Тархалтын цуваа, түүний хэлбэр
Тархалтын цуваа байгуулагдсан
шинж тэмдгээрээ гурван хэлбэртэй.
 1) Тоон (тоогоор илрэх) шинж тэмдгээр

байгуулагдсан вариацийн
 2) Чанарын (тоогоор илрэхгүй) шинж тэмдгээр
байгуулагдсан атрибутив
 3) Нутаг дэвсгэрийн (байршлын) шинж
тэмдгээр байгуулагдсан газар зүйн тархалтын
цуваа
 Вариацийн тархалтын цуваа тоогоор илрэх бүх

шинж тэмдгийг хамардаг. Жишээ нь хүн амын
нас, ажилчдын цалин, малын тоо, ургацын хэмжээ
гэх мэт.
Хүн амыг яс үндэс, нийгмийн гарлаар, малыг
үүлдэр угсаагаар, тариалангийн талбайг ургамлын
төрлөөр харуулбал атрибутив тархалтын
цуваа, харин эдгээрийг аймаг хотоор илэрхийлбэл
газар зүйн тархалтын цуваа болно.
Вариацийн тархалтын цуваа
 Вариант
 Давталт
 Шинж тэмдгийн тоон утгыг вариант, түүнтэй

дахин давтагдсан тоог давталт гэнэ
Тархалтын цувааг байгуулсан
аргаар нь
 Интервал
 Дискрет
 Интервал цувааны вариантууд хоѐр хязгаартай

байхад дискрет цувааных тодорхой нэгэн
тоогоор илэрхийлэгдэнэ.
Тархалтын цуваа түүний үзүүлэлтүүд
Тархалтын цувааны график
Вариацын цувааны графикийг 4 янзаар дүрслэдэг.
 Полигон
 Гистограмм
 Кумулятив
 Огива
 Полигон. Дискерит вариацын цувааг байгуулахад

тэгш өнцөгт координатын абцисс тэнхлэгт /хэвтээ/
шинж тэмдгийн утга холбогдол буюу вариантууд /x/
, ординат тэнхлэгт /босоо/ давталт /f/ байрлуулан
дүрслэнэ.
 Гистограмм. Вариацын цувааны интервалыг /x0+d/
абцисс тэнхлэгт, ординат тэнхлэгт давтамжийг
байрлуулна. Өөрөөр хэлбэл интервалын хэмжээтэй
тэнцүү суурьтай, давтамжтай тэгш өнцөгт
байгуулна.
Кумулятив. Дискрет вариацын цувааны вариантуудыг
/Xi/ абцисс тэнхлэгт, ординат тэнхлэгт өсөн нэмэгдэх
/Li/ абсолют эсвэл харьцангуй давтамжийг
байрлуулна.
 Энэ график нь шинэ тэмдгийн утга холбогдолын нэг
вариантаас дараагийн вариантад шилжих өсөлтийн
хурдыг илэрхийлнэ.
Огива. Кумулятив график байгуулаад тэгш өнцөгт
координатын системийн нэг ба гуравдугаар өнцгийн
биссектрисээр нугалахад кумулятив графикийн дүрс
эсрэг талд бууж байгаа хэлбэрийг огива гэнэ.
Ассимметр коэффициент
 S гэж тэмдэглэнэ
 S=0 хэвийн буюу хазайлтгүй
 S>0 зүүн талдаа хазайлттай
 S<0 баруун талдаа хазайлттай
 Томьѐо нь
Эксцесс коэффициент
 K гэж тэмдэглэнэ
 K=3 нормаль тархалттай
 K>3 нормаль тархалтаас илүү шовх оройтой
 K<3 хавтгай оройтой
 Томьѐо нь

statistic_tarhalt

  • 1.
  • 2.
    Тархалтын цуваа байгуулагдсан шинжтэмдгээрээ гурван хэлбэртэй.  1) Тоон (тоогоор илрэх) шинж тэмдгээр байгуулагдсан вариацийн  2) Чанарын (тоогоор илрэхгүй) шинж тэмдгээр байгуулагдсан атрибутив  3) Нутаг дэвсгэрийн (байршлын) шинж тэмдгээр байгуулагдсан газар зүйн тархалтын цуваа
  • 3.
     Вариацийн тархалтынцуваа тоогоор илрэх бүх шинж тэмдгийг хамардаг. Жишээ нь хүн амын нас, ажилчдын цалин, малын тоо, ургацын хэмжээ гэх мэт. Хүн амыг яс үндэс, нийгмийн гарлаар, малыг үүлдэр угсаагаар, тариалангийн талбайг ургамлын төрлөөр харуулбал атрибутив тархалтын цуваа, харин эдгээрийг аймаг хотоор илэрхийлбэл газар зүйн тархалтын цуваа болно.
  • 5.
    Вариацийн тархалтын цуваа Вариант  Давталт  Шинж тэмдгийн тоон утгыг вариант, түүнтэй дахин давтагдсан тоог давталт гэнэ
  • 6.
    Тархалтын цувааг байгуулсан аргаарнь  Интервал  Дискрет  Интервал цувааны вариантууд хоѐр хязгаартай байхад дискрет цувааных тодорхой нэгэн тоогоор илэрхийлэгдэнэ.
  • 7.
  • 9.
    Тархалтын цувааны график Вариацынцувааны графикийг 4 янзаар дүрслэдэг.  Полигон  Гистограмм  Кумулятив  Огива
  • 10.
     Полигон. Дискеритвариацын цувааг байгуулахад тэгш өнцөгт координатын абцисс тэнхлэгт /хэвтээ/ шинж тэмдгийн утга холбогдол буюу вариантууд /x/ , ординат тэнхлэгт /босоо/ давталт /f/ байрлуулан дүрслэнэ.  Гистограмм. Вариацын цувааны интервалыг /x0+d/ абцисс тэнхлэгт, ординат тэнхлэгт давтамжийг байрлуулна. Өөрөөр хэлбэл интервалын хэмжээтэй тэнцүү суурьтай, давтамжтай тэгш өнцөгт байгуулна.
  • 11.
    Кумулятив. Дискрет вариацынцувааны вариантуудыг /Xi/ абцисс тэнхлэгт, ординат тэнхлэгт өсөн нэмэгдэх /Li/ абсолют эсвэл харьцангуй давтамжийг байрлуулна.  Энэ график нь шинэ тэмдгийн утга холбогдолын нэг вариантаас дараагийн вариантад шилжих өсөлтийн хурдыг илэрхийлнэ. Огива. Кумулятив график байгуулаад тэгш өнцөгт координатын системийн нэг ба гуравдугаар өнцгийн биссектрисээр нугалахад кумулятив графикийн дүрс эсрэг талд бууж байгаа хэлбэрийг огива гэнэ.
  • 14.
    Ассимметр коэффициент  Sгэж тэмдэглэнэ  S=0 хэвийн буюу хазайлтгүй  S>0 зүүн талдаа хазайлттай  S<0 баруун талдаа хазайлттай  Томьѐо нь
  • 15.
    Эксцесс коэффициент  Kгэж тэмдэглэнэ  K=3 нормаль тархалттай  K>3 нормаль тархалтаас илүү шовх оройтой  K<3 хавтгай оройтой  Томьѐо нь