Διάγραμμα της έννοιας "Πόλεμος"

1. Ορισμός
Με τον όρο αυτό καλούνται:
r Η ένοπλη σύρραξη μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών.
r Η χρονική διάρκεια εχθροπραξιών (εμπόλεμη κατάσταση).
r Η ένοπλη σύρραξη μεταξύ στρατευμάτων ή φατριών του αυτού κράτους (εμφύλιος).
r Γενικότερα ο οποιοσδήποτε γενικευμένος προληπτικός αγώνας πχ κατά επιδημιών,
ναρκωτικών, πυρηνικών κ.λ.π.
πΜορφές ολέμου
r Αμυντικός, για την αποκατάσταση του δικαίου, ώστε να μην υποδουλωθεί ένας λαός.
r Κατακτητικός, αποικιοκρατικός, ιμπεριαλιστικός, για την κατάκτηση νέων
εδαφών, την απόλαυση αγαθών και την υποδούλωση λαών.
r Ιερός, γίνεται στο όνομα της θρησκείας εναντίον των απίστων.
r Εμφύλιος: Είναι μια ένοπλη αναμέτρηση μεταξύ αδερφών (χειρότερη μορφή
πολέμου).
r Απελευθερωτικός, για την απελευθέρωση συμπατριωτών, που ζουν σκλαβωμένοι.
r Ψυχρός, μεταξύ αντιπάλων που διεξάγεται σε όλα τα επίπεδα (οικονομικό, πολιτικό,
στρατιωτικό, εξοπλιστικό), χωρίς να αποτελεί μορφή ευθείας σύγκρουσης.
r Θερμός: Γενικότερα δηλώνει κάθε ένοπλη συμπλοκή.
1

2. Ανάλογα με τα μέσα που χρησιμοποιούνται για τη διεξαγωγή του, ένας πόλεμος
ονομάζεται:
r Πυρηνικός
r Χημικός-Βιολογικός
r Συμβατικός
πΕκσυγχρονισμός του ολέμου
Είναι γεγονός πως υπάρχει απόκλιση στον τρόπο διεξαγωγής των σημερινών
πολέμων συγκριτικά με το παρελθόν.
r Οι μάχες δε δίνονται σώμα με σώμα, αλλά διεξάγονται από απόσταση.
r Κατά κανόνα, οι πολεμικές συγκρούσεις έχουν μικρότερη διάρκεια.
r Χαρακτηρίζονται από την τελειοποίηση της πολεμικής μηχανής.
r Διεξάγονται με ασφάλεια λόγω απόστασης της βολής.
r Τα πυρηνικά όπλα μπορούν να αφανίσουν λαούς και να σβήσουν χώρες από το
χάρτη.
Ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος παρατηρεί ότι σήμερα δε μετρά πλέον η φυσική ρώμη και
η γενναιότητα, αλλά η ανανδρία, η ψυχρότητα, η έλλειψη ευαισθησίας και η απανθρωπιά
χαρακτηρίζουν το σύγχρονο πολεμιστή. Στο παρελθόν, ο πόλεμος ήταν αγώνας
αρσενικός, όπου η παλικαριά έπαιζε τον κύριο ρόλο. Οι αντίπαλοι μάχονταν σώμα με
σώμα, με όπλα τους τη μυϊκή τους δύναμη, την ανδρεία και την ευστροφία τους.
Σέβονταν το νεκρό αντίπαλο και ένιωθαν τον πόνο του ηττημένου, αλλά υποτάσσονταν
στη σκληρή ανάγκη του πολέμου. Γι’ αυτό ο γενναίος πολεμιστής γινόταν η δόξα του
τόπου του, μύθος και τραγούδι στα χείλη των επόμενων γενεών.
πΑίτια ολέμου
r Οι περισσότερες αφορμές των πολεμικών συρράξεων προκύπτουν από την έλλειψη
ανθρωπισμού, που σε συνδυασμό με την ανηθικότητα και τη διαφθορά προκαλούν μίσος,
περιφρόνηση και απέχθεια για το συνάνθρωπο. Δυστυχώς, ο εγωισμός, ο ατομικισμός, η
αρχομανία, η δίψα για πλούτο, δόξα και δύναμη από μέρους των ηγετών αρκούν, για να
οδηγήσουν τους λαούς σε πολεμικές συρράξεις, με καταστροφικές συνέπειες.
r Από την άλλη, η μη επίδειξη σεβασμού προς ένα λαό και η προσβολή της εθνικής
αξιοπρέπειας (συνεχείς παραβιάσεις συνόρων και η προκλητική συμπεριφορά με
δηλώσεις στα μέσα μαζικής ενημέρωσης) ενδέχεται να αποτελέσουν παράγοντα
πολεμικών συγκρούσεων.
r Ο ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών και των πολυεθνικών, για να εξασφαλίσουν την
οικονομική κυριαρχία, δηλαδή την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου, των
πλουτοπαραγωγικών πηγών και της γεωπολιτικής θέσης (για την εγκατάσταση
στρατιωτικών βάσεων ως σημείο ανεφοδιασμού και ορμητήριο στρατιωτικών
επιχειρήσεων ) μιας χώρας.
r Τα συμφέροντα των πολεμικών βιομηχανιών (εμπόριο όπλων, αύξηση εξοπλισμών
κ.λ.π.), που επιβάλλουν τη συντήρηση των υπαρχουσών εστιών πολέμου και τη
πυροδότηση νέων.
2

3. r Η επέμβαση των ισχυρών κρατών στα εσωτερικά των μικρών κρατών, αλλά και στις
σχέσεις αυτών με τα όμορα κράτη, ώστε να μπορούν να τα ελέγχουν και τα κυρίαρχα
οικονομικά συμφέροντα των κρατών προκαλούν με προπαγανδιστικούς μηχανισμούς
τεχνητές αντιθέσεις και έχθρες ανάμεσα σε γειτονικά κράτη.
r Η άναρχη ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνικής, όπως και η συνεργασία τους για
την παραγωγή πολεμικών εξοπλισμών αποδεικνύουν ότι η επιστήμη υπηρετεί συχνά
στρατιωτικούς σκοπούς και όχι τον άνθρωπο.
r Λόγω των εσωτερικών προβλημάτων των σύγχρονων κοινωνιών που βρίσκονται σε
κρίση, χρησιμοποιείται ο πόλεμος ως μέσο αποπροσανατολισμού του λαού και η
εξόντωση του αντιπάλου ως ενωτικό στοιχείο του κοινωνικού ιστού.
r Οι κοινωνικές αντιθέσεις, όπως η άνιση κατανομή του πλούτου μεταξύ των χωρών ή
στο εσωτερικό μιας χώρας, καθώς και τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα
αυξάνουν την επιθετικότητα των λαών που υποφέρουν.
r Οι ιστορικές αντιπαλότητες μεταξύ όμορων κρατών δημιουργούν προκαταλήψεις και
στερεότυπα, που διαιωνίζονται μέσω της εκπαίδευσης και δυναμιτίζουν το ενδεχόμενο
μιας κοινής, συμβιβαστικής λύσης στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.
r Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και η παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων
αποτελούν αιτίες πολεμικών συρράξεων, ενώ οι διεθνείς οργανισμοί (π.χ. Ο.Η.Ε.)
αδυνατούν να συμβάλλουν στην ειρήνευση των λαών εξαιτίας των πολιτικοοικονομικών
συμφερόντων των ισχυρών ή άλλου είδους σκοπιμοτήτων.
r Ο θρησκευτικός-ιδεολογικός φανατισμός οδηγεί σε αδιαλλαξία και μισαλλοδοξία, σε
έξαψη παθών και μαζική υστερία , ενώ η αναβίωση εθνικιστικών και μεγαλοϊδεατικών
εθνικών οραμάτων, αλλά και οι ρατσιστικές τάσεις του πληθυσμού πυροδοτούν τις
βίαιες συγκρούσεις και τον πόλεμο.
π π πΕ ι τώσεις του ολέμου
Οικονομικός-Οικολογικός
r Υπάρχουν ανυπολόγιστες υλικές ζημιές στις υποδομές μιας χώρας και στις περιουσίες
των ανθρώπων αυτής. Οι χώρες που πλήττονται χρειάζονται πολλές δεκαετίες, για να
επανέλθουν στην κατάσταση που βρίσκονταν πριν από τον πόλεμο.
r Συντελούνται πληθυσμιακές ανακατατάξεις.
r Διατίθενται κονδύλια για στρατιωτικούς εξοπλισμούς, επιβαρύνοντας οικονομικά τα
έθνη.
r Υπολειτουργούν ή παύουν να λειτουργούν κλάδοι της οικονομίας (η γη μένει
ακαλλιέργητη, η βιομηχανία εγκαταλείπεται, το εμπόριο δυσχεραίνεται)ή παρατηρούνται
φαινόμενα αισχροκέρδειας, με συνέπεια την υλική υποβάθμιση και την οπισθοδρόμηση.
r Ελαχιστοποιείται ο οικονομικός πλούτος της χώρας , προκαλείται οικονομική
εξαθλίωση και υποβιβάζεται το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων.
r Ανατρέπεται η φυσική ισορροπία από μόλυνση της ατμόσφαιρας με ραδιενεργά
στοιχεία, ή εξαφανίζεται η πανίδα και η χλωρίδα, διαταράσσεται το κλίμα, με
3

4. ανυπολόγιστες οικολογικές συνέπειες στις περιοχές, όπου είχε διεξαχθεί προηγουμένως
πόλεμος με πυρηνικά-χημικά όπλα.
Ηθικός
r Επικρατεί δυσπιστία και καχυποψία, αντιπαλότητες και έχθρες ανάμεσα στα άτομα.
r Οι ηθικές αξίες αφανίζονται και προκαλείται κρίση και κατάρρευση των ανθρώπινων
αρχών. Οι άνθρωποι καταντάνε καχύποπτοι, εξαχρειώνονται, μηχανορραφούν, για να
εξοντώσουν τον αντίπαλο, επιθυμούν την εκδίκηση. Η αξία της ανθρώπινης ζωής
εκμηδενίζεται και ο σεβασμός προς τον άνθρωπο χάνεται.
r Οι αξίες στρεβλώνονται ή θεωρούνται αδυναμίες. Η αρετή ερμηνεύεται ως
πανουργία, ενώ ανενδοίαστα υπηρετείται το ψέμα και το συμφέρον.
Ψυχοσωματικός
r Μετά από τις διαμάχες αυτό που κυριαρχεί είναι η θλίψη, ο πόνος, η ανασφάλεια, η
απαισιοδοξία, η βία, το μίσος. Ο άνθρωπος διακατέχεται από διαρκή αγωνία και φόβο
για το μέλλον του, κάτι που επιτείνεται σήμερα από το ενδεχόμενο ενός πυρηνικού
ολοκαυτώματος. Η αβεβαιότητα συνδυασμένη μαζί με την απειλή της ζωής προκαλεί
άγχος, ψυχολογικά προβλήματα και έχει συνέπειες τον εγκλεισμό των ατόμων σε
στενά περιθώρια έκφρασης και δράσης.
r Υπάρχουν πολλοί θάνατοι από λιμούς, επιδημίες, δολοφονίες, βασανιστήρια , μαζικές
εκτελέσεις, στρατόπεδα συγκεντρώσεων. Έτσι ο πόλεμος στερεί τη ζωή από τον
άνθρωπο, ενώ η πείνα, η ανέχεια και η εξαθλίωση συμπληρώνουν την εικόνα της
δυστυχίας.
Κοινωνικός-Πολιτικός
r Οι δεσμοί μεταξύ των ανθρώπων χαλαρώνουν, με αποτέλεσμα την αλλοίωση των
διανθρώπινων σχέσεων.
r Οι επιπτώσεις βαρύνουν και τις επόμενες γενιές, καθώς επέρχεται κρίση αξιών που
εδραιώνουν την κοινωνική συνοχή (συνεργασία, αλτρουισμός, αλληλεγγύη).
r Καταργούνται οι νόμοι και τα δικαιώματα (π.χ. περιορισμός ελευθερίας, εκφυλισμός
διαλόγου) . Επίσης καταλύονται οι κοινωνικοί θεσμοί και η δημοκρατία.
r Οι αλλαγές στα καθεστώτα (ολοκληρωτισμοί) ή οι πολιτικές και κοινωνικές
ανακατατάξεις είναι συχνά φαινόμενα.
r Ο λαός αποπροσανατολίζεται, παθιάζεται και φανατίζεται.
Πνευματικός-Πολιτιστικός
r Παρατηρείται πνευματικός σκοταδισμός, στασιμότητα, αποτελμάτωση.
r Η επιστήμη και η τεχνολογία χρησιμοποιείται στη βιομηχανία του ολέθρου, για να
εξοντώσουν και η τέχνη στρατεύεται αρνητικά.
4

5. r Ο πολιτισμός οδηγείται σε παρακμή, ενώ η παιδεία, οι τέχνες και οι επιστήμες
αφανίζονται. Αυτό αποδεικνύει πως ο πόλεμος καταστρέφει την εσωτερική καλλιέργεια
του ανθρώπου.
r Ο πόλεμος νοθεύει και καταστρέφει ό,τι έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος και αυτό έχει
ως αποτέλεσμα να αναστέλλεται η πολιτιστική εξέλιξη και να καταστρέφεται ο
πολιτισμός.
Εθνικός-Διακρατικός
r Αναπτύσσονται ρατσιστικές, εθνικιστικές τάσεις, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η
συνεργασία των λαών.
r Η εθνική ταυτότητα γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους πολεμοκάπηλους.
5

6. r Ο πολιτισμός οδηγείται σε παρακμή, ενώ η παιδεία, οι τέχνες και οι επιστήμες
αφανίζονται. Αυτό αποδεικνύει πως ο πόλεμος καταστρέφει την εσωτερική καλλιέργεια
του ανθρώπου.
r Ο πόλεμος νοθεύει και καταστρέφει ό,τι έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος και αυτό έχει
ως αποτέλεσμα να αναστέλλεται η πολιτιστική εξέλιξη και να καταστρέφεται ο
πολιτισμός.
Εθνικός-Διακρατικός
r Αναπτύσσονται ρατσιστικές, εθνικιστικές τάσεις, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η
συνεργασία των λαών.
r Η εθνική ταυτότητα γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους πολεμοκάπηλους.
5