12                              DERET BILANGAN


12.1 PENULISAN JUMLAH DAN SIGMA

Perhatikan jumlah :

                                                                                              100
a. 12 + 22 + 32 + 42 + …+ 1002                       dapat dituliskan dalam bentuk kompak ∑ i 2
                                                                                              i =1
                                                                                        n
b.      a1 + a2 + a3 + a4 + …+ an dapat dituliskan dalam bentuk kompak ∑ a i
                                                                                       i =1




Huruf ∑ (huruf besar sigma Yunani berpadanan dengan huruf S (Sum/jumlah).

 5
∑ b i = b2 + b3 + b4 + b5
i =2


 n 1         1          1   1           1
∑ = + + + ... +
j=1 j        1          2   3           n

 n     k       1     2          n
∑       2
           = 2   + 2   + ... + 2
k =1 k + 1  1 +1 2 +1         n +1



SIFAT-SIFAT SIGMA
                  n              n
        a.       ∑ c.a i = c.∑ a i
                 i =1           i =1


                  n                     n      n
        b.       ∑ (a i + b i ) = ∑ a i + ∑ b i
                 i =1                  i =1   i =1


                  n                     n      n
        c.       ∑ (a i − b i ) = ∑ a i − ∑ b i
                 i =1                  i =1   i =1
Contoh 12.1
                           100                        100
Andaikan bahwa ∑ a i = 60 dan ∑ b i = 11 .
                           i =1                       i =1
            100
Hitung ∑ (2a i − 3b i + 4)
            i =1


Penyelesaian:

100                          100         100          100
∑ (2a i − 3b i + 4) = ∑ 2a i − ∑ 3b i + ∑ 4 = 2(60) − 3(11) + 100(4) = 487
i =1                          i =1       i =1          i =1




BEBERAPA PENJUMLAHAN KHUSUS
             n                                     n (n + 1)
       1.   ∑ i = 1 + 2 + 3 + ... + n =
            i =1                                       2

             n                                       n ( n + 1)(2n + 1)
       2.   ∑ i 2 = 12 + 2 2 + ... + n 2 =
            i =1                                              6

                                                                2
             n
                   3   3          3 ⎡ n ( n + 1) ⎤
                                               3
       3.   ∑ i = 1 + 2 + ... + n = ⎢            ⎥
            i =1                    ⎣ 2 ⎦

             n                                       n ( n + 1)(6n 3 + 9n 2 + n − 1)
       4.   ∑ i 4 = 14 + 2 4 + ... + n 4 =
            i =1                                                    30




Latihan
 Hitunglah
            10                            10                         10                   10
       1.   ∑i                        2. ∑ i 2                   3. ∑ i 3              4. ∑ 2i(i − 5)
            i =1                          i =1                      i =1                  i =1

Kalkulus modul xii deret bilangan

  • 1.
    12 DERET BILANGAN 12.1 PENULISAN JUMLAH DAN SIGMA Perhatikan jumlah : 100 a. 12 + 22 + 32 + 42 + …+ 1002 dapat dituliskan dalam bentuk kompak ∑ i 2 i =1 n b. a1 + a2 + a3 + a4 + …+ an dapat dituliskan dalam bentuk kompak ∑ a i i =1 Huruf ∑ (huruf besar sigma Yunani berpadanan dengan huruf S (Sum/jumlah). 5 ∑ b i = b2 + b3 + b4 + b5 i =2 n 1 1 1 1 1 ∑ = + + + ... + j=1 j 1 2 3 n n k 1 2 n ∑ 2 = 2 + 2 + ... + 2 k =1 k + 1 1 +1 2 +1 n +1 SIFAT-SIFAT SIGMA n n a. ∑ c.a i = c.∑ a i i =1 i =1 n n n b. ∑ (a i + b i ) = ∑ a i + ∑ b i i =1 i =1 i =1 n n n c. ∑ (a i − b i ) = ∑ a i − ∑ b i i =1 i =1 i =1
  • 2.
    Contoh 12.1 100 100 Andaikan bahwa ∑ a i = 60 dan ∑ b i = 11 . i =1 i =1 100 Hitung ∑ (2a i − 3b i + 4) i =1 Penyelesaian: 100 100 100 100 ∑ (2a i − 3b i + 4) = ∑ 2a i − ∑ 3b i + ∑ 4 = 2(60) − 3(11) + 100(4) = 487 i =1 i =1 i =1 i =1 BEBERAPA PENJUMLAHAN KHUSUS n n (n + 1) 1. ∑ i = 1 + 2 + 3 + ... + n = i =1 2 n n ( n + 1)(2n + 1) 2. ∑ i 2 = 12 + 2 2 + ... + n 2 = i =1 6 2 n 3 3 3 ⎡ n ( n + 1) ⎤ 3 3. ∑ i = 1 + 2 + ... + n = ⎢ ⎥ i =1 ⎣ 2 ⎦ n n ( n + 1)(6n 3 + 9n 2 + n − 1) 4. ∑ i 4 = 14 + 2 4 + ... + n 4 = i =1 30 Latihan Hitunglah 10 10 10 10 1. ∑i 2. ∑ i 2 3. ∑ i 3 4. ∑ 2i(i − 5) i =1 i =1 i =1 i =1