1. Ýð¿¿ë Ìýíäèéí Ñóäàëãààíû àðãóóä
Àñóóìæ ñóäàëãààíû çàãâàð
Ã.Äàâàà, Ph.D, MPH
Íèéãìèéí Ýð¿¿ë Ìýíäèéí Ñóðãóóëü
ÝÌØÓÈÑ
1

2. Õèчýýëèéí àãóóëãà
• Мэдээлэл цуглуулах аргууд
• Àñóóìæ ñóäàëãàà ÿâóóëàõ çàðчèì
• Àñóóìæ ñóäàëãààíû õýëáýð
• Àñóóìæ ñóäàëãààã áîëîâñðóóëàõ, ¿å øàòóóä
• Ñóäàëãààíä îðîëöîãñäûí õóâèéã íýìýãä¿¿ëýõ
• Óðüäчèëñàí ñóäàëãàà
• Àñóóìæ ñóäàëãààíû õ¿чèí òºãºëäºð áàéäàë
• Àñóóìæ ñóäàëãààã áîëîâñðóóëàõ ñòðàòåãè
2

3. Ñóäàëãààíû ìýäýý, ìàòåðèàë
• Öºì áóþó ¿íäñýí ìýäýý áàðèìò
Ñóäàëãààíû çîðèëãî, çîðèëòòîé øóóä óÿëäñàí
õóâüñóóðóóäûí öîãö
• Òóñëàõ áóþó ¿íäñýí áóñ ìýäýý áàðèìò
Ñóäàëãààíä íýìýëò чàíàðòàé, ñóäëààч õýðýâ ñîíèðõñîí,
ñóäàëæ áóé àñóóäàëä òîäîðõîé õýìæýýãýýð õàìààðàë
á¿õèé íýìýëò õóâüñóóðóóä
3

4. Эрђђл мэндийн судалгааны хэлбэр
• Тоон судалгаа
• Чанарын судалгаа
4

5. ёзђђлэлт Чанарын Тоон
Шинж чанар Òààìàãëàë äýâø¿¿ëýõ Òайлбарлаõ / уян
хатан
Мэдээ ёг өгђђлбэр Тоо
Тђђвэрлэх арга Зорилготой Санамсаргђй
Тђђврийн хэмжээ Чухал биш Чухал
Төлөөлөл Шаардлагагђй Шаардлагатай
Мэдээ цуглуулах арга Олон арга Нэг арга
Судлах зђйл Зан ђйл, хандлага, Мэдлэг, баримт,
хђмђђсийн харилцаа онолын асуудал
Шинжлэх ухаан Нийгмийн ШУ-д Байгалийн ШУ
Судалгааны ђнэн Судалгааны “гурвал” Тђђврийн тоог
магадлал 5
ихэсгэдэг

6. Тоон болон чанарын судалгаа
• Чанарын судалгааны тоон судалгаанаас ÿëãààòàé òàë íü
ихэнх чанарын судалгаа нь таамаглал-дэвшђђлэх /øèíæëýõ/
çîðèëãîîð ñóäëàäàã áîë, харин тоон судалгаа нь таамаглалыг
шалгахад илђђ чиглэгддэг.
• Тоон мэдээлэл нь õóâüñóóð хэлбэрээр байж болох ба
математикийн анализ хийгддэг, харин чанарын мэдээлэл
математикийн томьѐоллоор илэрхийлэгдэж
тайлбарлагдахгђй.
6

7. Тоон болон чанарын судалгаа
• Чанарын судалгаа ойлголт àâàõûã зорилгоо болгодог.
• Òоон судалгаа шалтгааíûã тайлбарëàõàä чиглэдэг.
• Òоон болон чанарын судалгаа аль аль нь нийгмийн үнэн
бодит байдлын тодорхойлоõод чиглэдэг.
• Òîîн áà чàíàðûí ñóäàëãàà
- Ñóäàëãààíû çîðèëãî, çîðèëòóóä ÿëãààòàé
- Ñóäàëãàíû çîðèëãî, çîðèëòûí äàãóó õ¿ëýýãäýæ áóé ¿ð ä¿í
ÿëãààòàé
- судалгааны үе шаò ялгааòàé
 тоон -> чанарын
 чанарын -> тоон
7

8. Òîîí ñóäàëãàà
Òîîí ñóäàëãàà ãýäýã íü ¿çýãäýë, þìñûí òàðõàëò, ò¿¿íä
íºëººëäºã õ¿чèí ç¿éëñèéí ò¿âøèí, á¿òýö, îíöëîãûã õýìæèí
òîîãîîð èëýðõèéëýõ ñóäàëãàà þì
8

9. Чàíàðûí ñóäàëãàà
Чàíàðûí ñóäàëãàà íü íèéãìèéí ¿çýãäýë, þìñûí óчèð
øàëòãààí, ãàðàë ¿¿ñýë, øèéäâýðëýõ àðãà çàìûã îëîí õ¿чèí
ç¿éëèéí óÿëäàà õîëáîîíä íü ñóäàëäàã
9

10. Ìýäýý ìàòåðèàë öóãëóóëàõ ¿íäñýí àðãà õýðýãñë¿¿ä
• Àñóóëãûí áà ñóðâàëæëàãûí àðãà
• Ýìíýëãèéí ¿çëýã øèíæèëãýý, ò¿¿íèé ä¿ãíýëò
• ÝÌ-èéí òàéëàíãèéí ¿ç¿¿ëýëò áà áóñàä á¿ðòãýãäñýí ìýäýý
áàðèìò
• Ëàáîðàòîðûí ñîðèëóóä, ò¿¿íèé ¿ð ä¿í
• Èëð¿¿ëýã, ò¿¿íèé ä¿í, ä¿ãíýëò¿¿ä
• Àæèãëàëòûí àðãà
• Íîìèíàë á¿ëãèéí ÿðèëöëàãà
• Äåëüôèá¿ëãèéí ÿðèëöëàãà
10

11. Àíõäàã÷, õî¸ðäîã÷ ìýäýýëýë
• Àíõäàã÷ ìýäýýëëèéã ñóäëàà÷ òîäîðõîé àñóóäëûã ñîíãîí
çîðèëãîòîéãîîð ñóäàëãàà õèéæ öóãëóóëäàã.
• Áóñàä ñóäëàà÷äûí õèéñýí ñóäàëãààãààð öóãëóóëñàí,
àíàëèç õèéñýí ìýäýýëëýýñ àâäàã. Ñóäàëãààíä àøèãëàõäàà
õÿíàìãàé áàéõ õýðýãòýé.
11

12. Àíõäàã÷, õî¸ðäîã÷ ìýäýýëýë
Àíõäàã÷ ìýäýýëýë Õî¸ðäîã÷ ìýäýýëýë
Öóãëóóëàõ çîðèëãî Ñóäëàõ àñóóäëààð Áóñàä ñóäàëãààíààñ àâäàã
Öóãëóóëàõ ¿éë ÿâö Îðîëöäîã Õóðäàí, õÿëáàð
Öóãëóóëàõ ¿íý ªíäºð Õàðüöàíãóé áàãà
Öóãëóóëàõ õóãàöàà Èõ Áîãèíî
12

13. Àíõäàã÷ ìýäýýëýë
Àíõäàã÷ ìýäýýëëèéí ýõ ¿¿ñâýð:
• Ñóäàëãàà (Survey)
• Äåñêðèïòèâ ñóäàëãàà
-Àæèãëàõ
-ßðèëöëàãà
13

14. Õî¸ðäîã÷ ìýäýýëýë
Õî¸ðäîã÷ ìýäýýëëèéí ýõ ¿¿ñâýð:
• Íîì
• Òàéëàí ìýäýý
• Íàìòàð
• Ñîíèí
• Õýâëýãäñýí ìàòåðèàë
• Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýë
• Ýðäýì øèíæèëãýýíèé ºã¿¿ëýë (Ñýòã¿¿ë, èíòåðíåò)
Íèéãìèéí øèíæëýõ óõààíä õî¸ðäîã÷ ìýäýýëëèéí ýõ ñóðâàëæ íü
• Òîî áàðèìò
• Ñóäàëãàà
• Áàéãóóëëàãûí òàéëàí
• ×àíàðûí ñóäàëãàà
14

15. Àñóóìæ ñóäàëãàà ãýæ þó âý?
• Àñóóìæ ñóäàëãàà
- Àñóóëòûí õàðèóëòûã öóãëóóëàõ
- ¯íýí áîäèòòîé ìýäýý, áàðèìòûã öóãëóóëàõ
• Àñóóëòóóä íü äýñ äàðààëàëòàé, á¿ëýãëýñýí áàéõ
15

16. ßàãààä àñóóìæ ñóäàëãààã õýðýãëýäýã âý?
Ñàéí áîëîâñðóóëñàí àñóóìæ ñóäàëãàà:
• Ñóäàëæ áóé àñóóäàëòàé õîëáîîòîé ìýäýýëëèéã îíîâ÷òîé öóãëóóëäàã
• Àëäàà ãàðàõ áîëîìæèéã áàãàñãàñàí
• Á¿ðýí áºãëºõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëñýí
⇒Ýíãèéí, áîëîìæòîé
16

17. Àñóóìæ ñóäàëãààíû äàâóó òàë
• Îëîí õ¿íèéã õàìðàí õàðüöàíãóé õÿëáàð, õÿìä õèéäýã
• Òîîãîîð õàðèóëò ãàðäàã
• Áîëîâñðóóëàõàä õÿëáàð
17

18. Àñóóìæ ñóäàëãààíû ñóë òàë
• Òîäîðõîé àñóóäëûí õ¿ðýýíä ñóäàëäàã
- Àñóóëòûí õàðèóëò õÿçãààðëàãääàã
- Ìàãàäã¿é áóðóó àñóóëò àñóóõ
• Áóðóó õàðèóëàõ
- Áóðóó îéëãîõ/òàéëáàð õèéõã¿é áàéõ
• Ñóäàëãàà õèéõ ¿åäýý á¿ðýí ýñýõèéã øàëãàõ
- Õàðèóëò áè÷ýýã¿é òîõèîëäîëä íºõºõºä õýö¿¿
18

19. Àñóóëò áè÷èõ çàð÷èì
1. Ñîíãîõ øàëãóóð
• Судалгаанд оролцогчдод хамааралтай асуултууд байх
• Асуулт нь хувьсуурын дээд хязгаарыг хэмжих боломжтой байх
• Жигд хуваарилсан байх
• Оролцогч хариулахад “эргэлзэх”, “хариулт олдохгђй байх”, “мэдэхгђй”
байхаас зайлсхийх
• Асуултыг бђлэг, дэс дараалалаар нь хариулах
• Асуултыг босоо шугмаар хариулах
19

20. Àñóóëò áè÷èõ çàð÷èì (үргэлж.)
2. Асуулт нь зөвхөн нэг төрлийн мэдээллийг асуух
хэрэгтэй, анхаарах зүйлс:
• Хоѐр асуултыг нэг дор асуухгђй байх
• Тóëãàæ асуухаас зайлсхийх
• Далд ñàíàìñàðã¿é тохиолдлыг асуухаас зайлсхийх
20

21. Àñóóëò áè÷èõ çàð÷èì (үргэлж.)
3. Асуумж судалгаа нь судалгаанд оролцогчдын
одоо болон өнгөрсөн цагийн бодол санаа,
ойлголт, зан үйл, туршлагыг судалдаг, иймээс
доорхыг анхаарах:
• Тойруулсан утгатай мэдээлэл асуух
• Шалтгааны тухай асуух
• Цогц асуудлыг судлах
21

22. Àñóóëò áè÷èõ çàð÷èì (үргэлж.)
4. Судалгаанд оролцогч бүр нь ижил
ойлголтоор асуултанд хариулах, иймээс
доорхыг анхаарах:
• Хоѐрдмол утгатай ђг хэрэглэх, оролцогч нь өөр утгаар
хђлээн авах
• Ашигласан нэр томъѐоны тодорхойлолт өөр өөр байх
• Хугацаанаас хамаарч хоѐрдмол утга гарч болохыг
оролцогч анхаарах
• Салаа утгатай асуулт асуух
22

23. Àñóóìæ ñóäàëãààíû õýëáýð
1. Í¿¿ð òóëàí ÿðèëöàõ
2. Óòñààð ÿðèëöëàãà àâàõ
3. Àñóóì ñóäàëãààã áºãëºõ (i.e. mail survey)
23

24. 1. Í¿¿ð òóëàí ÿðèëöàõ
• Ìýäýýëëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýí, íàðèéâ÷ëàí ñóäàëäàã
• ªðòºã ºíäºðòýé, õóãàöàà çàðöóóëäàã
- ßðèëöëàãà: web-ä ñóóðèëñàí–õÿìä
• Ñóäàëãàà õèéñýí òàéëàí áè÷èõ øààðäëàãà ãàðäàã
• Ñîíãîëò õèéõ áà ñóðãàëò ÿâóóëàõ
24

25. 2. Óòñààð ÿðèëöëàãà àâàõ
• ¯íýòýé, ßðèëöëàãà àâàã÷èéí àëäàà áàãàñäàã, ÿðèëöëàãààñ õàìààð÷
ìýäýýëýë öóãëàðäàã
• Ñóë òàë
- Ñóäàëãààíä áýëýí áàéõ, õóãàöàà õÿçãààðòàé, ñóäàëãààíû òàéëàí áàãà
áè÷èãääýã, ñóäàëãààíä îðîëöîã÷èéí òîî áàãà áàéäàã
25

26. 3. Àñóóìæ ñóäàëãààã áºãëºõ
• Mail, fax, computer, á¿ðòãýëèéí äóãààð ãýõ ìýò
• Õÿìä ºðòºãòýé
• Íýðã¿é
• Õàìðàãäàëò – ªðãºí ãàçàð íóòãèéã õàìðóóëàõ
• Ñóäàëãààíä õàìðóóëàõ áà Áýëòãýë àæèë
26

27. 3. Àñóóìæ ñóäàëãààã áºãëºõ (¿ðãýëæ.)
• Äàâóó òàë:
- Õÿìä, ýíãèéí
- Íàéäâàðòàé íóóöëàëòàé
- Ñóäàëãààíä îðîëöîã÷ áºãëºäºã
- Ñóäëàà÷ èéí íºëºº îðäîãã¿é
• Ñóë òàë:
- Õàðèóëòûí òîî öººí
- Àñóóëòûã îéëãîõã¿é áàéõ áîëîìæòîé
- Ñóäëàà÷ õÿíàõ áîëîìæã¿é
- Öàã õóãàöàà áà õºðºí㺠çàðöóóëäàã
27

28. Àñóóìæ ñóäàëãààã á¿ðýí áºãë¿¿ëýõ àðãà áàðèë
• Àñóóìæ ñóäàëãààíû õýìæýý
• Ñàíõ¿¿æ¿¿ëýã÷
• Áóöààõ äóãòóé
• Øóóäàíãèéí òºëáºð
• Õóâü õ¿íèé îíöëîã
• Äàãàëäàõ çàõèà
• Íýðã¿é
• Õýìæýý, õýâëýëèéí ÷àíàð áà ºíãº
• Óðàìøóóëàë
• Àñóóìæ ñóäàëãààã áóöààí ÿâóóëàõ õóãàöàà
28

29. Àñóóìæ ñóäàëãààã áîëîâñðóóëàõ ¿å øàòóóä
1. Ñóäàëãààã òºëºâëºõ:
• Ñóäàëãààíû çîðèëãûã òîäîðõîéëîõ
- Ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëèéã òîãòîîõ
• Ñóäëàõ àñóóäëûí òàëààð ìýäýõ
- Õýâëýëèéí òîéì öóãëóóëàõ
• Òààìàãëàë áîëîâñðóóëàõ
• Òààìàãëàëûã øàëãàõàä øààðäëàãàòàé ìýäýýëëèéã òîäîðõîéëîõ
- Ìýðãýæèë, ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éë, ñóäàëãààíä îðîëöîã÷èéí îíöëîã,
õàíäëàãà
29

30. Àñóóìæ ñóäàëãààã áîëîâñðóóëàõ ¿å øàòóóä (¿ðãýëæ.)
2. Ò¿¿âýð õ¿í àìûã òîäîðõîéëîõ:
• Ñóäàëãààíä îðóóëàõ øàëãóóð
- Ìýðãýæèë
- ªâºðìºö îíöëîã
- Áîëîâñðîë
- ßñ, ¿íäýñ
- Õýë
⇒Àñóóìæ ñóäàëãàà ñóäàëãààíä îðîëöîõ õ¿í àìä òîõèðñîí áàéõ!
30

31. Àñóóìæ ñóäàëãààã áîëîâñðóóëàõ ¿å øàòóóä (¿ðãýëæ.)
3. Àñóóìæèéí çàãâàð:
• Àñóóëòûí àãóóëãà
• Àñóóëòûí ôîðìàò
• Èëòãýõ áàéäàë
• Êîä
• Óÿëäàà õîëáîî, áîëîâñðîíãóé áîëãîõ
31

32. Ñóäàëãààíä îðîëöîãñäûí õóâèéã íýìýãä¿¿ëýõ
Àñóóìæ ñóäàëãààã áîëîâñðóóëàõàä àíõààðàõ ãîë ç¿éë íü îðîëöîõ
õóâèéã íýìýãä¿¿ëýõ , ººðººð õýëáýð õàðèóëàã÷ íü àñóóìæ ñóäàëãààã
ã¿éöýä áºãëºõºä àíõààðàõ. ¯¿íä:
1. Óðàìøóóëàë íýìýãä¿¿ëýõ
2. Çàðäàë áóóðóóëàõ
3. Èòãýõ áîëîìæòîé
32

33. 1. Ойлголтыг нэмэгдүүлэх замаар óðàìøóóëàõ
• Эерэг сэтгэгдэл төрүүлэх
• Талархал илэрхийлэх
• “Зөвөлгөө” хэрэгтэй эсэхийг асуух
• Урамшуулалыг баталгаажуулах
• Асуултыг сонирхолтой хийх
33

34. 2.Зардлыг бууруулах замаар
• Албан ёсны бус хэлээр бичихгүй байх
• Оролцогчийг яаруулахгүй байх
• Оролцогчийг таагүй байдалд оруулахгүй байх
• Асуултыг хариулахад хялбар, богино хийх
• Хувийн шинжтэй асуултыг асуухгүй байх (хэрэв асуувал таагүй
байдалд оруулахааргүй уян хатан үгээр асуух)
34

35. 3.Итгэл төрђђлэх замаар
• Ñóäàëãààíû à÷ õîëáîãäëûã òàíèëöóóëàõ
• Зөвøөөрөл àâàõ ñóäàëãààíû áàã ñóäëàà÷èéã танилцуулах
• Асуумж судалгааг бђрэн áөглөх нь ач холбогдолтой
35

36. Àñóóëòûí äàðààëàë
• Àñóóëòàíä õàðèóëàõàä ëîãèê äàðààëàëòàé áàéõ
• Ýõíèé àñóóóëòóóä íü õÿëáàð, äàñãàõ àñóóëòóóä áàéõ
• Àñóóëòûí à÷ õîëáîãäîëîîð íü èõýýñ áàãà ðóó äàðààëàëä îðóóëàõ
• Õàðèóëàõàä òààã¿é àñóóëòóóäûã òºãñãºë õýñýãò îðóóëàõ
• Àñóóëòûí äàðààëàëààñ áîëæ õàðèóëàõàä àëäàà ãàðàõààñ ñýðãèéëýõ
36

37. Àñóóìæ ñóäàëãààã áîëîâñðóóëàõàä ãàðäàã áýðõøýýë
• Ñóäàëãààíû íÿãò, íÿìáàé àæèëëàãàà àëäàãäàõ:
- Àñóóëòûí óòãà ñàíàà îéëãîãäîõã¿é áàéõ
- Ñóäàëãààíä îðîëöîã÷äîä òîõèðîõã¿é áàéõ
- Õàðèóëò ººð÷ëºãäºõ
• Òóõàéí ñóäàëãààãààð ýíýõ¿¿ áýðõøýýë íü õàðàãäàõã¿é áàéõ
• Ìýäýýëýë öóãëóóëàõààñ ºìíº ¿¿íèéã õýðõýí óðüä÷èëàí ìýäýõ
âý?
37

38. Àñóóìæ ñóäàëãààíû õàðèóëòûí õ¿÷èí
òºãºëäºð áàéäàë
Àñóóìæ ñóäàëãààíû õàðèóëòûí õ¿÷èí òºãºëäºð áàéäàë
òîäîðõîéëîãäîõäîî:
1.Àñóóëòûí õýëáýð
2.Àñóóëòàíä õýðýãëýñýí ¿ã õýëëýã
3.Àñóóëòûí ôîðìàò
4.Àñóóìæ ñóäàëãààíû åðºíõèé á¿òýö
38

39. 1. Àñóóëòûí õýëáýð
Àñóóìæ ñóäàëãàà íü 2 òºðºë
• Òàíû òºðñºí îí, ñàð,ºäºð ?
• Äýñ äàðààëñàí ìýäýýëýëä: Likert scale 5 îíîîãîîð ä¿ãíýõ
39

40. 2. Àñóóëòàíä õýðýãëýñýí ¿ã õýëëýã
• Àñóóëòàíä õýðýãëýñýí ¿ã õýëëýã íü íýð òîìú¸îã îéëãîìæòîé èëýðõèéëæ
áàéãàà ýñýõ?
• Àñóóëòàíä õýðýãëýæ áóé ¿ã õýëëýã íü íýã óòãàòàé ýñýõ?
• Àñóóëòûã òóëãàñàí áàéäëààð àñóóõã¿é áàéõ?
• Õóâü õ¿íèé øèíæ ÷àíàðò àñóóëò íü òîõèðñîí ýñýõ?
• Àñóóëòóóäûí èëýðõèéëýë òºñòýé áè÷èãäñýí ýñýõ?
40

41. 3. Àñóóëòûí õýëáýð
Íýýëòòýé àñóóëò
•Áàéæ áîëîõ õàðèóëòûã óðüä÷èëàí ºãººã¿é àñóóëòûã õýëíý
•Òóõàéí ñóäëàõ ç¿éë áóþó àñóóäàë á¿ðõýã, òîäîðõîéã¿é
¿åä õýðýãëýíý
•Ñóäàëãààíä õàìðààã÷èéí áîäîë, ¿çýë ñàíààíä áóóãààã¿é
øèíý ñàíàà, ìýäýýëýë ºãäºã
41

42. Íýýëòòýé àñóóëò (¿ðãýëæ.)
• Äóòàãäàëòàé òàë
•Àñóóëòàíä õàðèóëàõàä íýëýýí õóãàöàà øààðääàã
•Õàðèóëò äýëãýðýíã¿é áàéäàã ó÷ðààñ ãîë óòãààñ õàçàéõ
õàíäëàãàòàé áàéäàã
•Ìýäýýëëèéã áîëîâñðóóëàõàä èõýýõýí õóãàöàà øààðääàã
42

43. Õààëòòàé àñóóëò
• Áàéæ áîëîõ õàðèóëòûã áýëýí ºãñºí àñóóëòã õýëíý
• Ñóäëàõ ç¿éë, ñóäàëãààíû îáüåêòûí òàëààð áàãàã¿é
òºñººëºëòýé ¿åä õýðýãëýíý
• Ìýäýýëëèéã áîëîâñðóóëàõàä õÿëáàð
• Õàðèóëàã÷ààñ àñóóëòàíä õàðèóëàõàä áýðõøýýë áàãàòàé
• Öàã õýìíýäýã, õóãàöàà áàãà çàðöóóëäàã
43

44. Õààëòòàé àñóóëò (¿ðãýëæ.)
• Äóòàãäàëòàé òàë
•Õàðèóëò áýëýí ºãºãääºã ó÷ðààñ ìýäýýëëèéí õ¿ðýý
ÿâöóóðäàã
•Õàðèóëòûí òîî õýò îëøèðâîë õàðèóëæ áóé õ¿í òºãñãºë ð¿¿
íü çàëõàæ àíõààðàë íü ñóëàðäàã
•Ñóäëàõ ç¿éë, ñóäàëãààíû îáüåêòûí òàëààð óðüä÷èëàí
òîäîðõîé õýìæýýíèé òºñººëºëòýé áàéõ øààðäëàãàòàé
áàéäàã
44

45. Àñóóëòûí õýëáýð
• Õàãàñ íýýëòòýé àñóóëò
-Àñóóëãàä àñóóëòûí áîëîìæòîé çàðèì õàðèóëòûã
õàðèóëàã÷ààð áè÷¿¿ëýõýýð ¿ëäýýæ áîëíî
• Èë óòãàòàé àñóóëò
-Çîðèëãî íü èëýðõèé, øóóä óòãààð òàâüñàí áàéäàã
• Äàëä óòãàòàé àñóóëò
-Ãîëäóó ¿çýãäýë ¿éë ÿâöûí øàëòãààíûã ìýäýð÷, àñóóãäàã÷
õ¿í ýìçýãëýæ áîëçîøã¿é ç¿éëä ºðãºí õýðýãëýäýã
• Õàìààòóóëñàí àñóóëò
- ñóäàëãààíä õàìààðàãäàã÷èä ººðò íü õîëáîãäóóëæ
òàâüñàí àñóóëò
45

46. 4. Àñóóìæ ñóäàëãààíû åðºíõèé á¿òýö
• Àñóóìæ ñóäàëãààíû åðºíõèé á¿òýö íü õàðèóëòûí òîîã íýìýãä¿¿ëýõ áà
ñóäàëãààíû àëäààã áàãàñãàõàä íºëººëäºã
• Àñóóìæ ñóäàëãàà íü àìàðõàí àñóóëòààð ýõëýõ øààðäëàãàòàé.
Æèøýýëáýë: Õ¿í àìç¿éí ¿ç¿¿ëýëò: íàñ, õ¿éñ, ãýðèéí õàÿã ã.ì
• Àñóóìæ ñóäàëãàà íü ëîãèê äàðààëàëòàé, õ¿íäýâòýð àñóóëòûã òºãñãºëä
àñóóõ.
46

47. Àñóóìæ ñóäàëãààíû çàãâàðûã õèéõ ñòðàòåãè
1. Àñóóëòàíä õàðèóëàõàä ÿìàð òºðëèéí ìýäýýëýë õýðýãòýé
2. Àñóóìæ ñóäàëãààã îðîëöîãчîоñ õýðõýí àâàõ
3. Àñóóëò íü á¿ðýí á¿òýöòýé, õàãàñ á¿òýöòýé, ýñâýë õîëèìîã á¿òýöòýé
áàéõ
4. Øóóä, äàëä óòãàòàé àñóóëò áàéõ
47

48. 1. Àñóóìæ ñóäàëãààãààð öóãëàðàõ ìýäýýëýë
• Õ¿í àì ç¿é/ÍÝÇ-èéí îíöëîã
- Íàñ, áîëîâñðîë, ìýðãýæèë, ãýðëýëòèéí áàéäàë, õ¿éñ, ºðõèéí îðëîãî,
íèéãìèéí àíãè
• Ñýòãýë ç¿é/àìüäðàëûí õýâ ìàÿã
- Õóâü õ¿íèé çàí ÷àíàð, ñîíèðõîë, ¿ç¿¿ëýëò
• Õàíäëàãà/¯çýë áîäîë
- Èë¿¿ äóðòàé ç¿éë, àâüÿàñ, ìýäðýìæ
• Ìýäëýã
- Îðîëöîã÷ ñóäàëæ áóé ¿çýãäëèéí òàëààð þóã ìýäýæ, ìýäýõã¿é áàéõ
48

49. 2. Àñóóìæ ñóäàëãààãààð öóãëàðàõ ìýäýýëýë (¿ðãýëæ.)
• Ñàíàà áîäîë
- Õóâü õ¿íèé çºí ñîâèí, çàí ¿éë
• Äýìæëýã
- Õýðýãöýý, õ¿ñýë, ÷èãë¿¿ëýõ
• Çàí ¿éë
- Õèéñýí, õèéæ áóé ç¿éëèéí òàëààð
49

50. 2. Õàðèëöàà õîëáîî áà àæèãëàëò
• Àñóóìæ ñóäàëãàà
- Ñóäëàà÷èä ñîíèðõñîí á¿õèé ë òàëûí ìýäýýëëèéã öóãëóóëàõ
- Àæèãëàëò: Ǻâõºí îäîîãèéí çàí ¿éë ÍÝÇ, õ¿í àì ç¿éí îíöëîãûã
òîãòîîäîã
• Õóðä áà Çàðäàë
- Õàðèëöàà õîëáîî: õ¿ëýýëòã¿é, õóðäàí
• Áîäèò áàéäàë áà íÿìáàé õàíäàõ
- Ñóäàëãààíä îðîëöîãñäûí ñîíèðõîë, áîëîëöîîíîîñ õàìààðàõã¿éãýýð
øààðäëàãàòàé ¿çýãäëèéã àæèãëàõ
50

51. Óðüä÷èëñàí ñóäàëãàà
1. Ôîêóñ á¿ëãèéí ÿðèëöëàãà
2. Òàíèí ìýäýõ¿éí ÿðèëöëàãà
3. Óðüä÷èëñàí ñóäàëãàà
4. Çàí ¿éëèéí ñóäàëãàà
51

52. 1. Ôîêóñ á¿ëãèéí ÿðèëöëàãà
Çîðèëãî:
• Õýíýýñ ñóäàëãàà àâàõûã áîäèòîéãîîð øàëãàæ ¿çýõ
• ¯ã õýëëýã áîëîí íýð òîìú¸î, îéëãîëòûã õ¿ì¿¿ñ îéëãîæ áàéãàà ýñýõèéã
¿íýëýõ
Îðîëöîãñîä
• ßðèëöëàãûã ÷èãë¿¿ëýã÷ áà ïðîòîêîë õºòëºã÷
• 5-8 îðîëöîãñîä
• Îðîëöîãñîä íèéòëýã øèíæòýé áàéõ
52

53. 1. Ôîêóñ á¿ëãèéí ÿðèëöëàãà (¿ðãýëæ.)
ßðèëöëàãûí óäèðäàìæ:
• Àñóóëòûí õàìðàõ õ¿ðýý?
• Àñóóëòàíä õàðèóëàõ áîëîìæòîé ýñýõ?
• Íýð òîìú¸î íü îéëãîìæòîé ýñýõ?
53

54. 2. Òàíèí ìýäýõ¿éí ÿðèëöëàãà
Çîðèëãî:
• ßìàð àñóóëòóóäûã òîäðóóëàõ, äàõèí õàðàõ, òàéëáàðëàõàä õ¿íäðýëòýé
íýýæ èëð¿¿ëýõ
• Òàíèí ìýäýõ¿éí çóðàãëàë çîõèîí áàéãóóëàõ
Òàíèí ìýäýõ ¿éë ÿâö:
• Îéëãîõóé áà òàéëáàðëàõ
• Ñàíàõ/ýðãýí ìýäýýëýõ
• Òàéëáàð áà áîäîë
• Ãàíöààð÷ëàí ÿðèëöëàãà
54

55. 2. Òàíèí ìýäýõ¿éí ÿðèëöëàãà (¿ðãýëæ.)
Îðîëöîãñîä:
• Õºëñ îëãîõ
• Õ¿í àì ç¿éí ¿ç¿¿ëýëò
• Îðîëöîãñîä íü äóíä çýðãèéí ìýäëýã, òóðøëàãàòàé áàéõ
Õýäýí óäààãèéí ÿðèëöëàãà õèéõ âý?
• 3-12 ÿðèëöëàãà õàíãàëòòàé
• Ñóë òàë
- Àæèëëàãàà èõòýé
- Ìýäýýëýë èõ öóãëàðäàã áà àíàëèç õèéõýä õóãàöàà øààðääàã
55

56. 3. Óðüä÷èëñàí ñóäàëãàà
• Ñóäàëãààã ÿâóóëàõààñ ºìíº æèæèã õýìæýýíèé òºñòýé ñóäàëãààã èæèë
íºõöºëä õèéõ
• Ñóäàëãààíû àðãà ç¿éã çàãâàð÷ëàõ
• Òàéëàí áè÷èõ
56

57. 3. Óðüä÷èëñàí ñóäàëãàà (¿ðãýëæ.)
Àíõààðàõ øèíæ¿¿ä:
• Õàçàéëò (Õàçàéëòòàé òàðõàëò)
• Ñóäàëãààíä îðîëöîãñäûí õóâü
• “Õàðèóëò áàéõã¿é” áà “ìýäýõã¿é” òîî
• Õàðèóëñàí áàéäàë
• Àñóóìæ ñóäàëãààíû äàðààëàë
57

58. 4. Çàí ¿éëèéí ñóäàëãàà
Ñóäëàà÷ áà îðîëöîãñîäûí õàðèëöàæ áóé áàéäëûã
àæèãëàõ
• Ñóäëàà÷ àñóóëòûã ¿ã÷èëýí àñóóñàí óó?
• Îðîëöîã÷ àñóóëòûã òîäðóóëæ àñóóñàí óó?
• Îðîëöîã÷ àñóóëò á¿ðä õàðèóëàõàä õýäèé õóãàöàà çàðöóóëñàí âý?
• Òîîí ìýäýýëýë
• Ñóäàëãàà õèéõ àðãà áàðèë òîõèðîìæòîé ýñýõ
• Àñóóëòòàé õîëáîîòîé ãàð÷ áóé áýðõøýýëèéã òîäîðõîéëîõ
58

59. Чанарын судалгааны арга
Чанарын судалгаа нь нийгмийн ђзэгдэл, юмсын учир шалтгаан, гарал
ђђсэл, шийдвэрлэх арга замыг олон хђчин зђйлийн уялдаа холбоонд нь
судалдаг шинжлэх ухааны судалгааны арга юм.
59

60. Чанарын судалгааны давуу тал
• ¯çýãäëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýí ñóäàëäàã
• Субьектив мэдээлэл ашигладаг
• Õувьсуур õýðýãëýäýãã¿é
• Тоон аргаар тодорхойлогдох боломжгђй нэгдмэл
асуултуудààð тодорхойлдог
• Àñóóëò á¿õèé óäèðäàìæ àøèãëàäàã
• Судалгааны шинэлэг орчинг эрэлхийлдэг
• Шинэ онол бий болгодог
60

61. Чанарын судалгааны сул тал
• Ñóäàëãààã çîõèîí áàéãóóëàõòàé õîëáîîòîé àñóóäëóóä
ãàðäàã
• Дахин давтагдахàä хђндрэлтэй
• Судлаачдын алдаа ò¿¿íýýñ зайлсхийх боломжгђй
• Мэдээлэл цуглуулахад тал бђрийн мэдлэгтэй байж
нарийвчилсан асуумж авах хэрэгтэй байдаг
• Ажиллах хђч-ђнэтэй бөгөөд øóðãóó их àæèëëàõ
øààðäëàãàòàé
• “шилдэг” судлаачдаар сайн судлагдаагђй
61

62. Чанарын судалгааны аргууд
• Ажиглалт
-Хөндлөнгийн
-Оролцооны
• Ярилцлагын хэлбэр
-Бђрэн бђтэцтэй, хагас бђтэцтэй
-Ганцаарчилсан, бђлгийн
-Гђнзгийрђђлсэн
• Баримтын судалгаа
62

63. Ñóðâàëæëàãà áóþó ÿðèëöëàãà
• ¯çýë áîäîë, õ¿ñýë ýðìýëçëýëèéã òîäðóóëàõ
• Ñóäëàà÷ààñ ÿðèëöàõ óð ÷àäâàð, äàäëàãà, áýëòãýë
øààðääàã, öàã, õ¿÷, õºäºëìºð èõ çàðöóóëäàã
63

64. ׺뺺ò ярилцлага
• Бђрэн бђтэцтэй
Хаалттай асуулт хэрэглэдэг. Асуултын
хариулт бэлэн өгөгдсөн байна
• Хагас бђтэцтэй
Нээлттэй асуултуудыг хэрэглэдэг
64

65. ßрилцлага
• Ãàíöààð÷èëñàí ÿðèëöëàãà
Õ¿í íýã á¿ðòýé ãàíöààð÷ëàí óóëçàæ ÿðèëöàõ áºãººä óã
¿çýãäëèéã ñàéí ìýäýõ, èõýýõýí ìýäýýëýë àâ÷ áîëîõ
õ¿ì¿¿ñèéã ñîíãîäîã
• Á¿ëãèéí ÿðèëöëàãà
Õýñýã, á¿ëýã õ¿ì¿¿ñòýé íýã çýðýã ÿðèëöàæ íýã òîäîðõîé
àñóóäëààð ýäãýýð õ¿ì¿¿ñèéí äîòîð çîíõèëæ áàéãàà áîäîë
ñàíààã ñóäëàõ çîðèëãîòîé ñóðâàëæëàãà
65

66. ßрилцлага ¿ðãýëæëýë
• Гђнзгийрђђлсэн ярилцлага
1-2 асуудал буюу сэдэв өгөгдсөн байна. Асуух асуултууд
нь урьдчилан бэлтгэгдээгђй, ярилцлагын явцад
ярилцагчийн хариултаас хамааран гарч ирнэ
66

67. Бђлгийн ярилцлага
• Фокус бђлгийн ярилцлага
6-8 хђний бђрэлдхђђнтэй, тодорхой асуултуудын дагуу
ярилцлагыг хөтлөгчийн удирдлага дор явагддаг ба
ярилцлагын явцыг бичиж авдаг /õóãàöàà 30 ìèí-1.5 öàã/
• Номинал бђлгийн ярилцлага
8-12 хђний бђрэлдхђђнтэй тодорхой нэг асуудлыг
шийдвэрлэх зорилгоор тухайн асуудлаар мэргэшсэн
хђмђђсийн оролцоотойгоор ярилцлагыг явуулж,
ярилцлагын эцэст тодорхой шийдэлд хђрдэг
67

68. Бђлгийн ярилцлага
• Äåëüôè á¿ëãèéí ÿðèëöëàãà
10-30 õ¿íèé á¿ðýëäõ¿¿íòýé òîäîðõîé àñóóäëààð
ìýðãýøñýí õ¿ì¿¿ñèéí ñàíàà áîäëûã áýëòãýñýí òîäîðõîé
àñóóìæààð çàéíààñ öóãëóóëàõ áàéäëààð çîõèîí
áàéãóóëäàã.
68