Εργασίες μαθητών

1. Ξενοφῶντος Ἑλληνικά 2.2.§ 1-4
1. Γιατί ο Λύσανδρος έστελνε στην Αθήνα τους Αθηναίους από τις πόλεις
που κυρίευε ή όπου τους έβρισκε; Ποια ήταν η πρόφαση και ποια η
πραγματική αιτία της ενέργειάς του αυτής;
Ο πραγματικός λόγος που ο Λύσανδρος έστελνε όλους τους Αθηναίους στην
Αθήνα ήταν η συγκέντρωσή τους στο άστυ. Όσο περισσότεροι Αθηναίοι θα
μαζεύονταν στην πόλη, τόσο πιο γρήγορα θα είχαν έλλειψη εφοδίων, που θα
οδηγούσε σε συνθηκολόγηση άνευ όρων. Αφορμή της ενέργειάς του αυτής ήταν
η νίκη του στους Αιγός ποταμούς.
Ελισάβετ Μητριτζώνη
2. Νομίζετε ότι ο Λύσανδρος βιάζεται να στραφεί εναντίον της Αθήνας; Να
δικαιολογήσετε την άποψή σας και να προσδιορίσετε κατά πόσο η χρήση
του παρατατικού σχετίζεται με την πρόθεση του συγγραφέα να δηλώσει
κάτι τέτοιο.
Νομίζω πως ο Λύσανδρος δεν βιάζεται να στραφεί εναντίον της Αθήνας, γιατί οι
ενέργειές του στη Μικρασία έχουν διάρκεια. Αφού νίκησε τους αντιπάλους
στους Αιγός ποταμούς, έπλεε (ἔπλει) στο Βυζάντιο και την Καλχηδόνα και από
εκεί έστελνε (ἀπέπεμπεν) όλους τους Αθηναίους στην Αθήνα. Τέλος αφού
άφησε αρμοστή στις δύο πόλεις, ο ίδιος επισκεύαζε (ἐπεσκεύαζεν) τα πλοία στη
Λάμψακο. Ο ιστορικός όταν αναφέρεται στις ενέργειες του Λυσάνδρου
χρησιμοποιεί παρατατικό, για να προσδώσει χρονική διάρκεια, γεγονός που
μαρτυρεί ότι ο Σπαρτιάτης στρατηγός δεν βιάζεται να πολιορκήσει την Αθήνα.
Όταν το επιχειρήσει, θέλει να το κάνει μεθοδευμένα για να επιτύχει την πλήρη
υποταγή της Αθήνας.
Ιωάννα Κύρκου
3. Τι ρόλο έπαιζε η σιτοδεία (η έλλειψη τροφίμων) στην πολιορκία των
πόλεων κατά τη διάρκεια ενός πολέμου; Να δώσετε ένα παράδειγμα από τη
νεότερη ελληνική ιστορία.
Η σιτοδεία, σε περίπτωση πολέμου, ήταν πολύ αρνητικό συμβάν για τους
πολιορκημένους μιας πόλης, διότι αυτοί συχνά πέθαιναν από την πείνα, αφού
δεν μπορούσαν να φύγουν από τον τόπο τους, ενώ σε άλλες περιπτώσεις
αναγκάζονταν να επιτεθούν στους αντιπάλους, καθώς με τον τρόπο αυτό, αν
δεν πέθαιναν από την πείνα, θα πέθαιναν τουλάχιστον ηρωικά. Αντίθετα, αυτοί
που πολιορκούσαν μια πόλη, ακολουθούσαν αυτήν την τακτική, επειδή ήταν
1

2. πολύ αποτελεσματική, δηλαδή μπορούσαν να πετύχουν εύκολα το σκοπό τους,
την υποταγή του αντιπάλου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στη νεότερη ελληνική
ιστορία υπήρξε η έξοδος του Μεσολογγίου. Οι πολιορκημένοι Μεσολογγίτες
αποφάσισαν να κάνουν την ηρωική έξοδο στις 10 Απριλίου 1826 κατά των
Οθωμανών. Βγήκαν από τα τείχη της πόλης τους και έδωσαν τέλος στη ζωή
τους με ηρωικό τρόπο. Δεν αποφάσισαν δηλαδή να παραμείνουν κλεισμένοι
στην πόλη και να πεθάνουν από την έλλειψη τροφίμων, γεγονός που τους τιμά
και τους αναδεικνύει ως ήρωες.
Ζήσης Λαμπρόπουλος
Γιώργος Μπάσδας
4. Ποια όργανα εξουσίας εγκαθίσταντο με την αλλαγή του πολιτεύματος
στις πόλεις που κατελάμβανε ο Λύσανδρος; Πώς δέχτηκαν οι κάτοικοι των
πόλεων το νέο πολίτευμα που τους επιβλήθηκε από τους Σπαρτιάτες;
Ο Λύσανδρος, μετά τη θριαμβευτική νίκη του στους Αιγός ποταμούς και τη
συντριπτική ήττα του Αθηναϊκού στόλου, εγκαθίδρυσε στις συμμαχικές πόλεις
των Αθηναίων ένα διαφορετικό πολίτευμα. Ο Σπαρτιάτης στρατηγός υπέβαλλε
ένα είδος ολιγαρχικού πολιτεύματος στις πόλεις που κατέλαβε. Αυτό το
πολιτικό σύστημα αποτελούνταν από ολιγαρχίες δέκα ανδρών που
ονομάστηκαν δεκαρχίες. Αυτοί οι άντρες, επιλεγμένοι ως έμπιστοι του
Λύσανδρου, ρύθμιζαν και ήταν υπεύθυνοι για την πολιτική κατάσταση των
κατακτημένων πόλεων σύμφωνα με τα συμφέροντα της Σπάρτης,
εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την κυριότητα του ολιγαρχικού πολιτεύματος.
Εφόσον, οι κινήσεις του Λύσανδρου δεν ήταν μόνο στρατηγικές αλλά έχουν και
διπλωματική σκοπιμότητα, οι κάτοικοι των πόλεων, που πήρε στον έλεγχο του,
αναγκάστηκαν να υποδυθούν πως δέχονται με ενθουσιασμό τον νικητή
Λύσανδρο ως ελευθερωτή από την αθηναϊκή επικυριαρχία. Συνεπώς δεν είχαν
καλύτερη επιλογή από την αποδοχή δια ενθουσιασμού των αρμοστών στην
εξουσία.
Μανόλης Λαζίδης
Στάθης Κομματάς
5. Ποια άποψη είχε για τη δημιουργία ισχυρού ναυτικού της Σπάρτης ο
Λύσανδρος; Πώς τον χαρακτηρίζετε γι’ αυτό; (Παράβαλε και Ξενοφῶντος
Ἑλληνικά 1, 5.10: καὶ ὁ μὲν Λύσανδρος, ἐπεὶ αὐτῷ τὸ ναυτικὸν συνετέτακτο,
2

3. ἀνελκύσας τὰς ἐν τῇ Ἐφέσῳ οὔσας ναῦς ἐνενήκοντα ἡσυχίαν ἦγεν, ἐπισκευάζων
καὶ ἀναψύχων αὐτάς.)
Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις πηγές για τον Πελοποννησιακό πόλεμο, διαπιστώνει
κανείς εμφανώς ότι ο Λύσανδρος είχε στόχο του τη δημιουργία ισχυρού
ναυτικού στη Σπάρτη. Θεωρούσε ότι ήταν πολύ σημαντικό για μια εμπόλεμη
δύναμη εκτός από πεζικό να διαθέτει και ισχυρό ναυτικό. Το θεωρούσε
πρωτεύον, γι’ αυτό και επιδίωκε να επισκευάζει τις τριήρεις του μετά τις
ναυμαχίες, όπως περιγράφει ο Ξενοφώντας στα «Ελληνικά» του, βιβλίο 2.2. § 2
και βιβλίο 1.5.§ 10.
Από αυτές τις απόψεις και τις ενέργειες του Λυσάνδρου θα τον χαρακτήριζε
κανείς έξυπνο στρατηγό, δυναμικό και προνοητικό. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί
στηρίζονται στο γεγονός ότι σκεφτόταν εύστοχα και έπραττε αποφασιστικά.
Ηλίας Μήττας
Απόστολος Μαρκάκης
6. Τι σημασία είχε η προγενέστερη συμπεριφορά των ίδιων των Αθηναίων
προς τους άλλους Έλληνες για να κρίνουν ότι και οι ίδιοι κινδυνεύουν τώρα
μετά την ήττα τους στους Αιγός ποταμούς;
Η προγενέστερη συμπεριφορά των Αθηναίων προς τους άλλους Έλληνες ήταν
απάνθρωπη, γιατί φέρθηκαν πολύ σκληρά στους κατοίκους της Μήλου, της
Ιστιαίας, της Σκιώνης, της Τορώνης, της Αίγινας και σε άλλους Έλληνες.
Συγκεκριμένα, σκότωναν τους ενήλικες άνδρες, υποδούλωναν τις γυναίκες και
τα παιδιά, έδιωχναν τους ανθρώπους από τα σπίτια τους και έστελναν αποίκους
στις περιοχές που κατακτούσαν. Όταν όμως οι Λακεδαιμόνιοι τους νίκησαν
στους Αιγός ποταμούς, οι Αθηναίοι φοβήθηκαν, γιατί κατάλαβαν ότι όλα τα
εγκλήματα που διέπραξαν στην διάρκεια του πολέμου τώρα θα «γυρνούσαν»
πίσω σε αυτούς. Φοβήθηκαν λοιπόν για τις ζωές τους.
Αντέλα Λίκα
Βασιλική Μυλωνά
7. Πώς έφτασε στην πόλη της Αθήνας η είδηση της συντριβής των
Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς; Πώς κρίνετε τον τρόπο μετάδοσης μιας
είδησης με αυτό τον τρόπο σε σύγκριση με τα σημερινά δεδομένα στον
τομέα της μετάδοσης ειδήσεων και πληροφοριών;
Η είδηση για τη συντριβή των Αθηναίων στους Αιγός ποταμούς μεταφέρθηκε
στην πόλη της Αθήνας μέσω της Παράλου, ιερού πλοίου της αθηναϊκής
3

4. δημοκρατίας. Αυτός ο τρόπος ήταν σίγουρα ο πιο ασφαλής και ο πιο γρήγορος
για εκείνη την εποχή, με βάση τα μέσα που διέθεταν. Αντίθετα σήμερα μια
είδηση μπορεί να διαδοθεί πολύ πιο εύκολα και άμεσα, με ένα απλό
τηλεφώνημα σε όλο την κόσμο ή μέσω των M.M.E και του διαδικτύου.
Γιάννης Κιούρτης
8. Με χρήση ποιων χρόνων ρημάτων και ρηματικών τύπων πετυχαίνει ο
συγγραφέας να παρουσιάσει την ψυχολογική κατάσταση των Αθηναίων ή
τις ενέργειές τους μετά την αναγγελία της είδησης της ήττας τους;
Ο Ξενοφών χρησιμοποιεί αόριστο (τῆς νυκτός οὐδείς ἐκοιμήθη) και παρατατικό
(ἐλέγετο ἡ συμφορά, οἰμωγή διῆκεν), για παρουσιάσει την ψυχολογική
κατάσταση των Αθηναίων μετά την αναγγελία της ήττας τους. Έτσι, άλλοτε
θέλει να δώσει τη χρονική στιγμή (αόριστος) των συμβάντων και άλλοτε τη
χρονική διάρκεια του θρήνου (παρατατικός). Πάντως με τους παρελθοντικούς
χρόνους δηλώνει ότι οι πράξεις που αναφέρονται συνέβησαν στο παρελθόν.
Επίσης ο ιστορικός χρησιμοποιεί πολλές μετοχές (παραγγέλλων, πενθοῦντες,
νομίζοντες πείσεσθαι) για να περιγράψει τη συναισθηματική κατάσταση των
ηττημένων.
Οι ενέργειές τους μετά την αναγγελία της ήττας καταγράφονται σε αόριστο
(ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἔδοξε), για να δηλωθεί η αναγκαιότητα λήψης μέτρων τη
συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Βάνα Ναλμπάντη
Γεράσιμος Νικολάου
9. Θεωρήστε ότι είστε Αθηναίοι δημοσιογράφοι και πρέπει να γράψετε το
επόμενο πρωί ένα άρθρο για τις νέες ειδήσεις που ήρθαν στην πόλη σας
(παράγραφοι 3-4).
Πανωλεθρία στους Αιγός ποταμούς…
Οι στρατιώτες μας νικήθηκαν… Η Πάραλος έφτασε τη νύχτα στον Πειραιά, για
να ανακοινώσει την ήττα του αθηναϊκού στρατεύματος στους Αιγός ποταμούς.
Όλοι οι κάτοικοι στο άστυ είμαστε απελπισμένοι και θρηνούμε τους νεκρούς,
αλλά και τους εαυτούς μας για όσα δεινά μας περιμένουν από τους
Λακεδαιμονίους. Σήμερα το πρωί στην εκκλησία του δήμου αποφασίστηκε να
κλείσουμε τα λιμάνια, να βάλουμε φρουρές, να επιδιορθώσουμε τα τείχη για να
μη φτάσουν οι αντίπαλοι μέσα στην πόλη, και να προετοιμαστούμε για
4

5. πολιορκία. Μακάρι οι θεοί να είναι με το μέρος μας και να διαφυλάξουν την
πόλη μας…
Φιλομένη Μπάρμπα
Ηρώ Κυριαζή
Άννα Μουτσάι
10. Υποθέστε ότι είστε κάτοικοι του Βυζαντίου (ή της Καλχηδόνας).
Καταγράψτε το λόγο που απευθύνατε προς το Λύσανδρο, όταν ήρθε ως
κατακτητής στην πόλη σας. Να λάβετε υπόψη σας και το σχόλιο ὑποσπόνδους
ἀφέντες στη σελίδα 65 του σχολικού βιβλίου.
Λύσανδρε,
Ως εκπρόσωποι της Καλχηδόνας και σύμμαχοι των ηττημένων Αθηναίων, σου
παραδίδουμε την πόλη μας, χωρίς να θρηνήσουμε περισσότερο… Θέλουμε όμως
να εξασφαλίσουμε την ανεμπόδιστη αποχώρηση των Αθηναίων αντρών, και γι’
αυτό παρακαλούμε για την ασφαλή μεταφορά τους στην Αθήνα,
επισφραγίζοντας τη συμφωνία αυτή με σπονδές. Η διαφορά του πολιτεύματός
μας δεν πρέπει να μας εμποδίζει στην ορθή λήψη αποφάσεων που αφορούν την
τύχη των Αθηναίων φρουρών. Αν και αντίπαλοι, πρέπει να σφραγίσουμε την
συμφωνία μας με σπονδές προς τους θεούς, τους οποίους θα έχουμε μάρτυρες
για την τήρηση αυτής.
Μαρία Μυλωνά
Τάσος Κουλινίδης
11. Να γράψετε ένα διάλογο ανάμεσα σε έναν κάτοικο της Σκιώνης και
έναν της Αίγινας, όταν πληροφορήθηκαν την καταστροφή των Αθηναίων
στους Αιγός ποταμούς. Να λάβετε υπόψη σας το σχόλιο Μηλίους..Αἰγινήτας
στις σελίδες 65-66 του σχολικού βιβλίου.
Κάτοικος Σκιώνης: Η Αθήνα καταστράφηκε! Νικήθηκε από τους
Λακεδαιμονίους.
Κάτοικος Αίγινας: Το άκουσα. Μαθεύτηκε γρήγορα.
Κάτοικος Σκιώνης: Της άξιζε… μας φέρθηκε απάνθρωπα.
Κάτοικος Αίγινας: Μας καταδίωξε…
Κάτοικος Σκιώνης: Εμάς μας έκαναν οι Αθηναίοι τα χειρότερα. Σκότωσαν τους
ενήλικους άνδρες, υποδούλωσαν τα γυναικόπαιδα και εγκατέστησαν Πλαταιείς
στην πόλη μας…
5

6. Κάτοικος Αίγινας: Άκου τώρα να δεις τι έγινε… οι Αθηναίοι ήταν
διασκορπισμένοι. Πίστευαν πως ο Λύσανδρος δίσταζε να τους αντιμετωπίσει,
αλλά αυτός τους αιφνιδίασε και τους έπιασε απροετοίμαστους.
Κάτοικος Σκιώνης: Η Αθήνα στο τέλος θα μείνει χωρίς συμμάχους. Ήδη
άρχισαν να απομακρύνονται οι περισσότεροι από την αθηναϊκή συμμαχία.
Κάτοικος Αίγινας: Είμαστε εμπορικοί αντίπαλοι και χάρηκα πολύ για την ήττα
τους, και ιδιαίτερα από τους Λακεδαιμονίους.
Κάτοικος Σκιώνης: Εγώ θα χαρώ όταν η Αθήνα καταστραφεί ολοσχερώς!...
Δήμητρα Μακρή
Δέσποινα Νοβακίδου
6