1. Агуулга: хүдэр, баяжуулалтын
аргууд-флотаци, хүндийн хүчний
буюу гравитацийн арга,соронзон,
пирометаллурги, гидрометаллурги,
цахилгаан металлурги
Эрдэс баялагийн олборлолт
Металлыг гарган авах үндсэн
аргууд

2. Металлуудын байгальд орших
хэлбэр
Сульфид: FeS2 төмрийн колчедан,
PbS-хар тугалганы гялтгана, ZnS-
цайрын хуурмаг, CaSO4 ангидрит
Оксид: Fe3O4 соронзон гүр,
Al2O3 ∙2H2O- хөнгөнцагааны боксит,
Силикат:3MgO∙2SiO ∙2H2O-асбест,
SiO2 –элс, кварц,
Карбонат:CaCO3 –шохойн чулуу,
CuCO3 ∙Cu(OH)2-малахит буюу оюу

3.  Хлорид:NaCl-хоолны давс,
KCl∙MgCl2 -карналлит
 Сульфат:Na2 SO4∙10H2O-
мирабилит, CuSO4 ∙5H2O- зэсийн
байван, Na2B4O7 ∙10H2O- тунсаа
 Фосфат:Ca3 (PO4)2 -фосфорит
 Волластонит: -Ca3(Si3O9)

4. Металлыг гарган авах арга
хүдэр
Усаар
угаах
Флотацийн
буюу
хөвүүлэн
баяжуулах
Хүндийн
хүчний
Соронзонг
-ийн
баяжуулна

5. Флотацийн арга
Эрдсүүдийн гадаргуу усаар
норгогдох чадвар харилцан
адилгүй байдагт тулгуурлана.
ГИБ-гадаргуугийн идэвхит
бодис
ПАВ-поверхноактивные
вещества

6. тосон
хөөсөн
хальсан
флотаци

7. Хүндийн хүчний арга
Үндсэн эрдэс хоосон чулуулаг
хоёрын нягтын ялгаанд
тулгуурлана.
Соронзонгийн арга:
Соронзон орны үйлчлэлд өртөг
ялгаанд тулгуурлана.

8. Пирометаллурги
Ангижруулагч:Металлын хүчдэлийн
эгнээнд өмнө байрласан идэвхитэй
металлууд
Нүүрс, нүүрстөрөгчийн (II) оксид,
устөрөгч, метан
ZnS+3O2 =2ZnO+2SO2↑
 3ZnO+2Al=3Zn+Al2O3
(алюмотермийн арга)

9. Гидрометаллурги
 Ердийн температурын үед хүдэрт
байгаа металлыг янз бүрийн урвалж
ашиглан усан уусмалд шилжүүлээд
түүнээсээ электролизоор дан металл
гарган авах арга
 CuO+H2SO4 =CuSO4 +H2O
 CuSO4 +Fe=Cu+FeSO4

10. Алтыг уусгах:
“Хаан дарс” HNO3 +4HCl
Au+HNO3 +4HCI=H[AuCl4]+NO↑+2H2O
Хүчилтөрөгчийн оролцоотойгоор
цианидын уусмалд уусгадаг.
4Au+8KCN+2H2O+O2=4K[Au(CN)2]+4KOH
 2K[Au(CN)2]+Zn=K2 [Zn(CN)4]+2Au

11. Цахилгаан металлурги
 Электролизыг шүлтийн ба газрын
шүлтийн металлууд, хөнгөн цагаан зэрэг
идэвхитэй металлын хайлмалд, харин
идэвхи муутай металлын усан уусмалд
явуулна.

12. Цэвэршүүлэлт хийх арга
 Ваакуум нэрлэг: Металлуудын
дэгдэмхий чанар харилцан адилгүй
байдагт тулгуурлана.
 Дулааны задаргааны арга:
Жнь: металл титаныг цэвэр иодтой
9000С –д халаахад
Ti+2I2 =TiI4
)(22 )(2
14001300
)(4
200100
)(2
00
цэвэрTiITiITiI хатуу
С
уур
C
хольц    

13. Металлын хайлшууд
 Амальгам-хайлш Ме ба Hg
 Бронз- Cu (80-90%)+Sn (20-10%)
 Дуральюмин-AI (95% хүртэл)+Cu(3-
5%)+Mn ба Mg нэмэлт
 Алт үнэт, эдлэл-Au нь Ag болон бусад
металлуудтай нэгдэнэ. (үнэт эдлэлийн
сорьцыг алтны агуулгаас хамааруулан
тухайлбал 375 гэсэн сорьц- 37,5%-Au, 583
гэвэл 58,3% -Au)

14. Латунь-Cu+Zn (4-50%)
Мельхиор-Cu+Ni (5-30%)
Ган-Fe (98%)+C (1,5%)+ Mn,
Cr, Ni, S, P, Si хольц
Ширэм- Fe (93%)+C (4,5%
хүртэл)+ Mn, Cr, Ni, S, P, Si
хольц

15. 1 kарат-3,086 гран-200мг
1 гран-64,799 мг
1 унц-480 гран-31,103 грамм
(трой)
1 фунт-12 унц-0,37324 кг
1 унц-28,35 г (англи)