Διάγραμμα της έννοιας "Πατριωτισμός"

1. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Το να αγαπάει κανείς την πατρίδα του, δηλαδή η φιλοπατρία αποτελεί
αρετή και δηλώνει, όχι μόνο θεωρητικά, αλλά κυρίως στην πράξη, το ενδιαφέρον
και την άδολη αφοσίωση στην πατρίδα, τον πατριωτισμό. Συνώνυμο των όρων
αυτών είναι ο εθνισμός , δηλαδή η συνείδηση κοινού πολιτισμού, κοινής
ιστορικής παράδοσης, καθώς και το αίσθημα που απορρέει από αυτή την εθνική
συνείδηση.
Στον αντίποδα του πατριωτισμού βρίσκεται ο εθνικισμός. Πρόκειται για
μορφή φανατισμού και ρατσισμού, γιατί αφενός πρεσβεύει τη λατρευτική
προσήλωση στα εθνικά ιδανικά και αφετέρου, γιατί καλλιεργείται η αντίληψη της
υπεροχής έναντι κάθε άλλου έθνους και της υποτίμησης προς αυτά. Συνώνυμο του
εθνικισμού είναι ο σοβινισμός από το σύγχρονο του Ναπολέοντα, N.Chauvin.
1

2. Η ΦΙΛΟΠΑΤΡΙΑ ΩΣ ΣΤΑΣΗ ΖΩΗΣ
Ο πατριωτισμός είναι τελικά τρόπος ζωής και πατριώτης γνήσιος, αυτός που
αγωνίζεται διαρκώς για το κοινό καλό και κάνει πράξη την κοινωνική του
συνείδηση σ΄ όλα τα πεδία. Δεν πρόκειται δηλαδή για μια αρετή που φαίνεται μόνο
σε καιρό πολέμου, όταν η πατρίδα απειλείται από εξωτερικούς εχθρούς. Γιατί
πατρίδα τελικά είναι και η παράδοση και οι νόμοι και το πολίτευμα και οι ηθικές
αξίες κ. ο. κ.
Το άτομο γεννιέται, διαπλάθεται και δημιουργεί στο πλαίσιο ενός
οργανωμένου συνόλου, που διέπεται από συγκεκριμένους νόμους. Με βάση τη
σχέση αυτή διαμορφώνεται ένα κοινωνικό συμβόλαιο, του οποίου η τήρηση είναι
επιτακτική και θεμελιώνεται στην ανάπτυξη της κοινωνικής συνείδησης, στην
καλλιέργεια των αρετών της συνεργασίας και της αλληλεγγύης, στην ενσυνείδητη
πειθαρχία στους νόμους και στο γνήσιο ενδιαφέρον για την εύρυθμη λειτουργία των
θεσμών .
Στις ανταγωνιστικές κοινωνίες μας, λόγω του υλικού ευδαιμονισμού και του
στείρου ανταγωνισμού, που απορρέει από αυτόν, οι σχέσεις είναι τυποποιημένες
και δε βιώνεται η ουσιαστική ψυχική επικοινωνία και η συλλογικότητα. Γι΄ αυτό
και το υψηλό αίσθημα ευθύνης απέναντι στην πατρίδα είναι περισσότερο αναγκαίο
σήμερα για τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και την απαλλαγή της χώρας
από φαινόμενα διαβρωτικά, όπως η βία, το οργανωμένο έγκλημα και άλλα
παρόμοια.
Ο πατριώτης αγωνίζεται για τη διασφάλιση της ισοτιμίας, της αξιοκρατίας
και με ήθος συμβάλλει στην επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων, ενισχύοντας το
κλίμα κοινωνικής ομαλότητας και ισορροπίας. Έτσι, ως πολίτης γνωρίζει τα
δικαιώματά του και τα διεκδικεί, επιτελεί με συνέπεια τις υποχρεώσεις του και
συνειδητοποιώντας τον κίνδυνο παραβίασης των ελευθεριών του, ελέγχει την ηγεσία
και καταδικάζει με τη στάση του τις οποιεσδήποτε απόπειρες ατασθαλιών. Δεν
επιτρέπει την εμφάνιση του τυφλού κομματισμού, αλλά στηρίζει την πολιτική
συναίνεση, που ελαχιστοποιεί φαινόμενα λαϊκισμού και εκμετάλλευσης του λαού
για ιδιοτελείς σκοπούς. Είναι γεγονός, άλλωστε, ότι μ΄ αυτές τις προϋποθέσεις
διαφυλάσσεται η εθνική ενότητα και δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για τη
βελτίωση της θέσης μας απ΄ όλες τις πλευρές στο διεθνές στερέωμα.
Η ποιοτική αναβάθμιση μιας χώρας δεν εξαρτάται μόνο από την οικονομική
της ακμή, αλλά και από την πολιτιστική της άνθηση. Γι’ αυτήν μπορούν και
οφείλουν να μάχονται οι πολίτες, όταν αγαπούν και σέβονται την πατρίδα τους,
διατηρούν από τη μια πλευρά την πολιτιστική τους ταυτότητα και αντιδρούν στην
ξενομανία και στην αφομοίωση και αγωνίζονται από την άλλη να δώσουν νέα
δημιουργική πνοή σε τομείς, όπως η τέχνη, η επιστήμη και η παράδοση.
2

3. Εφόσον μάλιστα ο κίνδυνος της πολιτιστικής υποτέλειας αυξάνεται για μια
αναπτυσσόμενη χώρα, λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης, των οικονομικών
συμφερόντων των ισχυρών κρατών, αλλά και του συνδρόμου του «επαρχιωτισμού»,
που διαπνέει τους σύγχρονους Έλληνες, καθίσταται αναγκαία σήμερα η αληθινή
βίωση του όρου «φιλοπατρία». Μόνο μ’ αυτόν τον τρόπο, θα προστατευτεί η τέχνη
από φαινόμενα εμπορευματοποίησης και σκοπιμοτήτων, η γλώσσα θα ξεφύγει από
τη διάβρωση που υφίσταται και θα αναβιώσουν οι διαχρονικές αξίες του
πολιτισμού μας, το μέτρο, ο ανθρωπισμός, η δημοκρατία, που συνιστούν την
ιδιαίτερη φυσιογνωμία του λαού μας και αποτελούν υποδείγματα ζωής.
Ο πατριωτισμός είναι συνώνυμος της εθνικής συνείδησης και του εθνικού
φρονήματος. Όταν ο πολίτης ενδιαφέρεται για τη γνώση της ιστορίας,
συνειδητοποιεί τη συνέχεια του έθνους, αποφεύγει τα λάθη του παρελθόντος και
συσχετίζει κατάλληλα το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον του τόπου. Η εθνική
αυτογνωσία ευαισθητοποιεί, προκειμένου για την προάσπιση της εθνικής
ακεραιότητας από εξωτερικές επιβουλές και ενισχύει την αγωνιστικότητα για τα
«πάτρια», χωρίς όμως σοβινιστικές εξάρσεις.
Άλλωστε, οι άνθρωποι που διαπνέονται από γνήσιο πατριωτισμό
συνειδητοποιούν παράλληλα ότι η πατρίδα τους είναι μέρος μιας παγκόσμιας
κοινότητας, την οποία θεωρούν ως ευρύτερη πατρίδα, χωρίς να καλλιεργούνται
έριδες με άλλους λαούς από το σύνολο των πολιτών. Αντιλαμβάνονται, λοιπόν, τον
κοσμοπολιτισμό στην υγιή του μορφή, στηριγμένο στη δημιουργική ανταλλαγή
στοιχείων , που ενσωματώνονται λόγω ξενοφοβίας. Έτσι, δεν υποδουλώνονται
πολιτιστικά, ενώ ταυτόχρονα μάχονται για τα ανθρώπινα δικαιώματα, που συχνά
παραβιάζονται, για την ειρήνη και την αλληλεγγύη σε διεθνή κλίμακα.
Ο πολίτης, ο οποίος έχει αντιληφθεί την κοινωνική αξία του επαγγέλματός
του, δηλαδή εργάζεται ευσυνείδητα και υπεύθυνα, με στόχο την επιμόρφωσή του
στο ειδικό αντικείμενο με το οποίο ασχολείται, συνεργάζεται γόνιμα με τους
συναδέλφους τους και σέβεται τους αποδέκτες της εργασίας του, είναι πατριώτης,
γιατί ο πολίτης αυτός μάχεται διαρκώς για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη
της χώρας του, για το καλό της πατρίδας.
Πατριώτης είναι ο πολίτης, που δεν κερδοσκοπεί, αλλά δρα ανιδιοτελώς,
που καταδικάζει θεωρητικά και σε επίπεδο καθημερινής πρακτικής τα φαινόμενα
φοροδιαφυγής και παραοικονομίας, που με τη στάση του συντελεί στην οικονομική
και κοινωνική, γενικότερα, εξυγίανση της χώρας του.
Πατριώτης, τέλος, είναι και εκείνος που σέβεται το φυσικό περιβάλλον,
πρώτα και κύρια στον τόπο του και το προστατεύει. Είναι αυτός που δεν απομυζεί
τους φυσικούς πόρους, που γνωρίζει την αξία του περιβάλλοντος και δεν αδιαφορεί
για τη μόλυνση, την καταστροφή της φύσης, γιατί ως ένα σημείο, πατρίδα μας είναι
και η φύση της χώρας μας, το περιβάλλον από το οποίο, άμεσα, ζούμε,
3

4. αναπνέουμε, δημιουργούμε, οπότε η εκδήλωση αγάπης και σεβασμού προς αυτό
ισοδυναμεί με εκδήλωση πατριωτισμού.
ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΥ
Α.ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
 Επαφή των μελών με την παράδοση, τήρηση ηθών και εθίμων μέσα στο ίδιο
το σπίτι.
 Κλίμα ουσιαστικού διαλόγου και γνήσιας επικοινωνίας, ώστε να
μεταλαμπαδεύουν κατάλληλα οι γονείς στα παιδιά τους υψηλές αξίες και
αρετές, όπως είναι η φιλοπατρία.
 Χρειάζεται να καταβληθούν προσπάθειες, τόσο από τους μεγάλους, όσο και
από τους νέους για τον περιορισμό του χάσματος των γενεών, ώστε οι
νεότεροι να μην αμφισβητούν στέρεες διαχρονικές αξίες, όπως η πατρίδα.
Β.ΣΧΟΛΕΙΟ
 Ουσιαστική διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας, ώστε ν’ αναπτυχθεί το
εθνικό φρόνημα, καθώς οι νέοι θα εκτιμήσουν τους αιματηρούς αγώνες του
παρελθόντος.
 Πραγματοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων στα σχολεία σχετικά με την
παράδοση και τις αξίες του αρχαιοελληνικού πολιτισμού.
 Προσπάθεια οργανωμένη για καταπολέμηση της λεξιπενίας και ουσιαστική
διδασκαλία της πλούσιας και μοναδικής γλώσσας μας που θα μας κάνει
εθνικά υπερήφανους, ανθρώπους με εθνική αυτογνωσία και γνήσιο
πατριωτισμό.
 Αναβάθμιση του νοήματος του εορτασμού των ιστορικών επετείων και των
εθνικών εορτών, διείσδυση στη βαθύτερη σημασία τους και όχι επιφανειακή
προσέγγισή τους.
 Οι ίδιοι οι δάσκαλοι ν’ αποτελέσουν πρότυπα έμπνευσης για τους νέους,
ασκώντας με συνέπεια το λειτούργημά τους, γιατί έτσι δηλώνουν το σεβασμό
τους στο κοινωνικό σύνολο και στην πατρίδα. Είναι αναγκαίο να
προσπαθούν, γενικότερα να μεταδώσουν στα παιδιά το βαθύτερο νόημα της
φιλοπατρίας που εκτείνεται πολύ πέρα από το να υπερασπιστούμε την
πατρίδα σε καιρό πολέμου.
Γ. ΚΡΑΤΟΣ-ΗΓΕΣΙΑ
4

5.  Για να είναι ο πολίτης ευσυνείδητος και να πορεύεται σύμφωνα με το καλό
της πατρίδας, η πολιτεία πρέπει πρώτη να θεσπίσει καλύτερους νόμους,
αλλά και να εφαρμόζει τους υπάρχοντες, να προβεί σε έργα κοινωνικής
πρόνοιας για τον πολίτη, να καταπολεμήσει ζωτικά του προβλήματα όπως η
ανεργία, η κακή παιδεία, η γραφειοκρατία και οι ηγέτες ν’ αποτελούν γνήσια
πρότυπα κοινωνικής προσφοράς, δηλαδή φιλοπατρίας, μακριά από ξένα
συμφέροντα και τον κούφιο, δημαγωγικό υπερπατριωτισμό για
ψηφοθηρικούς λόγους.
Δ. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ
 Με την πολύπλευρη και ιδιαίτερη παιδεία που κατέχουν και το ξεχωριστό
τους κύρος, μπορούν να προσανατολίσουν πολλούς στην εκδήλωση γνήσιου
πατριωτικού πνεύματος και να επισημάνουν τους κινδύνους που απειλούν
την πατρίδα, φτάνει να μην αυτοπεριθωριοποιούνται, θεωρώντας την
προσπάθειά τους μάταιη ή μικρής σημασίας, με την προϋπόθεση, βέβαια,
ότι θα προβάλλονται από τα Μ.Μ.Ε.
Μ.Μ.Ε.
 Προβολή γνήσιων, πατριωτικών, κοινωνικοπολιτικών προτύπων και όχι
υπερτονισμός της υλιστικής και υπερκαταναλωτικής αντίληψης για τη ζωή
μέσα από διαφημίσεις και τηλεοπτικές σειρές, ή προβολή εμπρηστικών
υπερπατριωτικών κειμένων κ.λπ.
ΣΤ. ΑΤΟΜΟ-ΠΟΛΙΤΗΣ
 Ο πολίτης από την πλευρά του πρέπει να επιδείξει την κατάλληλη
ωριμότητα, καθώς όλα ξεκινούν από το ενδιαφέρον του σε προσωπική βάση.
Ο περιορισμός της ασύδοτης μανίας για το κέρδος, η νομιμοφροσύνη, η
αίσθηση κοινωνικοπολιτικής ευθύνης και γενικότερα η απόκτηση παιδείας
και πνεύματος ανθρωπισμού, είναι απαραίτητες προϋποθέσεις που
αποτελούν ασφαλιστικές δικλείδες για την προστασία της πατρίδας και την
προώθηση του κοινωνικού συμφέροντος.
ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΑΝΑΓΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΥ
ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ
Όσοι αγωνίζονται για το καλό του τόπου τους, στην πολιτική, στον αθλητισμό,
στο χώρο των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών, αλλά και γενικότερα στην
καθημερινότητα, χωρίς ιδιοτέλεια, φανατισμό, εμπάθεια και μίσος είναι γνήσιοι
5

6. πατριώτες. Υπάρχουν, φυσικά, και οι εθνικιστές, που δεν είναι αληθινοί πατριώτες,
αλλά άνθρωποι της μισαλλοδοξίας και της αλαζονείας («Ελληναράδες»).
Στην πραγματικότητα, αν και θεωρητικά όλοι πιστεύουν ότι είναι πατριώτες,
στην πράξη πολύ λίγοι το επιβεβαιώνουν. Το ότι δεν αντιλαμβανόμαστε το καλό της
πατρίδας μας και ότι δεν το συμμεριζόμαστε, το καθιστούν φανερό οι ακόλουθες
αρνητικές διαπιστώσεις:
 Η παρανομία και η φοροδιαφυγή,
 Η διαφθορά και η εκμετάλλευση,
 Η αδιαφορία για τα κοινά,
 Η καταστροφή του περιβάλλοντος,
 Η αλλοίωση της γλώσσας,
 Η σταδιακή απομάκρυνση από τις παραδοσιακές αξίες,
 Η έλλειψη ιστοριογνωσίας…
Για να τεκμηριώσουμε την αναγκαιότητα εκδήλωσης πατριωτισμού, θα ήταν
εύστοχο, καταρχάς, ν’ αναφερθούμε στις κοινές εκείνες τάσεις και στα κοινά
χαρακτηριστικά και φαινόμενα που συνδέουν μεταξύ τους σήμερα τους διάφορους
λαούς, ώστε είναι απαραίτητο να διατηρήσει ο καθένας άσβεστη την αγάπη για την
πατρίδα του, προκειμένου να μην ισοπεδωθεί και αφομοιωθεί από τους άλλους:
 Δημιουργούνται διακρατικοί συνασπισμοί (π.χ. Ε.Ε.), από τους οποίους
απορρέουν πολλά οφέλη για τα κράτη-μέλη, αλλά υπάρχει και ο κίνδυνος
αλλοίωσης της πολιτιστικής κι εθνικής φυσιογνωμίας, ειδικά για τους
αναπτυσσόμενους λαούς. Κάθε λαός έχει χρέος ν’ αγαπά την πατρίδα του,
για να αμύνεται απέναντι σε τέτοιες καταστάσεις.
 Η υλοποίηση πολιτιστικών ανταλλαγών, μέσω των Μ.Μ.Ε. και όχι μόνο, η
ανάπτυξη του τουρισμού, η εξέλιξη της επιστήμης και της εξειδίκευσης και
η απαραίτητη συνεργασία των επιστημόνων από διάφορα κράτη, οι κοινές
ανάγκες και δυσκολίες γενικά, οδηγούν στη διεθνοποίηση φαινόμενων και
προβλημάτων και στη μεγάλη προσέγγιση των λαών. Αυτό είναι γεγονός
θετικότατο κατά τα άλλα, το οποίο όμως επισείει και τον κίνδυνο αλλοίωσης
της πολιτιστικής ταυτότητας, οπότε και πάλι η ανάπτυξη γνήσιου
πατριωτισμού αποτελεί για κάθε λαό προστατευτική ασπίδα, ώστε να
διατηρεί τις ιδιαιτερότητές του.
 Από την άλλη πλευρά, οι τεράστιες οικονομικές και πολιτικές σκοπιμότητες
που προωθούνται από μέρους των υπεραναπτυγμένων λαών σε βάρος των
6

7. υπολοίπων, σε συνδυασμό με τον πολιτιστικό επεκτατισμό που επιχειρούν οι
πρώτοι σε βάρος των δεύτερων, αλλά και ο μεγάλος ανταγωνισμός που ισχύει
γενικότερα ανάμεσα στους λαούς, οι διασπαστικές τάσεις, δηλαδή, που
εξακολουθούν να υφίστανται και σε μεγάλο βαθμό, είναι φαινόμενα που μας
υπενθυμίζουν την αναγκαιότητα του πατριωτικού πνεύματος σήμερα.
Χρειάζεται δηλαδή, ν’ αποφύγουμε την υποτέλεια και την υποδούλωση σε
σχέση με άλλες χώρες, εκτιμώντας και προστατεύοντας την ιστορία μας, τις
δυνατότητές μας και τον εθνικό μας πολιτισμό.
 Τέλος, στις μέρες μας, επικρατεί ένα στείρο τεχνοκρατικό πνεύμα, η
αντίληψη δηλαδή ότι μόνο ο καταναλωτισμός μπορεί να μας κάνει ευτυχείς,
η θεοποίηση του κέρδους είναι δεδομένη, η γενικότερη κρίση των αξιών και
η έλλειψη ανθρωπιστικού πνεύματος είναι χαρακτηριστικές. Επομένως,
απαιτείται ευαισθητοποίηση, για να στραφούμε σε υψηλές ηθικοπνευματικές
αξίες, όπως είναι η πατρίδα, χωρίς ν’ αλλοτριωθούμε από τα υλιστικά
πρότυπα.
 Η απογοήτευση των πολιτών από τους κρατικούς λειτουργούς και τους
πολιτικούς οδηγεί στην απαξίωση του κράτους και συλλήβδην της πατρίδας
και κατ’ επέκταση στην αδιαφορία και στη διαφθορά.
 Η αστικοποίηση ευθύνεται για την απομάκρυνση από τις παραδόσεις, σε
συνδυασμό με την πλημμελή εθνική αγωγή από την οικογένεια και από το
σχολείο.
7