1. www.ecrc.mn
Орхон аймгийн өрсөлдөх чадвар
2014 оны 10 сарын 30

2. www.ecrc.mn2
Өрсөлдөх чадвар гэж юу вэ?
• Хэрхэн хөгжих
арга замаа
тодорхойлох
арга хэрэгсэл
Судалгаа
• Харьцангуй
давуу талаа
тодорхойлох
Стратеги
• Давуу талаа
ашиглан
хөгжилд хүрэх
Хөгжил
Өрсөлдөх чадвар судлал нь аливаа улсын компаниуд нь илүү
өндөр ашиг орлоготой, ард түмэн нь илүү чинээлэг, хангалуун
амьдралтай байх орчныг бүрдүүлж, хөгжүүлэх бодлого болоод
бодит байдал хоёрыг харьцуулан судалдаг.

3. www.ecrc.mn3
Өрсөлдөх чадвар гэж юу вэ?
1. Үр ашиг
Хэнд ч хэрэггүй зүйлийг үр ашигтай
хийхээс хэрэггүй юм гэж үгүй.
Петер Дракер
2. Сонголт
Юу хийж чадах вэ?
Юу хийвэл бусдаас илүү байх вэ?
Давид Рикардо, Харьцангуй давуу
талын онол, 1819
2. Нөөц
Олон янзын нөөцүүдээ хэрхэн ашиглах
2. Зорилтууд
Өрсөлдөх чадвар нь өөрөө
зорилт биш, харин түүнд
хүрэх эдийн засгийн
хэрэгсэл юм.
Ард түмэн -
амьжиргааны
түвшин
Аж ахуйн
нэгжүүд -
ашиг орлого
Улс орон -
хөгжил
цэцэглэл

4. www.ecrc.mn4
Өрсөлдөх чадварыг яагаад хэмждэг вэ?
Урьд нь:
ДНБ-ны өсөлт
Эдийн засгийн
өсөлт
/Эдийн засгийн
өсөлт/
Одоо:
Амьдралын чанар
Тогтвортой
бодлогын орчин
/Эдийн засгийн
хөгжил/
Хэмжиж чадахгүй бол удирдаж чадахгүй,
удирдаж чадахгүй бол хянаж чадахгүй,
хянаж чадахгүй бол сайжруулж чадахгүй.
Яагаад эрэмбэлдэг вэ?
 Бусадтай харьцуулахад ямар
байгаагаа тодорхойлох
 Өнөөгийн нөхцөл байдлаа
үнэлэх
 Давуу болон сул талаа олж
мэдэх
 Бусдаас суралцах
 Улс орны хөгжлийн түвшинг хэмжихдээ:

5. www.ecrc.mn5
Монгол Улсын Өрсөлдөх чадварын тайлан
Статистик мэдээлэл
Санал асуулга
4 хүчин зүйл
331 шалгуур үзүүлэлт
Сингапур
Катар
Тайланд
Малайз
Мексик
БНСУ
Чили
Перу
Словак
Казахстан
БолгарСловени
Украин
ОХУ
Монгол
14 улстай
харьцуулсан
2010
2011
2012
2013

6. www.ecrc.mn6
Монгол Улсын өрсөлдөх чадвар 2013
100
96
95
91
88
86
84
82
80
77
76
76
74
72
62
Сингапур
Малайз
Катар
БНСУ
Тайланд
Чили
Мексик
Казахстан
ОХУ
Перу
Словак
Украйн
Словени
Болгар
Монгол
24 28
39
62
20
2010 2011 2012 2013
14-р
байр
15-р
байр
15-р
байр
15-р
байр
Эрэмбэ / 1-15 Оноо / 0-100
2013 оны үр дүнгээр Монгол Улсын өрсөлдөх чадварын оноо 39-
өөс 62 болж өссөн ч эрэмбийн хувьд өөрчлөгдөөгүй байна.
2013
2012
2011
2010

7. www.ecrc.mn7
Аймгуудын өрсөлдөх чадварын тайлан
• Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын судалгааны төв анх удаа орон
нутгийн хөгжлийг үнэлж, аймгуудын өрсөлдөх чадварын өнөөгийн түвшинг
судлах санаачилга гарган Аймгуудын өрсөлдөх чадварын тайланг хоёр дахь
жилдээ гаргаад байна.

8. www.ecrc.mn8
Аймгуудын өрсөлдөх чадварын тайлан
Статистик
мэдээлэл
4 хүчин зүйл
180 үзүүлэлт
Санал асуулга
21 аймаг, 525 оролцогч
21 аймгийг
харьцуулсан

9. www.ecrc.mn
Яагаад аймгуудын өрсөлдөх чадвар гэж?
9
6.6
8.4
11.1
14.0
17.6
-1.3%
6.4%
17.5%
12.6% 11.7%
-10%
0%
10%
20%
-
5
10
15
20
2009 2010 2011 2012 2013*
Эдийн засгийн өсөлт
ДНБ, оны үнээр, их наяд төгрөг
ДНБ-ий өсөлт
Улсын нийт ДНБ-ны 64 хувийг Улаанбаатар хотод, 7 хувийг
Эрдэнэт үйлдвэр орших Орхон аймагт, үлдсэн 29 хувийг
бусад 20 аймаг бүрдүүлж байна.
Улаанбаатар
64%
Орхон
7%
Бусад аймгууд
29%
ДНБ, 2013
Эдийн засгийн өсөлт
11.7% (2013)

10. www.ecrc.mn
Яагаад аймгуудын өрсөлдөх чадвар гэж?
10
Нэг хүнд ногдох ДНБ аймгуудад Улаанбаатар хотоос 2 дахин
бага байна.
2013
-
3,000
6,000
9,000
12,000
15,000 Баян-Өлгий
Говь-Алтай
Завхан
Увс
Ховд
Архангай
Баянхонгор
Булган
Орхон
Өвөрхангай
Хөвсгөл
Говьсүмбэр
Дархан-Уул
Дорноговь
Дундговь
Өмнөговь
Сэлэнгэ
Төв
Дорнод
Сүхбаатар
Хэнтий
Улаанбаатар
Нэг хүнд ногдох ДНБ, 2013
Нэг хүнд ногдох ДНБ,
оны үнээр, мянган төгрөг
Улсын дундаж

11. www.ecrc.mn11
Шалгуур үзүүлэлтүүд
ЭДИЙН ЗАСГИЙН ТАМИР ТЭНХЭЭ
Аймгийн макро эдийн засгийн үнэлгээ
ЗАСАГЛАЛЫН ҮР АШИГ
Өрсөлдөх чадварыг дэмжих Засгийн газрын
бодлогын цар хүрээ
БИЗНЕСИЙН ҮР АШИГ
Бизнесийн байгууллагын шинэлэг, үр ашигтай,
хариуцлагатай үйл ажиллагааны цар хүрээ
ДЭД БҮТЭЦ
Бизнесийн хэрэгцээг хангах технологи, шинжлэх
ухаан, хүний нөөцийн цар хүрээ
• Эдийн засаг
• Эдийн засгийн салбаруудын хөгжил
• Хүн амын амьжиргааны түвшин
• Хөдөлмөр эрхлэлт
• Аймгийн төсөв
• Институцийн тогтолцоо
• Бизнесийн эрхзүй
• Нийгмийн тогтолцоо
• Бизнесийн орчин
• Хөдөлмөрийн зах зээл, бүтээмж
• Санхүү
• Менежмент
• Үндсэн дэд бүтэц
• Технологийн дэд бүтэц
• Шинжлэх ухаан, боловсрол, соёл
• Эрүүл мэнд, хүрээлэн буй орчин

12. www.ecrc.mn12
Аймгуудын өрсөлдөх чадварын тайлан
Дархан-Уул
Өмнөговь
Орхон
100
90
82
81
76
76
75
71
65
64
58
57
55
55
54
54
51
50
44
43
41
ОРХОН1
ӨМНӨГОВЬ2
ДАРХАН-УУЛ3
ДОРНОГОВЬ4
ТӨВ5
СЭЛЭНГЭ6
СҮХБААТАР7
ГОВЬСҮМБЭР8
ДОРНОД9
УВС10
БАЯН-ӨЛГИЙ11
БУЛГАН12
ГОВЬ-АЛТАЙ13
ӨВӨРХАНГАЙ14
ХОВД15
ХЭНТИЙ16
ЗАВХАН17
ХӨВСГӨЛ18
БАЯНХОНГОР19
ДУНДГОВЬ20
АРХАНГАЙ21
Өрсөлдөх чадварын ерөнхий оноогоор Орхон
аймаг тэргүүллээ.

13. www.ecrc.mn13
ОРХОН АЙМГИЙН ӨРСӨЛДӨХ ЧАДВАР

14. www.ecrc.mn14
Аймгуудын өрсөлдөх чадварын тайлан
Дархан-Уул
Өмнөговь
Орхон
58
55
51
64
54
41
44
57
100
55
50
71
82
76
76
81
43
90
65
75
54
БАЯН-ӨЛГИЙ11
ГОВЬ-АЛТАЙ13
ЗАВХАН17
УВС10
ХОВД15
АРХАНГАЙ21
БАЯНХОНГОР19
БУЛГАН12
ОРХОН1
ӨВӨРХАНГАЙ14
ХӨВСГӨЛ18
ГОВЬСҮМБЭР8
ДАРХАН-УУЛ3
СЭЛЭНГЭ6
ТӨВ5
ДОРНОГОВЬ4
ДУНДГОВЬ20
ӨМНӨГОВЬ2
ДОРНОД9
СҮХБААТАР7
ХЭНТИЙ16
Өрсөлдөх чадварын ерөнхий оноогоор Орхон
аймаг тэргүүллээ.
Баруун бүс Хангайн бүс Төвийн бүс Зүүн бүс

15. www.ecrc.mn15
Өрсөлдөх чадвар ба ДНБ-ий хамаарал
Орхон
Архангай
Баян-Өлгий
Баянхонгор
Булган
Говь-Алтай
Говьсүмбэр
Дархан-Уул
Дорноговь
Дорнод
Дундговь
Завхан
Өвөрхангай
Өмнөговь
Сүхбаатар
Сэлэнгэ
Төв
Увс
Ховд
Хөвсгөл
Хэнтий
1
3
5
7
9
11
13
15
17
19
21
1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21
Өрсөлдөхчадварынэрэмбэ
ДНБ-ны эрэмбэ
 Эдийн засгийн хэмжээ их л бол өрсөлдөх чадвартай гэж ойлгож болохгүй.
 Өрсөлдөх чадвар сайн байвал баялгийг бүтээх боломжтой.

16. www.ecrc.mn16
Өрсөлдөх чадварын үнэлгээ: Эдийн засаг
Сэлэнгэ
Өмнөговь
Орхон
Эдийн засгийн тамир тэнхээ үзүүлэлтээр
Орхон аймаг тэргүүллээ.
100
96
88
78
77
76
70
63
60
56
48
45
44
44
43
40
39
38
37
37
28
ОРХОН1
ӨМНӨГОВЬ2
СЭЛЭНГЭ3
СҮХБААТАР4
ДАРХАН-УУЛ5
ТӨВ6
ӨВӨРХАНГАЙ7
ДОРНОГОВЬ8
АРХАНГАЙ9
УВС10
ДОРНОД11
ГОВЬСҮМБЭР12
ХОВД13
ГОВЬ-АЛТАЙ14
БАЯНХОНГОР15
ЗАВХАН16
БАЯН-ӨЛГИЙ17
ХӨВСГӨЛ18
ХЭНТИЙ19
БУЛГАН20
ДУНДГОВЬ21

17. www.ecrc.mn17
Орхон аймгийн эдийн засгийн тамир тэнхээ
Орхон аймаг
• Хүн амын өсөлт, шилжилт хөдөлгөөнтэй уялдуулан шинээр ажлын байр бий болгож буй үйлдвэрлэл,
үйлчилгээний салбарууд, ЖДҮ-ийг бодитоор дэмжих
• Уул уурхайн салбарт оюуны хэт дайжилтыг саармагжуулах
• Инфляцийг хэт хөөрөгдөхгүй байх, зах зээлийн зарчмууд шударга үйлчлэх

18. www.ecrc.mn18
Өрсөлдөх чадварын үнэлгээ: Засаглал
Төв
Дорноговь
Сүхбаатар
Засаглалын үр ашиг үзүүлэлтээр Сүхбаатар
аймаг тэргүүллээ.
100
92
90
71
69
67
64
64
62
58
48
47
42
40
39
37
30
26
23
23
20
СҮХБААТАР1
ДОРНОГОВЬ2
ТӨВ3
ОРХОН4
ӨМНӨГОВЬ5
ГОВЬСҮМБЭР6
БУЛГАН7
ДОРНОД8
ЗАВХАН9
ХЭНТИЙ10
СЭЛЭНГЭ11
ДАРХАН-УУЛ12
ХОВД13
ГОВЬ-АЛТАЙ14
АРХАНГАЙ15
БАЯН-ӨЛГИЙ16
ӨВӨРХАНГАЙ17
БАЯНХОНГОР18
ХӨВСГӨЛ19
УВС20
ДУНДГОВЬ21

19. www.ecrc.mn19
Орхон аймгийн засаглалын орчин
• Чадварлаг дундаж давхаргыг бүрдүүлэхэд чиглэсэн стратеги, алсын хараатай алхамуудыг
хэрэгжүүлэх
• Хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн сангууд
• Төрийн/нутгийн удирдлагын зарим үйлчилгээг илүү ойлгомжтой, хүртээмжтэй болгох

20. www.ecrc.mn20
Өрсөлдөх чадварын үнэлгээ: Бизнесийн орчин
Хөвсгөл
Орхон
Өмнөговь
Бизнесийн үр ашиг үзүүлэлтээр Өмнөговь
аймаг тэргүүллээ.
100
92
86
85
84
78
74
72
71
70
67
58
50
50
44
44
40
37
35
32
17
ӨМНӨГОВЬ1
ОРХОН2
ХӨВСГӨЛ3
УВС4
СЭЛЭНГЭ5
БАЯН-ӨЛГИЙ6
ДОРНОД7
ДАРХАН-УУЛ8
ӨВӨРХАНГАЙ9
ДОРНОГОВЬ10
ГОВЬ-АЛТАЙ11
ГОВЬСҮМБЭР12
БАЯНХОНГОР13
ХОВД14
СҮХБААТАР15
ТӨВ16
ЗАВХАН17
ДУНДГОВЬ18
ХЭНТИЙ19
БУЛГАН20
АРХАНГАЙ21

21. www.ecrc.mn21
Орхон аймгийн бизнесийн орчин
• Банк санхүүгийн салбарыг улам чадавхижуулах (санхүүгийн хэрэгслүүдийн үр шимийг
нэмэгдүүлэх, чанаржуулах)
• Уул уурхайн салбарын сөрөг нөлөөллүүдийг анхаарах, МУ-ын ногоон хөгжлийн стратегитэй
уялдсан үйл ажиллагаанууд явуулах (2014 оны 6-р сард батлагдсан)
• Мэргэшсэн ажиллах хүчнийг татах, урамшуулах

22. www.ecrc.mn22
Өрсөлдөх чадварын үнэлгээ: Дэд бүтэц
Говьсүмбэр
Орхон
Дархан-Уул
Дэд бүтэц үзүүлэлтээр Дархан-Уул аймаг
тэргүүллээ.
100
97
84
72
68
68
64
63
63
59
58
55
52
47
46
46
42
41
32
32
26
ДАРХАН-УУЛ1
ОРХОН2
ГОВЬСҮМБЭР3
БУЛГАН4
ДУНДГОВЬ5
УВС6
ХЭНТИЙ7
ТӨВ8
ДОРНОГОВЬ9
ХОВД10
ӨМНӨГОВЬ11
БАЯН-ӨЛГИЙ12
СЭЛЭНГЭ13
ДОРНОД14
ГОВЬ-АЛТАЙ15
СҮХБААТАР16
ЗАВХАН17
БАЯНХОНГОР18
ХӨВСГӨЛ19
АРХАНГАЙ20
ӨВӨРХАНГАЙ21

23. www.ecrc.mn23
Орхон аймгийн дэд бүтэц
• Хүн амын тоотой уялдуулан бага сургууль, боловсролын байгууллагуудыг хүртээмжийг
нэмэгдүүлэх, орчин үеийн заах аргазүйг чанаржуулах
• Хүрээлэн буй орчны эрүүл, аюулгүй байдалд анхаарах, ногоон хөгжлийн шинэ концепцуудыг
нэвтрүүлэх
• Авто замын чанарыг сайжруулах

24. www.ecrc.mn24
Өрсөлдөх чадварын амжилтын хүрээ
Орхон аймаг
Тулгарч буй бэрхшээлүүд
• Төсөв, санхүүгийн зохистой хуваарилалт
• Хөдөлмөр эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх
• Боловсролын салбарын чанар
• Төрийн албаны авлига, хүнд суртал
• Аймгийн төвийг хотын статустай болгох

25. www.ecrc.mn25
Өрсөлдөх чадварын зарим шалгуур үзүүлэлтүүд

26. www.ecrc.mn26
Өрсөлдөх чадварын хамгийн хамгийн – Хангайн бүс
• Архангай
– Ажилгүйдлийн түвшин хамгийн бага
– Авлига, хээл хахууль өндөр
• Баянхонгор
– Хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшин өндөр
– Орлогын тэгш бус байдал өндөр
• Булган
– Үнийн өсөлт харьцангуй сул
– Сургуульд хамрагдалтын хувь бага
• Орхон
– Аж үйлдвэр, барилгын салбарын бүтээмж өндөр
– Ажилгүйдэл их
• Өвөрхангай
– Хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшин өндөр
– Хүний хөгжлийн индекс сул
• Хөвсгөл
– Зах зээлийн багтаамж их
– Хүний хөгжлийн индекс сул

27. www.ecrc.mn27
Өмнөх жилтэй харьцуулахад ...

28. www.ecrc.mn28
Өмнөх жилтэй харьцуулахад ...

29. www.ecrc.mn
Анхаарал хандуулсанд
баярлалаа
Facebook / ecrcmn
Twitter / ursulduhchadvar
YouTube / ecrcmn
11-321927
www.ecrc.mn
info@ecrc.mn