Γραμματική Αρχαία Α Γυμνασίου

1. Ουσιαστικά Α΄ Κλίσης
(θεωρία- Ασκήσεις)
Περιλαμβάνουν αρσενικάουσιαστικά σε -αςκαι -ης
και θηλυκά σε -α και -η.
Δενπεριλαμβάνουνουδέτερα.
Αρσενικά (καταλήξεις –ας και –ης )
Ενικός
Αριθμός
Πληθυντικός
Αριθμός
Ενικός
Αριθμός
Πληθυντικός
Αριθμός
νεανίας
νεανίου
νεανίᾳ
νεανίαν
νεανία
νεανίαι
νεανιῶν
νεανίαις
νεανίας
νεανίαι
στρατιώτης
στρατιώτου
στρατιώτῃ
στρατιώτην
στρατιῶτα
στρατιῶται
στρατιωτῶν
στρατιώταις
στρατιώτας
στρατιῶται
Θηλυκά
Καταλήξεις: σε -α και σε
Ενικός
Αριθμός
Πληθυντικός
Αριθμός
Ενικός
Αριθμός
Πληθυντικός
Αριθμός
Ενικός
Αριθμός
Πληθυντικός
Αριθμός
τιμὴ
τιμῆς
τιμῇ
τιμὴν
τιμὴ
τιμαὶ
τιμῶν
τιμαῖς
τιμὰς
τιμαὶ
χώρα
χώρας
χώρᾳ
χώραν
χώρα
χῶραι
χωρῶν
χώραις
χώρας
χῶραι
θάλαττα
θαλάττης
θαλάττῃ
θάλατταν
θάλαττα
θάλατται
θαλαττῶν
θαλάτταις
θαλάττας
θάλατται
 Τα θηλυκά σε -α έχουντο –α– της κατάληξηςκαθαρό(μακρό) και το διατηρούνσε
όλη την κλίση, αν πριναπό το –α στην ονομαστική ενικού έχουνφωνήεν ή –ρ–
(βλ. χώρα).
 Εξαιρούνταιτα ἀλήθεια,εὐσέβεια,γαῖα,γραῖα,μοῖρα,πεῖρα,σφαῖ-
ρα και σφῦρα, πουέχουν το –α βραχύ.
 Αν πριν απότο –α– της κατάληξηςστην ονομαστική ενικού υπάρχεισύμφωνο
πλην –ρ-, έχουντο –α μη καθαρό(βραχύ) και το μετατρέπουνστηγενική και δοτι-
κή ενικού σε η και ῃ αντίστοιχα(βλ. θάλαττα).

2. Παρατηρήσεις
 Η γενική πληθυντικούτονίζεται πάντα
στη λήγουσα και περισπάται.
 Τα οξύτονακαι παροξύτοναδευτερόκλιτα
διατηρούντον τόνο στην ίδια συλλαβή καθ᾿ όλη την
κλίση τους (βλ. τιμή, χώρα).
 Γενική και δοτική ενικού και πληθυντι-
κού όταν τονίζεται στη λήγουσα παίρνειπερισπωμένη.
 Τα πρωτόκλιταέχουν,ανεξαρτήτωςγένουςκαικαταλήξεως,ίδιες καταλήξεις
στον πληθυντικό,οι οποίεςμάλιστα ταυτίζονται με αυτές του πληθυντικούτου
θηλυκού άρθρου.
 Η κατάληξη-ας,όπου εμφανίζεται,είναι πάντοτεμακρά.
 Το -αι στο τέλος κλιτών λέξεων,ότανδεν ακολουθείταιαπό άλλο γράμμα,εί-
ναι βραχύ.
 Τα -ᾳ και -ῃ είναι δίφθογγοι, άραμακρά.
 Τα αρσενικά σε -ηςέχουν στην κλητική ενικού κατάληξη-α βραχύ(βλ. στρατιῶ-
τα).
 τα εθνικά,π.χ. Πέρσης- Πέρσα.
 όσα λήγουν σε –της, π.χ.ὁπλίτης- ὁπλῖτα.
 τα σύνθεταμε β’ συνθετικόπου λήγει σε –άρχης, –μέτρης, –πώλης,–
ώνης,τρίβης.
 Εξαιρούνταιτα ουσιαστικά σε –δης, που διατηρούντο -η.
Ασκήσεις
1) Να σχηματίσετετις πτώσειςπου σαςζητούνται για κάθε ουσιαστικό.
ἡ μορφή —> δοτική ενικού………………………..
//αιτιατική πληθυντικού……………………..
ἡ λήθη —> γενική ενικού………………………..
//ονομαστική πληθυντικού……………………..
ὁ κοχλίας—> γενική ενικού…………………………..
//δοτική ενικού…………………………
ὁ μαμδύας —>γενική πληθυντικού…………………………
//αιτιατική πληθυντικού……………………………….
ἡ ἁσθένεια—> δοτική ενικού………………………… /
/ονομαστική πληθυντικού……………………………..
//αιτιατικήπληθυντικού…………………………………

3. ἡ ἄμιλλα —> γενική ενικού……………………………
//ονομαστικήπληθυντικού……………………………..
//δοτική πληθυντικού…………………………………..
ὁ καθηγητής—> γενική ενικού…………………………
. //κλητική ενικού…………………………
ὁ ἡγέτης —> ονομαστική πληθυντικού…………………………….
//δοτική πληθυντικού………………………………../
/αιτιατική πληθυντικού………………………………..
2) Να βάλετεστη σωστή πτώσητου ενικού ή του πληθυντικού τα ονόματαπου είναι σε
παρένθεση:
1. Ἐν τοῖς γυμνασίοις οἱ …………………..…………(θεατής) τὰς
…………………..………… (ἀρετή) τῶν…………………..…………(νεανίας) θαυμάζουσιν.
2.
3. Οἱ …………………..………… (πολίτης) πείθονταιτοῖςλόγοιςτῶν
…………………..………… (νομοθέτης) καὶτῶν…………………..…………(δικαστής).
4. Σωκράτηςἐδίδασκετοὺς …………………..………… (νεανίας) τὴν
…………………..………… (ἀρετή),τὴν…………………..………… (ἀλήθεια) καὶτὴν
…………………..………… (δικαιοσύνη) οὐκἐντῇ …………………..………… (οἰκία) οὐδ’ἔν
τινι …………………..…………(σχολή) ἀλλ’ἐντῇ …………………..………… (ἀγορά)δ’ὅλης
τῆς …………………..………… (ἡμέρα) εἰςτὴν…………………..………… (ἑσπέρα).
5.
6. Μέγατὸ τῆς…………………..…………κράτος(θάλασσα).
7.
8. Σύν…………………..…………καὶχεῖρακίνει(Ἀθηνά,δοτ. εν.).
9.
10. …………………..…………ἀδελφήἐστιλύπη(χαρά,γεν.εν.).
11.
12. …………………..…………ἦλθονπαμπληθεῖστόλῳ(Πέρσης,ονομ.πληθ.).
3) Να βάλετετην ίδια πτώσητου άλλου αριθμού στα παρακάτωουσιαστικά:
τοῦ νεανὶου, (ὦ) πελτασταὶ , τοὺςδεσμὼτα, τῶνμηνυτῶν, (ὦ) γυμνασιὰρχα,
τῆς κλὶνης , τῇ θεραπαὶνῃ, τάςἀμὶλλας ,τῶνδαφνῶν, τὴνμὲλισσαν, τῆς γαὶας
(ὦ) τεχνῖτα, τῶνγυμνητῶν, τοὺς δὺτας τὸν προδὸτην τῷ πατριὼτῃ τοῖς
ἱππὸταις τὴν τρὶαιναν τῶν μαζῶν (ὦ) σκαπὰνη τῇ δρακαὶνῃ τῶν σφαιρῶν
ταῖς ἀληθεὶαις
ΜαρίαΒουρτσιάνη : filologosab.blogspot.gr