วิชาการศึกษาค้นคว้าและสร้างองค์ความรู้ ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น

1. การตั้งประเด็นปัญหาหรือคาถาม
รายวิชา การศึกษาค้นคว้าและสร้างองค์ความรู้ IS1 (I 20201)
ครูผู้สอน นางสาวพลอยกานต์ ลาดวล

2. การตั้งคาถาม
การใช้คาถามเป็นเทคนิคสาคัญในการเสาะแสวงหาความรู้ที่มี
ประสิทธิภาพ เป็นกลวิธีการสอนที่ก่อให้เกิดการเรียนรู้ที่พัฒนาทักษะการ
คิด การตีความ การไตร่ตรอง การถ่ายทอดความคิด สามารถนาไปสู่
การเปลี่ยนแปลงและปรับปรุงการจัดกระบวนการเรียนรู้ได้เป็นอย่างดี

3. การสังเกต (Observation)
วิธีการทางวิทยาศาสตร์มักจะเริ่มจากการสังเกตปรากฏการณ์ต่าง ๆ ที่
อยู่รอบ ๆ ตัวเรา เมื่อได้ข้อสังเกตบางอย่างที่เราสนใจจะทาให้ได้สิ่งที่ตามมาคือ
ปัญหา (Problem) เช่น การสังเกต ต้นหญ้าใต้ต้นไม้ใหญ่หรือต้นหญ้าที่
อยู่ใต้หลังคามักจะไม่งอกงาม ส่วนต้นหญ้าในบริเวณใกล้เคียงกันที่ได้รับแสง
เจริญงอกงามดี

4. "การตั้งปัญหานั้นสาคัญกว่า
การแก้ปัญหา"
หมั่นฝึกการสังเกต สิ่งที่สังเกตนั้นเป็นอะไร ? เกิดขึ้นเมื่อไร ? เกิดขึ้นที่
ไหน ? เกิดขึ้นได้อย่างไร ? ทาไมจึงเป็นเช่นนั้น ?

5. ระดับของการตั้งคาถาม
1
ระดับพื้นฐาน
การถามความรู้ ความจา เป็นคาถามที่ใช้ความคิดทั่วไป
หรือความคิดระดับต่า
2 ระดับสูง
การถามให้คิดค้น ต้องใช้ความคิดซับซ้อนในการตอบ

6. การตั้งคาถามระดับพื้นฐาน
1.1) คาถามให้สังเกต เป็นคาถามที่ให้คิดตอบจากการสังเกต
โดยใช้ประสาทสัมผัสทั้งห้าคือ ใช้ตาดู มือสัมผัส จมูกดมกลิ่น ลิ้นชิมรส และห
เสียง ในการสืบค้นหาคาตอบ
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- เมื่อฟังเพลงชาติแล้วรู้สึกอย่างไร
- ภาพนี้มีลักษณะอย่างไร
- มะนาวมีกลิ่นอย่างไร
- พื้นผิวของโต๊ะเป็นอย่างไร

7. 1. การตั้งคาถามระดับพื้นฐาน
1.2) คาถามทบทวนความจา เป็นคาถามที่ใช้ทบทวนความรู้เดิม
เพื่อใช้เชื่อมโยงไปสู่ความรู้ใหม่
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- วันวิสาขบูชาตรงกับวันใด
- ดาวเคราะห์ดวงใดที่มีขนาดใหญ่ที่สุด
- ใครเป็นผู้แต่งเรื่องอิเหนา

8. 1. การตั้งคาถามระดับพื้นฐาน
1.3) คาถามที่ให้บอกความหมายหรือคาจากัดความ
เป็นการถามความเข้าใจ โดยการให้บอกความหมายของข้อมูลต่าง ๆ
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- คาว่า “หน้าที่” หมายความว่าอย่างไร
- บัญชีครัวเรือนคืออะไร
- บอกความหมายของการสังเกต (Observation)

9. 1. การตั้งคาถามระดับพื้นฐาน
1.4) คาถามบ่งชี้หรือระบุ เป็นคาถามที่ให้บ่งชี้หรือระบุคาตอบ
จากคาถามให้ถูกต้อง
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- คาใดต่อไปนี้เป็นคาควบกล้าไม่แท้
- ระบุชื่อสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง
- ประเทศใดบ้างที่เป็นสมาชิก ASEAN

10. 2. การตั้งคาถามระดับสูง
2.1) คาถามให้อธิบาย เป็นการถามโดยให้ตีความหมาย
ขยายความ โดยการให้อธิบายแนวคิดของข้อมูลต่าง ๆ
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- เพราะเหตุใดใบไม้จึงมีสีเขียว
- นักเรียนควรมีบทบาทหน้าที่ในโรงเรียนอย่างไร
- ชาวพุทธที่ดีควรปฏิบัติตนอย่างไร
- นักเรียนจะปฏิบัติตนอย่างไรจึงจะทาให้ร่างกายแข็งแรง

11. 2. การตั้งคาถามระดับสูง
2.2) คาถามให้เปรียบเทียบ เป็นการตั้งคาถามที่ทาให้สามารถ
จาแนกความเหมือน – ความแตกต่างของข้อมูลได้
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- พืชใบเลี้ยงคู่ต่างจากพืชใบเลี้ยงเดี่ยวอย่างไร
- จงเปรียบเทียบวิถีชีวิตของคนไทยในภูมิภาคต่าง ๆ ของประเทศไทย
- DNA กับ RNA แตกต่างกันหรือไม่ อย่างไร
- สังคมเมืองกับสังคมชนบทเหมือนและต่างกันอย่างไร

12. 2. การตั้งคาถามระดับสูง
2.3) คาถามให้วิเคราะห์ เป็นคาถามให้วิเคราะห์ แยกแยะ
ปัญหา จัดหมวดหมู่ วิจารณ์แนวคิด หรือบอกความสัมพันธ์ และเหตุผล
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- อะไรเป็นสาเหตุที่ทาให้เกิดภาวะโลกร้อน
- วัฒนธรรมแบ่งออกเป็นกี่ประเภท อะไรบ้าง
- สาเหตุใดที่ทาให้นางวันทองถูกประหารชีวิต
- การติดยาเสพติดของเยาวชนเกิดจากสาเหตุใด

13. 2. การตั้งคาถามระดับสูง
2.4) คาถามให้ยกตัวอย่าง เป็นการถามเพื่อให้ใช้
ความสามารถในการคิด นามายกตัวอย่าง
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- ร่างกายขับของเสียออกจากส่วนใดบ้าง
- ยกตัวอย่างกีฬาประเภทลาน
- หินอัคนีสามารถนาไปใช้ประโยชน์ได้อย่างไรบ้าง
- อาหารคาวหวานในพระราชนิพนธ์กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน
ได้แก่อะไรบ้าง

14. 2. การตั้งคาถามระดับสูง
2.5) คาถามให้สรุป เป็นการใช้คาถามเมื่อจบบทเรียน
เพื่อให้ทราบว่าได้รับความรู้ หรือมีความก้าวหน้าในการเรียนมากน้อย
เพียงใด และเป็นการช่วยเน้นย้าความรู้ที่ได้เรียนไปแล้ว ทาให้สามารถ
จดจาเนื้อหาได้ดียิ่งขึ้น
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- จงสรุปแนวทางในการอนุรักษ์ทรัพยากรน้าเพื่อให้เกิดคุณค่า
สูงสุด
- จงสรุปขั้นตอนการทาผ้าบาติค

15. 2. การตั้งคาถามระดับสูง
2.6) คาถามเพื่อให้ประเมินและเลือกทางเลือก อเป็นการใช้
คาถามที่ให้เปรียบเทียบหรือใช้วิจารณญาณในการตัดสินใจเลือกทางเลือก
ที่หลากหลาย
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- การว่ายน้ากับการวิ่งเหยาะ อย่างไหนเป็นการออกกาลังกาย
ที่ดีกว่ากัน เพราะเหตุใด
- ดินร่วน ดินทรายและดินเหนียว ดินชนิดใดเหมาะแก่การปลูก
มะพร้าวมากกว่ากันเพราะเหตุใด

16. 2. การตั้งคาถามระดับสูง
2.7) คาถามให้ประยุกต์ เป็นการถามให้ผู้เรียนใช้พื้นฐานความรู้
เดิมที่มีอยู่มาประยุกต์ใช้ในสถานการณ์ใหม่หรือในชีวิตประจาวัน
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- นักเรียนมีวิธีการประหยัดพลังงานอย่างไรบ้าง
- เมื่อนักเรียนเห็นเพื่อนในห้องขาแพลง นักเรียนจะปฐมพยาบาล
อย่างไร
- นักเรียนจะส่งข้อความผ่านทางอีเมลล์ได้อย่างไร

17. 2. การตั้งคาถามระดับสูง
2.8) คาถามให้สร้างหรือคิดค้นสิ่งใหม่ ๆ หรือผลิตผลใหม่ ๆ
เป็นลักษณะการถามเพื่อให้คิดสร้างสรรค์ผลงานใหม่ ๆ ที่ไม่ซ้ากับผู้อื่น
หรือที่มีอยู่แล้ว
ตัวอย่างคาถาม เช่น
- กระดาษหนังสือพิมพ์ที่ไม่ใช้แล้ว สามารถนาไปประดิษฐ์
อะไรได้บ้าง
- เสื้อผ้าที่ไม่ใช้แล้ว นักเรียนจะนาไปดัดแปลงเป็นสิ่งใดเพื่อให้เกิด
ประโยชน์