ให้ความรู้เกี่ยวกับการผลิตและต้นทุนการผลิต

1. การผลิต
และต้นทุนการผลิต

2. การผลิต (Production)
หมายถึง การนาปัจจัยหรือทรัพยากรการผลิตประเภทต่างๆ
(inputs) ใส่เข้าไปในกระบวนการผลิต เพื่อให้ได้ออกมาเป็น
ผลผลิต(outputs) สินค้าหรือบริการ

3. ฟังก์ชันการผลิต
(Production Function)
หมายถึง ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยการผลิต (inputs)กับผลผลิต
(outputs) ในกระบวนการผลิตสินค้าและบริการ
เขียนในรูปทั่วไปได้ว่า Q = f (X1,X2,X3,…..,Xn)
โดยที่ Q = ปริมาณผลผลิต
X1,X2,X3,…..,Xn = ปริมาณปัจจัยผลิตต่างๆ

4. การผลิต
• ระยะสั้น (short run) หมายถึง ระยะเวลาที่ไม่นานเพียงพอ
ทาให้ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงปริมาณปัจจัยการผลิตบางอย่าง
ได้ ในระยะสั้นจึงมีปัจจัยการผลิต 2 ชนิด คือ
- ปัจจัยคงที่ (Fixed Factor : FF) เช่น ที่ดิน เครื่องจักร เป็นต้น
- ปัจจัยแปรผัน (Variable Factor : VF) เช่น แรงงาน วัตถุดิบ
เป็นต้น

5. • ระยะยาว (Long run) หมายถึงระยะเวลาที่ยาวนานพอ ทาให้
ปัจจัยการผลิตทุกชนิดเปลี่ยนแปลงได้ ในระยะยาวจึงมีแต่
ปัจจัยแปรผันเท่านั้น ไม่มีปัจจัยคงที่

6. การผลิตในระยะสั้น
การผลิตจะเป็นไปตาม กฎการลดน้อยถอยลงของผลตอบแทน
(Law of Diminishing Marginal Returns) ซึ่งมีใจความ
สาคัญดังนี้
“เมื่อเพิ่มปัจจัยแปรผันมากหน่วยขึ้นเรื่อยๆ เพื่อทางาน
ร่วมกับปัจจัยคงที่จานวนหนึ่ง ในตอนแรก ผลผลิตจะเพิ่มใน
อัตราเพิ่มขึ้น แต่พอผ่านจุดหนึ่งไปแล้ว ผลผลิตจะเพิ่มในอัตรา
ลดลงเป็นลาดับ”

7. ความหมายที่สาคัญ
• ผลผลิตรวม (Total Product : TP) หมายถึง ผลผลิตทั้งหมด
ที่ได้รับจากกระบวนการผลิต
• ผลผลิตเฉลี่ย (Average Product : AP) หมายถึง ผลผลิตรวม
คิดเฉลี่ยต่อปัจจัยแปรผัน 1 หน่วย
• ผลผลิตหน่วยสุดท้าย (Marginal Product : MP) หมายถึง
ผลผลิตรวมที่เพิ่มขึ้น เมื่อเพิ่มปัจจัยแปรผันขึ้น 1 หน่วย
AP = TP
VF
MP = TP
VF

8. ความสัมพันธ์ระหว่าง TP, AP, และ MP
- เมื่อ TP มีค่าสูงสุด MP = 0
- เมื่อ AP มีค่าสูงสุด MP = AP

9. ผลผลิตประเภทต่างๆ
ที่ดิน แรงงาน TP MP AP
1 0 0 - -
1 1 10 10 10
1 2 24 14 12
1 3 39 15 13
1 4 52 13 13
1 5 61 9 12.2
1 6 66 5 11
1 7 66 0 9.4
1 8 64 -2 8

10. ผลผลิต
ปริมาณปัจจัยแปรผัน
เพิ่มในอัตรา
เพิ่มขึ้น
เพิ่มในอัตราลดลง
สูงสุด
ลดลง

11. ผลผลิต
ปริมาณปัจจัยแปรผัน
TP
AP
MP

12. TP
AP
MP
Stage I Stage II Stage III
ผลผลิต
ปริมาณปัจจัยแปรผัน

13. ขั้นการผลิต (Stages of Production)
แบ่งได้เป็น 3 ขั้น คือ
ขั้นที่ 1 ตั้งแต่เริ่มผลิตจนถึงจุดที่ AP สูงสุด ผู้ผลิตไม่ควรจะ
หยุดการผลิตที่ขั้นที่ 1 นี้เพราะการเพิ่มปัจจัยแปรผันยังทา
ให้ผลผลิตรวมเมื่อคิดเฉลี่ยต่อปัจจัยแปรผัน 1 หน่วยยังเพิ่มขึ้น

14. ขั้นที่ 2 ตั้งแต่ AP เริ่มลดลง จนถึงจุดที่ MP = 0 (ผลผลิตรวม
สูงสุด) ผู้ผลิตจะผลิตอยู่ภายในขั้นที่ 2 นี้เพราะการเพิ่มปัจจัย
แปรผันยังทาให้ผลผลิตรวมเพิ่มขึ้นได้
การผลิตควรเกิดในขั้นการผลิตที่ 2 เท่านั้น
ขั้นที่ 3 ตั้งแต่ TP เริ่มลดลง (MP ติดลบ) ผู้ผลิตจะไม่ทาการผลิต
ในขั้นที่ 3 นี้เพราะการเพิ่มปัจจัยแปรผันทาให้ผลผลิตรวม
ลดลง

15. การผลิตในระยะยาว
- ไม่มีปัจจัยคงที่ มีแต่ปัจจัยผันแปรเท่านั้น
- การเพิ่มปริมาณปัจจัยผันแปรขึ้น เรียกได้ว่าเป็นการขยาย
ขนาดการผลิต
- ผลตอบแทนจากการขยายขนาดการผลิตจะมี 3 ลักษณะ คือ
1. ผลตอบแทนเพิ่มขึ้น
2. ผลตอบแทนคงที่
3. ผลตอบแทนลดลง

16. ผลตอบแทนการขยายขนาดการผลิต
(Returns to Scale)
1. ระยะผลตอบแทนเพิ่มขึ้น (Increasing Returns to Scale) เป็น
ระยะที่เมื่อเพิ่มปัจจัยการผลิตทุกชนิดขึ้น X% ผลผลิตจะเพิ่มขึ้น
มากกว่า X%
เหตุผล เพราะเกิดการประหยัดเนื่องจากการขยายขนาดการผลิต
(Economies of Scale)

17. การประหยัดเนื่องจากขยายขนาด
การผลิต
เกิดเนื่องจาก
- เมื่อการผลิตขนาดใหญ่ขึ้นจึงนาเทคโนโลยีทันสมัยประสิทธิภาพ
สูงมาใช้ได้
- สามารถใช้หลักการแบ่งกันทา เกิดความชานาญเฉพาะ
(Specialization)
- ขนาดกิจการใหญ่ขึ้น มีอานาจต่อรองสูง เป็นต้น

18. 2. ระยะผลตอบแทนคงที่ (Constant Returns to Scale) เป็น
ระยะที่เมื่อเพิ่มปัจจัยการผลิตทุกชนิดขึ้น X% ผลผลิตจะ
เพิ่มขึ้น X% เท่ากัน
เหตุผล เพราะการประหยัดเนื่องจากการขยายขนาดการผลิต
ลดลง จนหมดไปในที่สุด

19. 3. ระยะผลตอบแทนลดลง (Decreasing Returns to Scale)
เป็นระยะที่เมื่อเพิ่มปัจจัยการผลิตทุกชนิดขึ้น X% ผลผลิตจะ
เพิ่มขึ้นน้อยกว่าX%
เหตุผล เพราะเกิดการไม่ประหยัดเนื่องจากการขยายขนาดการ
ผลิต (Diseconomies of Scale)

20. การไม่ประหยัดเนื่องจากขยาย
ขนาดการผลิต
เกิดเนื่องจาก
- เมื่อการผลิตขนาดใหญ่เกินไป ทาให้ดูแลไม่ทั่วถึง เกิดการ
รั่วไหล สูญเสีย
- ขนาดการผลิตใหญ่มากจนเกิดความขาดแคลนแรงงานหรือ
วัตถุดิบ ต้นทุนการผลิตจึงสูงขึ้น เป็นต้น

21. การวิเคราะห์ด้วยเส้นผลผลิตเท่ากัน
และเส้นต้นทุนเท่ากัน
• สุมมุติว่าปัจจัยผันแปรมี 2 ชนิด และสามารถใช้ทดแทนกันได้
ในการผลิต
• ดุลยภาพแสดงถึงส่วนผสมการใช้ปัจจัยการผลิตที่เสียต้นทุนต่า
(Least Cost Combination)

22. เส้นผลผลิตเท่ากัน (Isoquant : IQ)
หมายถึง เส้นแสดงส่วนผสมต่างๆ กันของปัจจัยการผลิต 2 ชนิด
ที่ผลิตสินค้าได้จานวนเท่ากัน
เช่น ในการผลิตสินค้า X จานวน 100 หน่วย มีทางเลือกใช้ปัจจัย
การผลิตK และ L ได้หลายทางเลือกดังนี้

23. ตาราง Isoquant
ทางเลือก K L K L  K
 L
A 16 1 - - -
B 8 2 8 1 8/1=8
C 4 3 4 1 4/1=4
D 2 4 2 1 2/1=2
E 1 5 1 1 1/1=1

24. K
L
16
8
4
2
1
0 1 2 3 4 5
A
B
C
D
E
Isoquant

25. Marginal Rate of Technical
Substitution (MRTS)
MRTS คือ slope หรือความชันของเส้น Isoquant ซึ่งในตัวอย่าง
ก็คือค่า K ซึ่งกาหนดไว้ว่าเป็น
MRTSLK หมายถึง อัตราการใช้ L แทน K ซึ่งก็คือการเพิ่ม L ขึ้น
1 หน่วยจะสามารถใช้แทน K ที่ลดลงได้เท่าใด
เช่น MRTSLK = - 5 หมายถึง การเพิ่ม L ขึ้น 1 หน่วยสามารถใช้
แทน K ที่ลดลงได้ 5 หน่วย ทาให้คงผลผลิตจานวนเท่าเดิมไว้
ได้
L

26. ลักษณะของเส้น Isoquant
• ทอดลงจากซ้ายไปขวาแล้งโค้งเว้าเข้าหาจุด origin
• แต่ละเส้นแสดงการผลิตระดับหนึ่ง เส้นที่สูงกว่าแสดงถึงระดับ
การผลิตที่มากกว่าเสมอ
• เส้น Isoquant จะไม่ตัดกัน

27. เส้น IQ3 แสดงระดับการผลิต 300 หน่วย มากกว่าระดับการผลิต
บนเส้น IQ2 ซึ่งแสดงระดับการผลิต 200 หน่วย
K
L

28. เส้นต้นทุนเท่ากัน (Isocost)
หมายถึง เส้นแสดงส่วนผสมต่างๆ กันของปัจจัยการผลิต 2 ชนิด
ที่ทาให้เสียต้นทุนเท่ากัน
เช่น ถ้าราคาปัจจัย K = 25 และราคาปัจจัย L = 10 ก็อาจ
เลือกใช้ปัจจัยทั้ง 2 โดยเส้นต้นทุนการผลิต เท่ากับ 200 ได้
หลายทางเลือกดังนี้

29. ตาราง Isocost
K L ต้นทุน
0 20 0 + 200 = 200
2 15 50 + 150 = 200
4 10 100 + 100 = 200
6 5 150 + 50 = 200
8 0 200 + 0 = 200

30. ลักษณะของเส้น Isocost
• เป็นเส้นตรง
• สร้างขึ้นได้โดยการหาจุดตัดแกนตั้งและจุดตัดแกนนอนแล้ว
ลากเส้นต่อจุดทั้งสอง
ถ้างบประมาณลงทุน = 200 ราคาปัจจัย K = 25
ราคาปัจจัย L = 10 และสร้างเส้น Isocost โดยปัจจัย K
วัดที่แกนตั้ง ปัจจัย L วัดที่แกนนอน จะสร้างได้ดังนี้

31. • ถ้าใช้แต่ปัจจัย K จะซื้อได้ = 200 = 8 หน่วย จุดตัดแกนตั้งจึง
อยู่ที่ 8
• ถ้าใช้แต่ปัจจัย L จะซื้อได้ = 200 = 20 หน่วย จุดตัดแกนนอน
จึงอยู่ที่ 20
• Slope ของเส้น Isocost = ราคาปัจจัย L = PL = 10
= 0.4
25
10
ราคาปัจจัย K PK

32. เส้น IsocostK
L
20
A
B
C

33. • จุด A อยู่บนเส้น Isocost แสดงว่าการใช้ปัจจัยการผลิตที่จุดนี้
จะเสียต้นทุน = 200 พอดี
• จุด B อยู่สูงกว่าเส้น Isocost แสดงว่าการใช้ปัจจัยการผลิตที่
จุดนี้จะต้องเสียต้นทุนเกิน 200
• จุด C อยู่ใต้เส้น Isocost แสดงว่าการใช้ปัจจัยการผลิตที่จุดนี้
จะเสียต้นทุนต่ากว่า 200

34. การเปลี่ยนแปลงของเส้น Isocost
มี 3 กรณี คือ
• งบประมาณลงทุนเปลี่ยน (ราคาปัจจัย K และราคาปัจจัย L
คงที่)
• ราคาปัจจัย K เปลี่ยน (งบประมาณลงทุนและราคาปัจจัย L
คงที่)
• ราคาปัจจัย L เปลี่ยน (งบประมาณลงทุนและราคาปัจจัย K
คงที่)

35. งบประมาณทุนเปลี่ยน
• งบลงทุนเพิ่มจาก 200 เป็น 250
ราคา K คงเดิม = 25 ราคา L คงเดิม = 10
ซื้อ K อย่างเดียวได้ = 250 = 10 หน่วย
(จุดตัดแกนตั้ง = 10)
ซื้อ L อย่างเดียวได้ = 250 = 25
(จุดตัดแกนนอน = 25 )
25
10

36. เมื่อเทียบกับเส้นเดิม Isocost เส้นใหม่จะเลื่อน (shift) ไป
ทางขวาของเส้นเดิม
K
L
10
8
2520

37. งบประมาณลงทุนเปลี่ยน
• งบลงทุนลดจาก 200 เป็น 100
ราคา K คงเดิม = 25 ราคา L คงเดิม = 10
ซื้อ K อย่างเดียวได้ = 100 = 4 หน่วย
(จุดตัดแกนตั้ง = 4)
ซื้อ L อย่างเดียวได้ = 100 = 10
(จุดตัดแกนนอน = 10 )
25
10

38. เมื่อเทียบกับเส้นเดิม Isocost เส้นใหม่จะเลื่อน (shift) ไป
ทางซ้ายของเส้นเดิม
K
L
8
4
2010

39. ราคาปัจจัย K เปลี่ยน
• ราคา K เพิ่มจาก 25 เป็น 50
งบลงทุนคงเดิม = 200 ราคา L คงเดิม = 10
ซื้อ K อย่างเดียวได้ = 200 = 4 หน่วย
(จุดตัดแกนตั้ง = 4)
ซื้อ L อย่างเดียวได้ = 200 = 20
(จุดตัดแกนนอน = 20 )
50
10

40. เมื่อเทียบกับเส้นเดิม จุดตั้งแกนตั้งของ Isocost เส้นใหม่จะเลื่อน
ลงมาจากเส้นเดิม
K
L
8
4

41. ราคาปัจจัย K เปลี่ยน
• ราคา K เพิ่มจาก 25 เป็น 20
งบลงทุนคงเดิม = 200 ราคา L คงเดิม = 10
ซื้อ K อย่างเดียวได้ = 200 = 10 หน่วย
(จุดตัดแกนตั้ง = 10)
ซื้อ L อย่างเดียวได้ = 200 = 20
(จุดตัดแกนนอน = 20 )
20
10

42. เมื่อเทียบกับเส้นเดิม จุดตั้งแกนตั้งของ Isocost เส้นใหม่จะเลื่อน
ขึ้นมาจากเส้นเดิม
K
L
10
8

43. ราคาปัจจัย L เปลี่ยน
• ราคา L เพิ่มจาก 10 เป็น 20
งบลงทุนคงเดิม = 200 ราคา K คงเดิม = 25
ซื้อ K อย่างเดียวได้ = 200 = 8 หน่วย
(จุดตัดแกนตั้ง = 8)
ซื้อ L อย่างเดียวได้ = 200 = 10
(จุดตัดแกนนอน = 10 )
25
20

44. เมื่อเทียบกับเส้นเดิม จุดตั้งแกนนอนของ Isocost เส้นใหม่จะ
เลื่อน (shift)ไปทางซ้ายของเส้นเดิม
K
8
10 20
L

45. ราคาปัจจัย L เปลี่ยน
• ราคา L ลดลงจาก 10 เป็น 5
งบลงทุนคงเดิม = 200 ราคา K คงเดิม = 25
ซื้อ K อย่างเดียวได้ = 200 = 8 หน่วย
(จุดตัดแกนตั้ง = 8)
ซื้อ L อย่างเดียวได้ = 200 = 40
(จุดตัดแกนนอน = 40 )
25
5

46. เมื่อเทียบกับเส้นเดิม จุดตั้งแกนนอนของ Isocost เส้นใหม่จะ
เลื่อน (shift)ไปทางขวาของเส้นเดิม
K
L
8
20 40

47. ดุลยภาพ
ความหมาย คือสถานการณ์ที่เมื่อใช้ปัจจัยการผลิตทั้ง 2 ร่วมกัน
แล้วจะเสียต้นทุนต่าสุด หรือก็คือเป็นส่วนผสมปัจจัยการผลิตที่
เสียต้นทุนต่าสุด (Least Cost Combination)
จุดดุลยภาพ อยู่ ณ จุดที่เส้น Isoquant สัมผัสกับเส้น Isocost

48. เงื่อนไขของภาวะดุลยภาพ
• จุดดุลยภาพคือจุดสัมผัสระหว่างเส้น Isoquant กับเส้น
Isocost
• เนื่องจากที่จุดสัมผัส slope จะเท่ากัน ดั้งนั้นที่จุดดุลยภาพ
slope ของเส้น Isoquant = slope ของเส้น Isocost
• ดังนั้นที่จุดดุลยภาพ MRTSLK = PL
PK

49. K
L
E
0
L1
K1

50. เส้น Isoquant มีอยู่หลายเส้น แต่ละเส้นแทนการผลิตแต่ละ
ระดับ เช่น
- IQ1 (100) แทนระดับการผลิต = 100
- IQ2 (200) แทนระดับการผลิต = 200
- IQ3 (300) แทนระดับการผลิต = 300
จะมี Isoquant เส้นหนึ่งสัมผัส Isocost พอดีที่จุด E แสดงระดับ
การผลิต = 200 ใช้ปัจจัย K = OK1 และใช้ปัจจัย L = OL1

51. พิสูจน์ จุด E เป็นจุดดุลยภาพ
K
L0
A
E
B
D

52. • เทียบ E กับ A ใช้ต้นทุนเท่ากัน แต่ที่ E ผลิตมากกว่า
• เทียบ E กับ B ผลิตได้เท่ากัน แต่ที่ B ต้นทุนสูงกว่า
• เทียบ E กับ D ที่ D ผลิตมากกว่า แต่เกินงบประมาณการลงทุน
ดังนั้น ที่จุด E เป็นดุลยภาพที่แสดงส่วนผสมปัจจัย K และ L
ที่เสียต้นทุนต่าสุด ภายใต้เงื่อนไขงบประมาณการลงทุนที่จากัด

53. เส้นแนวทางการขยายการผลิต
(Expansion Path)
หมายถึง เส้นแนวทางการผลิตที่ได้ดุลยภาพเมื่องบประมาณลงทุน
เปลี่ยนไป
เช่น ถ้างบประมาณลงทุนเพิ่มขึ้น ทาให้เส้น Isocost เลื่อนไป
ทางขวาเป็นลาดับ ดุลยภาพซึ่งเป็นจุดสัมผัสระหว่างเส้น
Isoquant กับ Isocost จะเปลี่ยนตามไปด้วย

54. K
B1
B
A A1
L
E1
E2 IQ1
IQ0
Expansion Path

55. เดิม ดุลยภาพอยู่ที่ E0
งบประมาณลงทุนเพิ่มขึ้น เส้น Isocost เลื่อนจากเส้น BA เป็น
B1A1
ดุลภาพใหม่เปลี่ยนเป็น E1
เส้นที่ลากต่อจุดดุลยภาพ E1 E2 ก็คือเส้น Expansion Path

56. ต้นทุนในระยะสั้น
ประเภทของต้นทุน
1. ต้นทุนรวม (Total Cost : TC) ประกอบด้วย
- ต้นทุนคงที่รวม (Total Fixed Cost : TFC) หมายถึง
ต้นทุนที่ไม่ได้เปลี่ยนแปลงตามปริมาณผลิต
- ต้นทุนแปรผันรวม (Total Variable Cost : TVC)
หมายถึง ที่เปลี่ยนแปลงตามปริมาณผลิต
TC = TFC + TVC

57. 2. ต้นทุนเฉลี่ย (Average Cost : AC) หมายถึงต้นทุนรวมคิด
เฉลี่ยต่อผลผลิต 1 หน่วย
AC = TC
ประกอบด้วย
- ต้นทุนคงที่เฉลี่ย (Average Fixed Cost : AFC) หมายถึง
ต้นทุนที่คิดเฉลี่ยต่อผลผลิต 1 หน่วย
AFC = TFC
Q
Q

58. - ต้นทุนแปรผันเฉลี่ย (Average Variable Cost : AVC)
หมายถึง ต้นทุนแปรผันคิดเฉลี่ยต่อผลผลิต 1 หน่วย
AVC = TVC
AC = AFC + AVC
Q

59. - ต้นทุนหน่วยสุดท้าย (Marginal Cost : MC) หมายถึง ต้นทุน
ที่เปลี่ยนแปลงไปเมื่อปริมาณผลผลิตเปลี่ยนไป 1 หน่วย
MC = TC แต่เนื่องจาก TC = TVC
ดังนั้น MC = TVC
Q
Q

60. เส้น TC, TFC และ TVC
ต้นทุน
ปริมาณผลิต0
TC
TVC
TFC

61. ความสัมพันธ์ระหว่างต้นทุนระยะสั้น
และระยะยาว
• การเพิ่มการผลิตระยะยาว ก็คือการเพิ่มจานวนปัจจัยที่เคยคงที่
ในระยะสั้น เช่น เครื่องจักร ขึ้น
• เส้นต้นทุนเฉลี่ยในระยะยาว สร้างขึ้นจากเส้นต้นทุนเฉลี่ยของ
การผลิตระดับต่างๆ

62. เส้นต้นทุนเฉลี่ยระยะยาว (LAC)
• เป็นเส้นที่ลากตามแนวเส้นต้นทุนเฉลี่ยระยะสั้นขนาดต่างๆ
• ถ้าการผลิตในระยะสั้นมีขนาดต่างๆ เป็นจานวนมาก เส้นจะ
เป็นเส้นที่เรียบ (smooth)ขึ้น

63. เส้นต้นทุนระยะยาวต้นทุน
ปริมาณผลิต
LAC

64. กาไรและขาดทุน
• กาไร หรือขาดทุน คิดจากผลต่างระหว่างรายรับรวม (TR) แล้ว
ต้นทุนรวม (TC) หรือ TR – TC
• ถ้ารายรับมากกว่าต้นทุน ผลต่างจะเป็นบวก กิจการธุรกิจนั้นมี
กาไร (Profit)
• ถ้ารายรับน้อยกว่าต้นทุน ผลต่างจะเป็นลบ กิจการธุรกิจนั้นจะ
ขาดทุน (Loss)

65. กาไรในทางเศรษฐศาสตร์
• กาไรทางเศรษฐศาสตร์
- รายรับ – ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์
• ถ้ารายรับ สูงกว่าต้นทุน ในทางเศรษฐศาสตร์จะถือว่าผู้ผลิตมีกาไร
เกินปกติ (Excess Porfit)
• ถ้ารายรับ = ต้นทุนพอดี ในทางเศรษฐศาสตร์ จะถือว่าผู้ผลิตมีกาไร
ปกติ (Normal Profit)
• การที่รายรับ = ต้นทุน แต่ถือว่ามีกาไร เนื่องจากว่าต้านทุนทาง
เศรษฐศาสตร์บางส่วนเป็นต้นทุนที่ไม่ได้จ่ายออกไป (ต้นทุนค่าเสีย
โอกาส)