2. “สารคดีเป็นงานเขียนที่มแบบแผน เช่นเดียวกับการเขียน
ี
ข่าวและบทความ แต่สารคดีมีความยืดหยุ่นและเปิดโอกาส
ให้ผู้เขียนได้ใช้ความคิดสร้างสรรค์ที่จะสรรหาวิธีการ
นําเสนอและวิธีเล่าเรื่องได้มากกว่า”
ธัญญา สังขพันธานนท์ (2553)

3. • ความหมายตามทัศนของนักวรรณกรรม
• ความหมายตามทัศนของนักสื่อสารมวลชน
• ความหมายตามแนวทัศนะใหม่

4. สารคดี: ความหมายตามทัศนของนักวรรณกรรม
สารคดี คือ วรรณกรรมร้อยแก้วที่มุ่งให้ผู้อ่านได้สาระข้อเท็จจริง ความรู้
และความคิดเห็นเป็นสําคัญ ขณะเดียวกันก็มุ่งให้ผู้อ่านได้รับความ
เพลิดเพลินจากศิลปะการเขียนของผู้แต่งไปพร้อมกันด้วย (สายทิพย์ นุกูล
กิจ, 2543)

5. สารคดี: ความหมายตามทัศนของนักวรรณกรรม
คุณลักษณะสําคัญ
1. เกี่ยวกับเรื่องจริง หรือเรื่องไม่สมมุติ (non-fiction)
2. มุ่งให้สาระความรู้แก่ผู้อ่านเป็นหลัก ความเพลิดเพลินเป็นรอง
3. นําเสนออย่างมีศิลปะ

6. สารคดี: ความหมายตามทัศนของนักวรรณกรรม
ประเภท
1. บทความในหนังสือพิมพ์
2. วิชาการ ตําราสาขาต่างๆ
3. ท่องเทียว การไปต่างแดน ให้ความรูและข้อคิดเกี่ยวกับถิ่นฐานเหล่านั้น
่ ้
4. ชีวประวัติ ทั้งชีวประวัติ และอัตชีวประวัติ
5. ความทรงจํา จดหมายเหตุ บันทึก
6. อนุทนิ

7. สารคดี: ความหมายตามทัศนของนักวรรณกรรม
ประเภท
7. จดหมาย จดหมายโต้ตอบเชิงวิชาการให้ความรู้เรื่องต่างๆ
8. คติธรรม หนังสือแนวสอนจรรยา
9. บทวิจารณ์ต่างๆ ทีมหลักเกณฑ์ทางวิชาการ
่ ี
10. บทสัมภาษณ์ คือข้อความที่เขียนมาจากการสัมภาษณ์บุคคล มีเนื้อหาเป็นสาระ
11. บทอภิปราย บทปาฐกถา การอภิปรายหรือปาฐกถาทีให้ความรู้ ความคิดในเรื่อง
่
ใดๆ ก็ตาม

8. สารคดี: ความหมายตามทัศนของนักสื่อสารมวลชน
เป็นข้อเขียนที่เน้นองค์ประกอบของความสนใจมนุษย์มากกว่าความสด
ของเหตุการณ์ เรื่องที่นํามาเขียนเป็นสารคดีจะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับบุคคล
สถานที่ สิ่งประดิษฐ์ หรือการถ่ายทอดความคิดบางอย่าง วัตถุประสงค์ของ
การเขียนสารคดีมักจะเป็นเพราะความสนใจมากกว่าจะเกิดจากความเร่ง
รีบให้ทันเวลากําหนด (มาลี บุญศิริพันธ์, 2535)

9. สารคดี: ความหมายตามทัศนของนักสื่อสารมวลชน
สารคดีในความหมายของ feature เป็นส่วนหนึ่งของสารคดีใน
ความหมายทั่วไป หรือ non-fiction และมีจุดเน้นมากกว่าสารคดีทั่วไป มี
ความเด่น สามารถดึงดูดใจผู้อ่านได้มากกว่า
นอกจากนี้แล้วสารคดีในความหมายของสื่อสารมวลชนจะเน้นความแปลก
ความเบาสมอง และความคิดเชิงสร้างสรรค์ของผู้เขียนเป็นสําคัญ

10. สารคดี: ความหมายตามแนวทัศนะใหม่
“งานเขียนที่เป็นรอยต่อของวิชาการและวรรณกรรม”
เป็นรูปแบบการเขียนและรสชาติการอ่านที่อยู่กึ่งกลางระหว่างสาระความรู้
ทางวิชาการ สุนทรียรสทางอารมณ์แบบวรณกรรม (กองบรรณาธิกาสาร
คดี, 2531)

11. สารคดี: ความหมายตามแนวทัศนะใหม่
“สารคดี คือ การนําเสนอความจริงอย่างสร้างสรรค์ สารคดีไม่ใช่แบบเรียน
แต่เป็นส่วนหนึ่งของความบันเทิง แต่เป็นความบันเทิงที่ได้สาระ” (ธีรภาพ
โลหิตกุล, 2544)

12. สารคดี: ความหมายตามแนวทัศนะใหม่
“งานเขียนที่เป็นรอยต่อของวิชาการและวรรณกรรม”
วิชาการ สารคดี วรรณกรรม

13. ประเภทของสารคดีแนวทัศนะใหม่
1. สารคดีรายงานเหตุการณ์
2. สารคดีชีวิตบุคคล
3. สารคดีเด็ก
4. สารคดีท่องเที่ยว
5. สารคดีเกี่ยวกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
6. สารคดีวิถีชีวิต
7. สารคดีเกี่ยวกับสตรี
8. สารคดีรายงานพิเศษ
9. สารคดีเชิงวิจารณ์

14. ความนํา ความนํา
ความเชื่อม ความเชื่อม
เนื้อเรื่อง เนื้อเรื่อง
ความจบ
โครงสร้างการเขียนสารคดี โครงสร้างการเขียนข่าว

15. ความนํา เนื้อความตอนต้นของเรื่อง มีสวนช่วยเร้า
่
ห้ อ งนั้ น มี แ สงเพี ย งสลั ว หน้ า โต๊ ะ หมู่ บู ช าเรี ยงใจให้ติดตามเรื่องราวต่อไปป
ความสนใจ ชักจู งรายไปด้ ว ยพระพุ ท ธรู
ความเชื่อม
หัวกะโหลกผี เครื่องรางของขลังนานาชนิด ธูปาเปรีนจุดวางอยู่ตรงกลางแท่นบูท า
ความนํ เทีย ยบเสมือนหน้าตาของสารคดีบ ช
นั้นๆ
แสงเทียนจุดประกายสว่างวับแวม กลิ่นดอกไม้ผสมกลิ่นธูปควันเทียนระคนอบอวล
เนื้อเรื่อง
อยู่ทั่วห้อง ชวนให้บรรยากาศขรึมขลังศักดิ์สิทธิ์ .......
ความจบ
โครงสร้างการเขียนสารคดี หมอเสน่ห์ ทางออกของความป่วยใจในสังคมเมือง: อรสม สุทธิสาคร

16. สําหรับบางสถานที่ กาลเวลาได้กัดกร่อนกระทั่งกลืนกินไปเสีย จนบางทีเราก็หลงลืม
ความนําจรมาประทับรอยเท้าและความทรงจําไว้เมื่อไร
ไปเสียแล้วว่า ได้เคยสัญ
เป็นส่วนทีโยงความสนใจจากความนําไปสู่เนื้อ
่
เรื่อง ลักษณะของความเชื่อมจะเป็นข้อความที่
แต่ความเชื่อ่ ม กาลเวลาจะล่วงเลยมานานเกือบครึ่งชีวิต แต่สมองก็ยังจดจําภาพ
บางสถานที แม้
มีขนาดสั้นน้อยกว่าความนํา อาจมีประโยค
อดีตได้แม่นยําราวกับมันเพิ่งผ่านไปเมื่อวันวาน
เดียวถึงย่อหน้าเดียว
ข้าพเจ้้อเรื่อง งลําธารเล็กๆ สายหนึ่งแห่งขุนดอยอินทนนท์ที่แม่ลูกชาวม้งกําลัง
เนื าหมายถึ
เริงรมย์กับสายน้ํา แล้วส่งเสียงหัวเราะกันคิกคักดังก้องไปในแนวไพร กลายเป็นลํานําบทใหม่ที่
ความจบยงวิหคนกร้องเสนาะโสต
ไพเราะกลมกลืนไปกับเสี
ข้าพเจ้าสัญจรมาถึงครั
โครงสร้างการเขียนสารคดี้งแรกเมื่อเกือบสิบแปดปีมาแล้ว แต่ถึงวันนี้ก็ยังไม่ลืมว่าเมื่อ
27 เมษายน พุทธศักราช 2518 วันที่เมืองไทยมีอุณหภูมิร้อนถึงขีดสุด...
โศกนาฏกรรมไพรอินทนนท์ร่ําไห้: ธีรภาพ โลหิตกุล

17. ความนํา เป็นส่วนสําคัญที่สุด เพราะรวมประเด็นสาระ
ทังหมด มีรายละเอียดซับซ้อน
้
ความเชื่อม เนื้อเรื่องในสารคดีเป็นส่วนที่รวมเอาสาระ
ความรู้ ข้อมูล สีสัน บรรยากาศของสารคดี
เนื้อเรื่อง
ถ่ายทอดออกมาด้วยการบรรยาย พรรณนา
ความจบ อธิบาย หรือแทรกคําพูดของบุคคล มาจาก
การวางโครงเรื่องอย่างมีเอกภาพ
โครงสร้างการเขียนสารคดี

18. ความนํา เป็นส่วนสุดท้ายของสารคดีไม่ใช่เป็นการสรุป
แม่ น้ํ า โขงมหานที สี ทั น ดร สายน้ํ าเรืนงอย่าพที่เยิ่ งาใหญ่น ายนีป็ช่ า งมี ภ าพลัให้ษณ์ ที่
สั ่อ ติ ภ างที ข้ ใจกั ส แต่เ ้ นส่วนเสริม ก เกิด
หลากหลายเสียเหลือเกิ่อในความทรงจํา ข้าพเจ้ามิได้เลือกทีใจหลังจากทีอานเนื้อเรืดหู่เลวร้าย
ความเชืน ม ความประทับ ่จะจดจําเฉพาะด้านที่ห ่อง
่่
แต่ความเป็นจริง้อ่ดํา่อง ่ให้บทเรียนในการมองโลกมองชีวิตกัเช่ข้าพเจ้าเช่นนั้น
เนื ทีเรื รงอยู ทังหมดมาแล้ว บ น การสรุปความจบแบบ
้
แม่น้ําโขง...สักวันข้าพเจ้าจะกลับไปทบทวนบทเรียนกับเขาใหม่... คด เป็นต้น
คาดไม่ถึง จบแบบทิ้งท้ายให้ ิ
ความจบ
โครงสร้างการเขียนสารคดี
บทเรียนแห่งสายน้ํา มหาสีทันดรนที: ธีรภาพ โลหิตกุล

19. โดยปกติการเขียนมักจะมี 3 ขั้นตอนใหญ่ คือ
1. ขั้นเตรียม (preparing)
2. ขั้นเขียน (writing)
3. ขั้นตรวจแก้ (editing)

20. การเตรียมการเขียน
1. เตรียมแนวคิด
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน
3. การเตรียมข้อมูล
การจัดระเบียบข้อมูล
1. กําหนดจุดเน้น
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

21. การเตรียมการเขียน สารคดีอยู่รอบตัวเรา ขอให้เรารู้เกี่ยวกับ
สิงนั้นมากกว่าคนอื่น (กองบรรณาธิ
่
1. เตรียมแนวคิด กาสารคดี, 2531)
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน
3. การเตรียมข้อมูล -สร้างแนวคิดจากการอ่าน
-สร้างแนวคิดจากผู้คน
การจัดระเบียบข้อมูล
1. กําหนดจุดเน้น
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

22. การเตรียมการเขียน ข้อแนะนําในการฝึกสร้างความคิด
1. เตรียมแนวคิด -ไม่จาเป็นต้องเป็นบุคคลสําคัญ
ํ
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน -สอดแทรกประสบการณ์ส่วนตัว
3. การเตรียมข้อมูล -จํากัดขอบเขตความคิดให้แคบ
-จดบันทึกก่อนทีจะลืม พร้อมกับสร้าง
่
การจัดระเบียบข้อมูล แรงบันดาลใจจากความคิดนั้น
-อย่าลืมคนธรรมดาสามัญ
1. กําหนดจุดเน้น -จัดระบบความคิดอย่างเป็นขั้นตอน
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

23. การเตรียมการเขียน เขียนเรื่องอะไร?
ประเด็นในการเขียนอาจจะเป็น
1. เตรียมแนวคิด
“ปัญหา” หรือไม่กได้ อาจมาจากความ
็
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน ประทับใจ ความสะเทือนใจ การยกย่อง
3. การเตรียมข้อมูล และต้องการเผยแพร่ หรือการมุงทีจะให้
่ ่
ความรูและข้อมูลที่รอบด้านเกี่ยวกับ
้
การจัดระเบียบข้อมูล เรื่องนั้นๆ
1. กําหนดจุดเน้น
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

24. การเตรียมการเขียน หลักในการเลือกประเด็น
1. เตรียมแนวคิด -อยูในความสนใจของเรา
่
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน -ถนัดมีความรู้พนฐาน
ื้
3. การเตรียมข้อมูล -ประเด็นไม่กว้างหรือแคบเกินไป
-ไม่เกินกําลัง
การจัดระเบียบข้อมูล -เป็นเรื่องแปลกใหม่
-มีผลกระทบต่อสังคมหรือไม่
1. กําหนดจุดเน้น
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

25. การเตรียมการเขียน ข้อมูล คือ หัวใจของการเขียนสารคดี
เพราะสารคดีมงเสนอข้อเท็จจริงและ
ุ่
1. เตรียมแนวคิด ความรู้เป็นหลัก สารคดีอยู่บนพืนฐาน
้
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน ของข้อเท็จจริง ดังนั้นข้อมูลจึงเป็นสิ่ง
3. การเตรียมข้อมูล สําคัญในการเขียนสารคดี
การจัดระเบียบข้อมูล
1. กําหนดจุดเน้น
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

26. การเตรียมการเขียน ข้อมูล ได้มาจากไหน
1. เตรียมแนวคิด 1. ข้อมูลเอกสาร
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน 2. ข้อมูลภาคสนาม
3. การเตรียมข้อมูล
การจัดระเบียบข้อมูล
1. กําหนดจุดเน้น
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

27. การเตรียมการเขียน ข้อมูล ได้มาอย่างไร
1. เตรียมแนวคิด 1. การฟัง
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน 2. การอ่าน
3. การเตรียมข้อมูล 3. การสังเกต
4. การสัมภาษณ์
การจัดระเบียบข้อมูล
1. กําหนดจุดเน้น
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

28. การเตรียมการเขียน คือ ประเด็นหลักของเนื้อหาที่ผู้เขียน
ต้องการนําเสนอ
1. เตรียมแนวคิด
2. เลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียน
3. การเตรียมข้อมูล
การจัดระเบียบข้อมูล
1. กําหนดจุดเน้น
2. กําหนดแก่นเรื่อง
3. วางโครงเรื่อง

29. สารคดี: คนหลังเขืมการเขียน
การเตรีย ่อน เป็นการจัดระบบความคิดและประเด็น
จุดเน้น: ชีวิตความเป็นอยู่ และปัญหาของคนหลังเขืดเน้นให้ละเอียดแยกย่อยลงไป อีก
ของจุ ่อน
แก่นเรื่อยมแนวคิด างเขื่อนอาจก่อให้เกิดประโยนช์ากับคนกลุ่มอื่น แต่ครวมถึงงเขื่อนซึ่งลําดับ้
1. เตรี ง: การสร้ ว่ จะบอกอะไรบ้าง นหลั การจัด เป็นผู
เสียเลือกประเด็นหรือเรื่องที่จะเขียีวิตที่เปลี่ยนไปเสมอน(เน้นความสะเทือยนอะไรก่อน
2. สละต้องประสบชะตากรรมและวิถีช น ประเด็ ย่อยๆ ว่าควรเขี นใจ)
โครงเรื่อง : ยมข้อมูล
3. การเตรี หลัง เป็นการกําหนดทิศทางในการเขียน
1. บทนํา
การจัิตความเป็บข้อ่ขมูล งเขื่อนก่อนมีการสร้างเขื่อน
2. ชีวดระเบีย นอยู องคนหลั
3. ความเป็นมาของเขื่อน (เจ้าปัญหา)
1. กําหนดจุดมูลน่วไปเกี่ยวกับเขื่อน (เจ้าปัญหา)
เน้
4. ข้อ ทั
2. กําหนดแก่นเรืการของทางการกับคนหลังเขื่อน
5. การจัด ่อง
3. วางโครงเรื่อง
6. ปัญหาของคนหลังเขื่อน (จัดสรรที่ดิน, ดิน, สิ่งแวดล้อม, การคมนาคม)
7. สรุป หรือจบเรื่อง คนหลังเขื่อน ชีวิตที่ยังมืดมนและรอการแก้ไข