παρουσίαση διδακτορικής διατριβής Η πρόκληση της Εκπαίδευσης για Βιώσιμη/Αειφόρο Ανάπτυξη στα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης Μια έρευνα για την επίδραση της σχετικής Δεκαετίας 2005-2014 των Ηνωμένων Εθνών

1. Η πρόκληση της Εκπαίδευσης για
Βιώσιμη/Αειφόρο Ανάπτυξη στα Παιδαγωγικά
Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης
Μια έρευνα για την επίδραση της σχετικής Δεκαετίας 2005-2014 των
Ηνωμένων Εθνών
21 Ιουνίου 2019
Διδακτορική διατριβή
Γιώργος Π. Μαρκατάτος
ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Κρήτης
Επιβλέπουσα καθηγήτρια:
Νέλλη Κωστούλα-Μακράκη,
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Κρήτης
Μέλη της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής:
 Μαριάννα Καλαϊτζιδάκη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια,
ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Κρήτης
 Γεώργιος Μαλανδράκης, Επίκουρος Καθηγητής, ΠΤΔΕ
Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Μέλη της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής:
 Κωνσταντίνος Καρράς, Αναπληρωτής Καθηγητής, ΠΤΔΕ
Πανεπιστημίου Κρήτης
 Μαρία-Καλομοίρα Δασκολιά, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια
Τμήματος ΦΠΨ Πανεπιστημίου Αθηνών
 Βασίλειος Παπαβασιλείου, Επίκουρος Καθηγητής,
Τμήματος ΤΕΠΑΕΣ Πανεπιστημίου Αιγαίου
 Μαρίa Ιβρίντελη, Επίκουρη Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ
Πανεπιστημίου Κρήτης

2. Προβληματική της έρευνας
• Η έννοια της βιώσιμης/αειφόρου ανάπτυξης (ΒΑ).
• Αμφισβήτηση «παραδοσιακού» μοντέλου
εκπαίδευσης.
• «Εκπαίδευση για Βιώσιμη Ανάπτυξη» (ΕΒΑ) ως νέο
εκπαιδευτικό παράδειγμα.
• Εφαρμογή της Δεκαετίας για Εκπαίδευση για
Βιώσιμη Ανάπτυξη (ΔΕΒΑ), 2005-14.
• Απαραίτητη η σχετική εκπαίδευση και κατάρτιση
εκπαιδευτικών.
• Ανάγκη αναθεώρησης προγραμμάτων σπουδών. 2

3. Σκοπός και στόχοι της έρευνας
• Συμβολή στην έρευνα για τη ΔΕΒΑ
• Παρακολούθηση και αξιολόγηση
εκπαίδευσης εκπαιδευτικών.
• Διερεύνηση προγραμμάτων σπουδών
(θεματική προσφερόμενων
μαθημάτων και διδακτική/
επιστημολογική προσέγγιση)
• Ικανότητες ΕΒΑ φοιτητών
3

4. Ερευνητικά ερωτήματα
• Επίδραση ΔΕΒΑ στα προγράμματα σπουδών
ΠΤΔΕ.
• Αυτοπροσδιορισμός ικανοτήτων ΕΒΑ φοιτητών.
• Διερεύνηση επίδρασης ανεξάρτητων μεταβλητών:
• Τμήμα φοίτησης
• Φύλο
• Παρακολούθηση σχετικών μαθημάτων και εκπόνηση
εργασιών
• Άποψη για τη λειτουργία της εκπαίδευσης.
4

5. Συνεισφορά και περιορισμοί της έρευνας
Συνδυασμός ποιοτικών και ποσοτικών
ερευνητικών δεδομένων δίνουν μια γενική
εικόνα των ΠΤΔΕ Ελλάδας στο μέσο της ΔΕΒΑ.
• Δυσκολία στο να βγουν ασφαλή συμπεράσματα
σχετικά με τα προσφερόμενα μαθήματα
• Απαντήσεις φοιτητών δεν μπορούν να θεωρηθούν
ασφαλής δείκτης ικανοτήτων ΕΒΑ
• Επικαιρότητα δεδομένων: Συλλέχθηκαν το 2012
5

6. Θεωρητικό πλαίσιο
•Οριοθέτηση βασικών εννοιών
•Ερευνητική προσέγγιση
•Υποθέσεις Εργασίας
6

7. Η έννοια της Βιώσιμης Ανάπτυξης
• «Δυναμική ισορροπία» κοινωνικών,
οικονομικών και περιβαλλοντικών αναγκών
με βάση τον πολιτισμό.
• Διευρύνει τις επιλογές των ανθρώπων.
• Συμβάλλει σε έναν καλύτερο και δικαιότερο
κόσμο τόσο για τις σημερινές όσο και τις
μελλοντικές γενιές.
7

8. Η έννοια της Εκπαίδευσης για
Βιώσιμη Ανάπτυξη (ΕΒΑ)
• Χειραφετικό παράδειγμα: Ανασυγκρότηση και
μετασχηματισμός κοινωνίας στο πλαίσιο της ΒΑ.
• Ποιοτική δια βίου εκπαίδευση για όλους.
• Ενσωματώνει και αξιοποιεί ήδη υπάρχουσες
παιδαγωγικές αρχές.
• Κατανόηση παγκόσμιων και τοπικών προκλήσεων.
• Ικανότητες για διαχείριση προβλημάτων και
βελτίωση ποιότητας ζωής.
8
UNESCO, 2018

9. Θεματικές περιοχές ΕΒΑ
• Κοινωνικό-πολιτισμικές συνιστώσες: Ανθρώπινα
δικαιώματα, ειρήνη, ασφάλεια, ισότητα,
πολιτισμική ποικιλότητα και διαπολιτισμική
κατανόηση, υγεία, διακυβέρνηση.
• Περιβαλλοντικές συνιστώσες: Φυσικοί πόροι
(νερό, ενέργεια, βιοποικιλότητα), κλιματικές
αλλαγές, αγροτική ανάπτυξη, βιώσιμη
αστικοποίηση, πρόληψη καταστροφών
• Οικονομικές συνιστώσες: Μείωση φτώχιας,
εταιρική υπευθυνότητα και λογοδοσία,
οικονομία της αγοράς.
9UNESCO, 2005 & Στρατηγική UNECE για ΕΒΑ, 2005

10. Διδακτικές αρχές και μέθοδοι ΕΒΑ
• Ανακαλυπτική μάθηση
• Μεταβιβαστική μάθηση
• Συμμετοχική/συνεργατική μάθηση
• Μάθηση βασισμένη σε προβλήματα
• Επιστημονική μάθηση
• Διεπιστημονική μάθηση
• Κοινωνική μάθηση πολλών ενδιαφερομένων
• Μάθηση βασισμένη στην κριτική σκέψη
• Μάθηση βασισμένη στη συστημική σκέψη
10
(UNESCO, 2012)

11. Ερευνητική προσέγγιση
• Ποιοτική έρευνα:
«Θεματική ανάλυση περιεχομένου» σε
οδηγούς σπουδών και προγράμματα
μαθημάτων κάθε εξαμήνου.
• Ποσοτική έρευνα:
«Δομημένο ανώνυμο ερωτηματολόγιο
κλειστού τύπου» σε τεταρτοετείς φοιτητές
(ικανότητες ΕΒΑ, στάσεις, και διάφορες
ανεξάρτητες μεταβλητές)
11

12. Υποθέσεις Εργασίας
• Επίδραση συστάσεων UNESCO, για
αναδιαμόρφωση οδηγών σπουδών των
σχολών εκπαίδευσης εκπαιδευτικών
• Θετική σύνδεση ικανοτήτων ΕΒΑ φοιτητών
με συμμετοχή σε σχετικά
μαθήματα/σεμινάρια και εκπόνηση
σχετικών εργασιών.
• Μικρή επίδραση σε ικανότητες ΕΒΑ, το
φύλο και η άποψη για τη λειτουργία της
εκπαίδευσης.
12

13. Η μέθοδος της παραγωγικής θεματικής
ανάλυσης
• Κατευθυνόμενη ανάλυση
περιεχομένου με υψηλού βαθμού
ευελιξία.
• Μεγάλος όγκος κειμένου
συνοψίζεται στα υπό διερεύνηση
θέματα.
• «Θέμα»: Αφορά τα ερευνητικά
ερωτήματα και υπόκειται στην
ερμηνεία του εκάστοτε ερευνητή.
13
(Braun & Clarke, 2006)

14. Παραγωγική θεματική ανάλυση- Πορεία Εργασίας
• Κείμενα και διαδικασία συλλογής
• Ιστοσελίδες τμημάτων (2008-09 έως και 2011-12)
• Οδηγοί σπουδών (2007 έως και 2012).
• Ό,τι σχετίζεται με προσφερόμενα μαθήματα ( προγράμματα,
εξεταστικές, ανακοινώσεις κλπ).
• Εξοικείωση με δεδομένα
• Ομαδοποίηση των πληροφοριών
• Βασική μονάδα ανάλυσης «βιωσιμότητα», «αειφορία»
• Θέματα ΕΒΑ: ΓΓνωστικές περιοχές Διδακτικές/παιδαγωγικές
αρχές/μέθοδοι
• Έλεγχος εγκυρότητας μέσα από ανασκόπηση των δεδομένων
• Σύνοψη δεδομένων και διαμόρφωση «προφίλ» ΠΤΔΕ
14

15. Δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν
• Περιγραφή μαθημάτων συνήθως περιληπτική.
• Βιβλιογραφία δεν αναφέρεται πάντα.
• Συχνή απουσία αναφοράς σε μέθοδο
διδασκαλίας και τρόπο αξιολόγησης.
• Σε όλα τα μαθήματα διδακτικής υπάρχουν
αναφορές σε βιωματικότητα, διαθεματικότητα,
συνεργατική έρευνα, διερευνητική μάθηση,
ανακαλυπτική μάθηση κ.ά.
• Λογικά ένα μάθημα δε διδάσκεται ακριβώς όπως
παρουσιάζεται.
15

16. Συγκεκριμένες αναφορές στην έννοια βιωσιμότητα/αειφορία
• Ρέθυμνο (Κρήτης) – 4:
• μάθημα οικολογίας ως «Αειφόρο Ανάπτυξη»
• 3 μαθήματα του τομέα «Εκπαιδευτικών
Προγραμμάτων, Διδακτικής Μεθοδολογίας &
Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας» ως «εκπαίδευση για τη
βιώσιμη ανάπτυξη».
• Βόλος (Θεσσαλίας) – 1:
• μάθημα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης ως
«εκπαίδευση για την αειφορία».
• Θεσσαλονίκη – 3:
• «Μελέτη φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος»
γίνεται αναφορά στην «Αειφόρο Ανάπτυξη»,
• μάθημα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης αναφέρεται
στην «Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη»
• μάθημα με τίτλο «Εκπαίδευση για τη Βιώσιμη
Ανάπτυξη/Βιώσιμο Σχολείο προσεγγίσεις και
στρατηγικές» .
• Ιωαννίνων: -
• Ρόδος (Αιγαίου) – 2:
• περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, έννοια της
αειφορίας.
• Αθηνών – 1:
• «εκπαίδευση και κατάρτιση για αειφόρο
ανάπτυξη».
• Αλεξανδρούπολης (Θράκης) – 1:
• «Εκπαίδευση για Βιώσιμη Ανάπτυξη» σε
μάθημα «Περιβαλλοντική Αγωγή».
• Πατρών: -
• Φλώρινα (Δυτικής Μακεδονίας) – 1 :
• μάθημα με τίτλο «Εκπαίδευση για το
Περιβάλλον και την Αειφορία» σε μάθημα
περιβαλλοντικής εκπαίδευσης
16

17. Συμπέρασμα θεματικής ανάλυσης περιεχομένου
• Αρκετά μαθήματα εντάσσονται «καθαρά» στην ΕΒΑ χωρίς να
αναφέρονται στις έννοιες βιωσιμότητα/αειφορία.
• Πολύ λίγες αναφορές στην έννοια βιωσιμότητα/αειφορία, συνήθως
σε μαθήματα που σχετίζονται με την περιβαλλοντική εκπαίδευση.
• «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» φαίνεται πιο «εδραιωμένη».
• Πλην «διαπολιτισμικής εκπαίδευσης», περιορισμένη προσφορά
μαθημάτων που εντάσσονται στην «ομπρέλα» της ΕΒΑ (πχ
Παιδαγωγική της Ειρήνης ή Παγκόσμιες Σπουδές κ.ά.).
• Αειφορία και βιωσιμότητα τυγχάνει να παρουσιάζονται ως
διαφορετικές έννοιες.
• Ελάχιστα μαθήματα περιλαμβάνουν ζητήματα «οικονομίας» και
γενικότερα «ανάπτυξης».
17

18. Ποσοτική έρευνα με ανώνυμο δομημένο
ερωτηματολόγιο
18

19. Το εργαλείο-ερωτηματολόγιο
• Βασίστηκε σε ερωτηματολόγιο που κατασκευάστηκε ειδικά για τις ανάγκες του
προγράμματος RUCAS. Διασφάλιση εγκυρότητας περιεχομένου σε τρία επίπεδα:
1. Προσδιορισμός σώματος βασικών ικανοτήτων ΕΒΑ από ομάδα ειδικών,
ακολουθώντας τη Δελφική Μέθοδο:
• Μαθαίνοντας να είμαστε
• Μαθαίνοντας να ζούμε μαζί
• Μαθαίνοντας να γνωρίζουμε
• Μαθαίνοντας να πράττουμε
• Μαθαίνοντας να μετασχηματίζουμε τους εαυτούς μας και την κοινωνία
• Εφαρμοσμένες επιστήμες αγωγής
2. Λειτουργικοποίηση σε μορφή ερωτήσεων ερωτηματολογίου.
3. Πιλοτική εφαρμογή ερωτηματολογίου σε ομάδα φοιτητών στα συνεργαζόμενα
τμήματα, η οποία και προσδιόρισε την τελική μορφή.
19

20. Λοιπές ερωτήσεις ερωτηματολογίου
• Φύλο.
• Παρακολούθηση μαθημάτων/σεμιναρίων και εκπόνηση εργασιών σχετικών με
ζητήματα ΒΑ.
• Πηγές πληροφόρησης σχετικά με τη ΒΑ.
• Ενέργειες στο «πνεύμα» της ΒΑ, που έχουν κάνει τον τελευταίο μήνα.
• Διδακτικές, μαθησιακές μέθοδοι που θεωρούν ότι εφαρμόζονται στο τμήμα τους.
• Λειτουργία εκπαίδευσης που προτιμούν περισσότερο:
• Αναπαραγωγή της υπάρχουσας κοινωνίας και πολιτισμού
• Εκπαίδευση ατόμων για μελλοντική απασχόληση
• Βοήθεια να αναπτύξει το άτομο το δυναμικό του
• Ενίσχυση αλλαγών προς μια δικαιότερη κοινωνία και έναν καλύτερο κόσμο.
20

21. Διαδικασία συλλογής ποσοτικών δεδομένων
• Διαμοιρασμός ερωτηματολογίων το ακαδημαϊκό έτος 2011-12.
• Συνεργάτες ενημερωμένοι για σκοπούς και στόχους της
έρευνας σε κάθε ΠΤΔΕ.
• Επιλογή συνήθως υποχρεωτικών μαθημάτων ή σχολικές
πρακτικές για τεταρτοετείς φοιτητές.
• Μη τυχαία δειγματοληψία, αλλά πολύ μεγάλο δείγμα
φοιτητών.
21

22. • Υποκείμενα της έρευνας: Τεταρτοετείς φοιτητές των ΠΤΔΕ Ελλάδος,
το ακαδημαϊκό έτος 2011-12
• Δείγμα 864 άτομα
96
120
155
87
60
78
99
108
61
0
20
40
60
80
100
120
140
160
1.Ρ
έθυμνο
2.Β
όλος
3.Θ
εσσαλονίκη4.Ιω
άννινα
5.Ρ
όδος
6.Α
θήνα
7.Α
λεξανδρούπ
ολη
8.Π
άτρα
9.Φ
λώ
ρινα
Χαρακτηριστικά δείγματος
22

23. Συμμετοχή σε μαθήματα ή σεμινάρια
σχετιζόμενα με τη ΒΑ
Ναι; 18,3%
Ναι; 66,4%
Ναι; 47,5%
Όχι; 81,7%
Όχι; 33,6%
Όχι; 52,5%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Γ. Έχετε κάνει κάποια εργασία σε
μάθημα ή σεμινάριο το οποίο
αφορούσε την Αειφόρο/Βιώσιμη
Ανάπτυξη;
Β. Έχετε παρακολουθήσει κάποιο
μάθημα το οποίο να
συμπεριλαμβάνει ζητήματα σχετικά
με την Αειφόρο/Βιώσιμη Ανάπτυξη;
Α. Έχετε παρακολουθήσει κάποιο
μάθημα το οποίο να συσχετίζεται
άμεσα με την Αειφόρο/Βιώσιμη
Ανάπτυξη;
Καμία (0) Μία (1) Δύο (2) Τρεις (3)
255 (29,9%) 188 (22,1%) 288 (33,8%) 121 (14,2%)
Αριθμός καταφατικών επιλογών σε μαθήματα και σεμινάρια
23

24. Συμμετοχή σε μαθήματα ή σεμινάρια σχετιζόμενα με τη
ΒΑ -Διαφορές ως προς το τμήμα φοίτησης
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Α. Έχετε
παρακολουθήσει κάποιο
μάθημα το οποίο να
συσχετίζεται άμεσα ...*
Β. Έχετε
παρακολουθήσει κάποιο
μάθημα το οποίο να
συμπεριλαμβάνει
ζητήματα σχετικά …*
Γ. Έχετε κάνει κάποια
εργασία σε μάθημα ή
σεμινάριο το οποίο
αφορούσε …*
Οι διαφορές που παρατηρούνται εδώ μεταξύ των τμημάτων, με βάση τον δείκτη Pearson Chi-Square, είναι σε όλες τις περιπτώσεις στατιστικά σημαντικές.
Παρατηρείται συγκεκριμένα ότι στα τμήματα Ρεθύμνου, Θεσσαλονίκης, Ρόδου, Αλεξανδρούπολης και Φλώρινας, υπάρχουν πολύ υψηλότερα ποσοστά
φοιτητών που δηλώνουν ότι έχουν πάρει μαθήματα τα οποία να συσχετίζονται με την εκπαίδευση για Αειφόρο/Βιώσιμη Ανάπτυξη 24

25. 0% 20% 40% 60% 80% 100%
9. Ομάδες κοινών ενδιαφερόντων
8. Ραδιόφωνο
7. Συζητήσεις
6. Εκδηλώσεις
5. Έντυπα-Περιοδικά
4. Τηλεόραση
3. Πανεπιστημιακά Μαθήματα
2. Διαδίκτυο
1. Εφημερίδες
7.6%
7.5%
26.9%
9.6%
38.8%
56.4%
45.0%
83.4%
28.1%
Πηγές πληροφόρησης σχετικές με τη ΒΑ
Κατανομή συγκεντρωτικών
ποσοστών για τις τρεις
πρώτες επιλογές ως προς τις
πηγές ενημέρωσής των
φοιτητών σχετικά με τη ΒΑ
25

26. 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
52.10%
38.20%
56.60%
24.10%
76.30%
35.10%
52.00%
26.70%
50.90%
45.10%
Μία από τις τρεις πρώτες επιλογές
0%
10%
20%
30%
40%
50%
15.60%
26.30%
13.20%
35.60%
13.60%
36.40%
18.80%
41.90%
23.00%
24.60%
Δεν επιλέχθηκαν καθόλου
Ενημέρωσης για θέματα ΒΑ
από πανεπιστημιακά μαθήματα
26
χ2 (72, N = 852)= 155,18· p < .000

27. 67,2%
12,8%
9,4%
38,1%
39,9%
64,2%
26,7%
88,1%
32,8%
87,2%
90,6%
94,4%
61,9%
60,1%
35,8%
73,3%
11,9%
5,6%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
I. Χρήση λαμπτήρων οικονομικής κατανάλωσης
H. Άρνηση να πάρετε πλαστική σακούλα από πολυκατάστημα
G. Δωρεά χρημάτων για φιλανθρωπικούς σκοπούς
F. Παροχή εθελοντικής εργασίας στην κοινότητά σας
E. Αγορά προϊόντων φιλικών στο περιβάλλον
D. Χρήση του αυτοκινήτου με παρέα για να μην πάρετε το δικό
σας
C. Ανακύκλωση συσκευασιών, γυαλιού ή χαρτιού
B. Αγορά οικολογικών προϊόντων ή χαρακτηριζόμενων ως
προϊόντων δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου
A. Κλείσιμο μη χρησιμοποιούμενου φωτισμού
Ναι Όχι
Ενέργειες που έχουν κάνει οι φοιτητές τον τελευταίο μήνα
27

28. 0.0 10.0 20.0 30.0 40.0 50.0 60.0 70.0 80.0
x. Ανακαλυπτική μάθηση
viii. Διδασκαλία με την υποστήριξη της τεχνολογίας
vii. Μάθηση βασισμένη στο πρόβλημα
vi. Διεπιστημονική διδασκαλία
v. Διερευνητική μάθηση
ix. Μάθηση βασισμένη στο χώρο
iv. Διδασκαλία βασισμένη στη μελέτη περίπτωσης
iii. Αλληλεπιδραστική μάθηση
ii. Μάθηση βασισμένη σε εργασίες
i.Παράδοση
Δέκατη επιλογή
Ένατη επιλογή
Όγδοη επιλογή
Έβδομη επιλογή
Έκτη επιλογή
Πέμπτη επιλογή
Τέταρτη επιλογή
Τρίτη επιλογή
Δεύτερη επιλογή
Πρώτη επιλογή
Δεν επιλέχθηκε
Διδακτικές και
μαθησιακές
μέθοδοι που
εφαρμόζονται στο
τμήμα (αναλυτική
κατανομή)
28

29. Η αναπαραγωγή της
υπάρχουσας κοινωνίας και
πολιτισμού
3%
Η ενίσχυση αλλαγών
προς μια δικαιότερη
κοινωνία και έναν
καλύτερο κόσμο
54%
Η εκπαίδευση ατόμων για
μελλοντική απασχόληση
14%
Η βοήθεια για να
αναπτύξει το άτομο το
δυναμικό του
29%
Προτίμηση ως προς τη
λειτουργία εκπαίδευσης
29
Sterling (2001).
Στόχοι:
1.κοινωνικοποίηση
2.επαγγελματική αποκατάσταση
3.απελευθέρωση
4.μετασχηματισμός

30. 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60%
Η ενίσχυση αλλαγών προς μια δικαιότερη κοινωνία και
έναν καλύτερο κόσμο
Η βοήθεια για να αναπτύξει το άτομο το δυναμικό του
Η εκπαίδευση ατόμων για μελλοντική απασχόληση
Η αναπαραγωγή της υπάρχουσας κοινωνίας και
πολιτισμού
53.90%
16.70%
22.50%
6.90%
53.60%
31.00%
13.20%
2.10%
53.60%
29.30%
14.40%
2.70%
Σύνολο
Γυναίκες
Άνδρες
Διαφορές ως προς
το φύλο
χ2(3, N=850)=19,14, p<.000 30

31. 0.0% 10.0% 20.0% 30.0% 40.0% 50.0% 60.0% 70.0%
Σύνολο
9.Φλώρινα
8.Πάτρα
7.Αλεξανδρούπολη
6.Αθήνα
5.Ρόδος
4.Ιωάννινα
3.Θεσσαλονίκη
2.Βόλος
1.Ρέθυμνο
53.7%
43.3%
56.1%
41.1%
44.2%
50.0%
57.5%
69.1%
55.5%
50.0%
29.3%
28.3%
38.3%
33.7%
33.8%
27.6%
31.0%
13.8%
28.6%
36.5%
14.3%
18.3%
5.6%
24.2%
20.8%
15.5%
10.3%
15.1%
10.9%
12.5%
2.7%
10.0%
0.0%
1.1%
1.3%
6.9%
1.1%
2.0%
5.0%
1.0%Η
αναπαραγωγή
της
υπάρχουσας
κοινωνίας και
πολιτισμού
Η εκπαίδευση
ατόμων για
μελλοντική
απασχόληση
Η βοήθεια για
να αναπτύξει
το άτομο το
δυναμικό του
Η ενίσχυση
αλλαγών προς
μια δικαιότερη
κοινωνία και
έναν καλύτερο
κόσμο
Διαφορές ως
προς το τμήμα
φοίτησης
31

32. 3.4 3.6 3.8 4.0 4.2 4.4
Συγκεντρωτικός μέσος όρος όλων των ικανοτήτων ΕΒΑ (1-68)
F. Εφαρμοσμένες επιστήμες αγωγής (55-68)
E. Μαθαίνοντας να μετασχηματίζουμε τους εαυτούς μας και
την κοινωνία (45-54)
D. Μαθαίνοντας να πράττουμε (33-44)
C. Μαθαίνοντας να γνωρίζουμε (23-32)
B. Μαθαίνοντας να ζούμε μαζί (13-22)
A. Μαθαίνοντας να είμαστε (1-12)
4.09
4.17
4.01
3.99
3.79
4.18
4.33
Ικανότητες
ΕΒΑ
φοιτητών
(Μ.Ο.)
32

33. 3.40 3.60 3.80 4.00 4.20 4.40
Συγκεντρωτικός μέσος όρος όλων των ικανοτήτων (1-68)
F. Εφαρμοσμένες επιστήμες αγωγής (55-68)
E. Μαθαίνοντας να μετασχηματίζουμε τους εαυτούς μας
και την κοινωνία (45-54)
D. Μαθαίνοντας να πράττουμε (33-44)
C. Μαθαίνοντας να γνωρίζουμε (23-32)
B. Μαθαίνοντας να ζούμε μαζί (13-22)
A. Μαθαίνοντας να είμαστε (1-12)
4.13
4.09
4.14
4.10
4.00
4.14
4.26
4.08
4.18
4.00
3.98
3.76
4.19
4.34
Γυναίκες
Άνδρες
Διαφορές (Μ.Ο.) ως προς το φύλο
t(856)=3,10,
p=0,002
33

34. 3.70 3.80 3.90 4.00 4.10 4.20 4.30
Σύνολο
9.Φλώρινα
8.Πάτρα
7.Αλεξανδρούπολη
6.Αθήνα
5.Ρόδος
4.Ιωάννινα
3.Θεσσαλονίκη
2.Βόλος
1.Ρέθυμνο
4.09
4.26
4.11
4.10
4.08
4.11
3.91
4.02
4.20
4.08
Ικανότητες ΕΒΑ
φοιτητών
(Μ.Ο.)
Συγκεντρωτικά
ανά τμήμα
φοίτησης
34
One-way ANOVA),
F(8,848)=2,20• p=0,025,
Eta-squared (η2=0.020
Tukey HSD post hoc

35. 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4
Συγκεντρωτικός μέσος όρος όλων των ικανοτήτων (1-68)
F. Εφαρμοσμένες επιστήμες αγωγής (55-68)
E. Μαθαίνοντας να μετασχηματίζουμε τους εαυτούς μας και την
κοινωνία (45-54)
D. Μαθαίνοντας να πράττουμε (33-44)
C. Μαθαίνοντας να γνωρίζουμε (23-32)
B. Μαθαίνοντας να ζούμε μαζί (13-22)
A. Μαθαίνοντας να είμαστε (1-12)
4.06
4.14
3.97
3.98
3.73
4.16
4.33
4.12
4.20
4.07
4.01
3.85
4.20
4.34
Ναι
Όχι
Παρακολούθηση μαθήματος άμεσα συσχετιζόμενο με την Αειφόρο/Βιώσιμη Ανάπτυξη;
35
t(854)=-2.27,
p=0,024

36. 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4
Συγκεντρωτικός μέσος όρος όλων των ικανοτήτων (1-68)
F. Εφαρμοσμένες επιστήμες αγωγής (55-68)
E. Μαθαίνοντας να μετασχηματίζουμε τους εαυτούς μας και την
κοινωνία (45-54)
D. Μαθαίνοντας να πράττουμε (33-44)
C. Μαθαίνοντας να γνωρίζουμε (23-32)
B. Μαθαίνοντας να ζούμε μαζί (13-22)
A. Μαθαίνοντας να είμαστε (1-12)
4.02
4.10
3.93
3.96
3.70
4.12
4.27
4.12
4.21
4.06
4.01
3.84
4.21
4.36
Ναι
Όχι
Παρακολούθηση μαθήματος που συμπεριλαμβάνει ζητήματα σχετικά με την Αειφόρο/Βιώσιμη Ανάπτυξη;
36
t(854)=-2.27,
p=0,024

37. 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4
Συγκεντρωτικός μέσος όρος όλων των ικανοτήτων (1-68)
F. Εφαρμοσμένες επιστήμες αγωγής (55-68)
E. Μαθαίνοντας να μετασχηματίζουμε τους εαυτούς μας και την
κοινωνία (45-54)
D. Μαθαίνοντας να πράττουμε (33-44)
C. Μαθαίνοντας να γνωρίζουμε (23-32)
B. Μαθαίνοντας να ζούμε μαζί (13-22)
A. Μαθαίνοντας να είμαστε (1-12)
4.08
4.15
4.00
3.98
3.76
4.18
4.34
4.14
4.23
4.10
4.04
3.92
4.18
4.30
Ναι
Όχι
Εργασία σε μάθημα ή σεμινάριο το οποίο αφορούσε την Αειφόρο/Βιώσιμη Ανάπτυξη;
37
t(853)=-2,35, p=0,019

38. Συμπεράσματα ερωτηματολογίου
• 1/3 δεν έχει παρακολουθήσει μάθημα σχετικό με ζητήματα ΒΑ.
• Πληροφόρηση κυρίως από διαδίκτυο και όχι από μαθήματα.
• Δράσεις κυρίως παραδοσιακά «φιλοπεριβαλλοντικές».
• Κυριαρχεί η «παράδοση».
• Περίπου μισοί φοιτητές θεωρούν ότι η εκπαίδευση οφείλει να
ενισχύσει αλλαγές για δικαιότερη κοινωνία και καλύτερο κόσμο.
• Θετικές στάσεις προστασίας περιβάλλοντος και κοινωνικής
αλληλεγγύης.
• Υψηλή εκτίμηση ικανοτήτων ΕΒΑ
• Μικρή επίδραση φύλου, σχολής φοίτησης, μαθημάτων.
38

39. Γενικά συμπεράσματα
• Περιορισμένη επίδραση της ΔΕΒΑ.
• Δε φαίνεται να υπάρχει γενικότερη
αναμόρφωση οδηγών σπουδών.
• Προτάσσεται η «Περιβαλλοντική
Εκπαίδευση».
• «Κενό» ως προς μαθήματα οικονομίας και
ανάπτυξης.
• Απαιτείται συνέχιση των προσπαθειών.
39

40. Προτάσεις
• Διεπιστημονικά προγράμματα σπουδών ΕΒΑ και «εμφύτευση» θεμάτων
ΕΒΑ σε όσο το δυνατόν περισσότερα μαθήματα/σεμινάρια.
• Προσφορά μαθημάτων που να σχετίζονται με ζητήματα οικονομίας και
ανάπτυξης.
• Γενικότερη αλλαγή στις διδακτικές/μεθοδολογικές προσεγγίσεις και
στις διαδικασίες αξιολόγησης των φοιτητών.
• Λειτουργιά ΠΤΔΕ που διευκολύνει, κινητοποιεί και ενισχύει φοιτητικές
δράσεις ΒΑ.
• Περαιτέρω έρευνα με δειγματοληπτική παρακολούθηση μαθημάτων,
συνεντεύξεις με διδάσκοντες και διερεύνηση της γενικότερης
λειτουργίας κάθε τμήματος.
40

41. Ευχαριστώ
για την
προσοχή σας
41