Downloaded 156 times
การทำงานของระบบประสาท
- 1. - 1 -การทางานของระบบประสาท จัดทาโดย นางสาวฐิตารีย์ สาเภา การทางานของเส้นประสาทในระบบประสาทรอบนอก แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนที่รับความรู้สึก (Sensory division) ซึ่งรับความรู้สึกจากภายนอกและภายในร่างกาย และส่วนที่สั่งการ (Motor division) ถ้าการสั่งการเกิดขึ้นกับหน่วยปฏิบัติงานที่บังคับได้ เช่น กล้ามเนื้อโครงร่างจัดเป็นระบบประสาทโซ มาติก (somatic nervous system: SNS) ถ้าการสั่งการนั้นเกิดกับหน่วยปฏิบัติงานที่บังคับไม่ได้ เช่นอวัยวะ ภายในและต่อมต่างๆ ก็จัดเป็นระบบประสาทอัตโนวัติ (autonomic nervous system: ANS) ๆ โดยระบบ ประสาทอัตโนวัตินี้ยังแบ่งเป็น 2 ระบบย่อย ได้แก่ ระบบประสาทซิมพาเทติก (sympathetic nervous system) และระบบประสาทพาราซึมพาเทติก (para sympathetic nervous system) 1. ส่วนรับความรู้สึก (Sensory) : รับความรู้สึกจากสิ่งเร้า (stimulus) จากภายนอกหรือภายในร่างกาย 2. ส่วนสั่งการ (Motor) : มีการทางาน 2 แบบ ดังนี้ 2.1 ระบบประสาทโซมาติก (Somatic nervous system : SNS) : ควบคุมการทางานของกล้ามเนื้อลาย ซึ่งเป็นกล้ามเนื้อที่อยู่ภายใต้อานาจจิตใจ (Voluntary) เช่นบังคับให้เดิน นั่ง ยืน โดยเริ่มจากหน่วยรับความรู้สึก รับกระแสประสาทเข้าสู่เส้นประสาทไขสันหลังแล้วส่ง ต่อไปยังสมอง หรือกระแสประสาทจากหน่วยรับ ความรู้สึกส่งเข้าสมองโดยตรง จากนั้นสมองจะส่งกระแส ประสาทนาคาสั่งออกมาทางเส้นประสาทสมองหรือ เส้นประสาทไขสันหลังไปยังหน่วยปฏิบัติงาน ใบความรู้เรื่อง การทางานของระบบประสาท
- 2. - 2 -การทางานของระบบประสาท จัดทาโดย นางสาวฐิตารีย์ สาเภา การทางานของระบบประสาทโซมาติกมักอยู่ใน อานาจจิตใจ แต่ก็มีการตอบสนองของกล้ามเนื้อลายที่เป็น ปฏิกิริยารีเฟลกซ์ (Reflex action) คือการทางานนั้นอยู่ นอกอานาจจิตใจ ไม่ต้องผ่านสมอง เพียงแต่นาส่งกระแส ประสาทจากอวัยวะรับความรู้สึกต่างๆ ผ่านเข้าไขสันหลัง และไขสันหลังส่งกระแสประสาทนาคาสั่งออกไปยังอวัยวะ หรือกล้ามเนื้อตัวอย่างเช่น การกระตุกของหัวเข่าเมื่อมีการ เคาะ เมื่อเหยียบตะปูแล้วยกขาหนีออกทันที การดึงมือหนี เมื่อสัมผัสของร้อน 2.2 ระบบประสาทอัตโนวัติ (autonomic nervous system: ANS) : เป็นระบบประสาทที่ควบคุมการ ทางานของอวัยวะภายใน โดยควบคุมกล้ามเนื้อเรียบ และกล้ามเนื้อหัวใจ และอวัยวะของระบบทางเดินอาหาร ระบบหัวใจและหลอดเลือด ระบบขับถ่าย และระบบต่อมไร้ท่อ การควบคุมนี้จึงเป็นการควบคุมที่อยู่นอก อานาจจิตใจ (involuntary) โดยเซลล์ประสาทสั่งการจากไขสันหลังจะไปเกิดการไซแนปส์กับเซลล์ประสาท อีกเซลล์หนึ่งที่อยู่ต่อกับหน่วยตอบสนอง เรียกว่า ปมประสาทอัตโนวัติ (Autonomic Ganglion) โดยแบ่ง ออกเป็นเซลล์ประสาท 2 ชนิด คือเซลล์ประสาทก่อนการไซแนปส์ (Preganglionic Neuron) และเซลล์ ประสาทหลังการไซแนปส์ (Postganglionic Neuron) ซึ่งมีลักษณะตรงข้ามที่ตรงข้ามกันใน 2 ระบบดังนี้ 2.2.1 ระบบประสาทซิมพาเธติก (Sympathetic nervous system) : เด่นชัดในช่วงเวลาเครียด เช่น ตกใจ หรือ กลัวมาก ทาให้แรงดันเลือดเพิ่ม เกี่ยวกับการเต้นของหัวใจ การหายใจ จะเพิ่มการใช้พลังงาน 2.2.2 ระบบประสาทพาราซิมพาเธติก (Parasympathetic nervous system) : ทางานตรงข้าม กับ Sympathetic คือ ในช่วงเวลาที่ผ่อนคลาย ส่งเสริมการย่อยอาหาร การขับถ่าย เพิ่มการสะสมพลังงาน ตารางเปรียบเทียบข้อแตกต่างระบบประสาทซิมพาเธติกและพาราซิมพาเธติก ข้อแตกต่าง ระบบประสาทซิมพาเธติก ระบบประสาทพาราซิมพาเธติก การทางาน ในสภาวะเครียด ตกใจ กลัว ในระยะพักร่างกายผ่อนคลาย Autonomic Ganglion ใกล้ระบบประสาทส่วนกลาง ใกล้หน่วยตอบสนอง Preganglionic Neuron สั้น ยาว Postganglionic Neuron ยาว สั้น
- 3. - 3 -การทางานของระบบประสาท จัดทาโดย นางสาวฐิตารีย์ สาเภา ตารางเปรียบเทียบข้อแตกต่างระบบประสาทซิมพาเธติกและพาราซิมพาเธติก ข้อแตกต่าง ระบบประสาทซิมพาเธติก ระบบประสาทพาราซิมพาเธติก ตัวที่ 1 ไซแนปส์กับเซลล์ประสาท นาคาสั่งตัวที่ 2 Acetylcholine / Ach ตัวที่ 2 ไซแนปส์กับเซลล์ประสาท หน่วยปฏิบัติงาน คือ กล้ามเนื้อ เรียบ กล้ามเนื้อหัวใจ Norepinephrine / NE Acetylcholine / Ach ลักษณะการตอบสนองของหน่วย ปฏิบัติงาน กระตุ้น ยับยั้ง ผังแสดงการทางาน ตารางแสดงการทางานของระบบประสาทซิมพาเธติกและพาราซิมพาเธติก อวัยวะ ระบบประสาทซิมพาเธติก ระบบประสาทพาราซิมพาเธติก กล้ามเนื้อม่านตา กล้ามเนื้อตามแนวรัศมีหด ผลให้ม่าน ตาขยาย กล้ามเนื้อแนวรอบวงหด ผลให้ม่านตา หรี่ หลอดเลือดอาร์เทอรี บีบตัว ทาให้ความดันเลือดสูง คลายตัว ทาให้ความดันเลือดต่า ต่อมน้าตา กระตุ้นให้หลั่งน้าตาออกมามากว่าปกติ ควบคุมให้หลั่งน้าตาปกติ ต่อมน้าลาย กระตุ้นสร้างเมือก น้าลายเหนียว ลด การหลั่ง ลดการสร้างเมือก น้าลายใส เพิ่มการ หลั่ง ต่อมเหงื่อ กระตุ้นการขับเหงื่อ - กล้ามเนื้อโคนขน กระตุ้นให้ขนลุกตั้งชัน - หัวใจ เต้นเร็วและแรง หลอดเลือดหัวใจ ขยายตัว เต้นช้า และเบาลง หลอดลม คลายตัว หายใจคล่อง หดตัว หายใจไม่สดวก
- 4. - 4 -การทางานของระบบประสาท จัดทาโดย นางสาวฐิตารีย์ สาเภา ตารางแสดงการทางานของระบบประสาทซิมพาเธติกและพาราซิมพาเธติก อวัยวะ ระบบประสาทซิมพาเธติก ระบบประสาทพาราซิมพาเธติก ปอด กล้ามเนื้อปอดขยาย หายใจคล่อง กล้ามเนื้อปอดบีบตัว กระเพาะและลาไส้ ห้าม Peristalsis ยับยั้งการหลั่งน้าลาย กระตุ้น Peristalsis ต่อมหมวดไตชั้นใน กระตุ้นการหลั่ง Epinephrine - ตับ สลายตัวไกลโคเจน ยับยั้งการหลั่งน้าดี กระตุ้นการหลั่งน้าดี กระเพาะปัสสาวะ คลายตัว ห้ามไม่ให้ปัสสาวะ บีบตัว ขับปัสสาวะ การทางานระบบสืบพันธุ์ Ejaculation Erection เพิ่มเติม : ตารางแสดงข้อแตกต่างระบบประสาทโซมาติก (SNS) กับระบบประสาทอัตโนวัติ (ANS) ข้อแตกต่าง ระบบประสาทโซมาติก (SNS) ระบบประสาทอัตโนวัติ (ANS) การควบคุม ในอานาจจิตใจ นอกอานาจจิตใจ จานวนเซลล์ประสาทที่นา คาสั่งถึงหน่วยปฏิบัติงาน 1 เซลล์ 2 เซลล์ คือ Preganglionic Neuron และ Postganglionic Neuron หน่วยปฏิบัติงาน กล้ามเนื้อลาย กล้ามเนื้อเรียบ กล้ามเนื้อหัวใจ ต่อม ต่างๆ ใยประสาท มีเยื่อไมอีลิน มีเยื่อไมอีลินเฉพาะเซลล์ Preganglionic Neuron ร่างแหประสาท ไม่มี พบเฉพาะที่ทางเดินอาหาร ปมประสาทที่อยู่นอก สมองและไขสันหลัง ไม่มี มี พบที่ข้างกระดูกสันหลัง และห่าง ออกไปจากกระดูกสันหลัง สารสื่อประสาทสาคัญ Acetylcholine / Ach Acetylcholine / Ach ที่พาราซึมพาเธ ติก และ Preganglionic Neuron ของ ซิมพาเธติก ลักษณะการทางาน กระตุ้น กระตุ้นและยับยั้ง บทบาทหน้าที่ ปรับให้เข้ากับสภาพแวดล้อมภายนอก ปรับให้เข้ากับสภาพแวดล้อมภายใน
- 5. - 5 -การทางานของระบบประสาท จัดทาโดย นางสาวฐิตารีย์ สาเภา เอกสารอ้างอิง สุพรรฌทิพย์ อติโพธิ. (2557). สรุปชีววิทยา มัธยมปลาย Ultra Bilogy. กรุงเทพฯ : กรีนไลฬ์ พริ้นท์ติ้งเฮ้าท์.