1. Атомын бүтэц, РезорфорлынАтомын бүтэц, Резорфорлын
гариган загваргариган загвар
//Строение атомаСтроение атома //
Агуулга: Атомын масс, цэнэг, рентгенАгуулга: Атомын масс, цэнэг, рентген
туяа, цацран идэвхт чанар,туяа, цацран идэвхт чанар, α,β,γα,β,γ
--цацрагцацраг

2.  1879 онд Германы эрдэмтэн
У.Крукс катодын туяаг шинжилж
судалснаар Ж.Ж.Томсон нарын
эрдэмтэд 1897 онд электроныг
нээсэн.
 электрон нь 9.11*10-31
кг масстай,
 -1.602*10-19
Кл цэнэгтэй жижиг хэсэг
бөгөөд бүх элементийн атомд
агуулагддаг

3. 2. Рентген туяа:
 1895 онд Германы физикч Рентген
бодисыг нэвтрэх чадвараар маш сайн
нэгэн туяаг нээсэн. Үүнийг эрдэмтэд
Х-туяа буюу Рентген туяа гэж нэрлэсэн.
 Энэ туяа нь шил, цаас, мод,амьтны эд,
эсийг ч нэвтэрдэг хэрнээ металлыг
нэвтэрдэггүй.

4. 3. Цацраг идэвхит чанар:
 1896 онд Францын эрдэмтэн
Беккерль ураны хүдэр өөрөөсөө
рентген туяатай төсөөтэй хүчтэй
нэвтрэх чадвартай, агаарыг
ионжуулдаг цацраг
ялгаруулдагийг тогтоожээ.

5. • Энэ үзэгдлийг М.Кюри, П.Кюри
нар нарийвчлан судалж
уран (U)-ы төдийгүй тори (Th)-
ийн нэгдлүүд ч тийм шинж
чанартай болохыг тогтоож
цацраг идэвхт чанар гэж
нэрлэсэн.

6. Атомын бүтэц2
ШУТИС.Ш. ОТГОНБИЛЭГИЙН НЭРЭМЖИТ ТЕХНОЛОГИЙН СУРГУУЛЬ

7.  Устөрөгч нь проти- 1
1
Н, дейтри-1
2
D, трити-
3
1T гэсэн 3 изотоп үүсгэдэг.
 А=Z+N (цөмийн массын тоо буюу атом
масс= протоны тоо/дэс дугаар/+нейтроны
тоо)

8. Цацраг идэвхт чанар
Соронзон
орон
-ýëåêòðîíûβ
óðñãàë
-öàõèëãààγ н
ñîðîíçîí
äîëãèîí
–ãåëèéí èîíûα
óðñãàë

10. Атомын Бүтцийн тухайАтомын Бүтцийн тухай
Резерфордын гариган загварРезерфордын гариган загвар
• Английн эрдэмтэн Ж.Ж.ТомсонАнглийн эрдэмтэн Ж.Ж.Томсон
Английн физик÷ Эрнест РезерфордАнглийн физик÷ Эрнест Резерфорд
1906-1911 зэс, алт, цагаан алт зэрэг1906-1911 зэс, алт, цагаан алт зэрэг
металлаар хийсэн маш нимгэн (10металлаар хийсэн маш нимгэн (10-3-3
мм)мм)
металл ялтсыгметалл ялтсыг αα бөөмөөр бөмбөгдөжбөөмөөр бөмбөгдөж
түүнээс сарнилыг судалжээ.түүнээс сарнилыг судалжээ.

11. Резорфордын туршилт
α-бөөм
α-бөөмийн
сарнил
Цацраг идэвхит
эх үүсгүүр
Алтан
ялтас
экран микроскоп
α-бөөм
α-бөөмийн
зарим хэсэг
Ихэнх хэсэг

12. Õîæèì Ý.Ðåçîðôîðä ýíý òàëààð äóðñàæ
ÿðèõäàà “… Ýíý íü áèäýíä 15 äüþìèéí /
1äüþì=2.54ñì/
èõ áóóãààð /38.1ñì/ÿíæóóðûí íèìãýí öààñ ðóó
áóóäàõàä ñóì íü áóöààä îéæ áàéãààòàé àäèë
ñýòãýãäýë òºð¿¿ëæ áèëýý ..”
ãýñýí áàéäàã.

13. Бодисын бүтэц, химийн холбоо
Атомын бүтцийн загваруудАтомын бүтцийн загварууд11
“Үзэмтэй талх”
загвар
Цөмийн загвар
Гариган загвар Долгионы загвар
Квант-механикийн загвар Орбиталын загвар
Цагирган загвар Долгионы давтамж загвар
ШУТИС.Ш. ОТГОНБИЛЭГИЙН НЭРЭМЖИТ ТЕХНОЛОГИЙН СУРГУУЛЬ

16. , .Цөт цөмийн урвал, .Цөт цөмийн урвал
Ядерная рейкцийЯдерная рейкций
• 1932 онд Оросын Эрдэмтэн Д.Д.Иваненко,
Е.Н.Гапон, Германы эрдэмтэн В.Гейзенберг нар
цөмийн бүтцийн протон, нейтроны онолыг
дэвшүүлсэн
• Цөм 10-13
см диаметртэй бөгөөд асар их
нягттай /~1014
г/см3

17. ( ) ( )
( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( )
Èçîáàð
CaK
Èçîòîï
OOO
Èçîòîíè
40
20
40
19
40
18
18
8
17
8
16
8
⇒
⇒
⇒
npnpnp
Ar
npnpnp
np
La
np
Ba
20,20
;
21,19
;
22,18
10,8
;
9,8
;
8,8
82,57
;
82,56
139
57
138
56
òîãòìîëçàäðàëûí−
=
λ
2
2
1
In
T

18. ( )−
−+→
+→
eU
HeThU
1
,
234
92
4
2
234
90
238
92
234
91
Pa
:çàäðàë-
,ìºáºãåëèéí-
β
α
ç¿é òîãòëûã øèëæèõ õóóëü áóþóЭнэ ç¿é òîãòëûã øèëæèõ õóóëü áóþóЭнэ
Ñîääè-Ôàÿíñûí ä¿ðýì ãýíý.Ñîääè-Ôàÿíñûí ä¿ðýì ãýíý.

19. Цөмийн урвалЦөмийн урвал
• 1919 онд Э.Резорфорд цөмийг анх удаа1919 онд Э.Резорфорд цөмийг анх удаа
зохиомлоор хувиргасан. Тэрээр азотынзохиомлоор хувиргасан. Тэрээр азотын
атомыгатомыг αα – бөөмөөр бөмбөгдөж 02-ийг– бөөмөөр бөмбөгдөж 02-ийг
гарган авчээ.гарган авчээ.
• Протоны нөлөөгөөрПротоны нөлөөгөөр
• Нейтроны нөлөөгөөрНейтроны нөлөөгөөр
• Фотогы нөлөөгөөрФотогы нөлөөгөөр
• Цөмийн гинжинЦөмийн гинжин
• Халуун цөмийнХалуун цөмийн

20. 1
0
141
56
92
36
1
0
238
92 2 nBaKrnU ++→+