Δραστηριότητες καλλιέργειας δεξιοτήτων για θετική κοινωνική αλληλεπίδραση και ψυχική υγεία Χρυσή Φουκαράκη 1ο Δημοτικό Σχολείο Ηρακλείου Περίληψη Το εν λόγω πρόγραμμα σχεδιάστηκε και βασίστηκε στη φιλοσοφία ότι το σχολείο, πέρα από το γνωστικό επίπεδο, έχει χρέος να διαμορφώνει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο ο μαθητής μπορεί να αναπτυχθεί σφαιρικά. Η μετατόπιση της προσοχής των εκπαιδευτικών και στον ψυχοκοινωνικό τομέα μπορεί να δράσει θετικά προς αυτήν την κατεύθυνση, προάγοντας μια πιο ισορροπημένη ανάπτυξη των πτυχών της προσωπικότητάς των μαθητών. Αφετηρία για την υλοποίηση του συγκεκριμένου προγράμματος αποτέλεσαν οι πραγματικές ανάγκες των παιδιών της Β’ τάξης, αλλά και της ίδιας της εκπαιδευτικού. Μέσα από ποικίλες δραστηριότητες επιχειρείται η καλλιέργεια ενός θετικού κλίματος στην τάξη και η ανάπτυξη χρήσιμων για τη μετέπειτα ζωή δεξιοτήτων. Οι κυριότεροι τομείς στους οποίους δίνεται έμφαση είναι οι εξής: γνωριμία, συνεργασία και σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των μελών της ομάδας, καλλιέργεια σεβασμού στη διαφορετικότητα και ανάδειξη της αξίας της φιλίας, εκμάθηση στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων και συγκρούσεων, πρόληψη - αναγνώριση - αντιμετώπιση περιστατικών σχολικού εκφοβισμού.

1. Χρυσή Φουκαράκη, Δασκάλα - 1ο Δημοτικό Σχολείο Ηρακλείου,
Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης στη Ψυχολογία του Παιδιού, Πανεπιστήμιο
Κρήτης
Δραστηριότητες καλλιέργειας δεξιοτήτων για θετική
κοινωνική αλληλεπίδραση και ψυχική υγεία

2. Φιλοσοφία προγράμματος
 Το σχολείο έχει χρέος να διαμορφώνει ένα πλαίσιο
μέσα στο οποίο ο μαθητής μπορεί να αναπτυχθεί
σφαιρικά.
 Η μετατόπιση της προσοχής των εκπαιδευτικών και
στον ψυχοκοινωνικό τομέα μπορεί να δράσει θετικά
προς αυτήν την κατεύθυνση, προάγοντας μια πιο
ισορροπημένη ανάπτυξη των πτυχών
της προσωπικότητάς των μαθητών.

3. Αφετηρία για την υλοποίηση του συγκεκριμένου
προγράμματος απετέλεσαν οι πραγματικές ανάγκες
των παιδιών της Β’ τάξης, αλλά και της ίδιας της
εκπαιδευτικού.
Μέσα από ποικίλες δραστηριότητες επιχειρείται η
καλλιέργεια ενός θετικού κλίματος στην τάξη και η
ανάπτυξη χρήσιμων για τη μετέπειτα ζωή
δεξιοτήτων.

4. Τομείς
γνωριμία, συνεργασία και σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των
μελών της ομάδας
καλλιέργεια σεβασμού στη διαφορετικότητα και ανάδειξη
της αξίας της φιλίας
 εκμάθηση στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων και
συγκρούσεων
πρόληψη - αναγνώριση - αντιμετώπιση περιστατικών
σχολικού εκφοβισμού

5. Πόσο καλά με ξέρεις; (1/2)

6. Στη συνέχεια, κάθε παιδί απάντησε στις ερωτήσεις στο πίσω μέρος
της ζωγραφιάς. Κατόπιν, μπερδέψαμε τις ζωγραφιές και τις
τοποθετήσαμε έτσι ώστε να φαίνεται μόνο το πίσω μέρος με τις
ερωταπαντήσεις. Κάθε παιδί έπαιρνε τυχαία μια ζωγραφιά,
διάβαζε δυνατά τις απαντήσεις του άλλου παιδιού και
προσπαθούσε να μαντέψει σε ποιον ή ποια ανήκει.
Πόσο καλά με ξέρεις; (2/2)

7. Σε κάθε φωτοτυπία - 11 κουτάκια με
ερωτήσεις
Τα παιδιά συζητούσαν μεταξύ τους, ώστε να
γράψουν το κατάλληλο όνομα σε κάθε
κουτάκι.
Δεν επιτρεπόταν να γράψουν το ίδιο όνομα
σε πάνω από ένα κουτάκι.
Το Μπίνγκο της Β’ τάξης (1/2)

8. Το Μπίνγκο της Β’ τάξης (2/2)

10. Πες μου 3 αλήθειες και ένα ψέμα! (1/2)
 Καθόμαστε σε κύκλο και ένα παιδί ξεκινάει να λέει
4 πράγματα για τον εαυτό του, τα 3 απ’ αυτά να
ισχύουν και το ένα να μην ισχύει.
 Στη συνέχεια, δίνει το αντικείμενο που κρατάει σε
ένα άλλο παιδί από τον κύκλο το οποίο προσπαθεί
να ξεχωρίσει ποιες από τις 3 προτάσεις είναι
αλήθεια και ποια ψέμα.

11. Πες μου 3 αλήθειες και ένα ψέμα! (2/2)

12. Ο οδηγός
 Σκοπός του παιχνιδιού είναι η ενίσχυση της
συνεργασίας και η καλλιέργεια εμπιστοσύνης.
 Τα παιδιά φτιάχνουν ζευγάρια. Το ένα παιδί
κλείνει τα μάτια του, ενώ το άλλο είναι ο
οδηγός του.
 Περπατούν στην τάξη και ο οδηγός φροντίζει
για την ασφάλεια του παιδιού με κλειστά
μάτια.

13. Ο οδηγός!

14. Αποφασίσαμε να
διακοσμήσουμε
την πόρτα της
τάξης μας και να
μοιραστούμε τους
στόχους μας.
Όλοι φτιάξαμε
από ένα
συννεφάκι και
γράψαμε τι θα
θέλαμε!

18. ΟΜΑΔΕΣ (1/2)
 Επίσης, χωριστήκαμε σε 3 ομάδες: μια ομάδα τεσσάρων
παιδιών και δυο ομάδες με τρία παιδιά η καθεμία. Κάθε
μήνα φτιάχνονται νέες ομάδες, συνήθως μέσω κάποιων
ομαδικών παιχνιδιών.
 Φροντίζω όσο μπορώ η σύνθεση των ομάδων να
αλλάζει, ώστε να υπάρχει συνεργασία μεταξύ
διαφορετικών παιδιών. Πλέον, όλα τα παιδιά έχουν
συνυπάρξει κάποια στιγμή στην ίδια ομάδα.
 Τα παιδιά που ανήκουν στην ίδια ομάδα κάθονται και
μαζί.

20. ΟΜΑΔΕΣ (2/2)
Την ημέρα της αλλαγής των ομάδων, οι νέες ομάδες που
σχηματίζονται διαλέγουν το όνομά τους,
ενημερώνουν το τετράδιο της ομάδας και
δημιουργούν το έμβλημά τους, το οποίο κρεμάμε
στην τάξη κοντά στην αντίστοιχη ομάδα.

27. Μυστικός φίλος Κάναμε κλήρωση και κάθε παιδί έτυχε το όνομα ενός συμμαθητή ή μιας
συμμαθήτριάς του.
 Όλα τα παιδιά απέκτησαν μ’ αυτόν τον τρόπο μυστικούς φίλους και
συμφώνησαν να μη τους αποκαλύψουν για μια εβδομάδα.
 Όταν έφτασε η μέρα της αποκάλυψης, τα παιδιά έφεραν ένα μικρό
δωράκι/κάρτα που είχαν φτιάξει ή κάποιο παιχνίδι τους που ήθελαν να το
χαρίσουν.
 Η διαδικασία είχε ως εξής: Διάλεξα ένα παιδί να καθίσει στην καρέκλα, ο
μυστικός του φίλος αποκαλύφθηκε και του έδωσε το δώρο που του έχει
ετοιμάσει. Στη συνέχεια, κάθισε το 2ο παιδί στην καρέκλα και περίμενε
τον δικό του μυστικό φίλο να εμφανιστεί.
 Ακολούθησε συζήτηση για το πώς ένοιωσαν τα παιδιά κατά τη διάρκεια
της εβδομάδας και τι ακριβώς έκαναν για να δείξουν το ενδιαφέρον για
τον φίλο τους.

32. Δικαίωμα στη ζωή
 Παίρνοντας έναυσμα από το υποκεφάλαιο
«Δικαίωμα στη ζωή» του μαθήματος της
Μελέτης Περιβάλλοντος μιλήσαμε για το δικαίωμά
όλων μας στη ζωή (το φαγητό, τα ρούχα, τα φάρμακα, το
παιχνίδι, τη φροντίδα, την αγάπη και την εκπαίδευση).
 Με αφορμή την εικόνα του βιβλίου η οποία έδειχνε ένα
τυφλό παιδάκι να διαβάζει, μίλησα στα παιδιά για το
σύστημα γραφής και ανάγνωσης των τυφλών, αλλά και τη
νοηματική γλώσσα.
 Επίσης, δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στη διαφορετικότητα
και συζητήσαμε για τα δικαιώματα, αλλά και τις δυσκολίες
που αντιμετωπίζουν άτομα με κινητικά προβλήματα.

34. Μαζεύω καπάκια-μοιράζω χαμόγελα!
 Ξεκινήσαμε πιο συστηματικά την προσπάθεια να
μαζέψουμε όσο το δυνατόν περισσότερα καπάκια
από εμφιαλωμένα νερά προκειμένου να
συμβάλλουμε και εμείς στην πρωτοβουλία να
βοηθηθούν τα άτομα που αντιμετωπίζουν κινητικά
προβλήματα.

36. ΤΟ ΡΑΓΙΣΜΕΝΟ ΔΟΧΕΙΟ

39. Ένα ποίημα για τους πρόσφυγες
 Συμμετείχαμε στον Πανελλήνιο Εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας
Ποίησης με θέμα: Ένα ποίημα για τους πρόσφυγες. Σκοπός ήταν η
ευαισθητοποίηση και ο προβληματισμός των παιδιών πάνω στο
προσφυγικό ζήτημα και η ενίσχυση της αλληλεγγύης προς τον
συνάνθρωπο.
 Αρχίσαμε την προετοιμασία από την τάξη. Έδωσα στους μαθητές μου
ορισμένες λέξεις – κλειδιά όπως για παράδειγμα, καμένη καρδιά, φωτιά
πολέμου, πανιά και τους κάλεσα να ζωγραφίσουν ό,τι φαντάζεται ο
καθένας για κάθε λέξη/φράση. Κόψαμε τις ζωγραφιές και τις βάλαμε σ’
έναν φάκελο τον οποίο κρατούσαμε μαζί την ημέρα της εκδήλωσης.
 Στις 21 Μαρτίου πήγαμε στη Λότζια και τραγουδήσαμε το τραγούδι «όλη
η γη για ‘μένα είναι πατρίδα» παρέα με άλλα σχολεία. Στη συνέχεια,
κολλήσαμε σε χαρτόνια τις ζωγραφιές μας και στίχους από ποιήματα.
 Παρουσιάσαμε το ομαδικό ποίημα που γράψαμε θέλοντας να
περάσουμε ένα μήνυμα κατά του ρατσισμού και υπέρ της
διαφορετικότητας.

45. Επισκέψεις στη βιβλιοθήκη
 Επισκεφτήκαμε αρκετές φορές τη βιβλιοθήκη του
σχολείου μας.
 Ψάξαμε, διαβάσαμε και προβληματιστήκαμε γύρω από
τα θέματα της φιλίας, της διαφορετικότητας και του
σχολικού εκφοβισμού.
 Τα παιδιά έφτιαξαν τους δικούς τους σελιδοδείκτες και
κάνανε βιβλιοπαρουσιάσεις προκειμένου να
μοιραστούν εντυπώσεις με τους συμμαθητές τους και
να λάβουν ανατροφοδότηση.

54. Επίλυση προβλημάτων
 Συζητήσαμε για τα προβλήματα και τα χωρίσαμε σε
μεγάλα και μικρά. Τα μεγάλα προβλήματα είναι
επικίνδυνα και τρομακτικά και χρειάζονται τη βοήθεια
ενός ενήλικα για να λυθούν. Σε γενικές γραμμές ένα
πρόβλημα είναι μεγάλο, όταν εμείς ή κάποιος άλλος
κινδυνεύει.
 Τα παιδιά στη συνέχεια άκουσαν διάφορα σενάρια και
κλήθηκαν να αποφανθούν εάν το πρόβλημα είναι
μεγάλο ή μικρό.

56. Αναφέρω vs καταδίδω
Αναφέρω: Θέλω να βοηθήσω κάποιον που έχει μπελάδες και
κινδυνεύει. Ζητάω τη βοήθεια ενός ενήλικα για να λύσουμε ένα
μεγάλο πρόβλημα.
Καταδίδω: Θέλω να βάλω κάποιον σε μπελάδες και όχι να
λύσω το πρόβλημα.

60. Ο τροχός της επιλογής
 Για μικρά προβλήματα, τα παιδιά μπορούν να
συμβουλεύονται τον τροχό της επιλογής. Εξήγησα για τι
μιλάει ακριβώς κάθε πρόταση και φέραμε
παραδείγματα.
 Παρακίνησα τα παιδιά αν αντιμετωπίζουν ένα μικρό
πρόβλημα να δοκιμάζουν 2 από τις προτάσεις του
τροχού και αν το πρόβλημα παραμείνει ή εξελιχτεί σε
μεγάλο να συμβουλευτούν έναν ενήλικα που
εμπιστεύονται.

64. Γράμμα από το πασχαλιάτικο
λαγουδάκι
 Λίγο πριν τις διακοπές του Πάσχα είχαμε φτιάξει με τα
παιδιά πασχαλιάτικα λαγουδάκια με μια κάλτσα και
ρύζι. Στα παιδιά άρεσαν πολύ αυτά τα λαγουδάκια και
έτσι σκέφτηκα να τα φέρω πάλι στο προσκήνιο.
 Το πασχαλιάτικο λαγουδάκι με γράμμα του ζητούσε
από τα παιδιά συμβουλές για ένα πρόβλημα που
αντιμετώπιζε με τον συμμαθητή του τον σκίουρο.

76. Οι λέξεις πληγώνουν…
 Θέλοντας να δείξω τη δύναμη που έχουν οι άσχημες
λέξεις είπα σε έναν μαθητή να ζουλήξει με δύναμη την
οδοντόκρεμα και να πει λέξεις/φράσεις που
πληγώνουν.
 Αφού έβγαλε όλη την οδοντόκρεμα, τον ρώτησα:
«μπορείς τώρα να την βάλεις όλη πίσω στο
σωληνάριο;». Τα παιδιά συμφώνησαν ότι ήταν
αδύνατο. Όπως η οδοντόκρεμα, έτσι και οι λέξεις που
πληγώνουν... Από τη στιγμή που θα βγουν από το
στόμα σας και θα φτάσουν στα αυτιά σας δε γυρνάνε
πίσω.

82.  Με αφορμή το κείμενο «Ο Καραγκιόζης δικηγόρος» στο
μάθημα της Γλώσσας, φτιάξαμε τους βασικούς ήρωες
του θεάτρου σκιών.
 Χρωματίσαμε, πλαστικοποιήσαμε και κόψαμε τις
φιγούρες. Κατόπιν ενώσαμε τα διάφορα κομμάτια με
διπλόκαρφα και κολλήσαμε 2 ξυλάκια στο πίσω μέρος για
να κινούμε τις φιγούρες.
 Τα παιδιά χωρισμένα σε ομάδες αυτοσχεδίασαν και
έδωσαν τη δική τους παράσταση. Μέσω των
παραστάσεων αυτών προσπάθησαν να περάσουν το δικό
τους μήνυμα κατά του σχολικού εκφοβισμού.
Ο Καραγκιόζης κατά του σχολικού
εκφοβισμού

95. Σκοπός της εφαρμογής είναι:
να επιβραβεύει την ομαδικότητα, τη συμμετοχή, την
προσπάθεια, τη βοήθεια στους άλλους
να κρατά τους μαθητές σε εγρήγορση.
Classdojo

102. Βιβλιογραφία
 Classdojo
 Παιδαγωγικά παιχνίδια
 ομαδο - συνεργατική διδασκαλία
 Αναφέρω – καταδίδω
 Ενδοσχολική βία
 Bullying
 Ο τροχός της επιλογής
 Σχολικός εκφοβισμός