Διάγραμμα της έννοιας "Κομφορμισμός"

1. Θετικές επιδράσεις της κοινωνίας στο άτομο
 Μέσα στους κόλπους της κοινωνίας γεννιέται, αναπτύσσεται, δημιουργεί και ζει το άτομο.
 Με την επικοινωνία, τη συνεργασία και την αλληλεγγύη των μελών της προσφέρει στο
άτομο την ασφάλεια που είναι απαραίτητη για την ειρηνική και δημιουργική ζωή του.
 Συντονίζει τις προσπάθειες και τους αγώνες των μελών της στην επιδίωξη και στην
πραγματοποίηση κοινών στόχων. Διαμορφώνει την πολιτική συνείδησή τους.
 Με τους κανόνες της απαγορεύει να στρέφεται το άτομο σε πράξεις που βλάπτουν το κοινό
συμφέρον. Απεναντίας, το ενθαρρύνει και το επαινεί για ενέργειες που εξυπηρετούν το κοινό
καλό. Διαπαιδαγωγεί και ηθικοποιεί τον άνθρωπο.
 Με τη συλλογική ζωή ενισχύει το αίσθημα της κοινότητας και των ιδιαιτεροτήτων της. Μέσα
στην κοινωνία η μονάδα ολοκληρώνεται ως πολίτης κι ως άνθρωπος.
Αρνητικές επιδράσεις της κοινωνίας στο άτομο
 Θέτοντας υπό έλεγχο κάθε ατομική δραστηριότητα, περιορίζει τον αυθορμητισμό, την
πρωτοβουλία και την ατομική ελευθερία.
1

2.  Όσο πιο τολμηρή και πρωτότυπη είναι μια ιδέα ή μια ενέργεια, τόσο πιο σθεναρή
αντίδραση μπορεί ν’ αντιμετωπίσει απ’ τον κοινωνικό κομφορμισμό, που απ’ τη γένεσή του
είναι παραδοσιακός και συντηρητικός.
 Περιορίζεται η ελευθερία σκέψης κι έκφρασης, η αμφισβήτηση κι η κριτική.
 Αποθαρρύνοντας κι αποτρέποντας τα άτομα από καινοτόμες ιδέες και πράξεις, αναστέλλει
την πρόοδο.
 Οδηγεί στην ομοιομορφία και στη μαζοποίηση, με αποτέλεσμα να χειραγωγείται
ευκολότερα η μάζα.
 Όταν χάνεται η προσωπική βούληση και κρίση, διευκολύνεται η διάδοση κι η επικράτηση
φαινομένων δημαγωγίας, φανατισμού και μισαλλοδοξίας.
Ορισμοί
Θετικός κομφορμισμός είναι η υιοθέτηση κανόνων, αξιών, και συμπεριφορών που διασφαλίζουν
την εύρυθμη λειτουργία του συνόλου, με κριτικό τρόπο, ώστε οι άνθρωποι να διατηρούν την
αυτονομία και την ανεξαρτησία στις επιλογές τους.
Αρνητικός κομφορμισμός, είναι η νοοτροπία του ανθρώπου, ο οποίος προσαρμόζει τη στάση
του στις εκάστοτε συνθήκες και συμβιβάζεται, συμμορφώνεται με τις κυριαρχούσες απόψεις,
ακόμα και όταν έρχονται σε σύγκρουση με τις επιταγές της συνείδησής του. Προέρχεται από την
αγγλική λέξη conformism (con-form). Τα άτομα δηλαδή, αποδέχονται άκριτα τα κοινωνικά
πρότυπα, υποτάσσονται στις κοινωνικές συμβάσεις και σταδιακά, χάνοντας την αυτενέργειά τους,
στερούνται ένα μέρος της δύναμής τους.
Αίτια δημιουργίας του αρνητικού κομφορμισμού
 Η φυσική τάση του ανθρώπου να αισθάνεται μέλος μιας ομάδας τον ωθεί στην υιοθέτηση
των βασικών κωδίκων συμπεριφοράς της.
 Η ανάγκη για έπαινο, επιδοκιμασία και αναγνώριση της προσωπικής μας αξίας γεννά το
φόβο της περιθωριοποίησης και περιορίζει κάθε διάθεση να συγκρουστούμε με τη γνώμη
των άλλων.
 Τα συστήματα πληροφόρησης ελέγχονται από ισχυρούς οικονομικούς και πολιτικούς
παράγοντες και δημιουργούν ισοπεδωτικά ομοιόμορφο τρόπο συμπεριφοράς και
«επιβάλλουν» κοινά πρότυπα, που εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα.
 Η τυποποιημένη μορφή εργασίας δεν ικανοποιεί τις πνευματικές ανάγκες, είναι
στερεότυπη, ενώ περιορίζει τη φαντασία και την ατομική πρωτοβουλία.
 Ο τρόπος λειτουργίας της δημοκρατίας δεν επιτρέπει την ενεργή συμμετοχή στα κοινά
και την ανάληψη πρωτοβουλιών. Οι αποφάσεις λαμβάνονται από απρόσιτα κέντρα
εξουσίας, από λίγους, ενώ η πλειοψηφία τις υφίσταται παθητικά.
2

3.  Ο τεχνοκρατικός χαρακτήρας του εκπαιδευτικού συστήματα και οι λοιποί φορείς αγωγής
δεν ενθαρρύνουν την πρωτότυπη σκέψη, ισοπεδώνουν την κριτική ικανότητα και την
ουσιαστική γνώση, εθίζουν το άτομο να αποδέχεται παθητικά ό,τι συμβαίνει γύρω του:
 Η οικογένεια δε βοηθά το άτομο να εθιστεί στη διαφορετικότητα, στην κριτική
αντιμετώπιση των καταστάσεων, στη σφαιρική αντιμετώπιση των γεγονότων. Η
αυταρχική συμπεριφορά και η επιβολή στερεοτύπων από τους γονείς από τη
μια ή η έλλειψη ορίων από την άλλη, υποβαθμίζουν τη λειτουργία του
οικογενειακού θεσμού.
 Το σχολείο προωθεί την βαθμοθηρική αντιμετώπιση των μαθημάτων και
αποσκοπεί στη δημιουργία παραγωγικού και εξειδικευμένου ατόμου, γιατί
επικρατεί η μονομέρεια και η χρησιμοθηρική γνώση, η δασκαλοκεντρική και όχι
η μαθητοκεντρική εκπαίδευση, ενώ η μηχανική αποστήθιση δεν καλλιεργεί την
κριτική ικανότητα.
 Τα Μ.Μ.Ε και η διαφήμιση προβάλλουν καταναλωτικά πρότυπα ζωής, που
αιχμαλωτίζουν και χειραγωγούν τη σκέψη του ανθρώπου, ενώ η κερδοσκοπία
υποβαθμίζει την ποιότητα. Κυριαρχεί η παραπληροφόρηση και ο
αποπροσανατολισμός, με αποτέλεσμα την ετεροκατεύθυνση των ατόμων και
την ομογενοποίηση της αισθητικής αντίληψης.
 Η Πολιτεία απουσιάζει, ενώ κυριαρχούν φαινόμενα σήψης και διαφθοράς και
σε επίπεδο αρχόντων και σε επίπεδο αρχομένων. Ο λαϊκισμός και η δημαγωγία
ενισχύουν την προπαγάνδα, ο φανατισμός καλλιεργεί την οχλοκρατία,
κυριαρχεί ο δογματισμός και η απολυτότητα, ενώ προωθούνται τα
συμφέροντα της πολιτικής, θρησκευτικής και οικονομικής εξουσίας.
 Οι πνευματικοί άρχοντες έχουν απομακρυνθεί από το λαό και εξυπηρετούν
προσωπικά τους συμφέροντα (οικονομικά, πολιτικά).
 Ο καταναλωτισμός, η υλιστική ευδαιμονία, η απομάκρυνση από τα πνευματικά αγαθά, η
έλλειψη αυτοκριτικής, η απουσία πνευματικών ενδιαφερόντων και η απουσία ιδανικών
και ορθών προτύπων, ευνοούν την καταπάτηση αξιών και αρχών, ενώ αμβλύνουν τις
ηθικές αντιστάσεις του ατόμου.
 Ο σύγχρονος τρόπος ψυχαγωγίας και η εμπορευματοποίηση των πολιτιστικών αγαθών,
σε συνδυασμό με τη μόδα και την ξενομανία, η χρηματοθηρία και η διαφημιστική
χειραγώγηση υποβιβάζουν καθημερινά το επίπεδο του πολιτισμού και εκχυδαΐζουν την
τέχνη.
 Η τεχνολογική εξέλιξη μηχανοποίησε την εργασία, ενώ η ζωή αυτοματοποιήθηκε και η
χαρά της δημιουργίας εξαφανίστηκε. Το άτομο υπερεργάζεται και δεν έχει πλέον
ελεύθερο χρόνο για δημιουργική απασχόληση.
3

4.  Η αστικοποίηση απομάκρυνε το άτομο από τη φύση, ενώ οι απρόσωπες και υποκριτικές
σχέσεις, η ανωνυμία, η μοναξιά και αλλοτρίωση (αποξένωση), σε συνδυασμό με τα
σύγχρονα οικονομικά προβλήματα, ανεργία, πενία μεγαλώνουν το φόβο και
«απαγορεύουν» τη διαφοροποίηση.
Αποτελέσματα του κομφορμισμού
 Παροχή αισθήματος ασφάλειας. Το άτομο ακολουθώντας τους τρόπους
συμπεριφοράς και τις συνήθειες των πολλών, δε νιώθει αποκομμένο, αισθάνεται
σιγουριά και προστασία, καθώς βρίσκεται σε οικείο περιβάλλον.
 Διευκολύνεται η κοινωνικοποίηση, ο επιμερισμός ευθυνών κα η επικοινωνία
ανάμεσα στους λαούς, ενώ μετριάζονται οι εθνικιστικές τάσεις, αφού οι άνθρωποι
συνειδητοποιούν ότι έχουν πολλά κοινά στοιχεία μεταξύ τους.
 Ο παθητικός κομφορμισμός προκαλεί έλλειψη πρωτοβουλίας και πρωτοτυπίας. Το
άτομο χαρακτηρίζεται από απολυτότητα, δογματικότητα, φανατισμό, πνευματική
και ηθική στασιμότητα, στερείται φαντασίας και δημιουργικότητας,
αποπροσανατολίζεται από τις πραγματικές χαρές της ζωής (φιλία, έρωτας,
οικογένεια), απευαισθητοποιείται.
 Καταργείται η ελεύθερη βούληση, ο άνθρωπος υποδουλώνεται πνευματικά,
εξασθενεί η νοητική του δύναμη, αδρανεί η κριτική του σκέψη, χαλιναγωγείται η
αυθόρμητη δράση, με αποτέλεσμα το άτομο να μετατρέπεται σε άθυρμα στα χέρια
των ιθυνόντων και εύκολα κυριεύεται από δογματισμό, φανατισμό και
μισαλλοδοξία.
 Χάνει το ενδιαφέρον του για τη ζωή, κουράζεται ψυχικά, αποδυναμώνεται η
φαντασία του. Το άτομο δεν αναζητά εναλλακτικές λύσεις, τόσο για τη λειτουργία
της κοινωνίας, όσο κα για την προσωπική του ζωή.
 Κλονίζονται οι θεσμοί, η δημοκρατία αλλοιώνεται και εκφυλίζεται. Δυσχεραίνονται
οι διαπροσωπικές σχέσεις, υποχωρούν οι συναισθηματικοί δεσμοί, οι άνθρωποι
γίνονται σκληροί και ανάλγητοι.
 Ο πολιτισμός καταδικάζεται σε στασιμότητα. Οι επιμέρους εθνικοί πολιτισμοί
φθίνουν και κυριαρχεί η ομοιομορφία.
 Πλήττεται η κοινωνική συνοχή, αυξάνονται οι κοινωνικές συγκρούσεις και
αντιπαραθέσεις, επικρατεί πολιτιστικός ευνουχισμός, εμφανίζεται ο μεσσιανισμός,
επικρατούν ακραίες τάσεις (ρατσισμός, φασισμός, εθνικισμός, θρησκοληψία,
λαϊκισμός) και ουσιαστικά απειλείται η ίδια η δημοκρατία.
4

5. Τρόποι αντιμετώπισης
Άτομο
 Χρειάζεται πνευματική καλλιέργεια και έμφαση στην πνευματικότητα, προκειμένου το
άτομο να απαλλαχθεί από την ακρισία και το δογματισμό. . Έτσι, θα είναι σε θέση να
αναλύει πολυπρισματικά τις καταστάσεις, να μην υιοθετεί άκριτα τις προβαλλόμενες αξίες
και τα λανθασμένα πρότυπα. Η κατάκτηση της γνώσης, η κριτική προσέγγιση και η
αμφιβολία, ο εποικοδομητικός διάλογος, η αυτοκριτική που οδηγεί στην αυτοσυνειδησία
και στην ετερογνωσία επιτρέπουν στο άτομο να διαφοροποιηθεί ουσιαστικά και με
γενναιότητα και ψυχικό σθένος να διεκδικήσει τη ζωή που ονειρεύεται.
 Διαμόρφωση πνεύματος κριτικής αμφισβήτησης, για να αντισταθεί στην αλλοτρίωση και
στο συμβιβασμό. Κατάκτηση της αυτογνωσίας με την άσκηση αυτοκριτικής, αυτοελέγχου
και ενδοσκόπησης. Ανάπτυξη υγιούς πολιτικής συνείδησης, για να αποφευχθεί η
χειραγώγηση και ο ετεροκαθορισμός.
 Συμμετοχή στα κοινά, για να μπορέσει το άτομο να προωθήσει επιθυμητές αλλαγές και να
αντιδράσει στην κατεστημένη τάξη πραγμάτων.
 Ο άνθρωπος κρίνεται σκόπιμο να ξαναβρεί τη χαμένη εσωτερική ελευθερία που
συνεπάγεται την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, την κριτική ικανότητα και την αυτοδύναμη
σκέψη. Η παιδεία με ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό, τα ορθά πρότυπα, η γόνιμη
αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου ,η απαγκίστρωση από το υλικοκρατικό πνεύμα της
σύγχρονης εποχής θα συνέβαλλαν καθοριστικά προς αυτήν την κατεύθυνση.
Φορείς κοινωνικοποίησης
1. Οικογένεια: καλλιέργεια της ολιγάρκειας, επικοινωνία μεταξύ των μελών της, στόχος των
γονέων η διαμόρφωση της ελεύθερης προσωπικότητας των παιδιών.
2. Σχολείο: ανθρωπιστική παιδεία, επαφή με την παράδοση, κοινωνικοποίηση.
3. Μ.Μ.Ε: αμερόληπτη και σφαιρική ενημέρωση, ποιοτική αναβάθμιση, περιορισμός της
καταναλωτικής διάθεσης.
4. Πολιτεία: αποκέντρωση, πολιτικό έργο με στόχο το κοινό συμφέρον, κίνητρα για την
συμμετοχή των πολιτών στα κοινά.
Ποια είναι η στάση των νέων απέναντι στον κοινωνικό κομφορμισμό;
Οι νέοι αποτελούν οργανικό μέλος του κοινωνικού σώματος κι, επομένως, δεν αποτελούν
εξαίρεση στο φαινόμενο του κοινωνικού κομφορμισμού. Αποκτούν τις συνήθειες, τις αξίες, τις
ιδέες και τη συμπεριφορά που υπαγορεύει ή έμμεσα επιβάλλει η κοινωνία με:
5

6.  Την οικογενειακή ανατροφή.
 Τη διαπαιδαγώγησή τους απ’ το σχολείο.
 Με τη μίμηση των προτύπων και του τρόπου ζωής που προβάλλονται και διαφημίζονται απ’ τα
ΜΜΕ.
 Με την ένταξή τους σε μικρότερες ομάδες ή συλλόγους.
 Με τη συμμόρφωσή τους στους κανόνες της κοινωνίας και της πολιτείας.
Εντούτοις, οι νέοι διακρίνονται κι από μια τάση αντικομφορμισμού, περισσότερο απ' ό,τι οι
ηλικιωμένοι. Αυτό οφείλεται στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της νεανικής ηλικίας:
1 i. Αμφισβήτηση -ii. Επαναστατικότητα,- iii. Φαντασία, -iv. Διάθεση για πρωτοτυπία και
καινοτομίες, -v. Αυθορμητισμός, -vi. Ρομαντισμός, -vii. Ενθουσιασμός,-viii. Παρορμητισμός, -ix.
Θάρρος, τόλμη, -x. Σωματική δύναμη και ψυχικό σθένος, xi. Επιθυμία για διάκριση κι αναγνώριση.
Στις συνθήκες που μεγαλώνουν και στις επιδράσεις που δέχονται:
2 i. Ζουν σε κοινωνίες αφθονίας, φιλελεύθερες και δημοκρατικές, ανοιχτές σε νέα
ιδεολογικά, κοινωνικά κι αισθητικά ρεύματα,
3 ii. μορφώνονται,
4 iii. επικοινωνούν εύκολα μ’ άλλους ανθρώπους, ταξιδεύουν, γνωρίζουν ξένους
πολιτισμούς και δέχονται επιδράσεις απ’ αυτούς,
5 iv. αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα, πολλά απ’ τα οποία οφείλονται σε κοινωνικές
δομές κι αντιλήψεις, σε καθιερωμένες αξίες, σε συντηρητισμό κλπ.,
6 v. η εποχή μας ευνοεί την αμφισβήτηση καθιερωμένων αντιλήψεων, αρχών και
συμπεριφοράς.
Χρέος των ατόμων είναι να συμβάλλουν με κάθε τρόπο στη διαμόρφωση κοινωνιών που θα
είναι φιλελεύθερες, δημοκρατικές, ανεκτικές, που θα ευνοούν την αμφισβήτηση και θα είναι
ανοιχτές σε νέες ιδέες, σε πρωτοβουλίες και καινοτομίες.
6

7.  Την οικογενειακή ανατροφή.
 Τη διαπαιδαγώγησή τους απ’ το σχολείο.
 Με τη μίμηση των προτύπων και του τρόπου ζωής που προβάλλονται και διαφημίζονται απ’ τα
ΜΜΕ.
 Με την ένταξή τους σε μικρότερες ομάδες ή συλλόγους.
 Με τη συμμόρφωσή τους στους κανόνες της κοινωνίας και της πολιτείας.
Εντούτοις, οι νέοι διακρίνονται κι από μια τάση αντικομφορμισμού, περισσότερο απ' ό,τι οι
ηλικιωμένοι. Αυτό οφείλεται στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της νεανικής ηλικίας:
1 i. Αμφισβήτηση -ii. Επαναστατικότητα,- iii. Φαντασία, -iv. Διάθεση για πρωτοτυπία και
καινοτομίες, -v. Αυθορμητισμός, -vi. Ρομαντισμός, -vii. Ενθουσιασμός,-viii. Παρορμητισμός, -ix.
Θάρρος, τόλμη, -x. Σωματική δύναμη και ψυχικό σθένος, xi. Επιθυμία για διάκριση κι αναγνώριση.
Στις συνθήκες που μεγαλώνουν και στις επιδράσεις που δέχονται:
2 i. Ζουν σε κοινωνίες αφθονίας, φιλελεύθερες και δημοκρατικές, ανοιχτές σε νέα
ιδεολογικά, κοινωνικά κι αισθητικά ρεύματα,
3 ii. μορφώνονται,
4 iii. επικοινωνούν εύκολα μ’ άλλους ανθρώπους, ταξιδεύουν, γνωρίζουν ξένους
πολιτισμούς και δέχονται επιδράσεις απ’ αυτούς,
5 iv. αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα, πολλά απ’ τα οποία οφείλονται σε κοινωνικές
δομές κι αντιλήψεις, σε καθιερωμένες αξίες, σε συντηρητισμό κλπ.,
6 v. η εποχή μας ευνοεί την αμφισβήτηση καθιερωμένων αντιλήψεων, αρχών και
συμπεριφοράς.
Χρέος των ατόμων είναι να συμβάλλουν με κάθε τρόπο στη διαμόρφωση κοινωνιών που θα
είναι φιλελεύθερες, δημοκρατικές, ανεκτικές, που θα ευνοούν την αμφισβήτηση και θα είναι
ανοιχτές σε νέες ιδέες, σε πρωτοβουλίες και καινοτομίες.
6