Download as PDF, PPTX
ศูนย์ควบคุมระบบประสาท
- 1. เรื่อง ศูนย์ควบคุมระบบประสาท รายวิชาชีววิทยาเพิ่มเติม 2 ภาคเรียนที่1 ปีการศึกษา 2559 คุณครูฐิตารีย์ สาเภา โรงเรียนท่ามะกาวิทยาคม สานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 8 (กาญจนบุรี-ราชบุรี) https://sites.google.com/site/rsu26aumaum/week8
- 2. ศูนย์กลางของระบบประสาท: สมองและไขสัน หลัง เปลี่ยนแปลงมาจาก นิวรัลทิวบ์ (neural tube) พัฒนามาจากเนื้อเยื่อชั้นนอก (ectoderm) ใน ระยะเอ็มบริโอ ลักษณะเป็นหลอดยาว ส่วนหน้าเจริญพัฒนา เป็นสมอง 3 ส่วน คือ สมองส่วนหน้า สมอง ส่วนกลาง และสมองส่วนหลัง ส่วนท้ายเจริญเป็นไขสันหลัง สมองและไขสันหลังมีเยื่อหุ้มเดียวกัน เรียกว่า เยื่อหุ้มสมอง (meninges) กาเนิดระบบประสาท
- 3.
- 6. ระบบประสาทส่วนกลาง (Central nervoussystem; CNS) : สมอง และไขสันหลัง ทาหน้าที่รวบรวมและ แปลผลข้อมูล ระบบประสาทรอบนอก (Peripheral nervous system; PNS) : เส้นประสาทสมอง (cranial nerve) เส้นประสาทไขสันหลัง (spinal nerve) และปมประสาท (ganglia) ทาหน้าที่นาสัญญาณประสาทเข้า- ออก CNS และควบคุมการ เปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมภายใน ร่างกาย ระบบประสาทในสัตว์มีกระดูกสันหลัง
- 7. ลักษณะของสมอง ส่วนของสมอง พัฒนาการสมองของสัตว์ โครงสร้างและหน้าที่ของสมองแต่ละ ส่วน สมอง (BRAIN)
- 8. หนัก 1.4กิโลกรัม มีเยื่อหุ้มสมอง 3 ชั้น เรียกว่า Meninges ชั้นนอก (dura matter) หนา เหนียวและแข็งแรงช่วยป้องกัน อันตรายและกระทบกระเทือนให้แก่ สมองและไขสันหลัง ชั้นกลาง (arachniod matter) เป็น เยื่อบางๆอยู่ระหว่างชั้นนอกกับชั้นใน ชั้นใน (pia matter) เป็นชั้นที่อยู่ติด กับเนื้อสมองและไขสันหลังเส้นเลือด มาหล่อเลี้ยงอยู่มากนาอาหารและ ออกซิเจนมาให้สมอง ลักษณะของสมอง
- 9. มีน้าหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง (Cerebrospinal Fluid/ SCF) อยู่ ระหว่างช่องว่างในสมองและไขสัน หลัง : ช่วยหล่อเลี้ยง ระบายของเสีย กันกระเทือนให้กับระบบประสาท ส่วนกลาง (CNS) เนื้อเยื่อสมอง 2 ส่วน คือ Gray Matter : เนื้อสมองส่วนนอก เป็นที่รวมของเซลล์ประสาท เห็นสี เทาของเยื่อหุ้ม (Protoplasm) White Matter : ชั้นในเป็นสีขาว มี เส้นประสาทที่ถูกหุ้มด้วยเยื่อไมอีลิน ลักษณะของสมอง สัตว์ที่มีการพัฒนาของสมองดี จะมีรอยหยัก ของสมองและอัตราส่วนของสมองต่อน้าหนัก มาก
- 10. แบ่งออกเป็น 3ส่วน Forebrain Midbrain และ Hindbrain สมองส่วนหน้า (Forebrain) : ขนาดใหญ่ที่สุด มีรอยหยักมาก ประกอบด้วย ออล เฟคทอรีบัลบ์ (Olfactory bulb), ซีรีบรัม (Cerebrum), ทาลามัส (Thalamus), และโฮโปทาลามัส (Hypothalamus) ส่วนของสมอง
- 11. ส่วนของสมอง สมองส่วนกลาง (Midbrain): เป็นสถานีรับส่งประสาทระหว่างสมองส่วนหน้ากับ ส่วนท้าย และส่วนหน้ากับนัยน์ตา หน้าที่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวของลูกตาและม่านตา เจริญดีในสัตว์พวก ปลา กบ ฯลฯ ในมนุษย์หรือสัตว์มีกระดูกสันหลัง สมองส่วน Obtic lobe มีวิวัฒนาการต่า เพราะเจริญไปเป็น Corpora quadrigermia ทาหน้าที่เกี่ยวกับ การได้ยิน
- 12. ส่วนของสมอง สมองส่วนท้าย (Hindbrain): ประกอบด้วยซีรีเบลลัม (Cerebellum), เมดุลลา ออบลองกาตา (Medulla Oblongata), และพอนส์ (Pons)
- 13. ก้านสมอง (BrainStem) : ประกอบด้วย เมดุลลาออบลองกาตา (Medulla Oblongata), พอนส์ (pons) และสมอง ส่วนกลาง ถ้าถูกทาลายจะถึงตายได้ Cerebrum ถูกทาลาย จะไม่ถึงตาย แต่ทา ให้ความจาเสื่อม ปัญญาอ่อน มีความ ผิดปกติทางประสาท สมองซีกซ้ายควบคุมการทางานของอวัยวะ ทางขวา สมองซีกขวาควบคุมการทางาน ของอวัยวะทางซ้าย รอยหยัก=คลื่นสมอง แสดงถึงความฉลาด ของคนและสัตว์ ส่วนของสมอง
- 14. สมองส่วนหน้า เจริญได้ดีในสัตว์ที่มี วิวัฒนาการสูงเพราะมีความฉลาดมาก เช่น คน สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สมองส่วนกลาง เจริญได้ดีในสัตว์ชั้นต่า เพราะมีความสามารถในการมองเห็น และได้ยินเสียงมาก เช่น ปลา พัฒนาการสมองของสัตว์
- 15. สมอง cerebrum: พัฒนามากขึ้น ตามลาดับของ สายวิวัฒนาการ (รอย หยัก ขนาดต่อน้าหนักสมอง ฯลฯ) สมอง olfactory bulb : เจริญดีใน พวกปลา จากนั้นค่อยๆ ลดรูปลง สมอง optic lobe : เจริญดีในปลา สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้า จากนั้นค่อยๆ ลด รูปลง สมอง cerebellum : เจริญดีในปลา นก และ คน เคลื่อนไหวได้ดีใน 3 มิติ พัฒนาการสมองของสัตว์
- 16. สมองส่วนหน้า (FOREBRAIN/PROSENCEPHALON) Cerebrum Thalamus Hypothalamus Olfactory bulb Limbic system
- 17. frontal lobe: เกี่ยวกับความจา ความคิด สั่งงานกล้ามเนื้อ Prefrontal area : ศูนย์ความฉลาด ระดับสูง Primary motor area : ศูนย์ควบคุม การทางานของกล้ามเนื้อลาย ควบคุม การเคลื่อนไหว Premotor area : วางแผนการ เคลื่อนไหว Motor speech (Broca’s) area : ศูนย์การวางแผนการพูดให้ถูกต้องตาม หลักไวยากรณ์ CEREBRUM
- 18. parietal lope: รู้สึกตัว การเขียน รับ ความรู้สึก Primary somatosensory area : ศูนย์รับ ความรู้สึกระดับแรก (หนาว ร้อน สัมผัส) Somatosensory association area : นา ข้อมูลจาก somatosensory มาแปล ความหมายเป็นรูปร่าง/ ขนาด/ ลักษณะผิว วัตถุ Primary taste area : ศูนย์การรับรสที่มา จากลิ้น General interpretation area : บริเวณ ติดต่อจาก 3 ระบบคือ สัมผัส ตา หู เพื่อใช้ สาหรับแปลข้อมูลที่ซับซ้อน CEREBRUM
- 19. temporal lobe: ดมกลิ่น ได้ยิน การพูด เข้าใจคาพูดและการอ่าน Primary auditory area : ศูนย์กลางการ ได้ยิน แยกความสูงต่าของเสียง และการ แปลความหมายของเสียงอย่างง่าย auditory association area : ศูนย์กลาง การแปลความหมายการได้ยินอย่าง ซับซ้อน (รู้ว่าเสียงใครหรืออะไร) Sensory speech (Wernicke’s) area : ศูนย์การเข้าใจภาษา CEREBRUM
- 20. occipital lobeการมองเห็น Primary visual area : รับข้อมูล จากเรตินามาสร้างให้เกิดภาพในสมอง Visual association area : แปลผล ข้อมูลภาพที่ได้ รวมภาพที่เห็นเข้ากับ ประสบการณ์ด้านความรู้สึก CEREBRUM
- 21. ตาแหน่ง :คล้ายรูปไข่ 2 ก้อน อยู่ระหว่างเซ รีบรัมกับสมองส่วนกลาง หน้าที่ : สถานีกลางเชื่อมต่อข้อมูลที่มาจาก ส่วนล่างกับเซรีบรัม ศูนย์รับความเจ็บปวด เป็นทางออกของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 2 THALAMUS
- 22. ตาแหน่ง :อยู่ใต้ thalamus แต่อยู่เหนือต่อมใต้ สมอง หน้าที่ ศูนย์กลางควบคุมระบบประสาทอัตโนวัติ (autonomic center) ควบคุมการทางานของต่อมใต้สมองผ่านฮอร์โมน ศูนย์หิวและอิ่ม (feeding and satiety) ควบคุมสมดุลร่างกาย : อุณหภูมิร่างกาย (ไข้) สมดุลน้า (กระหายน้า) ควบคุมการหลับและตื่น รวมถึง circadian rhythm (หลั่งฮอร์โมน เผาผลาญสารอาหาร) ร่วมกับสมองส่วน amygdaia ในการควบคุม พฤติกรรมทางอารมณ์และความรู้สึกทางเพศ HYPOTHALAMUS
- 23. ตาแหน่ง :ยื่นออกมาจากผิวด้านล่างส่วน หน้าของสมอง ส่วนปลายไปเชื่อมต่อกับ olfactory epithelium ที่อยู่บริเวณโพรง หลังจมูก หน้าที่ การรับกลิ่นเป็นทางออกของ เส้นประสาทสมองคู่ที่ 1 เจริญดีในปลาและสัตว์กินสัตว์ OLFACTORY BULB
- 24. Amygdala : ตาแหน่ง : เป็นส่วนผิวด้านในของ cerebral cortex ด้าน temporal lobe หน้าที่ ร่วมกับ Olfactory bulb และ temporal lobe ในการรับกลิ่น Amygdata และ Hippocampus เป็น limbic system (อารมณ์และพฤติกรรม) ร่วมกับโครงสร้างอื่นๆ ในการควบคุมระบบ ต่อมไร้ท่อและระบบประสาทอัตโนวัติ LIMBIC SYSTEM
- 25. LIMBIC SYSTEM Hippocampus: ตาแหน่ง : อยู่บริเวณผิวด้านในของ cerebral cortex มีรูปร่างคล้ายเขาแกะ และอยู่ใต้ต่อม Amygdala หน้าที่ : เกี่ยวกับความจาทั้งระยะสั้นและ และระยะยาว ร่วมกับ Amygdala ในการควบคุม พฤติกรรมทางอารมณ์ เรียกว่า limbic system ร่วมกับโครงสร้างอื่นๆ ในการควบคุมระบบ ต่อมไร้ท่อและระบบประสาทอัตโนวัติ
- 26. ตาแหน่ง :อยู่ระหว่าง thalamus และ pons หน้าที่ รับและรวบรวมข้อมูลด้านความรู้สึกจากสมอง ส่วนล่างเพื่อส่งต่อไปยังสมองส่วนหน้า การเคลื่อนไหวของลูกตาและควบคุมการปิด- เปิดของม่านตาเป็นทางออกของ เส้นประสาทสมองคู่ที่ 3,4 Peripheral visual reflex : การที่หันศีรษะ ตามวัตถุที่เข้ามาด้านข้าง เป็นส่วนหนึ่งของระบบ : reticular formation ควบคุมความตึงของกล้ามเนื้อและการ เคลื่อนไหว สมองส่วนกลาง (MIDBRAIN/MESENCEPHALON)
- 27. Pons Medullaoblongata cerebellum สมองส่วนท้าย (HINDBRAIN หรือ RHOMBENCEPHALON)
- 28. ตาแหน่ง :อยู่ระหว่าง midbrain กับ medulla oblongata/ ส่วนหน้าต่อกับ cerebellum หน้าที่ ร่วมกับ medulla oblongata ในการหายใจ ควบคุมจังหวะและรูปแบบการหายใจ ควบคุมการทางานของการเคี้ยวทางออก ของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 5 ควบคุมการเคลื่อนไหวของลูกตาทางออก ของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 6 ควบคุมการแสดงสีหน้าทางออกของ เส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 ควบคุมการได้ยินและการทรงตัวทางออก ของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 8 PONS
- 29. อยู่ระหว่าง ponsและไขสันหลัง หน้าที่ เป็นทางผ่านของสัญญาณความรู้สึก สัมผัส เจ็บปวด และ อุณหภูมิของร่างกายเข้าสู่สมอง ส่งสัญญาณการเคลื่อนไหวของร่างกายจากสมองส่วนบน ไปยังไขสันหลัง ควบคุมการหายใจ ควบคุมการทางานของเพดานอ่อน คอหอย และทางเดิน อาหารทางออกของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 9 ควบคุมการเต้นของหัวใจทางออกของเส้นประสาท สมองคู่ที่ 10 ควบคุมการทางานของกล่องเสียงทางออกของ เส้นประสาทสมองคู่ที่ 10 ควบคุมการทางานของลิ้นทางออกของเส้นประสาท สมองคู่ที่ 12 ศูนย์ปฏิกิริยา reflex เช่น การไอ อาเจียน สะอึก MEDULLA OBLONGATA
- 30. ตาแหน่ง :ท้ายทอย/ส่วนใต้ต่อกับ cerebrum/ ส่วนหน้าต่อกับ pons หน้าที่ ควบคุมการประสานงานของกล้ามเนื้อ หลายชุด ควบคุมการทรงตัว (ความตึงของกล้ามเนื้อ ลาตัวและแขนขา)คนที่ดื่มสุราจนเมาจะ เดินไม่ตรง เนื่องจากแอลกอฮอล์มีผลต่อ การทางานของ cerebellum กลั่นกรองข้อมูลการเคลื่อนไหวจากเซรีบลัม เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพและความแม่นยา ในการทางาน CEREBELLUM
- 32. ต่อลงมาจากสมอง อยู่ในโพรงกระดูกสันหลัง สิ้นสุดบริเวณกระดูกสันหลังส่วนเอว ชิ้นที่ 2 (L2) แพทย์จะเจาะน้าไขสันหลังที่ระดับต่า กว่า L2 ลงไป เพื่อป้องกันการบาดเจ็บ ของไขสันหลัง ไขสันหลัง (SPINAL CORD)
- 33. White mater: ผิวด้านนอก/ไม่มีตัวเซลล์/ใยประสาทมีเยื่อไมอีลินหุ้ม Gray matter : เนื้อแกนกลาง/ มีตัวเซลล์ประสานงานและสั่งการ/ใยประสาทไม่มีเยื่อไม อีลินหุ้ม ปีกบน (Dorsal Horn) : รับความรู้สึก/ มีเส้นประสาทไขสันหลังยื่นออกมา (Dorsal Root)/มีตัวเซลล์ประสาทขั้วเดียวทาให้เกิด ปมประสาทรากบน (Dorsal Root Ganglion) ไขสันหลัง (SPINAL CORD) : โครงสร้าง
- 34. ไขสันหลัง (SPINAL CORD): โครงสร้าง ปีกล่าง (Ventral Horn) : เป็นบริเวณนาคาสั่ง มีรากล่าง (Ventral Root) สั่งการด้วย เซลล์ประสาทหลายขั้ว ปีกข้าง (Lateral Horn) : เป็นบริเวณระบบประสาทอัตโนวัติ
- 35. ทางผ่านของกระแสประสาท (nerveimpulse) ระหว่างอวัยวะเป้าหมายกับสมอง ศูนย์กลางของการเกิดรีเฟล็กซ์ของร่างกาย ร่วมกับ medulla oblongata ในการควบคุมการทางานของกล้ามเนื้อหัวไหล่และ กล้ามเนื้อคอ ไขสันหลัง (SPINAL CORD) : หน้าที่
- 36. ระบบประสาทรอบนอก (PNS) รับคาสั่งจากระบบประสาทส่วนกลาง เป็นตัวเชื่อมระหว่างระบบประสาทกับ ร่างกาย หน้าที่ : ควบคุมการเคลื่อนไหวของ กล้ามเนื้อ โดยรับคาสั่งจากสมองและ ไขสันหลัง แบ่งตามตาแหน่ง เส้นประสาทสมอง (Cranial nerve / CN) เส้นประสาทไขสันหลัง (Spinal nerve / SN)
- 37. เส้นประสาทสมองมี 3ประเภท 1. เส้นประสาทสมองที่ทาหน้าที่รับ ความรู้สึก (sensory nerve) : ทาหน้าที่ รับกระแสความรู้สึกจากหน่วยรับความรู้สึก ไปยังสมองที่เกี่ยวข้อง 2. เส้นประสาทสมองที่ทาหน้าที่นาคาสั่ง (motor) : ทาหน้าที่ นากระแสคาสั่งจาก สมองไปยังหน่วยปฏิบัติงาน 3. เส้นประสาทสมองที่ทาหน้าที่ผสม (mixed nerve) : ทาหน้าที่รับกระแส ความรู้สึกจากหน่วยรับความรู้สึก ไปยัง สมองส่วนที่เกี่ยวข้อง และจากสมองไปยัง หน่วยปฏิบัติงาน เส้นประสาทสมอง (CRANIAL NERVE / CN)
- 38.
- 39. รับความรู้สึกเข้าและนาคาสั่ง ออกจากไขสันหลัง แยกออกจากไขสันหลังเป็นคู่ๆ/ คนมี 31 คู่ ทุกคู่เป็นประสาทผสม รับ ความรู้สึกและสั่งการกล้ามเนื้อ แขน ขา ลาตัว ทางานเช่นเดียวกับเส้นประสาท สมองคู่ที่ 5, 7, 9 และ 10 เส้นประสาทไขสันหลัง (SPINAL NERVE / SN)
- 40. คอ (Cervical)8 คู่ เลี้ยง ด้านหลังศีรษะ คอ อก ส่วนบน และเกือบทั้งหมด ของแขน อก (Thoracic) 12 คู่ เลี้ยง ลาตัว อกส่วนบนถึง ท้องน้อย แขนด้านล่าง เอว (Lumbar) 5 คู่ เลี้ยง ขาหนีบ หน้าแข้ง และหลัง เท้า กระเบนเหน็บ (Sacral) 5 คู่ เลี้ยงสะโพก ขาด้านหลัง และเท้าด้านนอก ก้นกบ (Coccyx) 1 คู่ เลี้ยง อวัยวะสืบพันธ์ ทวารหนัก เส้นประสาทไขสันหลัง (SPINAL NERVE / SN)