1. Дундаж хэмжигдэхүүн

2.  Юмс үзэгдлийг бүхэлд нь хамарч тодорхойлсон
дундаж хэмжигдэхүүнийг ерөнхий дундаж, бүлэг
тус бүрээр нь тооцсон дундаж хэмжигдэхүүнийг
бүлгүүдийн дундаж гэж нэрлэдэг. Жишээ нь. Улсын
хэмжээгээр тооцсон /хадлан бэлчээр, мал аж
ахуйн ашиг шим гэх мэт/ дундаж нь ерөнхий
дундаж байхад, аймаг болон эдийн засгийн
мужлалаар тооцсон нь бүлгийн дундаж болдог.
Хоѐр төрлийн дундаж хэмжигдэхүүн байдаг.

3. Хоѐр төрлийн дундаж хэмжигдэхүүн
байдаг.
 Нийлбэрийн дундаж
 Нийлбэрийн дундаж хэмжигдэхүүнийг
1.
Зэргийн
дундаж
/арифметик
дундаж,
гармоник
дундаж, геометр дундаж, куб, квадрат дундаж/
2.
Зэргийн
бус
/Интервал
тархалтын
цувааны
дундаж, хронологи дундаж, стандарчилагдсан дундаж/
 Бүтцийн
дундаж
/моод, медиан, квартил, дециль, перцинтел /
 Дундаж
хэмжигдэхүүн
болгон
жинлэгдсэн, жинлэгдээгүй гэсэн 2 төрөлтэй.
дотроо

4. Нийлбэрийн дундаж
хэмжигдэхүүнүүдийн төрөл

5. Зэрэг, илтгэгч нь өсөхөд дундаж утга нь өсдөг.

6.  Математикийн хувьд жинэлэгдсэн гармоник
дундаж нь зөв боловч эдийн засгийн хувьд
тохиромжгүй юм. Учир нь тооцооны
хэлбэр, арга зүйгээс шалтгаалж бодит агуулга
нь өөрчлөгддөг нийгэм эдийн засгийн
үзэгдлүүд олон байдаг. Иймээс гармоник
дунджийг судлах юмс үзэгдлийн мөн чанарт
захируулан бага зэрэг өөрчилдөг.

7. Зэргийн бус дундаж
 Хронологи дундаж
 Интервал тархалтын цувааны дундаж
 Стандартчилагдсан дундаж

8. Хронолог дундаж
- Жинлэгдээгүй хронолог дунджийн томъѐо
- хронолог жинлэгдсэн дундаж:

10. Стандартчилагдсан дундаж
 дугаар үзүүлэлтийн стандартчилсан утга,
 дугаар үзүүлэлтийн жинхэнэ утга,
 дугаар үзүүлэлтийн дундаж,
 дугаар үзүүлэлтийн квадрат дундаж хэлбэлзэл.
 Аль нэг үзүүлэлтийн жинхэнэ утга нь тухайн
үзүүлэлтийн хэмжих нэгжээр, харин уг үзүүлэлтийн
стандартчилсан утга нь дундажаас хазайсан утгаар
хэмжих нэгжгүйгээр илэрхийлэгддэг болно.

11. Бүтцийн дундаж хэмжигдэхүүн
 Моод /Мо/
 Медиан /Ме/

12.  Дундаж хэмжигдэхүүн нь тухай юмс үзэгдлийн
нийтлэг төлөв байдлыг ерөнхийд нь үнэлж өгдөг
бол моод, медиан нь бүтэц бүрэлдэхүүнийг
харуулдаг төвийн үзүүлэлт юм. Юмс үзэгдлийн
нэгжүүдийн шинж тэмдэгүүдийн утга холбогдол
буюу вариантуудын дотроос хамгийн олон
давтагддаг утгыг моод гэж нэрлэдэг. Мо гэж
тэмдэглэнэ.

15. Интервалын тархалтын цувааны
моодыг олох
Xo - моод орших интервалын эх буюу доод хязгаар
∆1 - моодын интервалын давталт болон модын өмнөх интелвалын
давталтын ялгавар
∆2 - моодын интервалын давталт болон модын дараах интелвалын
давталтын ялгавар

16. Медиан /Ме/
 Дискрет хэлбэртэй /жинэлэгдээгүй/
 Интервал хэлбэрийн үед /жинэлэгдсэн/

17. Мэдээлэл нь дискрет хэлбэртэй
өгөгдсөн

18. Интервал хэлбэрийн үед

20.  Үүнээс
гадна
бүтцийн
дундаж
хэмжигдэхүүнд орж тооцогддог шинж
тэмдгийн утгууд байна. Вариацын
цувааг 2 тэцүү хэсэгт хувааж байдаг
утгыг медиан харуулдаг бол цувааг 4
тэнцүү хэсэгт хуваавал квартил,10
тэнцүү хэсэгт хуваавал децил, 100
тэнцүү хэсэг болгон хуваагдаг шинж
тэмдгийн утга нь перцинтел гэж
нэрлэдэг.