Download as PDF, PPTX
ระบบน้ำเหลืองและระบบภูมิคุ้มกัน
- 1. เรื่อง ระบบน้้าเหลืองและระบบภูมิคุ้มกัน รายวิชาชีววิทยาเพิ่มเติม 2 ภาคเรียนที่1 ปีการศึกษา 2559 คุณครูฐิตารีย์ ส้าเภา โรงเรียนท่ามะกาวิทยาคม ส้านักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 8 (กาญจนบุรี-ราชบุรี)
- 2. สืบค้นข้อมูล อภิปรายและสรุปเกี่ยวกับระบบน้้าเหลือง ระบบภูมิคุ้มกัน รวมทั้งปัจจัยที่ มีผลต่อการท้างานของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย จุดประสงค์การเรียนรู้
- 3. ระบบท่อปลายตันแทรกในเนื้อเยื่อ น้าของเหลวส่วนเกินกลับคืนระบบเลือด ล้าเลียงสารโดยเฉพาะไขมันเข้าหัวใจ ก้าจัดสิ่งแปลกปลอมโดย WBC ทิศทางเข้าสู่หัวใจ ไม่มีอวัยวะสูบฉีด การบีบตัวของ lymphatic duct การหดตัวของกล้ามเนื้อลายโดยรอบ ลิ้น แรงดึงดูดจากการหายใจเข้า ท้าให้หลอด น้้าเหลืองบริเวณทรวงอกขยาย ระบบน้้าเหลือง (LYMPHATIC SYSTEM)
- 4. น้้าเหลือง (Lymph) ต่อมน้้าเหลือง (Lymphnode)/ อวัยวะน้้าเหลือง (Lymphatic Organ) หลอดน้้าเหลือง/ท่อน้้าเหลือง (Lymph vessel) ระบบน้้าเหลือง (LYMPHATIC SYSTEM)
- 5. ของเหลวระหว่างเซลล์หรือรอบๆ เนื้อเยื่อ ซึมผ่านผนังหลอดเลือดฝอยออกมาอยู่ ระหว่างเซลล์ ของเหลวในเนื้อเยื่อซึมผ่านระบบเลือด และระบบน้้าเหลือง ประกอบด้วย เอนไซม์ ฮอร์โมน กลูโคส ก๊าซ เซลล์เม็ดเลือดขาว ชนิด Lymphocyte และ monocyte โปรตีนชนิดโกลบูลิน หน้าที่ ล้าเลียงอาหารประเภทไขมัน ก้าจัดสิ่งแปลกปลอม น้้าเหลือง (LYMPH )
- 6. ท่อตัน พบทั่วร่างกาย หลอดน้้าเหลืองฝอยเล็กที่สุด มีลิ้นกั้นป้องกันการไหลกลับของ น้้าเหลือง คล้ายเส้นเลือดเวน การหดและคลายตัวของกล้ามเนื้อรอบๆ ท่อน้้าเหลืองน้้าเหลืองไหล ท่อน้้าเหลืองขนาดเล็กแรงดัน มากกว่า ท่อขนาดใหญ่ ท่อน้้าเหลือง (LYMPH VESSEL)
- 7.
- 8.
- 9. สร้างน้้าเหลือง อยู่ระหว่างทางเดินของท่อน้้าเหลือง รูปไข่ ขนาดต่างกัน มี Lymphocyte รวมเป็นกระจุก คล้ายฟองน้้า ต่อมน้้าเหลืองบริเวณโคนขาเรียกว่า ไขดัน อวัยวะน้้าเหลือง (LYMPHATIC ORGAN)
- 11. กลุ่มของต่อมน้้าเหลือง 3 คู่: คอหอยโคนลิ้น และเพดาน ปาก Lymphocyte ท้าลายจุลินทรีย์ที่ ผ่านมาในอากาศ ติดเชื้อจะบวมแดง เรียกว่า ต่อม ทอนซิลอักเสบ ต่อมทอนซิล (TONSIL GLAND)
- 12. ต่อมน้้าเหลืองที่ใหญ่ที่สุด ผลิตเซลล์เม็ดเลือดในระยะเอ็มบริโอ หลังคลอด: สร้าง Antibody ท้าลายRBC และ Platelet ที่ หมดอายุ ผลิตเซลล์เม็ดเลือดเมื่อเกิดมะเร็งเม็ด เลือด ม้าม (SPLEEN)
- 13. อยู่ที่ทรวงอก รอบหลอดเลือดใหญ่ของหัวใจ สร้าง T-lymphocyte ถ้าตัดออกเมื่อเป็นตัวอ่อน ท้าให้สัตว์มีภูมิต้านทานต่้า อ่อนแอ และตาย ต่อต้านเชื้อโรค สารแปลกปลอม และอวัยวะที่ปลูกถ่าย จากผู้อื่น สร้างฮอร์โมน Thymosin กระตุ้นการผลิต antibody ของพลาสมา ต่อมไทมัส (THYMUS GLAND)
- 14. น้้าเหลืองจากอวัยวะต่างๆ ถูกดูดซึม เข้าสู่หลอดน้้าเหลืองฝอยซึ่งแทรกตัว อยู่ในอวัยวะ ผนังของหลอดน้้าเหลืองฝอยเป็นเยื่อ บุผิว เมื่อหลอดน้้าเหลืองฝอยทั่วร่างกายมา รวมกันจะเป็นหลอดน้้าเหลืองใหญ่ มี ทั้งด้านซ้ายและด้านขวาแล้วล้าเลียง น้้าเหลืองกลับสู่เส้นเลือดด้าใหญ่กลับ สู่หัวใจ น้้าเหลืองจะปนไปกับเลือด ไปสู่ อวัยวะต่างๆ ของร่างกาย การล้าเลียงน้้าเหลือง
- 15. ตัวกลางในการแลกเปลี่ยนสารและแก๊สระหว่างเซลล์กับ เส้นเลือดฝอย ช่วยท้าลายแบคทีเรียและสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่ร่างกาย ช่วยในการล้าเลียงไขมันจากผนังล้าไส้เข้าสู่กระแสเลือด ช่วยในการน้าสารโปรตีนและสารอื่นๆ ที่หลุดออกมาจาก เส้นเลือดฝอยกลับเข้าสู่ระบบหมุนเวียนเลือด ช่วยสร้างเม็ดเลือดขาวชนิด Lymphocyte และ monocyte ช่วยกรองน้้าเหลือง ท้าลายเชื้อโรค และท้าลายเม็ดเลือดที่ หมดอายุ หน้าที่ของระบบน้้าเหลือง
- 17.
- 18. กระบวนการต่อต้านเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอมที่เข้าสู่ร่างกาย ภูมิคุ้มกันของร่างกายมี2 แบบ คือ ภูมิคุ้มกันก่อเอง (active immunization) และภูมิคุ้มกันรับมา (passive immunization) กลไกการสร้างภูมิคุ้มกันมี 2 แบบ คือ แบบไม่จ้าเพาะ (non-specific defense) และแบบจ้าเพาะ (specific defense) ระบบภูมิคุ้มกัน (IMMUNE SYSTEM)
- 19. ร่างกายถูกกระตุ้นจาก antigen วัคซีนจากจุลินทรีย์ที่ตายแล้ว เช่นวัคซีนป้องกัน โรคไอกรน ไทฟอยด์ อหิวาตกโรค วัคซีนจากจุลินทรีย์ที่ถูกท้าให้อ่อนก้าลังลง เช่น วัคซีนป้องกันโรควัณโรค โปลิโอ หัด หัดเยอรมัน คางทูม ทอกซอยด์: สารพิษที่ท้าให้หมดสภาพ เช่น โรค คอตีบ บาดทะยัก ข้อดี: เกิดภูมิคุ้มกันอยู่นาน ไม่เกิดการแพ้ ข้อเสีย: ตอบสนองช้า (ใช้เวลา 4-7 วัน) ภูมิคุ้มกันก่อเอง (ACTIVE IMMUNIZATION)
- 20. ภูมิคุ้มกันแบบจ้าเพาะ รับantibody เข้าร่างกาย เตรียมโดย ฉีดเชื้อโรคที่อ่อนก้าลังเข้าร่างกาย สัตว์ เพื่อให้สัตว์สร้าง antibody แล้วน้าเลือด เฉพาะส่วน serum ซึ่งมี antibody มาฉีดให้ ผู้ป่วย ต่อต้านเชื้อโรคได้ทันท่วงที เช่น ซีรัมแก้พิษงู ซีรัมคอตีบ ซีรัมแก้พิษสุนัขบ้า น้้านมน้้าเหลือง ภูมิคุ้มกันจากแม่สู่ลูกโดยผ่าน ทางรก ข้อดี: ตอบสนองทันที ข้อเสีย: อาจท้าให้แพ้ อยู่ได้ไม่นาน ภูมิคุ้มกันรับมา (PASSIVE IMMUNIZATION)
- 21. เปรียบเทียบภูมิคุ้มกันก่อเองและภูมิคุ้มกันรับมา ข้อเปรียบเทียบ ภูมิคุ้มกันก่อเอง ภูมิคุ้มกันรับมา ความหมาย การกระตุ้นให้ร่างกายสร้างแอนติบอดี โดยการใช้เชื้อโรคที่อ่อนแอลงหรือถูก กระตุ้นจากสิ่งแวดล้อมโดยตรง การให้แอนติบอดีกับร่างกาย โดยตรง ให้เกิดภูมิคุ้มกันทันที ตัวอย่างภูมิคุ้มกัน วัคซีนไอกรน ไทฟอยด์ หัด อหิวาตกโรค วัณโรค โปลิโอ ทอกซอยด์ของโรคคอตีบและบาดทะยัก ซีรัมแก้พิษงู พิษสุนัขบ้า ภูมิคุ้มกันที่ทารกได้จากนมแม่ ข้อดี อยู่ได้นาน ตอบสนองได้ไวและทันที ข้อเสีย ตอบสนองได้ช้า อยู่ได้ไม่นาน และอาจเกิดการ แพ้ซีรัมจากสัตว์ได้
- 22. กลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบไม่ จ้าเพาะเจาะจง (Nonspecific defense mechanism) กลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบ จ้าเพาะเจาะจง (Specific defense mechanism (immune response or immune system) กลไกการสร้างภูมิคุ้มกัน
- 23. Nonspecific defensemechanism First line defense Skin Mucous membrane Secretion of skin Second line defense Phagocytic white blood cell The inflammatory response Antimicrobial proteins กลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบไม่จ้าเพาะเจาะจง
- 24. สร้างจากส่วนของร่างกาย ผิวหนัง:Keratin ป้องกันการเข้าและ ออกของสิ่งต่างๆ เหงือ: เป็นกรด ยับยั้งการเจริญของ จุลินทรีย์ จมูกและหู: เมือก ตา: น้้าตา ปาก: lysosome ท้าลายจุลินทรีย์หรือ เชื้อโรค FIRST LINE DEFENSE กระเพาะอาหาร: กรดไฮโดรคลอริก เอนไซม์ท้าลายจุลินทรีย์ ช่องคลอด: เมือก cilia ดักจับสิ่ง แปลกปลอม และพัดออกนอกร่างกาย
- 25. Phagocytic whiteblood cell The inflammatory response Antimicrobial proteins Natural killer cell SECOND LINE DEFENSE
- 26. เซลล์ที่สามารถท้าหน้าที่ phagocytosisได้มีหลายชนิด ดังนี้ 1. Monocyte (5% ของเม็ดเลือดขาวทั้งหมด) ออกจากกระแสเลือด แล้วเคลื่อนเข้า สู่เนื้อเยื่อ และพัฒนาเป็นเซลล์ macrophage มีช่วงชีวิตค่อนข้างยาว 2. Neutrophil (60-70% ของเม็ดเลือดขาวทั้งหมด) มีชีวิต 2-3 วัน สลายไปเมื่อ ท้าลายสิ่งแปลกปลอม 3. Eosinophil (1.5% ของเม็ดเลือดขาวทั้งหมด) ท้าหน้าที่ท้าลายพยาธิขนาดใหญ่ 4. Natural Killer cell ท้าลาย virus-infected body cell โดยจับที่เยื่อเซลล์และ ท้าให้เซลล์แตก PHAGOCYTIC WHITE BLOOD CELL
- 27. การท้าลายเชื้อโรคและเศษเซลล์ ซ่อมแซมบริเวณบาดแผล เมื่อเกิดบาดแผล basophil ในเลือดและ mast cell ที่เนื้อเยื่อเกี่ยวพัน หลั่ง histamine และ prostaglandin ท้าให้หลอดเลือดขยายตัว เลือดไหลมากขึ้น เม็ด เลือดขาวและสารที่ท้าให้เลือดแข็งตัวเคลื่อนที่มายังบาดแผลได้มากและเร็ว Neutrophil เปลี่ยนเป็น macrophage ท้าหน้าที่ phagocytosis เชื้อโรคและเศษ เซลล์ THE INFLAMMATORY RESPONSE (ตอบสนองโดยการอักเสบ)
- 28. เลือดแข็งตัว ปากแผลปิด อาการอักเสบ ประกอบด้วยผื่นแดง ร้อน บวม เนื่องจากของเหลวออก จากหลอดเลือด และเจ็บปวด THE INFLAMMATORY RESPONSE (ตอบสนองโดยการอักเสบ)
- 29. โปรตีนในเลือดที่ท้าลายเชื้อจุลินทรีย์ได้ ได้แก่ lysozyme,complement system, interferon complement system : ย่อยสลายเชื้อ โรคขนาดเล็ก กระตุ้น phagocytosis และ การท้างานของภูมิคุ้มกัน Interferon: หลั่งออกมาจากเซลล์ที่ติดเชื้อ ไวรัส ป้องกันการรุกรานไปยังเซลล์อื่นที่เป็น เซลล์ปกติ ANTIMICROBIAL PROTEINS (โปรตีนต้านจุลชีพ)
- 30.
- 31. Specific defense mechanism(immune response or immune system) Humoral immune response (การก้าจัดสิ่ง แปลกปลอมโดยการหลั่ง แอนติบอดี) Cell-mediated immune response (การก้าจัดสิ่ง แปลกปลอมโดยใช้เซลล์เป็น ตัวกลาง) กลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมแบบจ้าเพาะเจาะจง
- 32. เกี่ยวข้องกับเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิด lymphocyteของเซลล์บี (B-cell) และ เซลล์ที (T-cell หรือ CD4+) SPECIFIC DEFENSE MECHANISM
- 33. Lymphocytes แบ่งได้2 ชนิด คือ B lymphocyte และ T lymphocyte เจริญจากเซลล์ตั้งต้นชนิดเดียวกัน คือ Pluripotent stem cell ใน bone marrow เซลล์ที่ยังเจริญต่อใน bone marrow สุดท้ายได้ B lymphocyte ถ้า lymphocyte stem cell เคลื่อนไปและเกิด maturation ที่ต่อมไทมัส (thymus gland) จะ ได้ T cell lymphocytes ทั้งสองชนิดจะเคลื่อนไปอยู่ที่ lymphoid tissue เช่น tonsil, lymph node, spleen เซลล์ในระบบภูมิคุ้มกัน
- 34. T หรือB cell แต่ละเซลล์จ้าเพาะต่อ Ag แต่ละตัว ขั้นตอนการคัดเลือกเพื่อเพิ่มจ้านวน lymphocyte ที่เฉพาะต่อ Ag เรียก Clonal selection LYMPHOCYTES
- 35. LYMPHOCYTES 1.Ag จับกับ Agreceptor บน B cell หนึ่งๆ 2.B cell ที่มี receptor ที่จ้าเพาะต่อ Ag นั้น จะเพิ่มจ้านวนได้เป็น clone 3.บางเซลล์พัฒนาไปเป็น short-lived plasma cell และหลั่ง Ab 4.บางเซลล์พัฒนาไปเป็น long-lived memory cell ที่จะท้าให้เกิดการตอบสนอง อย่างรวดเร็วเมื่อร่างกายได้รับ Ag เดิม
- 36. การเพิ่มจ้านวนของ Lymphocytesหลังเผชิญกับ Ag ครั้งแรก ใช้เวลา 10-17 วัน เรียก การตอบสนองในระยะแรกนี้ว่า primary immune response ได้เซลล์ 2 ชนิดคือ plasma cell (B cell) & effector T cell (T cell)) และ long-lived memory cells ถ้าร่างกายเผชิญกับ Ag เดิมอีก จะเกิดการตอบสนองเรียก secondary immune response ใช้เวลาตอบสนองสั้นลง 2-7 วัน IMMUNOLOGICAL MEMORY
- 37. B-cell 1. Antigen เข้าสู่ร่างกายและถูกท้าลายโดยphagocytosis 2. ชิ้นส่วนของ antigen (Ag) ที่ถูก phagocyte ท้าลายกระตุ้นให้ B-cell เพิ่ม จ้านวน 3. B-cell เปลี่ยนไปท้าหน้าที่สร้าง antibody (Ab) ที่จ้าเพาะต่อ antigen เรียกว่า plasma cell และ memory cell memory cell: จดจ้า antigen ถ้ามี antigen เดิมเข้ามาในร่างกายอีกครั้ง memory cell จะแบ่งเซลล์เป็น plasma cell ท้าลายเชื้อโรคนั้น plasma cell: สร้าง antibody ที่จ้าเพาะต่อ antigen นั้น HUMORAL IMMUNE RESPONSE
- 38. Epitope orantigenic determinant เป็นส่วนของ Ag ที่ Ab เข้าไปจับ (Ab จะใช้ ส่วน antigen binding site ในการจับ) แบคทีเรียตัวหนึ่ง ๆ อาจมี epitope ส้าหรับจับกับ Ab ได้ถึง 4 ล้านโมเลกุล โครงสร้างและหน้าที่ของ ANTIBODY
- 39. Ab เป็นโปรตีนชนิดimmunoglobulin (Ig) โมเลกุลรูปตัว Y ส่วนที่เกาะกับ Ag มี 2 ข้าง แต่ละข้างมี 2 แขน แขนสั้นเรียก light chain แขนยาว เรียก heavy chain C ล้าดับกรดอะมิโนคงที่ ส่วน V ล้าดับกรดอะมิโนแตกต่างตาม Ab แต่ละตัว V ให้ epitope ของ Ag มาเกาะ โครงสร้างและหน้าที่ของ ANTIBODY
- 40. Ig M(pentamer): เป็น Ig ที่พบเป็นชนิดแรกเมื่อ expose กับ Ag พบครั้งแรกในปลาฉลามและปลา กระดูกแข็ง ขนาดใหญ่ ไม่สามารถผ่านเข้าไปในรก ได้ Ig G (monomer) พบมากในกระแสเลือด ผ่านเข้า ไปในรกได้ ท้าลายแบกทีเรีย, ไวรัส และ toxin Ig A (dimer) พบใน mucous และ colostrum ป้องกันการจับของไวรัส และแบคทีเรียต่อ epithelial surface Ig D (monomer) พบมากที่ผิวของ B cell คาด ว่าช่วยกระตุ้นการเปลี่ยนจาก B cell ไปเป็น plasma cell & memory B cell Ig E (monomer) จับอยู่ที่ mast cell & basophil เมื่อถูกกระตุ้นโดย Ag ท้าให้เกิดการหลั่ง histamine หรือสารที่ก่อให้เกิดอาการแพ้ Immunoglobulin (Ig) มีทั้งหมด 5 ชนิด
- 41. Ab จับกับAg เป็น ag-ab complex โดยวิธี agglutination แล้วส่งต่อให้ macrophage ท้าลาย โดยวิธี phagocytosis หรือ เป็น complex โดยวิธี complement fixation แล้ว ส่งต่อให้ complement pathway เพื่อท้าให้เซลล์แตก (cell lysis) การก้าจัด ANTIGEN ของ ANTIBODY
- 42. T-cell ภายในต่อมไทมัส lymphocyte stemcell เจริญไปเป็น T-cell 3 ชนิด 1. เซลล์ทีผู้ช่วย (Helper-T-cell /TH): กระตุ้น lymphocyte ชนิด B ให้สร้าง antibody ที่จ้าเพาะต่อ Antigen และท้าหน้าที่กระตุ้นการท้างานของ T-cell ชนิดอื่น 2. เซลล์ทีท้าลายสิ่งแปลกปลอม (Cytotoxic T-cell/Tc /CD8+/Killer cell): ท้าลาย เซลล์แปลกปลอม เช่น เซลล์มะเร็ง เซลล์ที่ติดเชื้อไวรัส และเซลล์อวัยวะที่ได้รับการ ปลูกถ่าย 3. เซลล์ทีกดภูมิคุ้มกัน (Suppressor T-cell /Ts): ควบคุมการตอบสนองทาง ภูมิคุ้มกันให้อยู่ในสภาวะสมดุล โดยสร้างสารไปกดการท้างานของ B-cell และ T-cell ชนิด TH และ Tc CELL-MEDIATED IMMUNE RESPONSE
- 43. 1. ร่างกายได้รับการติดเชื้อและมีแอนติเจนแปลกปลอมเข้ามาในร่างกาย 2. Helper T cell เข้าจับกับแอนติเจนของสิ่งแปลกปลอมเพื่อระบุชนิดของ แอนติเจนที่เข้ามาในร่างกาย 3. Helper T cell กระตุ้น B cell ให้เปลี่ยนเป็น plasma cell เพื่อหลั่ง แอนติบอดีออกมาก้าจัดสิ่งแปลกปลอม 4. Helper T cell กระตุ้น cytotoxic T cell ให้หลั่งสาร/เอนไซม์ ย่อยเซลล์ที่ เกิดการติดเชื้อหรือเซลล์ผิดปกติ เพื่อป้องกันการลุกลามไปยังเซลล์อื่นๆ การท้างานของเซลล์ ที
- 44.
- 45.
- 46. ความต้านทานตามธรรมชาติของแต่ละ บุคคล สุขภาพทั่วไปของร่างกายเช่น สภาพ ร่างกาย ความเหนื่อย ความเครียด อายุ และเพศ ภาวะทุพโภชนาการหรือการขาด สารอาหาร เช่นการขาดวิตามินเอและ วิตามินซี ท้าให้การท้างานของเม็ดเลือด ขาวลดลง อาชีพ การท้างานและชนิดของงานที่ท้า ความเป็นอยู่ทางสังคมและเศรษฐกิจ ปัจจัยที่มีผลต่อการท้างานของระบบภูมิคุ้มกัน