูครู เชน ๕) วิธีกาสอนแบบทดลอง เปนวิธีสอนที่ใหผูเรียนไดศึกษาดวยตนเองจนเกิดความรู ความเขาใจ เพื่อพิสูจน ขอเท็จจริง โดยมีจุดมุงหมาย (๑) เพื่อใหผูเรียนไดรับความรูจากประสบการณตรง โดยการสังเกตและ ทดลอง (๒) เพื่อใหผูเรียนมีประสบการณในการทดลอง ทําใหผูเรียนมีความสนใจ บทเรียนมากขึ้น (๓) เพื่อพัฒนาทักษะในการใชเครื่องมือตาง ๆ ในการทดลอง ๖) วิธีการสอนแบบศูนยการเรียน เปนวิธีการสอน ที่จัดบรรยากาศในชั้นเรียนใหผูเรียนสามารถหาความรูและ ประสบการณการเรียนรูโดยประกอบกิจกรรมไดทุกศูนย ภายใตการดูแลของครูที่คอยประสานงาน โดยมีจุดมุงหมาย (๑) เพื่อฝกใหผูเรียนทํางานเปนหมู (๒) เพื่อฝกใหเปนผูนําและผูตามที่ดี (๓) เพื่อฝกปฏิบัติตนภายในกรอบกฎเกณฑที่กําหนดไว (๔) เพื่อฝกรับผิดชอบตอตนเองและหมูคณะ ลักษณะสําคัญของการสอนวิธีนี้คือ ใหนักเรียนไดลงมือทํากิจกรรมและศึกษาดวย ตนเองมากขึ้น รูจักแสดงความคิดเห็น รูจักตัดสินใจ มีความรับผิดชอบและรูจักรวมมือการสอบ แบบนี้เปนการนําเนื้อหาในบทเรียนมาแบงเปนสวน ๆ เพื่อใหผูเรียนไดเรียนทีละหนวย ๗) วิธีการสอนแบบสืบสวนสอบสวน
- 43. ๓๔ เปนวิธีสอนที่ฝกใหผูเรียนรูจักคนควาหาความรู โดยใชกระบวนการทางความคิด หา เหตุผลจะคนพบความรู หรือแนวทางแกปญหาที่ถูกตองดวยตนเอง โดยผูสอนตั้งคําถามประเภท กระตุนใหผูเรียนใชความคิดหาวิธีแกปญหา ไดเองและสามารถนําการแกปญหานั้นมาใชประโยชน ในชีวิตประจําวันไดและมีเปาหมายไวเพื่อ (๑) กระตุนใหผูเรียนทําการสอบสวนคนควาความรูดวยตนเอง (๒) ฝกใหผูเรียนคิดอยางมีเหตุผล (๓) ฝกใหผูเรียนใชความคิดหาวิธีการแกปญหาไดเอง ๘) วิธีสอนแบบอภิปราย การอภิปราย หมายถึง การแลกเปลี่ยนความคิดเห็นซึ่งกันและกัน เพื่อชวยแกปญหา อยางใดอยางหนึ่ง ระหวางครูกับผูเรียน ๙) วิธีการสอนแบบหนวย เปนการสอนที่นําเนื้อหาวิชาหลายวิชามาสัมพันธกันสรางเปนบทเรียนขึ้น เรียกวา หนวย โดยไมถือของเขตของวิชาแตละวิชาเปนสําคัญแตยึดความมุงหมายของหนวยที่สอนผูเรียน ซึ่งอาจเรียกหลาย ๆ วิชาพรอม ๆ กันไป การเรียนเชนนี้จะเปนไปตามความตองการและ ความสามารถของผูเรียนโดยมีวัตถุประสงค ๓ ประการ คือ (๑) ใหผูเรียนไดเรียนรูดวยตนเอง เพราะผูเรียนจะตองปฏิบัติคนควาหา ความรูและปญหาดวยตนเอง (๒) สงเสริมความถนัดตามธรรมชาติของนักเรียนเพราะการสอนแบบนี้มี กิจกรรมหลายประเภทใหผูเรียนไดทําตามที่ถนัดและความสนใจ (๓) สงเสริมการทํางานแบบประชาธิปไตย คือ ผูเรียนรูกวางโครงการ รวมกันปรึกษาหารือ แลกเปลี่ยนความคิดเห็นเพื่อหาแนวแนวทางในการปฏิบัติงานรวมกัน ๑๐) วิธีการสอนแบบอุปนัย เปนการสอนจากรายละเอียดปลีกยอยไปหากฎเกณฑ กลาวคือเปนการสอนจาก สวนยอยไปหาสวนรวมหรือสอนจากตัวอยางไปหากฎเกณฑหลักการขอเท็จจริง หรือขอสรุป โดย การใหผูเรียนทําการศึกษา สังเกต ทดลอง เปรียบเทียบแลวพิจารณาคนหาองคประกอบที่เหมือนกัน หรือคลายกันจากตัวอยางตาง ๆ ๑๑) วิธีการสอนแบบนิรนัย เปนการสอนที่เริ่มจากกฎหรือหลักการตางๆ แลวใหผูเรียนหาหลักฐานเหตุผลมาพิสูจน ยืนยัน วิธีสอนแบบนี้ฝกหัดใหผูเรียนเปนคนมีเหตุผลไมเชื่ออะไรงาย ๆ จนกวาจะพิสูจนใหเห็น จริงเสียกอน
- 44. ๓๕ ๑๒) การเรียนการสอนแบบแกปญหา เปนการสงเสริมใหผูเรียนเกิดทักษะหลายดานไปพรอม ๆกัน เชนทักษะดานความคิด ทักษะดานปฏิบัติ และทักษะทางดานการแกปญหา ซึ่งกระบานการเรียนการสอนแบบแกปญหาที่ ใชในการสอนไดประยุกตมาจากกระบวนการแกปญหาเชิงประสานสัมพันธ ๒.๓.๒ การวัดและประเมินผล กระบวนการทางการศึกษาดานหนึ่งที่มีความสําคัญเหมือนกันกระบวนการสอน คือ การวัดผลและประเมินผล จุดมุงหมายใหญของการวัดผลและประเมินผลจะชวยชี้ใหครูผูสอนรูวา การสอนนั้น ยังมีอะไรบกพรองบาง ผูเรียนยังขาดอะไรบางที่ครูจะตองคอยปรับปรุงแกไขและเติม เต็มใหกับผูเรียนตลอดเวลา การวัดผลและประเมินผลจะตองทําควบคูไปกับการสอนอยูเสมอ เพื่อ ชวยสรางความเจริญงอกงามใหแกผูเรียนเปนสําคัญ แตกอนการเรียนเนนความเจริญทางดาน สติปญญาและโดยเฉพาะทางดานความจําอยางเดียวเปนสําคัญ การวัดผลและประเมินผลมุงที่จะไดขอเท็จจริงจากผูเรียนมากที่สุดเทาที่จะทําได เพราะ ประโยชนจะนําไปปรับปรุงแกไขแกผูเรียนใหถูกตองตลอดจนการปรับปรุงการสอนใหดีขึ้นดวย และจุดหมายทางการวัดก็คือนําสิ่งที่วัดไดนั้นไปประเมินผลวาผูเรียนควรจะไดหรือตกและสามารถ นําไปปรับปรุงแกไขการเรียนการสอนไดเปนอยางดี การที่ผูเรียนสอบตกนับเปนผลสูญเปลาทาง การศึกษาและกระทบตอผูเรียนและผูปกครองเปนอยางมาก ถาหากครูผูสอนแกดวยการปรับปรุง การวัดผลประเมินผลใหดี ถูกตองแมนยํา ทําใหเราทราบทุกระยะเวลาวาผูเรียนและครูมีจุดออนการ เรียนวิธีการสอนอยางไร จะไดปรับปรุงใหดีขึ้นกอนที่ทุกอยางจะชาหรือสายเกินไป บุญเชิด ภิญโญอนันตพงษ๑ ไดกลาวถึงการวัดผลประเมินทางการศึกษาไววา การวัดผลและการ ประเมินผลการศึกษา มีมาแตครั้งโบราณ และไดกระทํากันทั่ว ๆ ไปพรอมกับการศึกษา คือ เมื่อ เรียนวิชาการจบแลว ผูสอนจะตองทอลองดูวาศิษยของตนมีความรูความสามารถตามที่สอนไป หรือไม ครูผูสอนจะตองทอลองความสามารถของศิษย การทอสอบความรูความสามารถของบุคคล ในสมัยที่ครูอาจารยมีศิษยไมมาก อาจทําการทอสอบเรียงคนก็ได แตในปจจุบัน ครูอาจารยมี นักเรียนที่ตองรับผิดชอบเปนจํานวนมาก การทอสอบหรือวิธีวัดจึงตองมีการพัฒนาใหเหมาะสมกับ เหตุการณ ความแตกตางระหวางบุคคลมีความสําคัญมากในการจัดการศึกษา การจัดทําหลักสูตร การกําหนดวิชาบังคับใหเรียนและจัดวิชาตางๆ ใหเลือกเรียนตามความถนัดและความสนใจอีกมาก ๑ บุญเชิด ภิญโญอนันตพงษ, การวัดผลประเมินผลการศึกษา ทฤษฎีและการประยุกต, (กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน, ๒๕๒๓), หนา ๕๕.
- 45. ๓๖ โดยแบงออกเปนสาย ๆ แตละสายเนนหนักในทางใดทางหนึ่งทั้งนี้เพื่อผูเรียนไดเลือกเรียนได เหมาะสมกับเอกัตถภาพของบุคคล เปนราย ๆ ไป การเรียนการสอนจึงมุงใหผูเรียนแตละคนได เรียนใหสําเร็จ ๑) ความมุงหมายของการวัดผลและประเมินผลการศึกษาเพื่อ (๑) เปนการวัดพื้นความรูของผูเรียนกอนทําการสอน เพื่อทราบวา ผูเรียน แตละคนมีพื้นฐานความรูที่ควรจะตั้งตนสอนตอจากตรงไหน เพื่อชวยใหสามารถแบงบทเรียน ออกเปนบทยอย ๆ และมีการทอสอบไปตามลําดับขั้นตอนของบทเรียน ผลจากการทอสอบจะชวย บอกใหครูทราบวาควรจะตั้งตนจัดการเรียนการสอนแบบใด (๒) เพื่อวินิจฉัยวาบทเรียนตอนใดยากและเปนปญหาแกผูเรียน ครูอาจทํา การทดสอบเพื่อคนหาวาบทเรียนตอนใดยากเกินไป ผูเรียนสวนมากเรียนไมคอยเขาใจการเรียนซ้ํา หรืออธิบายเพิ่มเติม ขอทดสอบชนิดนี้เปนขอสอบที่ใชในการวินิจปญหาของผูเรียน (๓) เพื่อวัดความสําเร็จในการสอนของครู จากการทดสอบอาจทราบไดวา ครูไดรับผลสําเร็จในการสอนที่ไดดําเนินตามขั้นตอนไปแลวอยางไร การทดสอบเปนการวัด ความสําเร็จในการทํางานของครู โดยครูอาจจะทราบไดวาการสอนของตนยังบกพรองตรงไหน และอยางไรบาง แลวครูจะไดปรับปรุงการสอนและวิธีสอนของตน (๔) เพื่อหามาตรฐานของความสําเร็จ ขอสดสอบที่ดีจะตองมีเครื่องกําหนด มาตรฐานการเรียนรูของผูเรียน ครูและผูเรียนมักจะถือวา ขอทดสอบที่ดีจะตองมีเครื่องกําหนด มาตรฐาน (๕) เพื่อจัดอันดับความสามารถของผูเรียน การทําการทดสอบก็เพื่อใหรูวา เวลานั้นผูเรียนแตละคนมีความรูความสามารถอยูในระดับใดภายในกลุมนั้น เพื่อจะไดแยกคัด จําแนกออกเปนประเภท ดี – เรียนออน– คนเกง– คนไมเกง (๖) เพื่อการสอน การทดสอบอาจจะใชเปนการชวยใหผูเรียนปรับปรุง ทักษะและความเขาใจในการเรียนได เพราะจะเปนการชวยใหผูเรียนไดพบความรูหรือทักษะที่ตน ยังไมทราบอยางดีหรือแนชัด เมื่อทดสอบแลวครูจะตองนําขอสอบมาเฉลย อภิปรายใหผูเรียนฟงวา เหตุใดผูเรียนจึงทําไดคะแนนเทานี้ คําตอบที่ถูกควรเปนอยางไร ผูเรียนจะยอมรับสถานะของตนเอง วา ที่ตนไดคะแนนเพียงเทานี้ เพราะบกพรองในเรื่องนั้น (๗) เพื่อทราบพัฒนาการของผูเรียนวา ผูเรียนมีพัฒนาการขึ้นจากเดิมเทาไร เปนการวัดความกาวหนาของตัวเอง
- 46. ๓๗ (๘) เพื่อเปนการทํานายลวงหนา กาทดสอบเพื่อจุดมุงหมายขอนี้สูงขึ้นมา อีกหนวยหนึ่งคือ เราใชผลการทดสอบเปนเครื่องชี้บอก อนาคตในการเรียนของผูเรียน วาผูเรียน คนนี้ จะเรียนตอไปสําเร็จหรือลมเหลว เมื่อเรียนจบตอนนี้แลวตอไปควรจะเรียนทางไหน (๙) เพื่อเปนการประเมินผลทางการบริหารงาน คือการใชผลการทดสอบ หรือคะแนนไปประเมินดูวา วิธีการสอนของครู หรือการบริหารงานการศึกษาของสถาบัน ภาค การศึกษานั้นๆ ไดผลถึงระดับที่ตองการหรือไม โดยการเทียบกับมาตรฐาน หรือเกณฑกลางที่ควร จะเปน วิธีนี้จะทําใหผูสอน และผูบริหารไดพบกับความจริงวา การสอนของครู การบริหารงาน ของผูบริหารเทาเทียม หรือสูงกวา หรือต่ํากวามาตรฐานอยางไร ในดานใด แลวจะไดปรับปรุง แกไขขอบกพรองใหเหมาะสมตอไป ๒) ประโยชนของการวัดผลและประเมินผลการศึกษา (๑) ทางดานผูเรียน การวัดและประเมินผลจะชวยใหรูวาผูเรียนเกง หรือ ออนในวิชาใด สามารถเรียนไดเร็วหรือชาเพียงใด ควรปรับปรุงตัวอยางไร ควรจะเรียนเพิ่มเติมใน วิชาใดมากนอยเพียงไร หรือถาจะออกไปประกอบอาชีพ ควรเลือกอาชีพอะไร เพื่อจะไดไมไประ มาท เปนการสงเสริมการเรียนของผูเรียนใหดีขึ้น ในการวัดผลประเมินผลแตละครั้ง ผูสอนควรคืน กระดาษคําตอบใหผูเรียน เพื่อใหรูผลการวัดผลการศึกษาของตน (๒) ทางดานการบริหาร การวัดผลประเมินผลจะชวยใหผูบริหารทราบวา ควรจะแกไขปรับปรุงกลไก การบริหารงานของสถานศึกษาอยางไรหรือไม (๓) ทางดานครูผูสอน การวัดและประเมินผลจะชวยทําใหรูวาผลการสอน ในชั้นนั้นเปนอยางไร ผูเรียนไดรับความรูในเรื่องราวที่สอนเพียงไรหรือไม ถาผลปรากฏวาไม ประสบผลตามความตั้งใจของผูสอน จะไดหาวิธีการอยางใดที่จะทําใหผูเรียนไดรับความรูดีตาม ความประสงค อาจตองปรับปรุงวิธีสอน กิจกรรม หรือหลักสูตรก็ได หรือถาปรากฏวา ผูเรียนคน ใดเรียนออนครูก็จะไดเอาใจใสเปนพิเศษ (๔) ทางดานการแนะแนว ปกติผูเรียนจะมีปญหาเกี่ยวกับการศึกษาตอ การ เลือกอาชีพและปญหาสวนตัวอยูเสมอ การที่จะชวยใหผูเรียนเขาใจและตัดสินปญหาไดดวยตนเอง จําเปนจะตองใหผูเรียนมีความรูเกี่ยวกับปญหาเหลานี้ นอกจากนี้การวัดทางดานเจตคติ ความสนใจ และความถนัด จะชวยใหไดขอมูลสําหรับครูแนะแนวที่จะนําไปใชในการแกปญหาตอไปอยาง ถูกตอง (๕) ทางดานการวิจัย การวัดผลและประเมินผลจะชวยใหวินิจฉัยขอดี ขอเสีย เกี่ยวกับการสอนของครู การปรับปรุงหลักสูตร ประมวลการสอน และโครองการสอน เพื่อใหเหมาะสมกับผูเรียนและการวิจัยอื่น ๆ ที่จะเปนประโยชนแกการจัดการเรียนการสอน
- 47. ๓๘ ๒.๔ ความเปนมาของวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ กรรมฐานเปนงานพัฒนาจิตใหเขาถึงความสงบและใหเกิดปญญา เปนศาสตรและศิลป แหงการดําเนินชีวิตและเปนธุระสําคัญยิ่งในทางพระพุทธศาสนาซึ่งเปนผลมาจากการที่มนุษย ประสบปญหาติดขัดตางๆในการดําเนินชีวิตจนเกิดความเครียดความคับแคนใจ วุนวายใจเปนทุกข จึงตองดิ้นรนแสวงหาวิธีแกปญหาดังกลาว กรรมฐานจึงเปนวิถีทางออกจากทุกขที่ดีที่สุดเทาที่ มนุษยคนพบมาซึ่งมีพัฒนาการสั่งสมสืบเนื่องกันมาเปนระยะเวลายาวนานจากยุคกอนพุทธกาลยุค พุทธกาลและหลังพุทธกาลเรื่อยมาจนถึงสมัยปจจุบัน พระพุทธเจาไดตรัสถึงธุระในพระพุทธศาสนาไว ๒ อยางคือ ๑. คันถะธุระ หมายถึง ธุระของพระภิกษุสงฆ สามเณร จะตองศึกษา พระไตรปฎก คือ พระวินัยปฎก พระสุตตันตปฎก และพระอภิธรรมปฎก ๒. และวิปสสนาธุระ หมายถึง ธุระของพระภิกษุสงฆสามเณรจะตอง ปฏิบัติ ตามพระธรรม พระวินัย คือการปฏิบัติ เรียกวา สมถะกรรมฐาน และวิปสสนากรรมฐาน อัน เปนสายปฏิบัติ เพื่อใหการปฏิบัติธรรมกรรมสอดคลองกับคําสอนและวิธีปฏิบัติไดถูกตองและมี ประสิทธิภาพ ดังนั้น มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยจึงจัดโครงสรางของหลักสูตรใน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติไวดังนี้ ๒.๔.๑ โครงสรางหลักสูตรมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย หลักสูตรเกาปพุทธศักราช ๒๕๓๘ - ขอบขายเนื้อหาสาระรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๑-๗ ๒.๔.๒ โครงสรางหลักสูตรมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย หลักสูตรใหมปพุทธศักราช ๒๕๕๐ - ขอบขายเนื้อหาสาระรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๑-๗ ๑) โครงสรางหลักสูตร วิชาแกนพระพุทธศาสนา ๕๐ หนวยกิต (หลักสูตรเกาป พุทธศักราช ๒๕๓๘)๑ นิสิตทุกคณะตองศึกษาวิชาแกนพระพุทธศาสนาจํานวน ๕๐ หนวยกิต ประกอบดวยกลุมวิชาภาษาบาลี ๘ หนวยกิต และกลุมวิชาพระพุทธศาสนา ๓๒ หนวยกิต ไดแก ๑ หลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต พุทธศักราช ๒๕๓๘ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, (กรุงเทพฯ : โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๔๕), หนา ๕-๑๓.
- 48. ๓๙ ๒) กลุมวิชาพระพุทธศาสนา ๓๒หนวยกิต ๐๐๐ ๑๕๗ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๑ ๒ (๒-๐-๔) ๐๐๐ ๑๕๘ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๒ ๒ (๒-๐-๔) ๐๐๐ ๒๕๗ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๓ ๒ (๒-๐-๔) ๐๐๐ ๒๕๘ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๔ ๒ (๒-๐-๔) ๐๐๐ ๓๕๑ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๕ ๒ (๒-๐-๔) ๐๐๐ ๓๕๒ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๖ ๒ (๒-๐-๔) ๐๐๐ ๔๕๑ ธรรมะภาคปฏิบัติ๗ ๒ (๒-๐-๔) ๓) ขอบขายเนื้อหาสาระรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๑-๗ (๑) ๐๐๐ ๑๕๗ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๑(Buddhist Meditation I) ศึกษาความหมาย หลักการและวิธีการปฏิบัติกรรมฐานทั้งสมถะและ วิปสสนา อารมณสมถกรรมฐาน ๔๐ วิปสสนากรรมฐาน ๖ และสติปฏฐาน ๔ ตามแนวมหาสติ ปฏฐานสูตร ใหมีความรูความเขาใจในการปฏิบัติและการนําไปใช และประโยชนของกรรมฐาน (๒) ๐๐๐ ๑๕๘ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๒ (Buddhist Meditation II) ศึกษาการปฏิบัติกรรมฐานทั้งสมถะและวิปสสนา วิธีสมาทานและการให กรรมฐาน ฝกปฏิบัติกรรมฐานโดยการเดินจงกรม๑ ระยะนั่งสมาธิกําหนด ๒ ระยะ สงและสอบ อารมณกรรมฐาน (๓) ๐๐๐ ๒๕๘ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๔ (Buddhist Meditation III) ศึกษาการปฏิบัติกรรมฐานทั้งสมถะและวิปสสนา ฝกปฏิบัติกรรมฐานโดย การเดินจงกรม ๒ ระยะ นั่งสมาธิกําหนด ๒ ระยะ สงและสอบอารมณกรรมฐาน (๔) ๐๐๐ ๒๕๗ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๓ (Buddhist Meditation IV) ศึกษาการปฏิบัติกรรมฐานทั้งสมถะและวิปสสนา ฝกปฏิบัติกรรมฐานโดย การเดินจงกรม ๓ ระยะ นั่งสมาธิกําหนด ๓ ระยะ สงและสอบอารมณกรรมฐาน (๕) ๐๐๐ ๓๕๑ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๕ (Buddhist Meditation V) ศึกษาการปฏิบัติกรรมฐานทั้งสมถะและวิปสสนา ฝกปฏิบัติกรรมฐานโดย การเดินจงกรม ๔ ระยะ นั่งสมาธิกําหนด ๓ ระยะ สงและสอบอารมณกรรมฐาน (๖) ๐๐๐ ๓๕๒ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๖ (Buddhist Meditation VI) ศึกษาการปฏิบัติกรรมฐานทั้งสมถะและวิปสสนา ฝกปฏิบัติกรรมฐานโดย การเดินจงกรม ๕ ระยะ นั่งสมาธิกําหนด ๔ ระยะ สงและสอบอารมณกรรมฐาน
- 49. ๔๐ (๗) ๐๐๐ ๔๕๑ธรรมะภาคปฏิบัติ๗ (Buddhist Meditation VII) ศึกษาการปฏิบัติกรรมฐานทั้งสมถะและวิปสสนา ฝกปฏิบัติกรรมฐานโดย การเดินจงกรม ๖ ระยะ นั่งสมาธิกําหนด ๔ ระยะ สงและสอบอารมณกรรมฐาน ๒.๔.๓ โครงสรางหลักสูตรวิชาแกนพระพุทธศาสนา ๓๐ หนวยกิต (หลักสูตรใหมปพุทธศักราช ๒๕๕๐)๑ นิสิตทุกคณะตองศึกษาวิชาแกนพระพุทธศาสนาจํานวน ๓๐ หนวยกิต ประกอบดวย กลุมวิชาภาษาบาลี ๖ หนวยกิต และกลุมวิชาพระพุทธศาสนา ๒๔ หนวยกิต ไดแก ๑) กลุมวิชาพระพุทธศาสนา ๒๔ หนวยกิต ๐๐๐ ๑๕๑ ธรรมะภาคปฏิบัติ (๒)(๒-๐-๔) ๐๐๐ ๑๕๒ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๒ ๑ (๑-๒-๔) ๐๐๐ ๒๕๓ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๓ (๒) (๑-๒-๔) ๐๐๐ ๒๕๔ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๔ ๑ (๑-๒-๔) ๐๐๐ ๓๕๕ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๕ (๒) (๑-๒-๔) ๐๐๐ ๓๕๖ ธรรมะภาคปฏิบัติ๖ ๑ (๑-๒-๔) ๐๐๐ ๔๕๗ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๗ ๑ (๑-๒-๔) ๒) ขอบขายเนื้อหาสาระรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๑-๗ (๑) ๐๐๐ ๑๕๑ ธรรมะภาคปฏิบัติ (Buddhist Meditation I) ศึกษาความเปนมา ความหมาย หลักการ วิธีการ และประโยชนของการ ปฏิบัติกรรมฐาน อารมณของสมถกรรมฐาน ๔๐ วิปสสนาภูมิ ๖ สติปฏฐาน ๔ หลักธรรมที่ควรรู ไดแก ภาวนา ๓ นิมิต ๓ สมาธิ ๓ รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔ วสี ๕ นิวรณ ๕ อุปกิเลส ๑๑ ใหมีความรูความเขาใจในการปฏิบัติและนําไปใช ฝกปฏิบัติวิปสสนากัมมัฏฐานโดยการเดินจงกรม ๑ ระยะ นั่งกําหนด ๑ ระยะ หรือ ๒ ระยะ (๒) ๐๐๐ ๑๕๒ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๒ (Buddhist Meditation II) ศึกษาหลักการและวิธีการปฏิบัติกายานุปสสนาสติปฏฐานในมหาสติปฏ ฐานสูตร และอานาปานสติสูตร วิธีการปฏิบัติวิปสสนากรรมฐานทั้งแบบสมถยานิกะและ ๑ หลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พุทธศักราช ๒๕๕๐, (กรุงเทพฯ : โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๔๕), หนา ๗- ๒๓
- 50. ๔๑ วิปสสนายานิกะหลักธรรมที่ควรรู ไดแก สิกขา๓ วิชชา ๓ และสามัญญลักษณะ ฝกปฏิบัติ วิปสสนากรรมฐาน โดยการเดินจงกรม ๒ ระยะ นั่งกําหนด ๒ ระยะ สงและสอบอารมณ (๓) ๐๐๐ ๒๕๓ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๓ (Buddhist Meditation III) ศึกษาหลักการและวิธีการปฏิบัติเวทนานุปสสนาสติปฏฐานในมหาสติปฏ ฐานสูตร วิธีการปรับอินทรีย ๕ หลักธรรมที่ควรรู ไดแก วิปปลาส ๓ อภิญญา ๖ วิสุทธิ ๗ วิชชา ๘ ฝกปฏิบัติวิปสสนากรรมฐานโดยการเดินจงกรม ๓ ระยะ นั่งกําหนด ๓ ระยะ สงและ สอบอารมณ (๔) ๐๐๐ ๒๕๔ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๔ (Buddhist Meditation IV) ศึกษาหลักการและวิธีการปฏิบัติจิตตานุปสสนาสติปฏฐานในมหาสิตปฏ ฐานสูตร กระบวนการเกิดของไตรสิกขาและไตรลักษณ หลักธรรมที่ควรรู ไดแก วิปสสนูปกิเลส ๑๐ วิปสสนาญาณ ๑๖ ฝกปฏิบัติกรรมฐานโดยการเดินจงกรม ๔ ระยะ นั่งกําหนด ๔ ระยะ สง และสอบอารมณ (๕) ๐๐๐ ๓๕๕ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๕ (Buddhist Meditation V) ศึกษาหลักการและวิธีการปฏิบัติธัมมานุปสสนาสติปฏฐานในมหาสติปฏ ฐานสูตร กระบวนการเกิดดับของรูปนามตามแนวปฏิจจสมุปบาท หลักธรรมที่ควรรู ไดแก โพธิ ปกขิยธรรม ๓๗ ฝกปฏิบัติวิปสสนากรรมฐานโดยการเดินจงกรม ๕ ระยะ นั่งกําหนด ๕ ระยะ สงและสอบอารมณกรรมฐาน (๖) ๐๐๐ ๓๕๖ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๖ (Buddhist Meditation VI) ศึกษาหลักการและวิธีการปฏิบัติวิปสสนากรรมฐานในพระสูตรที่เชื่อโยง กับมหาสิตปฏฐานสูตร เชน อปณณกสูตร สติสูตร อาการบรรลุมรรคผลและคุณธรรมของพระ อริยบุคคลฝกปฏิบัติวิปสสนากรรมฐานโดยการเดินจงกรม ๖ ระยะ นั่งกําหนด ๖ ระยะ สงและ สอบอารมณ (๗) ๐๐๐ ๔๕๗ ธรรมะภาคปฏิบัติ ๗ (Buddhist Meditation VII) ศึกษาวิธีการปฏิบัติกรรมฐาน สภาวธรรมที่เกิดดับในขณะปฏิบัติ วิธีการ แกสภาวธรรมของสํานักปฏิบัติธรรมในสมัยปจจุบันเปรียบเทียบกับมหาสติปฏฐานสูตร ฝกปฏิบัติ วิปสสนากรรมฐาน โดยการเดินจงกรมและนั่งกําหนด สงและสอบอารมณ
- 51. ๔๒ ๒.๔.๔ การวัดผลและประเมินผลการศึกษา๑ ขอ ๓๐ใหมีการวัดผลการศึกษาทุกรายวิชาที่นิสิตไดลงทะเบียนเรียนไวแตละภาค การศึกษา ขอ ๓๑ การวัดผลการศึกษาอาจทําไดหลายวิธี ในระหวางภาคการศึกษาจะมีการสอบ ทุกรายวิชาที่ลงทะเบียนเรียนไวในภาคการศึกษานั้น ถารายวิชาใดไมมีการสอบใหคณบดี หรือ ผูอํานวยการ วิทยาลัยประกาศใหนิสิตทราบกอนการลงทะเบียนในภาคการศึกษานั้น ขอ ๓๒ นิสิตตองงมีเวลาเรียนในแตละรายวิชาที่ไดลงทะเบียนเรียนไวไมนอยกวารอย ละ ๘๐ ของเวลาเรียนทั้งหมด ในภาคการศึกษานั้นจึงจะมีสิทธิเขาสอบในรายวิชานั้น นิสิตผูมีเวลาเรียนในรายวิชาใดไมครบเกณฑกําหนดดังกลาว และมิไดรับอนุมัติจาก คณบดี จะไดระดับ F ในรายวิชานั้นและใหนํามาคํานวณคาระดับเฉลี่ยดวย ขอ ๓๓ การประเมินผลการศึกษา ระบบการประเมินผลการศึกษาในแตละรายวิชานั้นใหมีผลการศึกษาระดับ (Grade) และคาระดับ (Grade-Point) ผลการศึกษา ระดับ คาระดับ ดีเยี่ยม(Excellent) A ๔.๐ ดีมาก (Very Good) B+ ๓.๕ ดี (Good) B ๓.๐ คอนขางดี(Very Fair) C+ ๒.๕ พอใช (Fair) C ๒.๐ คอนขางพอใช (Quite Fair) D+ ๑.๕ อาน (Poor) D ๑.๐ ตก (Failed) F ๐ ทั้งนี้ เกณฑคะแนนต่ําสุดที่ถือวาผานในรายวิชานั้น ๆ คือ ระดับ D ขอ ๓๔ การใหระดับ F ใหกระทําในกรณีใดกรณีหนึ่ง ดังตอไปนี้ ๓๔.๑ นิสิตเขาสอบและสอบตก ๓๔.๒ นิสิตขาดสอบโดยไมไดรับอนุมัติจากคณบดีหรือผูอํานวยการ วิทยาลัย ๑ การประชุมสัมมนาระบบทะเบียนนิสิต, เอกสารประกอบการประชุมโครงการประชุมสัมมนา ระบบทะเบียน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ต. ลําไทร อ. วังนอย จ. พระนครศรีอยุธยา, (๑-๓ กันยายน ๒๕๕๑), หนา ๒๒.
- 52. ๔๓ ๓๔.๓ นิสิตไมมีสิทธิเขาสอบ ตามขอ๓๒ ๓๔.๔ นิสิตขอถอนรายวิชาในกรณีอื่น นอกจากที่ระบุไวในขอ ๒๔.๒๔ ๓๔.๕ นิสิตไมแกผลการศึกษาที่ไมสมบูรณ(I) ตามกําหนดเวลาที่ระบุไว ในขอ ๓๗ วรรค ๒ ๓๔.๖ นิสิตกระทําผิดระเบียบการสอบไลและไดรับการตัดสินใหสอบ ตก ขอ ๓๕ นอกจากการวัดผลเปนระดับตามขอ ๓๓ แลว รายงานผลการศึกษาอาจแสดง ไดดวยลักษณอื่นอีกดังนี้ สัญลักษณ ผลการศึกษา I (Incomplete) ไมสมบูรณ S (Satisfactory) สอบไดไมกําหนดระดับ U (Unsatisfactory) สอบตกไมกําหนดระดับ W (Withdrawn) ถอนรายวิชาที่ศึกษา Au (Audit) ศึกษาโดยไมนับหนวยกิต ขอ ๓๖ ในการศึกษารายวิชาตามหลักสูตรวิชาพื้นฐานทั่วไปของมหาวิทยาลัย หรือ รายวิชา ซึ่งมีลักษณะเชนเดียวกับวิชาพื้นฐานทั่วไปของมหาวิทยาลัย อาจมีการวัดผลโดยไมมีคา ระดับก็ได และใหแสดงผลการศึกษาโดยใชสัญลักษณ S หรือ U รายวิชาใดซึ่งมีลักษณะเชนเดียวกับรายวิชาพื้นฐานทั่วไปของมหาวิทยาลัยตามความใน วรรค กอนใหเปนไปตามประกาศของมหาวิทยาลัย ขอ ๓๗ การใหสัญลักษณ I สําหรับรายวิชาใดรายวิชาหนึ่ง ใหกระทําไดในกรณีใด กรณีหนึ่ง ดังตอไปนี้ ๓๗.๑ นิสิตไมสงงานมอบหมายหรือไมเขาทดสอบยอยใหครบเกณฑ ตามกําหนดที่อาจารยผูสอบวิชานั้นสั่งหรือดําเนินการในภาคการศึกษา ๓๗.๒ นิสิตปวยไมอาจกระการสอบระหวางการสอบรายวิชานั้น โดยมี ใบรับรองแพทยมาแสดงตอมหาวิทยาลัย ๓๗.๓ นิสิตขาดสอบโดยไมไดรับอนุมัติ จากคณบดีหรือผูอํานวยการ วิทยาลัย หรือดวยเหตุสุดวิสัยบางประการ ซึ่งทําใหนิสิตนั้นยังปฏิบัติงานที่ไดรับมอบหมายสําหรับ รายวิชานั้นไมสมบูรณ และอาจารยผูสอนเห็นวาไมสมควรประเมินผลการศึกษาขั้นสุดทายของ นิสิตผูนั้น
- 53. ๔๔ ในกรณีดังกลาวตามขอ ๓๗.๑ และ๓๗.๓ นิสิตจะตองทําการสอบและปฏิบัติงานที่ ไดรับมอบหมายจากอาจารยผูสอนใหเรียบรอยเพื่อใหผลการศึกษาที่สมบูรณ อยางชาภายใน ๑๕ วัน หลังจากวันลงทะเบียนรายวิชาในภาคการศึกษาปกถัดไป มิฉะนั้นสัญลักษณ I จะถูกปรับเปน F ทันที นิสิตที่ไดรับผลการศึกษาสมบูรณตามเงื่อนไขในวรรคแรก จะไดระดับคะแนนไมสูง กวา C เวนแตนิสิตผูนั้นจะมีประวัติการเรียนเปนพิเศษ และผลไมสมบูรณ (I) นั้นเกิดเนื่องมาแต เหตุสุดวิสัย อาจใหไดรับระดับสูงกวา C ไดทั้งนี้ใหอยูในดุลพินิจของอาจารยผูสอนหรืออาจารยที่ ปรึกษา และคณะกรรมการประจําคณะหรือคณะกรรมการประจําวิทยาลัยพิจารณารวมกันอนุมัติ ขอ ๓๘ การใหสัญลักษณ S จะใหเฉพาะรายวิชาซึ่งนิสิตสอบไดและหลักสูตรระบุวา เปน รายวิชาที่นิสิตตองเรียนและสอบใหไดโดยไมกําหนดระดับ ขอ ๓๙ การใหสัญลักษณ U จะใหเฉพาะรายวิชาที่นิสิตสอบตกและหลักสูตรระบุวา เปนรายวิชาที่นิสิตตองเรียนและสอบใหไดโดยไมกําหนดระดับในกรณีนี้นิสิตตองลงทะเบียนเรียน ใหม จนกวาจะสอบไดสัญลักษณ S ขอ ๔๐ การใหสัญลักษณ Au ใหกระทําเฉพาะรายวิชาที่นิสิตไดลงทะเบียนไวและแจง ความ จํานงในวันลงทะเบียนวาเรียนโดยไมนับหนวยกิตและไมประสงคจะใหการวัดผล ขอ ๔๑ การใหสัญลักษณ W ใหกระทําในเฉพาะรายวิชาในกรณีที่ระบุไวในขอ ๒๘.๒ ขอ ๔๒ นิสิตที่ผลการสอบในรายวิชาใดไมต่ํากวาระดับ D ใหถือวาสอบไดในรายวิชา นั้น ยกเวนในรายวิชาที่หลักสูตรกําหนดวาจะตองไดใหสูงกวาระดับ D หากรายวิชาที่สอบตกเปนวิชาบังคับในหลักสูตร นิสิตจะตองลงทะเบียนเรียนวิชานั้น จนสอบไดตามหลักเกณฑที่กําหนดไวในวรรคแรก หากรายวิชาที่สอบตกเปนวิชาเลือก นิสิตอาจลงทะเบียนเรียนซ้ําในรายวิชานั้น หรืออาจ ลงทะเบียนเรียนวิชาอื่นแทนก็ได ขอ ๔๓ รายวิชาใดที่นิสิตสอบไดสูงกวาระดับDไมมีสิทธิลงทะเบียนในรายวิชานั้นอีก สวนรายวิชาที่นิสิตลงทะเบียนโดยไมนับหนวยกิต (Audit) นิสิตอาจจะลงทะเบียนเรียนอีกก็ได ขอ ๔๔ การนับหนวยกิตสะสมใหนับรวมเฉพาะหนวยของรายวิชาที่นิสิตสอบไดตาม เกณฑขอ ๓๘ และขอ ๔๒ เทานั้น ๔๔.๑ ในกรณีที่นิสิตลงทะเบียนเรียนรายวิชาใดมากวาครั้งหนึ่งใหนับ จํานวนของหนวยกิตของรายวิชานั้นไปคิดเปนหนวยกิตสะสมไดเพียงครั้งเดียว
- 54. ๔๕ ๔๔.๒ ในกรณีที่นิสิตลงทะเบียนเรียนวิชาที่ระบุไววาเปนวิชาที่เทียบเทา นั้น ใหนับหนวยกิตเฉพาะรายวิชาใดรายวิชาหนึ่งเทานั้นเปนหนวยกิตสะสม ขอ๔๕ ใหมีการประเมินผลการศึกษาเมื่อสิ้นสุดการศึกษาทุกภาค โดยคํานวณหาคา ระดับเฉลี่ย (Semester Grade Point Average = SGPA) และใหคิดคาระดับเฉลี่ยสําหรับรายวิชา ทั้งหมด ทุกภาคการศึกษาตั้งแตเริ่มเปนนิสิตถึงภาคการศึกษาปจจุบัน คานั้นเรียกวา คาระดับเฉลี่ย สะสม (Cumulative Grade Point Average = CUM GPA) ขอ ๔๖ การคิดคาระดับเฉลี่ยประจําภาค คํานวณไดจากการนําผลบวกของผลคูณ ระหวางคาระดับตอหนวยกิตกับจํานวนหนวยกิตของแตละรายวิชาที่ลงทะเบียนในภาคการศึกษา นั้นตั้งแลวหารดวยหนวยกิตทั้งหมดที่ลงทะเบียนไวในภาคการศึกษานั้น ขอ ๔๗ การคิดคาระดับเฉลี่ยสะสม (CUM GPA) คํานวณไดจากการนําผลบวกของผล คูณระหวางคาระดับตอหนวยกิตกับจํานวนหนวยกิตของแตละรายวิชาที่ลงทะเบียนไวทั้งหมดตั้ง แลวหาร ดวยจํานวน หนวยกิตทั้งหมดที่ไดลงทะเบียนไวไมวารายวิชานั้นจะซ้ํากันหรือแทนกันก็ ตาม ขอ ๔๘ รายวิชาใดที่มีรายงานผลการศึกษาเปนสัญลักษณ I, S, W, Au จะไมนํามา คํานวณหาคาระดับเฉลี่ย ตามขอ ๔๖ และขอ ๔๗ ขอ ๔๙ การหาคาระดับเฉลี่ยใหคิดทศนิยมสองตําแหนงไมปดเศษ ๒.๕ วิธีการกําหนดปฏิบัติวิปสสนากรรมฐาน กิจเบื้องตนกอนปฏิบัติกรรมฐาน ๒.๕.๑ สถานที่ สถานบันเปนสวนหนึ่งของการปฏิบัติซึ่งเปนประโยชนเกื้อกูลหรือเหมาะแกการปฏิบัติ ธรรมและทําใหจิตเปนสมาธิไดงาย “ที่อยูอันเปนที่สบาย ไมใกลทางสัญจรไปมา ไมใกลบอน้ํา อัน จะเกิดความรําคาญจากผูคนไปมาจอแจพูดจากันจอกแจกไมขาดสาย แตควรเปนสถานที่ที่วิเวก สงัดจากสิ่งที่รบกวนความสงบ และมีรั้วรอบขอบชิด ไมตองหวงเรื่องคนราย”๑ ในคัมภีรวิสุทธิ มรรค กลาวถึงสถานที่ไววา ๑) สถานที่ประกอบดวยเหตุ ๕ คือ ไมมีคนพลุกพลาน ไมมียุงรบกวน มีรั้ว รอบชิด มีถานที่จงกรม เปลี่ยนอิริยาบถ มีอากาศพัดผาน และมีน้ําใช น้ํารับประทานสะดวก ๑ http://www.geocities.com/southBeach/Terrace/4587/9page21-30.htm#palipot10
- 55. ๔๖ ๒) สถานที่แสวงหาอาหารได ไมเปนที่กันดาร ๓)สถานที่ประกอบดวยกถาวัตถุ ๑๐ ๔) สถานที่บริบูรณดวยโภชนาหาร ๕) สถานที่ที่มี ดิน ฟา อากาศ ความรอน ความหนาวเปนที่เหมาะแกการ ปฏิบัติ ๖) สถานที่ที่มีผูสามารถแสดงกถาวัตถุ ๗) สถานที่ที่สะดวกการปฏิบัติเหมาะสมในการเคลื่อนไหวและเดินจงกรม ไดสะดวก ๒.๕.๒ การละปลิโพธ ผูปรารถนาที่จะเจริญกัมมัฏฐาน จะเปน สมถกัมมัฏฐานหรือวิปสสนากัมมัฏฐาน ก็ตาม เบื้องตนจะตองตัด ปลิโพธ คือเครื่องกังวลใจตาง ๆ อันเปนสิ่งที่ทําให หวงใย เปนกังวล ไมสงบ ระงับ ไมสามารถที่จะตั้งมั่นอยูในอารมณกัมมัฏฐานนั้น ๆ ได ปลิโพธ มี ๑๐ ประการ คือ ๑) อาวาสปลิโพธ หวงที่อยูที่อาศัย เชน เปนภิกษุก็หวงไปวา ถาไปเจริญ กัมมัฏฐานเสีย ก็จะมีภิกษุอื่นมาอยูกุฏิแทน เมื่อกลับไปก็จะไมมีที่อยู มิฉะนั้นก็เกรงไปวา ฝนจะรั่ว ปลวกจะขึ้น ๒) กุลปลิโพธ หวงบริวารวานเครือ ตลอดจนผูอุปถัมภ ผูอุปฏฐาก เกรงวา จะหางเหินขาดตอนกันไปเสีย ๓) ลาภปลิโพธ หวงรายได เกรงวาลาภผลที่ตนเคยไดอยู จะลดนอยหรือ เลื่อนลอยไปเลย ๔) คณปลิโพธ หวงพวกพอง ลูกนอง ลูกศิษย และมิตรสหายที่เคยสั่งสอน ชวยเหลือ พึ่งพาอาศัยกันอยู ๕) กัมมปลิโพธ หวงการงานที่กําลังทําคางอยู หรือที่จะลงมือทําในเร็ววันนี้ เชน ปลูกบาน ปลูกเรือนขุดบอ กอศาลา สรางโบสถ วิหารการเปรียญ เปนตน ๖) อัทธานปลิโพธ หวงการเดินทางไกล กะไววาจะไปโนนไปนี่ ตองมีเวลา เตรียมตัว เตรียมขาวของทองเงินตาง ๆ ๗) ญาติปลิโพธ หวงพอแม ลูกเมีย พี่นอง ครูบาอาจาารย จะขาดผู ปรนนิบัติ หรือผูปกครองดูแลอุมชู ๘) อาพาธปลิโพธ หวงวากําลังไมสบายอยู หรือฤดูนี้เคยไมสบาย เกรงวา จะเกิดเจ็บปวยขึ้น กลัวจะเปนลมเปนไขตาง ๆ นานา
- 56. ๔๗ ๙) คันถปลิโพธ หวงการศึกษาเลาเรียนถาไปเจริญกัมมัฏฐานเสียเกรงวาจะ เรียนไมทันเขา สูเขาไมไดถาเปนครูอาจารย ก็หวงการสอนศิษย ๑๐) อิทธิปลิโพธ หวงการแสดงอิทธิฤทธิตาง ๆ อันการแสดงฤทธิหรือ อภินิหารตาง ๆ นั้นจําเปนตองบริหารอยูเนือง ๆ ตองหมั่นอบรมสมาธิใหมั่นคงอยูเสมอ ถาละทิ้ง ไปนานนัก อาจเสื่อมไปจนไมสามารถแสดงฤทธิ์ได ๒.๕.๓ การเลือกกัลยาณมิตรหรืออาจารย การเลือกกัลยาณมิตรนับวาเปนบุคคลที่สําคัญยิ่งที่จะชี้ทางผิดและถูกใหแกศิษย และ ตองประกอบดวยคุณของกัลยาณมิตร ดังที่ปรากฏหลักฐานแสดงไววา ๑) ปโย เปนผูมีศีลเปนที่รัก นาเลื่อมใส ๒) ครุ เปนผูมีใจหนักแนน ควรเคารพนับถืออยางยิ่ง ๓) ภาวนีโย เปนผูไดฝกฝนอบรมตนมาดีแลวทั้งการเรียนการปฏิบัติ เพียบพรอมไปดวยศีลาจารวัตรอันดีงาน ๔) วตฺตา เปนผูสามารถชี้แจงแสดงแนวทางแหงการปฏิบัติไดดีและ ถูกตอง ๕) วจนกฺขโม เปนผูมีความอดทนตอการแนะนําสั่งสอนศิษย ถาไมเขาใจก็ พยายามสอนใหเขาใจ ตามแนวทางแหงการปฏิบัติ และอดทนตอการกลาวลวงเกินของศิษยและ ผูอื่นไมหวั่นไหว ๖) คมฺภีรฺจ กถํ กตฺตา สามารถแสดงวิปสสนาภูมิ ทั้งวิธีอันดับและวิธี สันโดษ ใหผูปฏิบัติเขาใจได ๗) โน จฏฐาเน นิโยชเย บอกทางถูกให คืออาจารยทราบสิ่งที่เปน ประโยชนและไมใชประโยชนของศิษย ดวยปญญาตามความเปนจริง๑ ๒.๕.๔ ขอหามและขอปฏิบัติในการปฏิบัติวิปสสนากรรมฐาน ขอที่ควรหามในเวลาปฏิบัติธรรมสําหรับผูปฏิบัติ มีดังนี้ คือ ๑) หามไมใหหยุดพักการปฏิบัติ เวนไวแตเผลอหรือหลับ ๒) หามพูดกับคนภายนอก นอกจากอาจารยผูสอนกัมมัฏฐาน ถาจําเปน จะตองพูดกับคนภายนอกก็พูดแตนอย ดวยอาการสํารวม ๑ องฺ. สตฺตก, ๒๓/๓๔/๓๓; ขุ.ธ. ๒๗/๑๗/๗๔.
- 57. ๔๘ ๓) หามทํากิจเล็ก ๆนอย ๆ ที่ไมจําเปน เชนอานหนังสือ เขียนหนังสือเปน ตน ๔) หามนอนหลับกลางวัน กลางคืนนอนนอย เพียรมาก ๕) หามของเสพติดทุกชนิด ๖) หามพูดคุยกับผูปฏิบัติดวยกัน และพึงตั้งอยูในหลัก ๓ ประการคือ ๗) อุปนิสสยะ ไมอยูปราศจากอาจารย ๘) อารักขะ รักษากัมมัฏฐานที่อาจารยให ๙) อุปนิพทธะ ผูกจิตไวในสิตปฏฐานทั้ง ๔ และตั้งอยูในอปณณกปฏิทาทั้ง ๓ คือ (๑) สํารวมอินทรีย ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ (๒) โภชเน มัตตัญุตา รูจักประมาณในการบริโภค (๓) ชาคริยานุโยค ประกอบความเพียรเพื่อจะชําระใจใหหมดจด ไมเห็นแกนอนมากนัก ๒.๕.๕ วิธีสมาทานกรรมฐาน ผูจะเขาปฏิบัติวิปสสนากัมมัฏฐานควรทราบกิจเบื้องตนใหเขาใจกอน คือ ๑) ควรตัดปลิโพธ คือตัดความหวงใย ความกังวลกับภารกิจตาง ๆ ใหหมด ไป ๒) ในวันที่จะเขาปฏิบัติวิปสสนากัมมัฏฐาน ใหจัดเตรียมดอกไมธูปเทียน ไป ถวายสักการะตอพระอาจารยผูใหพระกัมมัฏฐาน ๓) จุดเทียน ธูป บูชาพระรัตนตรัย ๔) ถาหากวาผูที่จะสมาทานเปนพระภิกขุ ใหแสดงอาบัติกอน ถาหากวา เปนอุบาสก อุบาสิกา ใหสมาทานศีล ๕) มอบกายถวายชีวิตตอพระรัตนตรัย โดยการกลาว ดังนี้ อิมาหัง ภะคะวา อัตตะภาวัง ตุมหากัง ปริจจะชามิฯ คําแปล ขาแตสมเด็จพระผูมิพระภาคเจา ขาพระองค ขอมอบกายถวายชีวิต ตอพระรัตนตรัย คือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ ๖) มอบกายถวายตนตอพระอาจารย โดยการกลาว ดังนี้ อิมาหัง อาจริยะ อัตตะภาวัง ตุมหากัง ปริจจะชามิ ฯ
- 58. ๔๙ คําแปล ขาแตพระอาจารยผูเจริญ ขาพระเจาขอมอบกายถวายตนตอครูบา อาจารย เพื่อเจริญวิปสสนากัมมัฏฐาน ๗) ขอพระกัมมัฏฐาน โดยการกลาว ดังนี้ นิพพานัสสะ เม ภันเต สัจฉิกะระณัตถายะ กัมมัฏฐานัง เทหิ ฯ ๘) คําแผเมตตา อะหัง สุขิโต โหมิ, นิททุกโข โหติ, อะเรโร โหมิ, อัพยาปชโฌ โหมิ, อนีโฆ โหมิ, สุขี อัตตานัง ปะริหะรามิฯ คําแปล ขอใหขาเจาถึงความสุข ปราศจากความทุกข ไมมีเวร ไมมีภัย ไม มีความเบียดเบียนซึ่งกันและกัน ไมมีความลําบาก ไมมีความเดือนรอน ขอใหมีความสุข รักษาตน อยูเถิด สัพเพ สัตตา สุขิตา โหนตุ, นิททุกขา โหนตุ, อะเวรา โหนตุ, อัพ ยาปชฌา โหนตุ, อนีฆา โหนตุ ฯ คําแปล ขอใหสัตวทั้งหลายทุกตัวตน ตลอดจนเทพบุตรเทพธิดาทุกองค พระภิกขุ-สามเณรและผูปฏิบัติพระกัมมัฏฐานทุก ๆ ทาน จงเปนผูมีความสุข ปราศจากความทุกข ไมมีเวร ไมมีภัย ไมมีความเบียดเบียนซึ่งกันและกัน ไมมีความลําบาก ไมมีความเดือดรอน ขอใหมี ความสุข รักษาตนอยูเถิด ฯ อุทธุวัง เม ชีวิตัง, ธุวัง มะระณัง, อะวัสสัง มะยา มะริตัพพัง, มะระณะ ปะริโย สานัง เม ชีวิตัง, ชีวิตะเมวะ อะนิยะตัง, มะระณัง นิยะตัง ฯ คําแปล ชีวิตเราเปนของไมยั่งยืน ความตายเปนของยั่งยืน เราจะตองตาย แน เพราะวาชีวิตเรามีความตายเปนที่สุด ชีวิตเปนของไมแนนอน ความตายเปนของแนนอน เปน โชคอันดีที่เราไดเขามาปฏิบัติวิปสสนากัมมัฏฐาน ในโอกาสบัดนี้ไมเสียทีที่ไดเกิดมาพบพระบวร พระพุทธศาสนาฯ ๙) ตั้งสัจจะอธิษฐานตอพระรัตนตรัย และปฏิญาณตอครูบาอาจารยโดย กลาวดังนี้ เยเนวะ ยันติ นิพพานัง พุทธา เตสัญจะ สาวะกา เอกายเนนะ มัคเคนะ สติปฏฐานะสัญญินา ฯ คําแปล พระพุทธเจาและเหลาพระอริยสาวก ไดดําเนินไปสูพระนิพพาน ดวยหนทางนี้ อันเปนทางสายเอก ซึ่งนักปราชญบัณฑิตทั้งหลายรูทั่วกันแลว วาไดแกสติปฏฐาน ๔ ขาพเจา ขอตั้งสัจจะอธิษฐานตอพระรัตนตรัย และปฏิญาณตนตอครูบาอาจารยวา ตั้งแตนี้ตอไป
- 59. ๕๐ ขาพเจาจะตั้งอกตั้งใจประพฤติปฏิบัติจริง ๆ เทาที่ตนสามารถเทาที่ตนจะมีโอกาสปฏิบัติได เพื่อใหไดบรรลุมรรค ผล นิพพาน เจริญรอยตามพระพุทธองคทาน อิมายะ ธัมมานุธัมมะปะฏิปตติยา ระตะนัตตะยัง ปูเชมิฯ คําแปล ขาพเจาขอบูชาพระรัตนตรัย ดวยการปฏิบัติธรรมใหสมควรแก มรรค ผล นิพพานนี้ ดวยสัจจะวาจาที่กลาวอางมานี้ ขอใหขาพเจาไดบรรลุ มรรค ผลนิพพาน ดวยเทอญฯ ๑๐) สวดพุทธคุณ ธรรมคุณ สังฆคุณ ๑๑) ถาอยูในปา อยูในถ้ํา ใหสวดมนต บทกรณีเมตตสูตร บทขันธปริตร บทอาฏานาฏิยสูตร ฯ ๒.๕.๖ ขั้นปฏิบัติกรรมฐาน ๑) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๑ (๑) เวลานั่งใหกําหนดที่ทอง ซึ่งพองขึ้นในเวลาหายใจเขาและยุบลงใน เวลาหายใจออก นึกอยูในใจวา พองหนอ ยุบหนอ ตามจังหวะที่ทองพองและยุบ (๒) เวลานอน ใหกําหนดที่ทองวา พองหนอ ยุบหนอ เชนเดียวกัน (๓) เวลายืนใหกําหนดวา ยืนหนอ ยืนหนอ ยืนหนอ (๔) เวลาเดินจงกรม ใหกําหนดเปนระยะ คือ ขณะกาวเทาซายใหกําหนดวา ซายยางหนอ ตาเพงดูปลายเทา เมื่อเดินไปจนสุดที่จงกรมจะกลับ ใหยืนกําหนดวา ยืนหนอ ยืน หนอ ยืนหนอ ตอจากนั้นใหกลับตัว ในขณะกลับตัว ใหกําหนดวา กลับหนอ กลับหนอ เมื่อกลับ แลวยืนอยูใหกําหนดวา ยืนหนอ ยืนหนอ ยืนหนอ เมื่อเดินจงกรมตอไปใหกําหนดเหมือนเดิมอีก เดินไปจนสุดที่กําหนดไว ๒) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๒ (๑) เวลานั่งใหกําหนดเปน ๓ ระยะคือ พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ (๒) เวลานอนใหกําหนดเปน ๓ ระยะ คือพองหนอ ยุบหนอ นอนหนอ (๓) เวลายืนใหกําหนดวา ยืนหนอ ยืนหนอ จนกวาจะเดินหรือนั่ง (๔) เวลาเดิน ใหทําตามแบบฝกหัดที่ ๑ ประมาณ ๓๐ นาที กอนแลวให เปลี่ยนวิธีกําหนดใหม คือขณะกาวเทาขวาหรือซายไปใหกําหนดเปน ๒ ระยะวา ยกหนอ เหยียบ หนอ ประมาณ ๑ ชั่วโมง ๓) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๓
- 60. ๕๑ (๑) เวลานั่ง ใหกําหนดเปน๔ ระยะ คือ พองหนอ ยุบหนอ ถูกหนอ เพงใจ จดตรงที่ถูกนั้นเปนรูปกลมประมาณเทาเหรียญ ๑ บาทใหจิตจดจออยูตรงนั้น (๒) เวลานอนใหกําหนดเปน ๔ ระยะคือ พองหนอ ยุบหนอ นอนหนอ ถูกหนอ (๓) เวลาเดิน ใหกําหนดตามแบบฝกหัดที่ ๑ – ๒ – ๓ กอนประมาณแบบ ละ ๒๐ นาที แลวใหเปลี่ยนวิธีกําหนดใหม คือขณะกาวขวาหรือซายไป ใหกําหนดเปน ๔ ระยะวา ยกสนหนอ ยกหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๓๐ นาที (๔) ใหกําหนดวา ขวายางหนอ ซายยางหนอ ประมาณ ๒๐ นาที (๕) ใหกําหนดวา ยกหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๒๐ นาที (๖) ใหกําหนดวา ยกหนอ ยางหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๒๐ นาที ๔) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๔ (๑) เวลานั่ง ใหกําหนดเปน ๔ ระยะ คือ พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูก หนอ เหมือนแบบที่ ๓ แตมีพิเศษออกไปอีกเฉพาะบทที่วาถูกหนอคือ กําหนดใหกําหนดซ้ําหลาย ๆ เที่ยว เชน พองหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ ๆ (๒) เวลานอนใหกําหนดเปน ๔ ระยะคือ พองหนอ นอนหนอ ถูกหนอ (๓) เวลายืนใหกําหนดวา ยืนหนอ ยืนหนอ ยืนหนอ (๔) เวลาเดิน ใหกําหนดตามแบบฝกหัดที่ ๑-๒-๓ กอน ประมาณแบบละ ๒๐ นาทีแลวใหเปลี่ยนวิธีกําหนดใหม คือ ขณะกาวขวาหรือซายไป ใหกําหนดเปน ๔ ระยะวา ยก สนหนอ ยกหนอ ยางหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๓๐ นาที - ใหกําหนดวาขวายางหนอ ซายยางหนอ ประมาณ ๒๐ นาที - ใหกําหนดวายกหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๒๐ นาที - ใหกําหนดวายกหนอ ยางหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๒๐ นาที - ใหกําหนดวายกสนหนอ ยกหนอ ยางหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๓๐ นาที ๕) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๕ (๑) เวลานั่ง ใหกําหนดเปน ๔ ระยะ คือ พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูก หนอ กายถูกที่ไหนใหกําหนดที่จุดนั้น เชน (๒) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง กนกบซายถูกหรือ สัมผัสกับพื้น
- 61. ๕๒ (๓) พองหนอ ยุบหนอนั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง กนกบขวาถูกหรือสัมผัส กับพื้น (๔) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง เขาขวาถูกหรือสัมผัสกับ พื้น (๕) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง เขาซายถูกหรือสัมผัสกับ พื้น (๖) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง ตาตุมขวาถูกหรือ สัมผัสกับพื้น (๗) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง ตาตุมซายถูกหรือสัมผัส กับพื้น (๘) เวลานอน ใหกําหนดเปน ๔ ระยะ เชนเดียวกัน (๙) เวลายืน ใหกําหนดวา ยืนหนอ ยืนหนอ เวลาเดิน ใหกําหนดแบบฝกหัด ที่ ๑-๒-๓-๔ แบบละ ๒๐ นาที แลวใหเปลี่ยนวิธีกําหนดใหม คือขณะกาวเทาขวาหรือซายไป ให กําหนด เปน ๕ ระยะวา ยกสนหนอ ยกหนอ ยางหนอ ลงหนอ ถูกหนอ ประมาณ ๒๐ นาที ดัง ตัวอยางนี้ คือ - ใหกําหนดวาขวายางหนอ ซายยางหนอ ประมาณ ๒๐ นาที - ใหกําหนดวายกหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๒๐ นาที - ใหกําหนดวายกหนอ ยางหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๒๐ นาที - ใหกําหนดวายกสนหนอ ยกหนอ ยางหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๒๐ นาที - ใหกําหนดวา ยกสนหนอ ยกหนอ ยางหนอ ลงหนอ ถูกหนอ ประมาณ ๒๐ นาที ๖) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๖ (๑) เวลานั่งใหกําหนดดังนี้ คือ (๒) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง กนกบขวาถูกหรือสัมผัส กับพื้น (๓) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง กนกบซายถูกหรือสัมผัส กับพื้น (๔) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึงเขาขวาถูกหรือสัมผัส กับพื้น
- 62. ๕๓ (๕) พองหนอ ยุบหนอนั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึงเขาซายถูกหรือสัมผัส กับพื้น (๖) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง ตาตุมซายถูกหรือ สัมผัสกับพื้น (๗) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง ตาตุมขวาถูกหรือ สัมผัสกับพื้น (๘) พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ หมายถึง จี้ไปตามตัว เปนแหง ๆ ไป (๙) เวลานอน ใหกําหนดดังนี้คือ พองหนอ ยุบหนอ นอนหนอ ถูกหนอ (๑๐) เวลายืน ใหกําหนดวายืนหนอ ยืนหนอ ยืนหนอ (๑๑) เวลาเดิน ใหกําหนดวาดังนี้คือ - ใหกําหนดวาขวายางหนอ ซายยางหนอ ประมาณ ๕ นาที - ใหกําหนดวายกหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๕ นาที - ใหกําหนดวายกหนอ ยางหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๑๐ นาที - ใหกําหนดวายกสนหนอ ยกหนอ ยางหนอ เหยียบหนอ ประมาณ ๑๐ นาที - ใหกําหนดวา ยกสนหนอ ยกหนอ ยางหนอ ลงหนอ ถูกหนอ ประมาณ ๑๐ นาที - ใหกําหนดเพิ่มใหมเปน ๖ ระยะ วา ยกสนหนอ ยกหนอ ยาง หนอ ลงหนอ ถูกหนอ กดหนอ ประมาณ ๒๐ นาที ๗) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๗ (๑) เมื่อเดินจงกรมไปสุดทางแลว หยุดยืนจะหันกลับ เวลาหยุดให กําหนดวา อยากหยุดหนอหยุดหนอ เวลากลับใหกําหนดวา อยากจะกลับหนอ อยากจะกลับหนอ เมื่อกลับใหกําหนดวา กลับหนอ กลับหนอ เวลายืนอยูใหกําหนดวา ยืนหนอ ยืนหนอ แลวจึงเดิน และกําหนดเหมือนตัวอยางดังนี้ คือ (๒) เวลาจะเหลียวซายหรือขวาเปนตน ใหกําหนดวา อยากเหลียวหนอ ขณะเหลียวใหกําหนดวา เหลียวหนอ (๓) เวลาจะคู จะเหยียด ใหกําหนดวา อยากคูหนอ อยากเหยียดหนอ ขณะคูหรือเหยียด ใหกําหนดวา คูหนอ ๆ เหยียดหนอ ๆ
- 63. ๕๔ (๔) เวลาจะจับสิ่งของตาง ๆเชน ผานุง ผาหม บาตร ถวย เปนตน ให กําหนดวา เห็นหนอ อยากจับหนอ ขณะยื่นมือไปใหกําหนดวา ถูกหนอ ขณะจับใหกําหนดวา จับ หนอ จับหนอ ขณะจับของแลวหยิบยกมา ใหกําหนดวา มาหนอ มาหนอ เปนตน (๕) เวลาจะบริโภคอาหาร ดื่ม เคี้ยว ใหกําหนดทํานองเดียวกัน ตัวอยาง เชน - ขณะเห็นอาหาร ใหกําหนดวา เห็นหนอ ๆ - ขณะอยาก ใหกําหนดวา อยากหนอ ๆ - ขณะยื่นมือไปใหกําหนดวา ไปหนอ ๆ - ขณะมือถูก ใหกําหนดวาถูกหนอ ๆ - ขณะจับ ใหกําหนดวา จับหนอ ๆ - ขณะยกขึ้น ใหกําหนดวา ยกหนอ ๆ - ขณะอาปาก ใหกําหนดวา อาหนอ ๆ - ขณะถูกปาก ใหกําหนดวา ถูกหนอ ๆ - ขณะเคี้ยว ใหกําหนดวา เคี้ยวหนอ ๆ - ขณะกลืน ใหกําหนดวา กลืนหนอ ๆ - ขณะหมด ใหกําหนดวา หมดหนอ ๆ (๖) เวลาถายอุจจาระ ปสสาวะ ใหกําหนดวา อยากถายหนอ กําลังถายให กําหนดวา ถายหนอ ๆ (๗) เวลาจะเดิน ยืน จะหลับ ตื่น เปนตน ใหกําหนดวา อยากเดิน....เปน ตน ๘) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๘ (๑) ขณะเห็น ใหกําหนดวา เห็นหนอ ๆ (๒) ขณะไดยิน ใหกําหนดวา ไดยินหนอ ๆ (๓) ขณะไดกลิ่น ใหกําหนดวา ไดกลิ่นหนอ ๆ (๔) ขณะไดลิ้มรส ใหกําหนดวา รสหนอ ๆ (๕) ขณะกายถูกตอง ใหกําหนดวา ถูกหนอ ๆ (๖) ขณะคิด ใหกําหนดวา คิดหนอ ๆ ๙) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๙ (๑) ขณะที่นั่งกําหนดวา พองหนอ ยุบหนอ ถาทุกขเวทนาอยางใดอยาง หนึ่งเกิดขึ้น ใหหยุดกําหนดวา พองหนอ ยุบหนอ นั้นไวกอน แลวไปกําหนดทุกขเวทนาที่เกิดขึ้น
- 64. ๕๕ นั้น เชน เจ็บปวดเมื่อย เปนตน ใหกําหนดวา ปวดหนอ ๆ เมื่อยหนอ ๆ เจ็บหนอ ๆ ถาเวทนากลา ทนไมได ใหหยุดกําหนดเวทนานั้นเสีย กลับไปกําหนดวา พองหนอ ยุบหนอ ตอ ถา เวทนาไมหาย จึงพลิกหรือเปลี่ยนอิริยาบถ (๒) ถาความสบายเกิดขึ้น ใหกําหนดวา สบายหนอ ๆ (๓) เวลานอน เวลายืน ถาความสบาย หรือความไมสบาย หรือเฉย ๆ อยางใดอยางหนึ่งเกิดขึ้น ใหกําหนดไปตามอยางนั้นวา สบายหนอ ไมสบายหนอ เฉย ๆ หนอ ๑๐) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๑๐ (๑) ถาเกิดอยากไดอะไรขึ้น ใหกําหนดวา อยากไดหนอๆ หรือวาโลภะ หนอ ๆ (๒) ถานั่งนอนไมชอบ อยากจะลุกขึ้นหรือเห็นสิ่งใดสิ่งหนึ่งคิดสิ่งใดสิ่ง หนึ่งแลวไมชอบใจใหกําหนดวา ไมชอบหนอ ๆ หรือ (๓) ถางวงนอน ใหกําหนดวา งวงหนอ ๆ (๔) ถาจิตฟุงซาน ใหกําหนดวา ฟุงซานหนอ ๆ (๕) ถาสงสัย ใหกําหนดวา สงสัยหนอ ๆ (๖) ถาความโลภ ความโกรธ ความฟุงซาน ความสงสัยเปนตนปราศจาก ไปใหกําหนดรูเชนกัน (๗) เวลาเดินจงกรม ถาจิตเกิดฟุงซานมาใหหยุดเดินแลวกําหนดวา ฟุง หนอ ๆ เมื่อความฟุงนั้นหายไปแลวจึงกลับมากําหนดตอไป ๑๑) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๑๑ (๑) ถาจิตยินดีตอรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ พึงรูวา เปนความยินดี ตอกามคุณทั้ง ๕ ใหกําหนดวา ยินดีหนอ ๆ (๒) เมื่อจิตคิดเบียดเบียนเกิดขึ้น พึงรูวา เปนโผฏฐัพพะ หรือ พยาบาท ให กําหนดโทสะหนอ ๆ หรือพยาบาทหนอ ๆ (๓) เมื่อจิตฟุงซาน รําคาญ เสียใจ พึงรูวาเปนอุทธัจจกุจจะ ใหกําหนดวา ฟุงซานหนอ ๆ (๔) เมื่อความสงสัยในรูปนาม ปรมัตถ บัญญัติ เกิดขึ้น พึงรูวา เปน วิจิกิจฉา ใหกําหนดวาสงสัยหนอ ๆ ๑๒) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๑๒ (๑) เวลานั่ง ใหกําหนดวา อยากนั่งหนอ ๆ แลวจึงคอย ๆ ยอตัวลงเปน ระยะ ๆ พรอมกับกําหนดวา นั่งหนอ ๆ จนกวาจะถึงพื้น กําหนด ใหประมาณ ๘-๙ – ๑๐ ระยะ
- 65. ๕๖ (๒) เมื่อกําหนด พองหนอยุบหนอ นั่งหนอ ถูกหนอ อยูเกิดคันขึ้น ให กําหนดวา คันหนอ ๆ เมื่อกําหนดแลวยังไมหายคัน อยากจะเกาใหกําหนดวา อยากเกาหนอ ๆ ขณะ เกา ใหกําหนดวา เกาหนอ ๆ เมื่ออาการคันหายไปแลวใหกําหนดหายหนอ ๆ ยุบหนอนั่งหนอ ถูก หนอตอไป ๑๓) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๑๓ วันที่ ๑ (๑)ใหตั้งอธิษฐานวา ถาธรรมวิเศษไดเกิดขึ้นในธันธสันดานแลว ขออยา ใหเกิดอีกถาธรรมวิเศษยังไมเกิดขึ้นขอใหเกิดขึ้น คือใหไดเห็นธรรมวิเศษภายใน ๒๔ ชั่วโมงนี้จะ เริ่มตั้งใจ อธิษฐานเวลาใดก็ไดแตตองไดถึง ๒๔ ชั่วโมง (๒) เมื่อตั้งใจอธิษฐานแลวใหเดินจงกรมกอนแลวกําหนดนั่งวา พอง หนอ ยุบหนอ ถูกหนอ เหมือนที่อธิษฐานมาแลวทําสลับกันไปจนถึง ๒๔ ชั่วโมง วันที่ ๒ เดินจงกรมแลว อธิษฐานวา ภายใน ๒๔ ชั่วโมงขอใหความเกิดดับใหมาก แลวกําหนด พองยุบตอไปตามที่เคยทํา ๑๔) ขั้นตอนฝกหัดที่ ๑๔ (๑) เดินจงกรมกอน แลวปฏิบัติตอไป (๒) ใหอธิษฐานคราวละ ๑ ชั่วโมงวา ขอใหอาการเกิดดับจนปรากฏขึ้น หลาย ๆ ครั้ง อยางต่ําที่สุดหนึ่งชั่วโมงตอ ๕ ครั้ง (๓) ถาภายใน ๑ ชั่วโมง อาการเกิดดับนั้นยังปรากฏชัดแจงและถี่ขึ้น อยางต่ํา ๑ ชั่วโมง ๕ ครั้งอยางสูง ๑ ชั่วโมงตอ ๖๕ ครั้ง เมื่อเปนเชนนี้ ใหลดเวลาอธิษฐานลงเพียง ๓๐ นาที (๔) ใหอธิษฐานโดยทํานองนั้น แลวลดไปจนถึง ๑๕- ๑๐- ๕ นาที ภายใน ๕ นาที อาการเกิดดับ อาจจะปรากฏขึ้นถึง ๖ ครั้ง หรือ ๑ ครั้งเปนอยางต่ํา (๕) นั่งใหได ๑ ชั่วโมงจึงเปลี่ยนอิริยาบถโดยมิใหลุกจากที่ (๖) ใหทําสลับกันไปอยางนี้จนครบ ๒๔ ชั่วโมง ๒.๕.๗ วิธีเดินจงกรม ในคัมภีรวิทสุทธิมัคค ประสงคแบงสวนกาวเทาออกไว ๖ สวน หรือ ๖ ระยะดังนี้ ๑) อุทฺทรณํ นามปาทสฺส ภูมิโต อุกฺขิปนํ - ยกเทาขึ้นจากพื้น เรียกวา อุทรณะ (ยก)
- 66. ๕๗ ๒) อติหรณํ นามปุรโต หรณํ – ยื่นเทาไปขางหนา เรียกวา อติหรณะ (ยาง) ๓) วีติหรณํ นาม ขาณุ กณฺฏกทีฆชาติอาทีสุ กิฺจิเทว ทิสฺวา อิโต จิโต จ ปาทสฺจรณํ – เมื่อเห็นตอเห็นหนามหรือเห็นทีฆชาติเปนตน อยางใดอยางหนึ่ง แลวกาวเทาไป ขางโนน ขางนี้ เรียกวา วีติหรณะ (ยาย หรือ ยั้ง) ๔) ไวสฺสชฺชนํ นาม ปาทสฺส โอโรปนํ– หยอนเทาลงต่ําเรียกวา ไวสสัช ชนะ(ลง) ๕) สนฺติกฺเขปนํ นาม ปฐวีตเล ฐปนํ – วางเทาลงพื้นดิน เรียกวา สันนิก เขปนะ (เหยียบ) ๖) นิรุมฺภนํ นาม ปาทุทฺธรณกาเล ปาทสฺส ปฐวิยา สทฺธึ อภินิปฺปฬนํ – กดเทาขางหนึ่งลงกับพื้นในเวลาจะยกเทาอีกขางหนึ่งขึ้น เรียกวา สันนิรุมภนะ (กด) ๒.๕.๘ วิธีเดินจงกรมเปนระยะ การปฏิบัติตามหลักสติปฏฐานโดยกําหนดใหเดินเปนระยะ หรือการสรางจังหวะ เริ่ม ตั้งแตเดินจงกรม ๑ ระยะ แลวจึงจงกรม ๒ ระยะ ๓ ระยะ ๔ ระยะ ๕ ระยะ และ ๖ ระยะ โดยมีวิธี ปฏิบัติดังนี้ ๒.๕.๙ ยืนกําหนด กอนเดินใหยืนตัวตรง วางเทาซายและเทาขวาตั้งชิดปลายเทาเสมอกัน มือทั้งสองไขวหลัง หรือกุมไวขางหนา หรือกอดอก ศีรษะตั้งตรง ทอดสายตาไปขางหนาระยะประมาณ ๑ วา หรือ ๔ ศอก โดยกําหนดในใจวา ยืนหนอ ๆ ๆ หมายรูวา ขณะนี้เรากํากลังยืน ๒.๖. เอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวของ ในการศึกษาทัศนคติที่เกี่ยวของกับเรื่องทัศนคติการจัดการเรียนการสอนในรายวิชา ธรรมะ ภาคปฏิบัติยังไมพบวามีผูทําการศึกษาโดยตรง แตผูวิจัยไดศึกษางานวิจัยที่เกี่ยวของทั้งใน เรื่องของทัศนคติและการจัดการเรียนการสอนโดยพิจารณาจากงานวิจัย เชน พระครูสังฆรักษไพบูลย นนศรีภักดิ์ ศึกษาวิจัยเรื่อง การปฏิบัติธรรมแบบพองหนอ- ยุบหนอที่มีผลตอการพัฒนาการเรียนของนิสิต กรณีศึกษา : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย พบวา ขอมูลเกี่ยวกับการคนควาการปฏิบัติธรรมแบบพองหนอ-ยุบหนอ นั้น นิสิตทุกรูปทราบประวัติความเปนมาของการปฏิบัติแบบพองหนอ-ยุบหนอ โดยสวนมากนิสิต
- 67. ๕๘ มีความรูพื้นฐานมากจากการจักการศึกษาของโรงเรียนพระปริยัติธรรม สายมัญศึกษา สวนมากเห็น วาการปฏิบัติแบบพองหนอ-ยุบหนอชวยสงเสริมใหนิสิตมีความอดทนมากขึ้น เกิดความเขาใจ อยากรูอยากเรียนในกิจกรรมกระบวนการการเรียนการสอนของผูมาถวายความรูเปนอยางมาก นิสิต มีสภาวะความพรอมทางดานจิตใจ สิ่งแวดลอมที่ดี สงเสริมใหเกิดความกระตือรือรนในรายวิชา เนื้อหามายิ่งขึ้น มีความมั่นใจตอกิจกรรมการเรียนการสอนมาก มีความวิริยะพากเพียรตอกิจกรรม การเรียนการสอนมากยิ่งขึ้น ผศ. บัญชา จําปารักษและคณะ ไดศึกษาวิจัยเรื่อง การประเมินประสิทธิภาพการสอน วิชาธรรมะภาคปฏิบัติตามการประเมินของพระนิสิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตอุบลราชธานี พบวา ๑. ประสิทธิภาพดานทางบริหาร สังเกตจากเอกสารประกอบการสอน และแผนการสอนโดยภาพรวมพบวา อยูในระดับดีมากมีนัยสําคัญทางสถิติ ๐.๐๕ พบวาทุก อาจารยสอนมีเอกสารประกอบการสอน แตยังขาดหลักวิชาการ ๒. ดานเอกสารคําสอน และแผนการสอน โดยภาพรวม พบวา อยูใน ระดับดีมาก มีนัยสําคัญทางสถิติ ๐.๐๕ แตเอกสารประกอบการสอนและเอกสารคําสอน เปนเอการ ที่ไมสมบูรณถูกตองตามหลักวิชาการ เพราะขาดหลักวิชาการ เชน ไมมีความนํา บทสรุป การอาง เชิงอรรถ และอางแทรกในแตละเรียบเรียง ๓. ดานวีดีทัศนพุทธประวัติโดยภาพรวมพบวาอยูในระดับนอยมากจาก ผูสังเกตการณสอน ทั้ง ๓ ครั้ง ปรากฏออกมาวา ไมมีอาจารยทานใดใชวีดีทัศนจึงไมมีประสิทธิภาพ การสอนดานนี้ ๔. ดานการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนพบวา การศึกษาสมาธิบริหาร จิต อยูในระดับดีมากที่สุด มีนัยทางสถิติ จากการสังเกตการณสอนทั้ง ๓ ครั้ง ปรากฏวามีอาจารยใช หลักสอนตามบรรยายและการฝกสมาธิบริหารจิตดีมาก ๕. ดานการสอนหลักวิปสสนากรรมฐานและสมถกรรมฐานพบวา อยูใน ระดับดีมากที่สุด สอนดานประสบการณ การนั่งสมาธิและเดินจงกรม โดยภาพรวมพบวาอยูใน ระดับดี ๖. ดานการนั่งสมาธิและเดินจงกรมโดยภาพรวมพบวา อยูในระดับดีจึง เปนที่พอใจของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตอุบลราชธานี นาเอาเปนตัวอยาง โรจน สุวรรณสุทธิ์และคณะ ไดทําการวิจัยเกี่ยวกับการฝกสมาธิชวยการศึกษา การศึกษามีผลสัมฤทธิ์เพียงไรกับนักศึกษาแพทย พบวา นักศึกษามีความตั้งใจเรียนมากขึ้นคิดเปน รอยละ ๖๒ รักในการเรียนมากขึ้นคิดเปนรอยละ ๓๑ การฝกสมาธิมีประโยชนกับการเรียนคิดเปน
- 68. ๕๙ รอยละ ๖๕ มีสวนนอยเพียงรอยละ ๖ ที่เบื่อการเรียน เมื่อดูผลสอบคะแนนเปนรายบุคคลในวิชา กายวิภาคศาสตร พบวา นักศึกษาที่ฝกสมาธิเรียนดีขึ้นมากกวานักศึกษาที่ไมฝกสมาธิและ พบวา นักศึกษาที่ฝกสมาธิมีความจําคลองแคลวในการทํางานดีกวากลุมที่ไมไดรับการอบรม สวนดาน จิตใจ ความหงุดหงิด ฉุนเฉียว โกรธงาย นอยลงคิดเปนรอยละ ๘๕ จิตสงบ เบาสบายรอยละ ๕๐ และในดานสุขภาพ พบวา นักศึกษาที่ไดรับการอบรมสมาธิมีสุขภาพดีกวานักศึกษาที่ไมไดรับการ อบรม สุปราณี ไกรวัตนุสรณ ไดทําการวิจัยเรื่อง การเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน วิชาพระพุทธศาสนาเรื่อง สมาธิ โดยใชบทเรียนโปรแกรมคอมพิวเตอรชวยสอนนักเรียนชั้น มัธยมศึกษาปที่ ๓ โรงเรียนวัดราชบพิตร กรุงเทพฯ เพื่อสรางบทเรียนแบบโปรแกรมคอมพิวเตอร สอน และเพื่อเปรียบเทียบความคิดเห็นของนักเรียนที่มีตอการเรียนเรื่องสมาธิ เพื่อเปรียบเทียบ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนที่มีตอการเรียนเรื่องสมาธิ โดยใชบทเรียนแบบโปรแกรมชวยสอน ผลการวิจัย บทเรียนโปรแกรมและโปรแกรมชวยสอนเรื่องสมาธิมีประสิทธิภาพ ๙๒.๖๘/๙๓.๕๓/ ๙๒.๔๒ ตามลําดับนักเรียนที่ใชโปรแกรมคอมพิวเตอรชวยสอน โสภา สิทธิสรวง ไดทําการวิจัยเรื่อง ความคิดเห็นของครูสังคมศึกษาเกี่ยวกับปญหา การเรียนการสอนวิชาพระพุทธศาสนาในวิทยาลัยเทคนิคสังกัดกรมอาชีพศึกษาเพื่อศึกษาความ คิดเห็นของครูอาจารยที่ทําหนาที่สอนวิชาพระพุทธศาสนาเกี่ยวกับปญหาดานตาง ๆ ดังตอไปนี้ ๑. ปญหาเกี่ยวกับการใชหลักสูตรการเรียนการสอน ๒. ปญหาดานเนื้อหาวิชา ๓. ปญหาการใชสื่อการสอนและแหลงวิชาการ ๔. ปญหาการวัดผลและประเมินผล ผลการวิจัยพบวา ๑. ปญหาดานหลักสูตร ครูสังคมมีความคิดเห็นวาปญหานอย ที่มีปญหา มากคือเรียนไมเขาใจวัตถุประสงคของการเรียนวิชาพระพุทธศาสนา ๒. ปญหาดานการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ครูสังคมศึกษามีความ คิดเห็นวามีปญหามากและไดรับการรวมมือกับผูบริหารนอยในการใหเด็กไดปฏิบัติจริงทําไดยาก ๓. ปญหาดานการใชสื่อ ครูสังคมศึกษามีความคิดเห็นวามีปญหามาก หองสมุดมีเอกสารประกอบการสอนไมเพียงพอขาดโสตทัศนะศึกษา ไมมีแหลงวิชาอื่น ๔. ปญหาดานการวัดผล พบวามีปญหามาก ครูไมสามารถติดตาม พฤติกรรมนักเรียนไดอยางทั่วถึง เนนความรูความจํามากเกินไปกวาการวัดการปฏิบัติการวัดดาน การสังเกตทําไดยากเพราะเวลาจํากัด
- 69. ๖๐ สรุปเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของ จากการศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของจะเห็นถึงความสัมพันธกันของแนวคิด ทัศนคติที่มีตอสิ่งใดสิ่งหนึ่งสามารถแสดงออกทางใดทางหนึ่งเชนถาเปนบกคือเห็นดวยและพรอม ที่จะประพฤติตามและปฏิบัติตามไดและในทางกลับกันถามีทัศนคติทางดานลบก็พรอมที่จะมี ปฏิกิริยาไมเห็นดวยหรือแสดงพฤติกรรมตอตาน ดังนั้นในกระบวนการเรียนการสอน ถาผูเรียนมี ทัศนคติที่ดีคือทางดานบกเขาก็พรอมที่จะรับเอาหรือพรอมที่จะใหความรวมมือเรียกวาแรงจูงใจใฝ เรียนรู เมื่อเรารูจักทัศนคติและแรงจูงใจแลว จึงจําเปนที่คณะผูบริหารหลักสูตรตองจักการเรียนการ สอนใหสอดคลองกับหลักสูตรและความตองการของผูเรียน ๒.๗ กรอบแนวคิดของโครงการวิจัย คณะผูวิจัยไดทําการศึกษาเอกสารและทฤษฎีที่เกี่ยวของแนวคิดทางการศึกษาของพุทธ ปรัชญาการศึกษา ดังนี้ ๔.๑ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับทัศนคติ ๔.๒ แนวคิดและความหมายเกี่ยวกับแรงจูงใจ ๔.๓ การจัดการเรียนการสอน ๔.๔ ความเปนมาของการปฏิบัติกรรมฐาน ๔.๕ หลักการและวิธีการปฏิบัติกรรมฐาน จากการศึกษาทฤษฎีที่กลาวมาขางตน สามารถทําเปนกรอบแนวคิดไดดังนี้ ภาพที่ ๔: แสดงกรอบแนวคิด ขอมูลสวนบุคคล ๑. สถานภาพ ๑.๑ พระภิกษุ ๑.๒ สามเณร ๒. อายุ ๓. วุฒิการศึกษา ๓.๑ แผนกธรรม ๓.๒ แผนกบาลี ๓.๓ แผนกสามัญ ทัศนคติที่มีตอการจัดการเรียนการสอน แยกเปน ๓ ดาน คือ ๑. ดานเนื้อหาสาระรายวิชา ๒. ดานการจัดการเรียนการสอน ๓. ปญหาอุปสรรคในการเรียนการ สอน
- 70. บทที่ ๓ วิธีดําเนินการวิจัย การวิจัยครั้งนี้เปนการวิจัยเชิงสํารวจ เรื่องทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการจัดการเรียน การสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย ผูวิจัยไดดําเนินการวิจัยตามขั้นตอนดังนี้ ๓.๑ ประชากรที่ศึกษา ๓.๒ เครื่องมือและการพัฒนาเครื่องมือ ๓.๓ การเก็บรวบรวมขอมูล ๓.๔ การวิเคราะหขอมูล ๓.๑ ประชากรที่ศึกษา ประชากรที่ใชในการวิจัยครั้งนี้เปนนิสิตภาคปกติและภาคพระสังฆาธิการที่ได ลงทะเบียนเรียนในรายวิชา ธรรมภาคปฏิบัติ ๓,๕ และ ๗ ภาคเรียนที่ ๒/๒๕๕๕ และกําลังศึกษา อยูที่วิทยาลัยสงฆเลย จํานวน ๑๕๐ รูป มีรายละเอียดดังนี้ ๓.๑.๑ พระนิสิตชั้นปที่ ๒ จํานวน ๕๐ รูป ลงทะเบียนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓ ๓.๑.๒ พระนิสิตชั้นปที่ ๓ จํานวน ๕๐ รูป ลงทะเบียนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๕ ๓.๑.๓ พระนิสิตชั้นปที่ ๔ จํานวน ๕๐ รูป ลงทะเบียนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๗ ๓.๒ เครื่องมือและการพัฒนาเครื่องมือ เครื่องมือที่ใชในการเก็บรวบรวมขอมูลสําหรับการวิจัยในครั้งนี้ เปนแบบสอบถาม (Questionnaires) ชนิดมาตราสวนประมาณคา (Rating Scale) ที่ผูวิจัยสรางขึ้นเอง จํานวน ๑ ฉบับ ตามวิธีของลิเคอรท (Likert Type) สรางกรอบครอบคลุมแนวคิดเรื่อง ทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอ การจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ โดยกําหนดตัวเลือกไว ๕ ระดับ คือ ๕ หมายถึง มากที่สุด ๔ หมายถึง มาก ๕ หมายถึง ปากลาง ๒ หมายถึง นอย ๑ หมายถึง นอยที่สุด
- 71. ๖๒ โดยการแบงแบบสอบถามไวเปน ๒ ตอนดังนี้ ตอนที่ ๑ เปนแบบสอบถามขอมูลทั่วไปของผูตอบแบบสอบถาม ตอนที่ ๒ เปนคําถามเกี่ยวกับทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนใน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓.๓ การเก็บรวบรวมขอมูลการวิจัย ผูวิจัยไดดําเนินการเก็บรวบรวมขอมูลการวิจัยตามลําดับขั้นตอน ดังนี้ ๓.๓.๑ ผูวิจัยทําหนังสือถึงผูอํานวยการวิทยาลัยสงฆเลย ชี้แจงวัตถุประสงค และขอ อนุญาตเก็บรวบรวมขอมูลจากวิทยาลัยสงฆเลย ขอหนังสือเพื่อขอความอนุเคราะหในการเก็บรวบรวมขอมูลจากผูอํานวยการ มหาวิทยาลัยมหาจุฬา ลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย เพื่อขอความรวมมือใหพระนิสิตที่เปนกลุม ๓.๓.๒ เมื่อไดอนุมัติเก็บขอมูลแลว ผูวิจัยก็ดําเนินการแจกแบบสอบถามใหประชากร และ กลุมตัวอยางดวยตนเอง และขอรับคืนภายใน ๒ สัปดาห ๓.๓.๓ ตรวจสอบความถูกตองสมบูรณของคําตอบในแบบสอบถามที่ไดรับกลับคืน ๓.๓.๔ นําขอมูลแบบสอบถามไปวิเคราะหขอมูลตามหลักสถิติ ๓.๔ การวิเคราะหขอมูล ผูวิจัยไดศึกษาขอมูลโดยใชโปรแกรมคอมพิวเตอรสําเร็จรูป ตามลําดับดังนี้ ๓.๔.๑ วิเคราะหขอมูลทั่วไปของผูตอบแบบสอบถาม ดวยการแจกแจงความถี่และและ รอยละ คําเฉลี่ย และสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ๓.๔.๒ วิเคราะหขอมูลเปรียบเทียบเกี่ยวกับทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการจัดการ เรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ
- 72. บทที่ ๔ ผลการวิจัย ในการวิจัยครั้งนี้ ผูวิจัยไดทําการวิจัยเรื่อง “ทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการจัดการเรียน การสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ” โดยเลือกกลุมตัวอยางตามความสะดวกและความเหมาะสม เพื่อใหตรงกับวัตถุประสงคของการวิจัย โดยเลือกกลุมตัวอยาง ๑๕๐ รูป คิดเปนรอยละ ๑๐๐% ผูวิจัยไดดําเนินการตามขั้นตอนโดยไดกําหนดสัญลักษณและอักษรยอ ในการวิเคราะหขอมูล ตอไปนี้ n แทน จํานวนกลุมตัวอยาง µ แทน คาคะแนนเฉลี่ย σ แทน คาเบี่ยงเบนมาตรฐาน(Standard Deviation) M.S. แทน คาเฉลี่ยผลบวกกําลังสองของคะแนน (Mean of Squares) SS แทน คาผลบวกกําลังสองของคะแนน (Sum of Squares) df แทน ชั้นของความเปนอิสระ (Degree of freedom) t แทน คาสถิติที่ใชพิจารณา t - distribution F แทน คาสถิติที่ใชพิจารณา F - distribution r แทน คาสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ * แทน มีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ๐.๐๕ ** แทน มีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ๐.๐๑ ผลการวิจัย การศึกษาครั้งนี้ ผูวิจัยไดแบงการนําเสนอผลการวิจัยเปน๓ ตอน ดังนี้ ตอนที่ ๑ ขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม ตอนที่ ๒ ทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ ตอนที่ ๓ สภาพปญหาการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ
- 73. ๖๔ ๔.๑ ขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนกตามสถานภาพอายุ วุฒิการศึกษา ตารางที่ ๑ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนกตามสถานภาพ สถานภาพ จํานวน(รูป) รอยละ พระภิกษุ ๑๓๙ ๙๒.๗ สามเณร ๑๑ ๗.๓ รวม ๑๕๐ ๑๐๐ จากตารางที่ ๒ พบวา ผูตอบแบบสอบถามเปนพระภิกษุมากที่สุด คิดเปนรอยละ ๙๒.๗ สามเณรคิดเปนรอยละ ๗.๓ ตารางที่ ๒ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนกตามอายุ อายุ จํานวน(รูป) รอยละ ตั้งแต ๑๘-๓๐ ป ๔๖ ๓๐.๗ ตั้งแต ๓๑-๔๐ ป ๓๑ ๒๐.๗ ตั้งแต ๔๐ ปขึ้นไป ๗๓ ๔๘.๗ รวม ๑๕๐ ๑๐๐ จากตารางที่ ๓ พบวา ผูตอบแบบสอบถามจําแนกอายุตั้งแต ๔๐ ปขึ้นไปมีจํานวนที่มาก ที่สุดคิดเปนรอยละ ๔๘.๗ และผูตอบแบบสอบถามที่นอยที่สุดไดแกอายุตั้งแต ๓๑-๔๐ มีจํานวน นอยที่สุด คิดเปนรอยละ ๒๐.๗
- 74. ๖๕ ตารางที่ ๓ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถามจําแนกตามวุฒิ การศึกษาแผนกธรรม วุฒิการศึกษาแผนกธรรม จํานวน(รูป) รอยละ นักธรรมตรี ๑๒ ๘.๐ นักธรรมโท ๒๔ ๑๖.๐ นักธรรมเอก ๑๐๕ ๗๐.๐ อื่นๆ ๙ ๖.๐ รวม ๑๕๐ ๑๐๐ จากตารางที่ ๔ พบวา ผูตอบแบบสอบถามจําแนกตามวุฒิการศึกษา นักธรรมเอกมี จํานวนที่มากที่สุด คิดเปนรอยละ ๗๐.๐ รองลงมาไดแกนักธรรมโทคิดเปนรอยละ ๑๖.๐ ตารางที่ ๔ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม จําแนกตามวุฒิ การศึกษาแผนกบาลี วุฒิการศึกษาแผนกบาลี จํานวน(รูป) รอยละ ไมไดเปรียญธรรม ๑๓๔ ๘๙.๓ ประโยค ป.ธ.๑-๒ ถึง ประโยค ป.ธ.๕ ๑๖ ๑๐.๗ ประโยค ป.ธ.๖ ขึ้นไป รวม ๑๕๐ ๑๐๐ จากตารางที่ ๔ พบวา ผูตอบแบบสอบถามจําแนกตามวุฒิการศึกษาแผนกบาลี ผูได เปรียญธรรมจํานวนที่มากที่สุด คิดเปนรอยละ ๘๙.๓ และผูไดประโยค ป.ธ. ๑-๒ ถึง ประโยค ป.ธ. ๕ ไดแก คิดเปนรอยละ ๑๐.๗
- 75. ๖๖ ตารางที่ ๕ จํานวนและรอยละของขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถามจําแนกตามวุฒิ การศึกษาแผนกสามัญ วุฒิการศึกษาแผนกสามัญ จํานวน(รูป) รอยละ ประถมศึกษา ๒ ๑.๓ มัธยมศึกษาตอนปลาย ๔ ๒.๗ ประกาศนียบัตรการบริหารกิจการคณะสงฆ (ป.บส.) ๖๘ ๔๕.๓ ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ป.วส.) ๓ ๒.๐ ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นตน (ป.วช.) ๑๓ ๘.๗ รวม ๑๕๐ ๑๐๐ จากตารางที่ ๕ พบวา ผูตอบแบบสอบถามจําแนกตามวุฒิการศึกษาแผนกสามัญ ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นตน (ป.วช.)จํานวนที่มากที่สุด คิดเปนรอยละ ๔๕.๓ รองลงมาไดแก ประกาศนียบัตรการบริหารกิจการคณะสงฆ คิดเปนรอยละ ๘.๗ สวนผูตอบแบบสอบถามวุฒิ สามัญที่นอยที่สุดไดแก ประถมศึกษา ๔ คิดเปนรอยละ ๑.๓ ตารางที่ ๖ จํานวนรอยละของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติของ นิสิตโดยจําแนกเปนรายดาน ขอ ทัศนคติของนิสิต µ σ แปลผล ๑. ทัศนคติดานเนื้อหาสาระ ๓.๘๓ ๐.๕๙ มาก ๒. ทัศนคติดานแรงจูงใจ ๓.๘๐ ๐.๖๑ มาก ๓. ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน ๓.๘๔ ๐.๖๘ มาก ๔. ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน ๓.๗๔ ๐.๖๘ มาก รวม ๓.๗๙ ๐.๕๐ มาก จากตารางที่ ๖ พบวา พระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓และ๔ มีความเห็นทั้ง ๔ ดานโดยภาพรวม อยูในระดับปานกลาง (µ = ๓.๗๙, σ = ๐.๕๐) เมื่อพิจารณาเปนรายดาน พบวา ดานที่มีคาเฉลี่ยสูงสุดคือ ดานทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน (µ = ๓.๘๔, σ = ๐.๖๘) รองลงมาคือ ดานทัศนคติตอเนื้อหาสาระ (µ = ๓.๘๓, σ =๐..๕๙) สวนดานที่มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือ ดานทัศนคติการปฏิบัติกรรมฐาน (µ =๓.๗๔, σ = ๐.๖๘)
- 76. ๖๗ ตารางที่ ๗ จํานวนและรอยละของการแสดงคาเฉลี่ยคาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติ ดานเนื้อหาสาระ ขอ ทัศนคติดานเนื้อหาสาระ µ σ แปลผล ๑. เนื้อหาเหมาะสมและครอบคลุมในการนําไปปฏิบัติ ๓.๙๓ ๐.๗๓ มาก ๒. เนื้อหาทันสมัยกับเหตุการณปจจุบัน ๓.๙๒ ๐.๖๘ มาก ๓. เนื้อหาสอดคลองกับความเปนจริงของโลกปจจุบัน ๓.๙๕ ๐.๗๘ มาก ๔. เนื้อหาสอดคลองกับความตองการของนิสิต ๓.๘๕ ๐.๘๔ มาก ๕. เนื้อเคยไดศึกษามากอนแลว ๓.๕๘ ๐.๘๔ มาก ๖. ประโยชนที่ไดรับจากการศึกษารายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๔.๑๒ ๐.๗๑ มาก ๗. วิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ควรใหนิสิตปฏิบัติกรรมฐานให สอดคลองกับภาคทฤษฎี ๔.๐๔ ๐.๘๓ มาก รวม ๓.๘๓ ๐.๕๙ มาก จากตารางที่ ๗ พบวา พระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓และ๔ มีความคิดเห็นตอ เนื้อหาสาระรายวิชาธรรมะภาคปฎิบัติ ๓,๕,๗ โดยภาพรวม อยูในระดับมาก (µ =๓.๘๓, σ = ๐.๕๙) เมื่อพิจารณาเปนรายขอ พบวา ขอที่มีคาเฉลี่ยสูงสุด คือ ขอ ๖ ประโยชนที่ไดรับจาก การศึกษารายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ (µ =๔.๑๒, σ = ๐.๗๑) รองลงมาคือ ขอ ๓ เนื้อหาสอดคลอง กับความเปนจริงของโลกปจจุบัน (µ = ๓.๙๕, σ = ๐.๗๘) สวนขอที่มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือขอ ๕ เนื้อหาเคยไดศึกษามากอนแลว (µ =๓.๕๘, σ = ๐.๘๔) ตารางที่ ๘ จํานวนและรอยละของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติ ดานแรงจูงใจ ขอ ทัศนคติดานแรงจูงใจ µ σ แปลผล ๑. เนื้อหาเปนสื่อจูงใจอยากศึกษาธรรมปฏิบัติ ๓.๘๒ ๐.๘๕ มาก ๒. สภาพแวดลอมในหองเรียนมีบรรยากาศใหอยากศึกษา วิชาธรรมภาคปฏิบัติ ๓.๕๓ ๐.๙๓ มาก ๓. อาจารยนําเสนอขอมูลเนื้อหาพรอมสื่อกระบวนการเรียนรู และการปฏิบัติ ๓.๘๓ ๐.๘๕ มาก ๔. ขอธรรมะในวิชาธรรมปฏิบัติเปนสื่อจูงใจใหปรับใชใน ชีวิตประจําวันได ๔.๐๓ ๐.๗๔ มาก
- 77. ๖๘ ๕. ขอมูลที่สืบคนทางอินเตอรเน็ทเปนปจจัยสงเสริมใหเกิด แรงจูงใจใหอยากศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติไดเปนอยางดี ๓.๗๕ ๑.๐๑มาก ๖. หนังสือธรรมะภาคปฏิบัติที่จะคนควาในหองสมุดเปนสื่อ จูงใจใหอยากศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติไดเปนอยางดี ๓.๘๙ ๐.๘๖ มาก รวม ๓.๘๐ ๐.๖๑ มาก จากตารางที่ ๘ พบวา พระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓และ๔ มีความคิดเห็นตอ แรงจูงใจรายวิชาธรรมะภาคปฎิบัติ ๓,๕,๗ โดยภาพรวม อยูในระดับมาก (µ =๓.๘๐, σ = ๐.๖๑) เมื่อพิจารณาเปนรายขอ พบวา ขอที่มีคาเฉลี่ยสูงสุด คือ ขอ๔ ขอธรรมะในวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ เปนสื่อจูงใจใหปรับใชในชีวิตประจําวันได (µ =๔.๐๓, σ = ๐.๗๔) รองลงมาคือ ขอ ๖ หนังสือ ธรรมะภาคปฏิบัติที่จะคนควาในหองสมุดเปนสื่จูงใจใหอยากศึกษาวิชาธรรมะภาคปฏิบัติเปนอยาง ดี (µ = ๓.๘๙, σ = ๐.๘๖) สวนขอที่มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือขอ ๒ สภาพแวดลอมในหองเรียนมี บรรยากาศใหอยากศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติ (µ =๓.๕๓, σ = ๐.๙๓) ตารางที่ ๙ จํานวนและรอยละของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติ ดานการจัดการเรียนการสอน ขอ ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน µ σ แปลผล ๑. อาจารยกลาวนําธรรมะหรืออานิสงสธรรมะกอนเขาสู บทเรียน ๓.๗๐ ๐.๘๕ มาก ๒. อาจารยผูบรรยายอธิบายเนื้อหาชัดเจนและมีความเขาใจ เปนอยางดี ๔.๐๕ ๐.๗๙ มาก ๓. อาจารยมีการเตรียมตัวหนวยการเรียนและสื่อใบงาน พรอมในการบรรยาย ๓.๗๙ ๐.๘๓ มาก ๔. อาจารยใหนิสิตแสดงความคิดเห็นอยางหลากหลาย ๓.๘๘ ๐.๙๐ มาก ๕. อาจารยเปดโอกาสใหนิสิตซักถามขอสงสัยไดอยางเปด กวาง ๔.๐๙ ๐.๗๗ มาก ๖. อาจารยบรรยายหัวขอธรรมมากกวาหลักปฏิบัติกรรมฐาน ๓.๘๕ ๐.๗๙ มาก ๗. การใชรูปแบบการสอนและเทคนิคการสอนสอดคลองกับ เนื้อหาวิชา ๓.๙๐ ๐.๘๒ มาก รวม ๓.๘๔ ๐.๖๘ มาก
- 78. ๖๙ จากตารางที่ ๙ พบวาพระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓และ๔ มีความคิดเห็นตอ การจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฎิบัติ ๓, ๕,๗ โดยภาพรวม อยูในระดับมาก (µ = ๓.๘๔, σ = ๐.๖๘) เมื่อพิจารณาเปนรายขอ พบวา ขอที่มีคาเฉลี่ยสูงสุด คือ ขอ ๕ อาจารยเปด โอกาสใหนิสิตซักถามขอสงสัยไดอยางเปดกวาง (µ = ๔.๐๙, σ = ๐.๗๗) รองลงมาคือ ขอ ๒ อาจารยผูบรรยายอธิบายเนื้อหาชัดเจนและมีความเขาใจเปนอยางดี (µ = ๔.๐๕, σ = ๐.๗๙) สวนขอ ที่มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือขอ ๑ อาจารยกลาวนําธรรมะหรืออานิสงสธรรมะกอนเขาสูบทเรียน (µ = ๓.๗๐, σ = ๐.๘๕) ตารางที่ ๑๐ จํานวนและรอยละของการแสดงคาเฉลี่ย คาสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เกี่ยวกับทัศคติ ดานการปฏิบัติกรรมฐาน ขอ ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน µ σ แปลผล ๑. ระยะการเดินทางจงกรม๖ ระยะสามารถทําตามไดครบ ทุกขั้นตอน ๓.๗๓ ๐.๙๔ มาก ๒. การปฏิบัติตามแบบพองหนอ-ยุบหนอ กําหนดไดดีกวา วิธีอื่นๆ ๓.๕๓ ๑.๐๑ มาก ๓. การกําหนดแบบพองหนอ-ยุบหนอ สอดคลองกับเนื้อหา สาระ ๓.๕๗ ๐.๙๖ มาก ๔. การกําหนดยุบหนอ-พองหนอ สามารถแยกแยะรูป- นาม ไดชัดเจนขึ้น ๓.๖๔ ๐.๘๘ มาก ๕. ชวงระยะเวลาปฏิบัติธรรมในเดือนธันวาคมบรรยากาศ เหมาะสมกับการปฏิบัติธรรม ๔.๐๗ ๐.๘๘ มาก ๖. ระยะเวลาปฏิบัติธรรม ๑๐ วัน เหมาะสม ๓.๙๑ ๐.๘๗ มาก ๗. สถานที่ปฏิบัติธรรมไมควรปฏิบัติซ้ําอยูในสถานที่ เดียวกันเกิน ๒ ป ๓.๘๘ ๑.๐๖ มาก ๘. พระวิปสสนาจารยมีภูมิสามารถแนะนําและถายทอด ความรูในดานการปฏิบัติไดดี ๓.๘๖ ๒.๕๗ มาก ๙. นิสิตสามารถนํากรรมวิธีการปฏิบัติแบบพองหนอ-ยุบ หนอ ไปถายทอดกาคนทั่วไปได ๓.๖๗ ๐.๙๓ มาก
- 79. ๗๐ ๑๐. การปฏิบัติแบบพองหนอ-ยุบหนอ เปนแนวทางที่ สอดคลองกับคําสอนของพระพุทธเจามากที่สุด ๓.๙๑๐.๘๕ มาก รวม ๓.๗๔ ๐.๖๘ มาก จากตารางที่ ๑๐ พบวา พระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓และ๔ มีความคิดเห็น ตอการปฏิบัติกรรมฐานในวิชาธรรมะภาคปฎิบัติ ๓,๕,๗ โดยภาพรวม อยูในระดับมาก (µ = ๓.๗๔, σ = ๐.๖๘) เมื่อพิจารณาเปนรายขอ พบวา ขอที่มีคาเฉลี่ยสูงสุด คือ ขอ ๕ ชวงระยะเวลา ปฏิบัติธรรมในเดือนธันวาคมบรรยากาศเหมาะสมกับการปฏิบัติธรรม (µ = ๔.๐๗, σ = ๐.๘๘) รองลงมาคือ ขอ ๖ (µ = ๒.๙๑, σ = ๐.๘๗) สวนขอที่มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือขอ ๒ การปฏิบัติตาม แบบพองหนอ-ยุบหนอ กําหนดไดดีกวาวิธีอื่น ๆ (µ =๓.๕๓, σ = ๑.๐๑) ๔.๒ ผลการวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ จําแนกตาม สถานภาพ ผลปรากฏดังตารางที่ ๑๑ ตารางที่ ๑๑ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ โดยรวมและรายดาน จําแนกตาม สถานภาพ รายการ พระภิกษุ(N=๑๓๙) สามเณร(N=๑๑) t p-values µ σ µ σ ทัศนคติดานเนื้อหาสาระ ๓.๘๓ ๐.๕๙ ๓.๙๑ ๐.๖๐ ๐.๔๓๕ ๐.๖๖๔ ทัศนคติดานแรงจูงใจ ๓.๘๑ ๐.๖๐ ๓.๗๑ ๐.๖๕ ๐.๔๙๖ ๐.๖๒๐ ทัศนคติดานการจัดการเรียนการ สอน ๓.๘๗ ๐.๖๔ ๓.๔๘ ๐.๙๘ ๑.๘๖๘ ๐.๐๖๓ ทัศนคติดานการปฏิบัติ กรรมฐาน ๓.๗๔ ๐.๖๗ ๓.๘๒ ๐.๗๓ ๐.๓๗๔ ๐.๐๗๘ โดยรวม ๓.๘๐ ๐.๔๘ ๓.๖๒ ๐.๖๑ ๑.๑๕๗ ๐.๒๔๙ *P<.๐๕ จากตารางที่ ๑๑ พบวา นิสิตที่มีสถานภาพเปนพระภิกษุกับสามเณร มีทัศนคติตอการ จัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ โดยรวม ไมแตกตางกันอยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ ระดับ ๐.๐๕ เมื่อพิจารณาเปนรายดานพบวา ไมแตกตางกันทุกดาน อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ ระดับ ๐.๐๕
- 80. ๗๑ ตารางที่ ๑๒ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติทัศนคติดานเนื้อหาสาระ โดยรวมและรายดาน จําแนกตาม สถานภาพ รายการ พระภิกษุ(N=๑๓๙) สามเณร(N=๑๑) t p-values µ σ µ σ ๑. เนื้อหาเหมาะสมและครอบคลุม ในการนําไปปฏิบัติ ๓.๙๒ ๐.๗๒ ๔.๐๐ ๐.๗๗ -๐.๓๕๐ ๐.๒๗๖ ๒. เนื้อหาทันสมัยกับเหตุการณ ปจจุบัน ๓.๙๒ ๐.๖๗ ๓.๙๑ ๐.๘๓ ๐.๐๔๔ ๐.๙๖๔ ๓. เนื้อหาสอดคลองกับความเปน จริงของโลกปจจุบัน ๓.๙๔ ๐.๗๙ ๔.๐๙ ๐.๗๐ -๐.๖๑๑ ๐.๕๔๒ ๔. เนื้อหาสอดคลองกับความ ตองการของนิสิต ๓.๘๓ ๐.๘๕ ๔.๐๐ ๐.๖๓ -๐.๖๒๘ ๐.๕๓๐ ๕. เนื้อหาเคยไดศึกษากอนแลว ๓.๕๗ ๐.๘๓ ๓.๗๓ ๐.๙๐ -๐.๐๖๗ ๐.๕๔๔ ๖. ประโยชนที่ไดรับจากการศึกษา รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๔.๑๔ ๐.๗๐ ๓.๙๑ ๐.๘๓ ๑.๐๓๕ ๐.๓๐๒ ๗. วิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ควรให นิสิตปฏิบัติกรรมฐาน ใหสอดคลอง กับภาคทฤษฎี ๔.๐๗ ๐.๘๓ ๓.๗๓ ๐.๗๘ ๑.๓๐๑ ๐.๑๙๕ โดยรวม ๓.๘๓ ๐.๕๙ ๓.๙๑ ๐.๖๐ -๐.๔๓๕ ๐.๖๖๔ *P<.๐๕ จากตารางที่ ๑๒ พบวา นิสิตที่มีสถานภาพเปนพระภิกษุกับสามเณร มีทัศนคติตอการ จัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ทัศนคติดานเนื้อหาสาระ โดยรวม ไมแตกตางกัน เมื่อพิจารณาเปนรายขอพบวา ไมแตกตางกันทุกขอ อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕
- 81. ๗๒ ตารางที่ ๑๓ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติทัศนคติดานแรงจูงใจโดยรวมและรายดาน จําแนกตาม สถานภาพ รายการ พระภิกษุ(N=๑๓๙) สามเณร(N=๑๑) t p-values µ σ µ σ ๘. เนื้อหาเปนสื่อจูงใจอยากศึกษา ธรรมภาคปฏิบัติ ๓.๘๔ ๐.๘๕ ๓.๖๔ ๐.๖๗ ๐.๗๖ ๔ ๐.๔๔๖ ๙. สภาพแวดลอมในหองเรียนมี บรรยากาศใหอยากศึกษาวิชาธรรม ภาคปฏิบัติ ๓.๕๔ ๐.๙๒ ๓.๓๖ ๑.๐๒ ๐.๐๖๑ ๐.๕๔๘ ๑๐. อาจารยนําเสนอขอมูลเนื้อหา พรอมสื่อกระบวนการเรียนรูและการ ปฏิบัติ ๓.๘๓ ๐.๘๖ ๓.๘๒ ๐.๗๕ ๐.๐๖๐ ๐.๙๕๑ ๑๑. ขอธรรมะในวิชาธรรมปฏิบัติเปน สื่อจูงใจใหปรับใชในชีวิตประจําวันได ๔.๐๔ ๐.๗๓ ๓.๙๑ ๐.๘๓ ๐.๕๔ ๕ ๐.๕๘๖ ๑๒. ขอมูลที่สืบคนทางอินเตอรเน็ท เปนปจจัยสงเสริมใหเกิดแรงจูงใจ ศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติไดเปนอยาง ดี ๓.๗๖ ๑.๐๒ ๓.๗๓ ๐.๙๐ ๐.๐๘๘ ๐.๙๒๙ ๑๓. หนังสือธรรมะภาคปฏิบัติที่จะ คนควาในหองสมุดเปนสื่อจูงใจให อยากศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติไดเปน อยางดี ๓.๘๙ ๑.๘๕ ๓.๘๒ ๐.๙๘ ๐.๒๗ ๒ ๐.๗๘๕ โดยรวม ๓.๘๑ ๐.๖๑ ๓.๗๑ ๐.๖๕ ๐.๔๙๖ ๐.๖๒๐ *P<.0๕ จากตารางที่ ๑๓ พบวา นิสิตที่มีสถานภาพเปนพระภิกษุกับสามเณร มีทัศนคติตอการ จัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ทัศนคติดานแรงจูงใจ โดยรวม ไมแตกตางกัน เมื่อพิจารณาเปนรายขอพบวา ไมแตกตางกันทุกขอ อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕
- 82. ๗๓ ตารางที่ ๑๔ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน โดยรวมและรายดาน จําแนกตาม สถานภาพ รายการ พระภิกษุ(N=๑๓๙) สามเณร(N=๑๑) t p-values µ σ µ σ ๑๔. อาจารยกลาวนําธรรมะหรือ อานิสงสธรรมะกอนเขาสูบทเรียน ๓.๗๐ ๐.๘๖ ๓.๖๔ ๐.๖๗ ๐.๒๓๙ ๐.๘๑๑ ๑๕. อาจารยผูบรรยายอธิบายเนื้อหา ชัดเจนและมีความเขาใจอยางดี ๔.๐๖ ๐.๘๐ ๓.๘๐ ๐.๖๓ ๑.๐๒๒ ๐.๓๐๘ ๑๖. อาจารยมีการเตรียมหนวยการ เรียนและสื่อใบงานพรอมในการ บรรยาย ๓.๘๐ ๐.๘๔ ๓.๖๐ ๐.๕๑ ๐.๗๕๓ ๐.๔๕๒ ๑๗. อาจารยใหนิสิตแสดงความ คิดเห็นอยางหลากหลาย ๓.๙๑ ๐.๙๑ ๓.๖๐ ๐.๖๙ ๑.๐๓๑ ๐.๓๐๓ ๑๘. อาจารยเปดโอกาสใหนิสิต ซักถามขอสงสัยไดอยางเปดกวาง ๔.๑๐ ๐.๗๘ ๓.๙๐ ๐.๕๖ ๐.๗๙๔ ๐.๔๒๘ ๑๙. อาจารยบรรยายหัวขอธรรม มากกวาหลักปฏิบัติกรรมฐาน ๓.๘๓ ๐.๗๙ ๔.๑๐ ๐.๗๓ -๑.๐๔๘ ๐.๒๙๖ ๒๐. การใชรูปแบบการสอนและ เทคนิคการสอนสอดคลองกับ เนื้อหาวิชา ๓.๙๑ ๐.๘๓ ๓.๘๐ ๐.๖๓ ๐.๓๙๑ ๐.๖๙๕ โดยรวม ๓.๘๗ ๐.๖๔ ๓.๔๘ ๐.๙๘ ๑.๘๖๘ ๐.๐๖๓ *P<.๐๕ จากตารางที่ ๑๔ พบวา นิสิตที่มีสถานภาพเปนพระภิกษุกับสามเณร มีทัศนคติตอการ จัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน โดยรวม ไม แตกตางกัน เมื่อพิจารณาเปนรายขอพบวา ไมแตกตางกันทุกขอ อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕
- 83. ๗๔ ตารางที่ ๑๕ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน โดยรวมและรายดาน จําแนกตาม สถานภาพ รายการ พระภิกษุ(N=๑๓๙) สามเณร(N=๑๑) t p-values µ σ µ σ ๒๑. ระยะการเดินจงกรม ๖ ระยะ สามารถทําตามไดครบทุกขั้นตอน ๓.๗๖ ๐.๙๓ ๓.๔๐ ๐.๙๖ ๑.๑๕๓ ๐.๒๕๐ ๒๒. การปฏิบัติตามแบบพองหนอ – ยุบหนอ กําหนดไดดีกวาวิธีอื่น ๆ ๓.๕๔ ๑.๐๑ ๓.๔๐ ๑.๐๗ ๐.๔๐๙ ๐.๖๘๒ ๒๓. การกําหนดแบบพองหนอ – ยุบ หนอ สอดคลองกับเนื้อหาสาระ ๓.๕๘ ๐.๙๕ ๓.๔๐ ๐.๙๖ ๐.๕๗๒ ๐.๕๖๗ ๒๔. การกําหนดแบบพองหนอ – ยุบ หนอ สามารถแยกแยะรูป - นามได ชัดเจนขึ้น ๓.๖๕ ๐.๘๘ ๓.๕๐ ๐.๘๕ ๐.๕๑๑ ๐.๖๑๐ ๒๕. ชวงระยะเวลาปฏิบัติธรรมใน เดือนธันวาคมบรรยากาศ เหมาะสม กับการปฏิบัติธรรม ๔.๐๘ ๐.๘๖ ๔.๐๐ ๑.๑๕ ๐.๒๗๖ ๐.๗๘๒ ๒๖. ระยะเวลาปฏิบัติธรรม ๑๐ วัน เหมาะสม ๓.๙๐ ๐.๘๗ ๔.๐๐ ๐.๘๑ -๐.๓๓๙ ๐.๗๓๔ ๒๗. สถานที่ปฏิบัติธรรมไมควร ปฏิบัติซ้ําอยูในสถานที่เดียวกันเกิน ๒ ป ๓.๘๖ ๑.๐๕ ๔.๑๐ ๑.๑๙ -๐.๖๘๖ ๐.๔๙๓ ๒๘. พระวิปสสนาจารยมีภูมิธรรม สามารถนําแนะและถายทอดความรู ในดานการปฏิบัติไดดี ๓.๘๓ ๒.๖๕ ๔.๒๐ ๐.๖๓ -๐.๔๓๔ ๐.๖๖๔ ๒๙. นิสิตสามารถนํากรรมวิธีการ ปฏิบัติแบบพองหนอ- ยุบหนอไป ถายทอดแกคนทั่วไปได ๓.๖๔ ๐.๙๓ ๔.๑๐ ๐.๘๗ -๐.๕๑๑ ๐.๑๓๒ ๓๐. การปฏิบัติแบพองหนอ - ยุบ หนอ เปนแนวทางที่สอดคลองกับคํา ๓.๘๙ ๐.๘๕ ๔.๑๐ ๐.๘๗ ๐.๗๔๗ ๐.๔๕๖
- 84. ๗๕ สอนของพระพุทธเจามากที่สุด โดยรวม ๓.๗๔ ๐.๖๘๓.๘๒ ๐.๗๓ ๐.๓๗๔ ๐.๐๗๘ *P<.๐๕ จากตารางที่ ๑๕ พบวา นิสิตที่มีสถานภาพเปนพระภิกษุกับสามเณร มีทัศนคติตอการ จัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน โดยรวม ไม แตกตางกัน เมื่อพิจารณาเปนรายขอพบวา ไมแตกตางกันทุกขอ อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ ๔.๓ ผลการวิเคราะหเปรียบเทียบทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ จําแนกตาม อายุ วุฒิการศึกษาแผนกธรรม วุฒิการศึกษาแผนกบาลี และวุฒิการศึกษา แผนกสามัญ ดังแสดงในตารางที่ ๑๖ ตารางที่ ๑๖ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ โดยรวมและรายดาน จําแนกตาม อายุ รายการ df SS MS F p-values ดานทัศนคติดานเนื้อหาสาระ ระหวางกลุม ๒ ๐.๐๗ ๐.๐๓ ๐.๐๙ ๐.๙๑ ภายในกลุม ๑๔๗ ๕๑.๙๔ ๐.๓๕ รวม ๑๔๙ ๕๒.๐๐ ทัศนคติดานแรงจูงใจ ระหวางกลุม ๒ ๑.๔๑ ๐.๗๐ ๑.๙๓ ๐.๑๕ ภายในกลุม ๑๔๗ ๕๓.๖๕ ๐.๓๖ รวม ๑๔๙ ๕๕.๐๖ ทัศนคติดานการจัดการเรียนการ สอน ระหวางกลุม ๒ ๐.๕๑๑ ๐.๒๖ ๐.๕๕ ๐.๕๘ ภายในกลุม ๑๔๗ ๖๗.๘๑ ๐.๔๖ รวม ๑๔๙ ๖๘.๓๒ ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน
- 85. ๗๖ ระหวางกลุม ๒ ๐.๗๖๐.๓๘ ๐.๘๒ ๐.๔๔ ภายในกลุม ๑๔๗ ๖๗.๒๕ ๐.๔๖ รวม ๑๔๙ ๖๘.๐๐ โดยรวม ระหวางกลุม ๒ ๐.๓๖ ๐.๑๘ ๐.๗๒ ๐.๔๙ ภายในกลุม ๑๔๗ ๓๖.๔๒ ๐.๒๕ รวม ๑๓๙ ๓๖.๗๗ *P<.๐๕ จากตารางที่ ๑๖ พบวา นิสิตที่มีอายุตางกัน มีทัศนคติตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชา ธรรมะภาคปฏิบัติ โดยรวม ไมแตกตางกัน อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ และเมื่อ พิจารณาเปนรายดาน พบวา ไมแตกตางกันทุกดาน ตารางที่ ๑๗ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ โดยรวมและรายดาน จําแนกตาม วุฒิการศึกษาแผนกธรรม รายการ df SS MS F p-values ดานทัศนคติดานเนื้อหาสาระ ระหวางกลุม ๓ ๔.๑๔ ๑.๓๘ ๔.๒๑* ๐.๐๑ ภายในกลุม ๑๔๖ ๔๗.๘๗ ๐.๓๓ รวม ๑๔๙ ๕๒.๐๐ ทัศนคติดานแรงจูงใจ ระหวางกลุม ๓ ๐.๙๑ ๐.๓๐ ๐.๘๒ ๐.๔๘ ภายในกลุม ๑๔๖ ๕๔.๑๔ ๐.๓๗ รวม ๑๔๙ ๕๕.๐๖ ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน ระหวางกลุม ๓ ๒.๑๘ ๐.๗๓ ๑.๖๐ ๐.๑๙ ภายในกลุม ๑๔๖ ๖๖.๑๔ ๐.๔๕ รวม ๑๔๙ ๖๘.๓๒
- 86. ๗๗ (ตารางตอ) รายการ df SSMS F p-values ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน ระหวางกลุม ๓ ๒.๔๒ ๐.๘๑ ๑.๗๘ ๐.๑๕ ภายในกลุม ๑๔๖ ๖๕.๕๙ ๐.๔๕ รวม ๑๔๙ ๖๘.๐๐ โดยรวม ระหวางกลุม ๓ ๐.๘๘ ๐.๒๙ ๑.๑๙ ๐.๓๒ ภายในกลุม ๑๔๖ ๓๕.๘๙ ๐.๒๕ รวม ๑๔๙ ๓๖.๗๗ *P<.๐๕ จากตารางที่ ๑๗ พบวา นิสิตที่มีวุฒิการศึกษาแผนกธรรมตางกัน มีทัศนคติตอการจัดการ เรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ โดยรวม ไมแตกตางกัน อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ และเมื่อพิจารณาเปนรายดาน พบวา ดานทัศนคติดานเนื้อหาสาระ แตกตางกันอยางมี นัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ นอกนั้นไมแตกตางกัน ตารางที่ ๑๘ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ โดยรวมและรายดาน จําแนกตาม วุฒิการศึกษาแผนกบาลี รายการ ไมไดเปรียญ ธรรม(N=๑๓๔) ประโยค ๑-๕ (N=๑๖) t p-values µ σ µ σ ทัศนคติดานเนื้อหาสาระ ๓.๘๓ ๐.๕๙ ๓.๘๖ ๐.๕๕ ๐.๑๖๓ ๐.๘๗๐ ทัศนคติดานแรงจูงใจ ๓.๘๑ ๐.๕๙ ๓.๗๕ ๐.๖๙ ๐.๓๔๗ ๐.๗๒๙ ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน ๓.๘๘ ๐.๖๒ ๓.๕๔ ๐.๙๘ ๑.๙๘๑ ๐.๐๖๐ ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน ๓.๗๕ ๐.๖๗ ๓.๖๙ ๐.๗๑ ๐.๒๙๔ ๐.๗๖๙ โดยรวม ๓.๘๑ ๐.๔๗ ๓.๖๓ ๐.๖๓ ๑.๓๖๓ ๐.๑๗๔ *P<.๐๕ จากตารางที่ ๑๘ พบวา นิสิตที่มีวุฒิการศึกษาแผนกบาลี ที่ไมไดเปรียญธรรม กับ ได ประโยค ป.ธ. ๑-๒ ถึง ประโยค ป.ธ.๕ มีทัศนคติตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ
- 87. ๗๘ ภาคปฏิบัติ โดยรวม ไมแตกตางกันอยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ๐.๐๕ เมื่อพิจารณาเปนราย ดานพบวา ไมแตกตางกันทุกดาน อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ ตารางที่ ๑๙ จํานวนและรอยละทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ โดยรวมและรายดาน จําแนกตาม วุฒิการศึกษาแผนกสามัญ รายการ df SS MS F p-values ดานทัศนคติดานเนื้อหาสาระ ระหวางกลุม ๕.๐๐ ๐.๑๘ ๐.๐๔ ๐.๑๐ ๐.๙๙ ภายในกลุม ๑๔๔.๐๐ ๕๑.๘๒ ๐.๓๖ รวม ๑๔๙.๐๐ 52.00 ทัศนคติดานแรงจูงใจ ระหวางกลุม ๕.๐๐ ๑.๘๒ ๐.๓๖ ๐.๙๙ ๐.๔๓ ภายในกลุม ๑๔๔.๐๐ ๕๓.๒๓ ๐.๓๗ รวม ๑๔๙.๐๐ ๕๕.๐๖ ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน ระหวางกลุม ๕.๐๐ ๓.๔๔ ๐.๖๙ ๑.๕๓ ๐.๑๘ ภายในกลุม ๑๔๔.๐๐ ๖๔.๘๘ ๐.๔๕ รวม ๑๔๙.๐๐ ๖๘.๓๒ ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน ระหวางกลุม ๕.๐๐ ๑.๐๐ ๐.๒๐ ๐.๔๓ ๐.๘๓ ภายในกลุม ๑๔๔.๐๐ ๖๗.๐๑ ๐.๔๗ รวม ๑๔๙.๐๐ ๖๘.๐๐ โดยรวม ระหวางกลุม ๕.๐๐ ๐.๙๐ ๐.๑๘ ๐.๗๒ ๐.๖๑ ภายในกลุม ๑๔๔.๐๐ ๓๕.๘๗ ๐.๒๕ รวม ๑๔๙.๐๐ ๓๖.๗๗ *P<.๐๕
- 88. ๗๙ จากตารางที่ ๑๙ พบวานิสิตที่มีวุฒิการศึกษาแผนกสามัญตางกัน มีทัศนคติตอการ จัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ โดยรวม ไมแตกตางกัน อยางมีนัยสําคัญทางสถิติ ที่ระดับ ๐๐๕ และเมื่อพิจารณาเปนรายดาน พบวา ไมแตกตางกัน อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ ระดับ ๐.๐๕
- 89. บทที่ ๕ สรุปผลการวิจัย จากการวิเคราะหขอมูลที่ไดจากแบบสอบถามในการวิจัย เรื่อง“ทัศนคติของพระนิสิตที่มี ตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ” ซึ่งมีวัตถุประสงค เพื่อศึกษาทัศนคติของพระนิสิต ที่มีตอรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ เพื่อศึกษาทัศนคติของ พระนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ และเพื่อศึกษาปญหาอุปสรรคในการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่ ๒,๓, และ ๔ ๕.๑ บทสรุป การวิจัยครั้งนี้ใชกลุมประชากรไดแก นิสิตภาคปกติและภาคพระสังฆาธิการที่ได ลงทะเบียนเรียนในรายวิชา ธรรมภาคปฏิบัติ ๓,๕ และ ๗ ภาคเรียนที่ ๒/๒๕๕๕ และกําลังศึกษา อยูที่วิทยาลัยสงฆเลย โดยใชแบบสอบถาม จํานวน ๑๕๐ ชุด แบบสอบถามที่ไดรับคืนจํานวน ๑๕๐ ชุด คณะผูจัดทําไดศึกษาทบทวนแนวคิดทฤษฎีและเอกสารผลงานที่เกี่ยวของ โดยแบง แบบสอบถามออกเปน ๓ ตอน คือ ตอนที่ที่ ๑ ขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม ตอนที่ ๒ ขอมูลเกี่ยวกับแบบสอบถามที่เกี่ยวกับทัศนคติเกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ และตอนที่ ๓ ขอมูลเกี่ยวกับปญหาและขอเสนอแนะที่นิสิตมีตอการจัดการเรียนการสอนใน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕ และ๗ ขอมูลพื้นฐานของนิสิตกลุมตัวอยาง จากผลการวิเคราะหขอมูลจากแบบสอบถามจํานวน ๑๕๐ ชุด ผูตอบแบบสอบถาม สวนมากมีสถานภาพเปนพระภิกษุ จํานวน ๑๓๙ รูป และที่เหลือเปนสามเณร ๑๑ รูป ขอมูลที่เกี่ยวกับดานทัศนคติ ๑. ทัศนคติดานเนื้อหาสาระ นิสิตมีความคิดเห็นในระดับมาก ๓ อันดับไดแก - ประโยชนที่ไดรับจากการศึกษารายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ - เนื้อหาสอดคลองกับความเปนจริงของโลกปจจุบัน - เนื้อหาเหมาะสมและครอบคลุมในการนําไปปฏิบัติ
- 90. ๘๑ ๒. ทัศนคติดานแรงจูงใจ นิสิตมีความคิดเห็นในระดับมาก๓ อันดับไดแก - ขอธรรมะในวิชาธรรมปฏิบัติเปนสื่อจูงใจใหปรับใชในชีวิตประจําวันได - หนังสือธรรมะภาคปฏิบัติที่จะคนควาในหองสมุดเปนสื่อจูงใจใหอยากศึกษา วิชาธรรมภาคปฏิบัติไดเปนอยางดี - อาจารยนําเสนอขอมูลเนื้อหาพรอมสื่อกระบวนการเรียนรูและการปฏิบัติ ๓. ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน นิสิตมีความคิดเห็นในระดับมาก ๓ อันดับ ไดแก - อาจารยเปดโอกาสใหนิสิตซักถามขอสงสัยไดอยางเปดกวาง - อาจารยผูบรรยายอธิบายเนื้อหาชัดเจนและมีความเขาใจเปนอยางดี - การใชรูปแบบการสอนและเทคนิคการสอนสอดคลองกับเนื้อหาวิชา ๔. ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน นิสิตมีความคิดเห็นในระดับมาก ๓ อันดับไดแก - ชวงระยะเวลาปฏิบัติธรรมในเดือนธันวาคมบรรยากาศเหมาะสมกับการ ปฏิบัติธรรม - ระยะเวลาปฏิบัติธรรม 10 วัน เหมาะสม - การปฏิบัติแบบพองหนอ-ยุบหนอ เปนแนวทางที่สอดคลองกับคําสอนของ พระพุทธเจามากที่สุด ขอมูลที่เกี่ยวกับสภาพปญหาของนิสิต จากการวิเคราะหแบบสอบถาม พบวา ตํารา เรียนบางรายวิชามีนอยและมีตําราเรียนไมเพียงพอที่จะใหนิสิตไดศึกษาคนควา การเขาถึงสื่อทาง อินเตอรเน็ตยังไมเพียงพอในการที่จะศึกษาคนควา การจัดการเรียนการสอนยังเปนอุปสัคเนื่องจาก นิสิตอยูหางไกลจากสถานศึกษามาเรียนไมทันชั่วโมงเรียน สวนอาคารสถานที่ศึกษายังไมเพียง พอที่จะใหศึกษา หองเรียนไมเพียงพอ ๕.๒ อภิปรายผล จากการศึกษาทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย ป ๒๕๕๕ คณะผูวิจัยนําเสนอการ อภิปรายผลการศึกษาวิจัยในประเด็นตาง ๆ ดังนี้ ๕.๒.๑ สถานภาพโดยทั่วไปของนิสิตผูตอบแบบสอบถาม สวนใหญเปนพระภิกษุ มี สามเณรเพียง ๑๑ รูป คิดเปนรอยละ ๙๒.๗ อายุพบวา นิสิตมีอายุตั้งแต ๔๐ ขึ้นมีนวนมากคิดเปน รอยละ ๔๘.๗ การศึกษาแผนกนักธรรม พบวานิสิตมีวุฒิทางนักธรรมเอก พบวามีนวนมากที่สุดคิด
- 91. ๘๒ เปนรอยละ ๗๐.๐ การศึกษาวุฒิการศึกษาแผนกสามัญประกาศนียบัตรการบริหารกิจการคณะสงฆ พบวามีจํานวนรอยละ ๔๕.๓ ๕.๒.๒ ดานทัศนคติดานเนื้อหาสาระ ผลการวิจัยพบวา นิสิตเห็นวาการศึกษารายธรรม ภาคปฏิบัติมีประโยชนที่ไดรับจากการศึกษารายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ(X ๔.๑๒) ทั้งนี้คณะผูวิจัยยัง เห็นวาเนื้อหาสอดคลองกับความเปนจริงของโลกปจจุบันและมีเนื้อหาเหมาะสมและครอบคลุมใน การนําไปปฏิบัติ ๕.๒.๓ ดานทัศนคติแรงจูงใจ ผลการวิจัยพบวา นิสิตเห็นวา ขอธรรมะในวิชาธรรม ปฏิบัติเปนสื่อจูงใจใหปรับใชในชีวิตประจําวันได ( X ๔.๐๓) ขณะเดียวกันหนังสือธรรมะ ภาคปฏิบัติที่จะคนควาในหองสมุดเปนสื่อจูงใจใหอยากศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติไดเปนอยางดี และอาจารยนําเสนอขอมูลเนื้อหาพรอมสื่อกระบวนการเรียนรูและการปฏิบัติ ๕.๒.๔ ดานทัศนคติการจัดการเรียนการสอน ผลการวิจัยพบวา นิสิตเห็นวาอาจารยเปด โอกาสใหนิสิตซักถามขอสงสัยไดอยางเปดกวาง (X ๔.๐๙) ขณะเดียวกันอาจารยผูบรรยายอธิบาย เนื้อหาชัดเจนและมีความเขาใจเปนอยางดีและการใชรูปแบบการสอนและเทคนิคการสอน สอดคลองกับเนื้อหาวิชา ๕.๒.๕ ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน ผลการวิจัยพบวา นิสิตเห็นวาชวงระยะเวลา ปฏิบัติธรรมในเดือนธันวาคมบรรยากาศเหมาะสมกับการปฏิบัติธรรม(X ๔.๐๗) คือระยะเวลา ปฏิบัติธรรม 10 วัน เหมาะสมและการปฏิบัติแบบพองหนอ-ยุบหนอ เปนแนวทางที่สอดคลองกับ คําสอนของพระพุทธเจามากที่สุด ๕.๓ ขอเสนอแนะ การศึกษาในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติของนิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลยนั้น ผูวิจัยจึงใครเสนอแนะสิ่งที่ทางวิทยาลัยสงฆเลยควรจะดําเนินการ จัดทําแผนพัฒนาของวิทยาลัยสงฆดังตอไปนี้ ๕.๓.๑ ควรใหหลักสูตรรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติหนวยกิตทุกรายวิชาอยางนอย ๑ หนวยกิต ๕.๓.๒ ควรจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตรใหมากขึ้น ๕.๓.๓ ควรมีตําราเรียนเพียงพอตอความตองการของนิสิตที่คนควาไดอยางหลากหลาย ๕.๓.๔ สถานศึกษาวิทยาลัยสงฆควรมีสถานที่เพียงพอที่จะปฏิบัติธรรมกรรมฐาน เฉพาะตนเอง เพื่อใหนิสิตไดฝกจิตเจริญภาวนา
- 92.
- 93.
- 94. ๘๕ บรรณานุกรม ๑. ภาษาไทย : กมลรัตนหลาสุวงษ. จิตวิทยาการศึกษา. กรุงเทพมกานคร : หางหุนสวนจํากัดศรีเดชา, ๒๕๒๘. การประชุมสัมมนาระบบทะเบียนนิสิต, เอกสารประกอบการประชุมโครงการประชุมสัมมนาระบบ ทะเบียน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๑. จตุพร ตั้งตระกูล. การใชกิจกรรมประสบการณทางภาษาเพื่อสงเสริมความสามารถทางการอาน ภาษาอังกฤษ การเขียนเชิงสรางสรรคและแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์. มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๔. จตุพร ตั้งตระกูล. การใชกิจกรรมประสบการณทางภาษาเพื่อสงเสริมสรางสรรค และแรงจูงใจใฝ สัมฤทธิ์ ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๑. มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๔. จรรจา สุวรรณทัต. ทัศนคติของปูยาตายายและบิดามารดาที่มีตอกันในเรื่องการอบรมเลี้ยงดูเด็ก และผลที่มีตอลักษณะพฤติกรรม. สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร. กรุงเทพมหานคร : สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร, ๒๕๒๙. ชม ภูมิภาค. การพัฒนาทรัพยากรมนุษยสําหรับอนาคต. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพการศาสนา, ๒๕๒๘. ชมชื่น สมประเสริฐ. ผลการฝกสมาธิตอระดับความวิตกกังวล, วิทยาลัยนิพนธวิทยาศาสตร มหาบัณฑิต.มหาวิทยาลัยมหิดล, ๒๕๒๖. เชิดศักดิ์ โฆวาสินธุ. การวัดทัศนคติและบุคลิกภาพ. กรุงเทพมหานคร : สํานักงานทดสอบทาง การศึกษาและจิตวิทยา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร, ๒๕๓๐. นิพนธ แจงเอี่ยม จิตวิทยาสังคม. กรุงเทพมหานคร : เอกมัยการพิมพ, ๒๕๒๕. บุญเชิด ภิญโญอนันตพงษ. การวัดผลประเมินผลการศึกษา ทฤษฎีและการประยุกต. กรุงเทพมหานคร : อักษรเจริญทัศน, ๒๕๒๓. ปรมะ สตะเวทิน. หลักนิเทศศาสตร. กรุงเทพมหานคร : รุงเรืองสาสนการพิมพ, ๒๕๔๐. ประทวน กลิ่นพินิจ. พฤติกรรมการเรียนการสอนภาษาไทยของครูและนักเรียนชั้นประถมศึกษาป ที่ ๖ กลุมโรงเรียนน้ําไผอําเภอน้ําปาด จังหวัดอุตรดิตถ. ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, ๒๕๓๙. ประพันธ สุทธาวาส. จิตวิทยาสังคม. เชียงใหม : โรงพิมพกลางเวียง, ๒๕๒๒.
- 95. ๘๖ ประภาเพ็ญ สุวรรณ. ทัศนคติ: การวัด การเปลี่ยนแปลงและพฤติกรรมอนามัย. กรุงเทพมหานคร : บริษัทสํานักพิมพวัฒนาพานิช จํากัด, ๒๕๒๐. ประภาเพ็ญ สุวรรณ. พฤติกรรมศาสตร พฤติกรรมสุขภาพ และสุขศึกษา. กรุงเทพมหานคร : คณะสาธารณสุขศาสตร มหาวิทยาลัยมหิดล, ๒๕๓๒. ประสาท อิศรปรีดา. จิตวิทยาการศึกษา. กรุงเทพมหานคร : กราพิคอาร็ต, ๒๕๒๒. ปรียาพร วงคอนุตรโรจน. จิตวิทยาการศึกษา. กรุงเทพมหานคร : ศูนยสื่อเสริมกรุงเทพฯ, ๒๕๔๒. พงษพันธ พงษโสภา. การแนะแนวและการใหคําปรึกษา. กรุงเทพมหานคร : สํานักพิมพทิพย อักษร, ม. ป. ป. พร วงศอนุตรดรจน. การบริหารงานวิชาการ. กรุงเทพมหานคร : ศูนยสื่อเสริมกรุงเพทฯ, ๒๕๓๕. พรเพ็ญ สุวรรณเดชา. การจูงใจในการเรียนการสอน. วารสารศึกษาศาสตรสาร, คณะศึกษาศาสตร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร ปตตานี, ๒๕๒๘. พรรณี ชูทัยเจตจิต. จิตวิทยาการเรียนการสอน. กรุงเทพมหานคร : อมรินทรการพิมพ, ๒๕๓๑. พระธรรมปฎก (ป.อ. ประยุทธ ปยุตฺโต). พุทธธรรม. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัย, ๒๕๔๒. ____________. พจนานุกรมพุทธศาสตร ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพมหา จุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๘. พระมหาบรรจง สิริธมฺโม. การวิเคราะหเชิงปรัชญาเรื่องปรัชญาการศึกษาในทัศนะของพระธรรม ปฎก(ประยุทธ ปยุตฺโต),. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ๒๕๓๙. พระราชวรมุนี, (ประยุทธ ปยุตฺโต). การศึกษา เครื่องมือพัฒนาที่ยังตองพัฒนา. กรุงเทพมหานคร : อมรินทรพริ้นติ้งกรป, ๒๕๓๐. มนัสสวาท โพทายะ. เปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ความสนใจและแรงจูงใจใฝสัมฤทธิ์ ทางการเรียนในรายวิชาภาษาอังกฤษของนักเรียนชั้นมัธยมปที่ ๑ ที่เรียนโดยการสอนดวย หลักเพียงเพื่อรูแจงกับการสอนตามคูมือครู. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร, ๒๕๓๑. วินิจ เกตุขํา และชาญชัย ไสยเพชร. หลักการสอนและการเตรียมประสบการณภาคปฏิบัติ. กรุงเทพมหานคร : พีระพัธนา, ๒๕๒๒), หนา ๘๘.
- 96. ๘๗ วุฒิชัย จํานง. พฤติกรรมการตัดสินใจ.กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพโอเดียนสโตร, ๒๕๒๓. สมบูรณ พรรณนาภพ และชัยโรจน ชัยอินดํา. จิตวิทยาการศึกษา. กรุงเทพมหานคร : บรรณ กิจการพิมพ, ๒๕๑๘. สมพร ทองมี. แรงจูงใจตอการออกกําลังกายของพนักงาน บริษัท กาดสวนแกวจํากัด. มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๕. สมศักดิ์ ภูวิภาดาวรรธน. การยึดผูเรียนเปนศูนยกลางและการประเมินผลตามสภาพจริง. เชียงใหม :คณะศึกษาศาสตร มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๔. สมศักดิ์ ภูวิภาดาวรรธน. ความคิดสรางสรรค : การประยุกตสูการเรียนการสอน. (อัดสําเนา ภาควิชาจิตวิทยา, วิทยาลัยครูเชียงใหม, ๒๕๓๑. สังขยา บุญมา, การพัฒนากิจกรรมการเรียนบันทึกโตตอบเพื่อสงเสริมทักษะการเรียนและ แรงจูงใจสําหรับนักเรียน ม.๖. มหาวิทยาลัยเชียงใหม, ๒๕๔๒. สุพล วังสิทธิ์. การจัดทําแผนการสอนอยางมีประสิทธิภาพ. ประชากรศึกษา๘, พฤมภาคม ๒๕๓๖. สุพิน บุญชูวงศ. หลักการสอน.(พิมพครั้ที่ ), กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพแสวงสุทธิการพิพม, ๒๒๕๓๕. สุรางค โควตระกูล. จิตวิทยาการศึกษา. กรุงเทพมหานคร : สํานักพิมพจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย, ๒๕๔๑. สุวัฒน นิยมคา. ทฤษฎีและทางปฏิบัติในการสอนวิทยาศาสตรแบบสืบเสาะหาความรู. กรุงเทพมหานคร :เจเนอรัลบุคสเซนเตอร, ๒๕๓๑. สุวัฒน มุทธเมธา. การเรียนการสอนปจจุบัน. กรุงเทพมหานคร : โอเดียนสโตร, ๒๕๒๓. เสริมศรี ไชยศร. พื้นฐานการสอน. ลานนาการพิมพ : เชียงใหม, ๒๕๓๙. โสภา ชูพิกูลชัย. ความเห็นของครูสังคมศึกษาเกี่ยวกับปญหาการเรียนการสอนวิชา พระพุทธศาสนาในวิทยาลัยเทคนิค สังกัดกรมอาชีวศึกษาในคูมือพัฒนาจริยศึกษากรม ศาสนา. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพการศาสนา, ๒๕๓๙. หลักสูตรพุทธศาสตรบัณฑิต พุทธศักราช ๒๕๓๘ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๔๕. อรวรรณ ปลันธนโอวาท. คูมือการศึกษาจริยธรรม. กรุงเทพมหานคร : สํานักพิมพจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัย, ๒๕๓๗. อวยชัย ชบาและคณะ. พฤติกรรมมนุษยในองคการ. หนวยที่ ๘-๑๕ พิมพครั้งที่ ๑๖, กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมธิราช, ๒๕๔๑.
- 97. ๘๘ ออมเดือน สดมณี. เอกสารประกอบการสอนวิชาจิตวิทยาสังคม.สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร, ๒๕๒๙. อํานาจ จันทรแปน. การพัฒนาหลักสูตร ทฤษฎีสูการปฏิบัติระดับโรงเรียน. เชียงใหม : ส.ทรัพย การพิพม, ๒๕๔๓. ๒. ภาษาอังกฤษ : Bloom, Benjamin S., Human Characteristics and School Learning. New York : McGraw- Hill Book Company,1976. Daniel Katz. Human Behavior at Work : Human Relations and Organizational Behavior. New York : McGraw-Hill Inc, 1972. Kholberb Lawrence. Moral Development and Behavior. New York : Kolt Rinehart and Winston Co; 1965. Kretch and Crutchfield. The Achievement Motive. New York : Appleton Century Crofts, 1973. Maslow, A. Motivation and personality. New York :Viking Press,1954. Maslow, Avraham Harold. Motivation and Personality. New York : Harper and Row, 1970. McClelland David C. The Achieving Society. New York : The Free Press,1969. McClelland, David C. The Achievement Motive Englewood Cliffs. New Century Crofts, 1973. McClelland. Motivation and Emotion, Englewood Cliffs. New York : AppletonCentutury Crofts,๑๙๖๔. Murray, Henry H. Motivation and Emotion, Englewood Cliffs. New Jersey : Prentice Hall, 1964. Porter. L. W. and Steer R. Motrivation and work begavior. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 1998. ๓. Electronics http://www.geocities.com/southBeach/Terrace/4587/9page21-30.htm#palipot10
- 98. รายงานการวิจัย เรื่อง ทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชา ธรรมะภาคปฏิบัติของวิทยาลัยสงฆเลย An Attitude ofBuddhist Students to Learning and Teaching Buddhist Meditation at Loei Buddhist College โดย พระมหาสุภวิชญ ปภสฺสโร(วิราม) และคณะ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย พ.ศ. ๒๕๕๕ ไดรับทุนอุดหนุนการทําวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
- 99. รายงานการวิจัย เรื่อง ทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชา ธรรมะภาคปฏิบัติของวิทยาลัยสงฆเลย An Attitude ofBuddhist Students to Learning and Teaching Buddhist Meditation at Loei Buddhist College โดย พระมหาสุภวิชญ ปภสฺสโร(วิราม) และคณะ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย พ.ศ. ๒๕๕๕ ไดรับทุนอุดหนุนการทําวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (ลิขสิทธิ์เปนของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย)
- 100. Research Report An Attitudeof Buddhist Students to Learning and Teaching Buddhist Meditation at Loei Buddhist College By Phramaha Supavit Phaphatsaro and Others Mahachulalongkornrajavidyalaya University, Loei Buddhist College B.E. 2555 Research Project Funded by Mahachulalongkornrajavidyalaya University (Copyright Mahachulalongkornrajavidyalaya University)
- 101. ประวัติผูวิจัย ชื่อ – ชื่อสกุล: พระมหาสุภวิชญ ปภสฺสโร(วิราม) สถานที่อยูปจจุบัน : วัดชลธาราราม ถนนเลย-ดานซาย ตําบลกุดปอง อําเภอเมือง จังหวัดเลย ๔๒๐๐๐ สถานที่ทํางาน : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย ประวัติการศึกษา : อ.ม. (จริยศาสตรศึกษา) มหาวิทยาลัยมหิดล ตําแหนง : อาจารย ______________________________________________________________________________ ชื่อ – ชื่อสกุล : พระมหาสังเวช จนฺทโสภี (ศรีโคตร) สถานที่อยูปจจุบัน : วัดโพนงาน ตําบลกุดปอง อําเภอเมือง จังหวัดเลย ๔๒๐๐๐ สถานที่ทํางาน : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลย ประวัติการศึกษา : M.A. (English) ตําแหนง : อาจารย
- 102.
- 103. ๙๐ ภาคผนวก ก แบบสอบถาม แบบสอบถามวัดทัศนคติเกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนในวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ............................................... คําชี้แจง แบบสอบถามนี้เปนสวนหนึ่งของการวิจัยเกี่ยวกับทัศนคติการจัดการเรียนการสอนใน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติของนิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเลยซึ่ง คําตอบของทานทุกขอมีความสําคัญยิ่งตอการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ จึงขอความรวมมือใหทานชวย ตอบคําถามตามความเปนจริงและตามความเห็นที่ทานคิดวาเปนจริง ขอขอบพระคุณลวงหนา ณ โอกาสนี้ สวนแบบสอบถามฉบับนี้ แบงออกเปน ๓ ตอน คือ ตอนที่ ๑ เปนขอมูลทั่วไปเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม ตอนที่ ๒ เปนแบบสอบถามที่เกี่ยวกับทัศนคติเกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนใน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ตอนที่ ๓ ปญหาและขอเสนอแนะที่นิสิตมีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ ๓,๕ และ๗ โปรดใสเครื่องหมาย ( / ) ลงในชองวาง ที่กําหนดให ตามทัศนคติของทาน ที่เห็นวา เหมาะสมอยูในระดับใด แบบสอบถามฉบับนี้ ประกอบดวยคําถามเชิงบวก ดังนั้นระดับคะแนนได กําหนดไวดังตอไปนี้ ระดับคะแนน คําถามเชิงบวกมี ๕ ระดับดังนี้ ๕= เห็นดวยมากที่สุด ๔= เห็นดวยมาก ๓= เห็นดวยปานกลาง ๒= เห็นดวย ๑= เห็นดวยนอยที่สุด
- 104. ๙๑ ตอนที่ ๑ ขอมูลเกี่ยวกับผูตอบแบบสอบถาม ๑.สถานภาพ พระภิกษุ สามเณร ๒. อายุ ตั้งแต ๑๘ – ๓๐ ป ตั้งแต ๓๑ – ๔๐ ป ตั้งแต ๔๐ ปขึ้นไป ๓. วุฒิการศึกษา ๓.๑ แผนกธรรม นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก อื่น ๆ .................................................... ๓.๒ แผนกบาลี ไมไดเปรียญธรรม ประโยค ป.ธ. ๑-๒ ถึง ประโยค ป.ธ. ๕ ประโยค ป.ธ. ๖ ขึ้นไป ๓.๓ แผนกสามัญ ประถมศึกษา มัธยมศึกษาตอนตน มัธยมศึกษาตอนปลาย ประกาศนียบัตรวิชีพชั้นตน (ป.วช.) ประกาศนียบัตรวิชีพชั้นสูง (ป.วส.) ประกาศนียบัตรการบริหารกิจการคณะสงฆ (ป.บส.)
- 105. ๙๒ ตอนที่ ๒: ทัศนคติของนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ที่ขอความ มากที่สุด มาก กลาง นอย นอยที่สุด ทัศนคติดานเนื้อหาสาระ ๑ เนื้อหาเหมาะสมและครอบคลุมในการนําไป ปฏิบัติ ๒ เนื้อหาทันสมัยกับเหตุการณปจจุบัน ๓ เนื้อหาสอดคลองกับความเปนจริงของโลก ปจจุบัน ๔ เนื้อหาสอดคลองกับความตองการของนิสิต ๕ เนื้อหาเคยไดศึกษากอนแลว ๖ ประโยชนที่ไดรับจากการศึกษารายวิชาธรรมะ ภาคปฏิบัติ ๗ วิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ควรใหนิสิตปฏิบัติ กรรมฐาน ใหสอดคลองกับภาคทฤษฎี ทัศนคติดานแรงจูงใจ ๘ เนื้อหาเปนสื่อจูงใจอยากศึกษาธรรมภาคปฏิบัติ ๙ สภาพแวดลอมในหองเรียนมีบรรยากาศใหอยาก ศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติ ๑๐ อาจารยนําเสนอขอมูลเนื้อหาพรอมสื่อ กระบวนการเรียนรูและการปฏิบัติ ๑๑ ขอธรรมะในวิชาธรรมปฏิบัติเปนสื่อจูงใจให ปรับใชในชีวิตประจําวันได ๑๒ ขอมูลที่สืบคนทางอินเตอรเน็ทเปนปจจัยสงเสริม ใหเกิดแรงจูงใจศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติไดเปน อยางดี ๑๓ หนังสือธรรมะภาคปฏิบัติที่จะคนควาใน หองสมุดเปนสื่อจูงใจใหอยากศึกษาวิชาธรรม ภาคปฏิบัติไดเปนอยางดี
- 106. ๙๓ (ตารางตอ) ที่ ขอความ มากที่สุดมาก กลาง นอย นอยที่สุด ทัศนคติดานการจัดการเรียนการสอน ๑๔ อาจารยกลาวนําธรรมะหรืออานิสงสธรรมะกอน เขาสูบทเรียน ๑๕ อาจารยผูบรรยายอธิบายเนื้อหาชัดเจนและมีความ เขาใจอยางดี ๑๖ อาจารยมีการเตรียมหนวยการเรียนและสื่อใบงาน พรอมในการบรรยาย ๑๗ อาจารยใหนิสิตแสดงความคิดเห็นอยางหลากหลาย ๑๘ อาจารยเปดโอกาสใหนิสิตซักถามขอสงสัยไดอยาง เปดกวาง ๑๙ อาจารยบรรยายหัวขอธรรมมากกวาหลักปฏิบัติ กรรมฐาน ๒๐ การใชรูปแบบการสอนและเทคนิคการสอน สอดคลองกับเนื้อหาวิชา ทัศนคติดานการปฏิบัติกรรมฐาน ๒๑ ระยะการเดินจงกรม ๖ ระยะ สามารถทําตามได ครบทุกขั้นตอน ๒๒ การปฏิบัติตามแบบพองหนอ – ยุบหนอ กําหนดได ดีกวาวิธีอื่น ๆ ๒๓ การกําหนดแบบพองหนอ – ยุบหนอ สอดคลองกับ เนื้อหาสาระ ๒๔ การกําหนดแบบพองหนอ – ยุบหนอ สามารถ แยกแยะรูป - นามไดชัดเจนขึ้น ๒๕ ชวงระยะเวลาปฏิบัติธรรมในเดือนธันวาคม บรรยากาศ เหมาะสมกับการปฏิบัติธรรม ๒๖ ระยะเวลาปฏิบัติธรรม ๑๐ วัน เหมาะสม
- 107. ๙๔ (ตารางตอ) ที่ ขอความ มากที่สุดมาก กลาง นอย นอยที่สุด ๒๗ สถานที่ปฏิบัติธรรมไมควรปฏิบัติซ้ําอยูใน สถานที่เดียวกันเกิน ๒ ป ๒๘ พระวิปสสนาจารยมีภูมิธรรมสามารถนําแนะ และถายทอดความรูในดานการปฏิบัติไดดี ๒๙ นิสิตสามารถนํากรรมวิธีการปฏิบัติแบบพอง หนอ- ยุบหนอไปถายทอดแกคนทั่วไปได ๓๐ การปฏิบัติแบพองหนอ - ยุบหนอ เปนแนวทางที่ สอดคลองกับคําสอนของพระพุทธเจามากที่สุด
- 108. ๙๕ ตอนที่ ๓ ปญหาและขอเสนอแนะที่นิสิตมีตอการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ๓,๕ และ๗ ๑.ดานอาจารยผูสอน ปญหา ๑. ........................................................................................................................... ๒. ........................................................................................................................... ๓. ............................................................................................................................ ๔. ............................................................................................................................ ๕. ............................................................................................................................. ขอเสนอแนะ ............................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ๒. ดานหลักสูตร ปญหา ๑. ......................................................................................................................... ๒. ......................................................................................................................... ๓. .......................................................................................................................... ๔. .......................................................................................................................... ๕. ........................................................................................................................... ขอเสนอแนะ ............................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ๓. ดานระบบการจัดการศึกษา ปญหา ๑. ......................................................................................................................... ๒. ........................................................................................................................ ๓. .......................................................................................................................... ๔. .......................................................................................................................... ๕. ........................................................................................................................... ขอเสนอแนะ .............................................................................................................................. ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................
- 109. ๙๖ ๔. ดานวิธีการสอน ปญหา ๑........................................................................................................................... ๒. ......................................................................................................................... ๓. ......................................................................................................................... ๔. ......................................................................................................................... ๕. ......................................................................................................................... ขอเสนอแนะ ............................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ๕. ดานอาคารสถานที่ ปญหา ๑. .......................................................................................................................... ๒. ......................................................................................................................... ๓. .......................................................................................................................... ๔. .......................................................................................................................... ๕. ......................................................................................................................... ขอเสนอแนะ ............................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ๖. ดานสื่อการเรียนการสอน ปญหา ๑. ......................................................................................................................... ๒. .......................................................................................................................... ๓. ........................................................................................................................... ๔. ........................................................................................................................... ๕. ........................................................................................................................... ขอเสนอแนะ ............................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................... ................................................................................................................ขอบคุณในความรวมมือ คณะผูวิจัย
- 110. ข พบวา ขอที่มีคาเฉลี่ยสูงสุด คือขอ ๔ ขอธรรมะในวิชาธรรมะภาคปฏิบัติเปนสื่อจูงใจใหปรับใช ในชีวิตประจําวันได (๔.๐๓)รองลงมาคือ ขอ ๖ หนังสือธรรมะภาคปฏิบัติที่จะคนควาในหองสมุด เปนสื่จูงใจใหอยากศึกษาวิชาธรรมะภาคปฏิบัติเปนอยางดี (๓.๘๙) สวนขอที่มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือ ขอ ๒ สภาพแวดลอมในหองเรียนมีบรรยากาศใหอยากศึกษาวิชาธรรมภาคปฏิบัติ (๓.๕๓) ๔. พระนิสิตวิทยาลัยสงฆเลยชั้นปที่ ๒,๓และ๔ มีความคิดเห็นตอการจัดการเรียน การสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓, ๕,๗ โดยภาพรวม อยูในระดับมาก (๓.๘๔) เมื่อพิจารณา เปนรายขอ พบวา ขอที่มีคาเฉลี่ยสูงสุด คือ ขอ ๕ อาจารยเปดโอกาสใหนิสิตซักถามขอสงสัยได อยางเปดกวาง (๔.๐๙) รองลงมาคือ ขอ ๒ อาจารยผูบรรยายอธิบายเนื้อหาชัดเจนและมีความเขาใจ เปนอยางดี (๔.๐๕) สวนขอที่มีคาเฉลี่ยต่ําที่สุด คือขอ ๑ อาจารยกลาวนําธรรมะหรืออานิสงส ธรรมะกอนเขาสูบทเรียน (๓.๗๐) ๕. เปรียบเทียบเกี่ยวกับทัศนคติของพระนิสิตที่มีตอการจัดการเรียนการสอนใน รายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ โดยรวม ไมแตกตางกันอยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ เมื่อ พิจารณาเปนรายดานพบวา ไมแตกตางกันทุกดาน อยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ ๖. ปญหาอุปสรรคในการเรียนการสอนในรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓,๕, และ ๗ ของนิสิตชั้นปที่๒,๓, และ ๔ พบวา ตําราเรียนบางรายวิชามีนอยและมีตําราเรียนไมเพียงพอที่จะให นิสิตไดศึกษาคนควา การเขาถึงสื่อทางอินเตอรเน็ตยังไมเพียงพอในการที่จะศึกษาคนควา การ จัดการเรียนการสอนยังเปนอุปสัคเนื่องจากนิสิตอยูหางไกลจากสถานศึกษามาเรียนไมทันชั่วโมง เรียน สวนอาคารสถานที่ศึกษายังไมเพียงพอที่จะใหศึกษา หองเรียนไมเพียงพอ จากขอสรุปขางตน แสดงใหเห็นวา ความคิดเห็นตอรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติและการ จัดการเรียนการสอนรายวิชาธรรมะภาคปฏิบัติ ๓, ๕,๗ ของพระนิสิตชั้นปที่ ๒,๓ และ ๔ ไมมี ความแตกตางกันมีนัยสําคัญทางสถิติ