Download as PDF, PPTX
ระบบย่อยอาหาร
- 1. LOGO โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทร์ กาญจนบุรี กลุ่มสาระการเรียนรู้วทยาศาสตร์ ิ รายวิชา วิทยาศาสตร์4 ( ว 22102) ่ เรือง ระบบย่อยอาหาร (Digestion) โดยครูสุกญญา นาคอ้น ั 1
- 2. จุดประสงค์ การเรียนรู้ 1. สามารถอธิบายส่วนประกอบ และหน้ าที่ ของระบบย่ อยอาหารของมนุษย์ 2. อธิบายกระบวนการย่ อยทีเ่ กิดขึนใน ้ ทางเดินอาหารส่ วนต่ างๆ ของมนุษย์ 3. ตระหนักถึงความสาคัญ ทีจะต้ องดูแล ่ รักษาอวัยวะในระบบย่ อยอาหารให้ ทา หน้ าทีเ่ ป็ นปกติ ระบบย่ อยอาหาร 2
- 3. เปรียบเทียบร่ างกาย ในร่ างกายถ้าเปรียบระบบอวัยวะกับการทางานของระบบโรงงานสามารถเปรียบได้ ดงนี้เช่ น ั ผิวหนัง, ขน, เล็บ สมอง ตา ลิน ้ หัวใจ ปอด ไต ตับ กระเพาะอาหาร, ลาไส้ ระบบย่ อยอาหาร เปรียบเหมือน เปรียบเหมือน เปรียบเหมือน เปรียบเหมือน เปรียบเหมือน เปรียบเหมือน เปรียบเหมือน เปรียบเหมือน กาแพง ด่ านตรวจ คอมพิวเตอร์ กล้อง V.D.O. วงจรปิ ด, รปภ. ผู้ตรวจสอบคุณภาพ เครื่องปั้มนา ้ แอร์ ( ก๊าช ) เครื่องกาจัดของเสี ย ถังขยะ ห้ องครัว 3
- 4. ส่ วนประกอบของร่ างกาย ในร่างกายจะประกอบด้ วยหน่ วยของสิ่ งมีชีวตทีเ่ ล็กทีสุดคือ เซลล์ (cell) ิ ่ เซลล์ ทมขนาดเล็กทีสุด คือ สเปิ ร์ ม (sperm) และใหญ่ ทสุดคือไข่ (egg) ี่ ี ่ ี่ cell หลาย ๆ cell รวมกันกลายเป็ น เนือเยือ (tissue) ้ ่ เนือเยือ หลาย ๆ เนือเยือ รวมกันกลายเป็ น อวัยวะ (organ) ้ ่ ้ ่ อวัยวะ หลายๆ อวัยวะ รวมกันกลายเป็ น ระบบ (system) ระบบหลาย ๆ ระบบ รวมกันกลายเป็ น ส่ วนประกอบของร่ างกาย ส่ วนประกอบของร่ างกาย รวมกันกลายเป็ น ร่ างกาย (body) เชลล์ เนือเยือ ้ ่ ระบบย่ อยอาหาร อวัยวะ ระบบ ส่ วนประกอบของร่ างกาย ร่ างกาย 4
- 5. ระบบย่ อยอาหาร (Digestion) ระบบย่อยอาหารคือ กระบวนการที่ทาหน้าที่เปลี่ยน อาหารที่มีโมเลกุลขนาดใหญ่ให้เป็ นสารอาหารที่มีโมเลกุลขนาด เล็ก จนร่ างกายสามารถนามาดูดซึมและใช้ประโยชน์ได้ ตัวอย่างอาหารและสารโมเลกุลเล็กที่ร่างกายดูดซึ มได้ เช่น คาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน น้ าตาลโมเลกุลเดี่ยว กรดอะมิโน กลีเชอรอล กรดไขมัน ระบบย่ อยอาหาร 5
- 6. อวัยวะในการย่ อยอาหารของคน แบ่งออกเป็ น2 ส่ วน 1. อวัยวะที่เป็ นทางเดินอาหาร ปาก คอหอย หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ทวารหนัก ลาไส้ใหญ่ ลาไส้เล็ก กากอาหาร ระบบย่ อยอาหาร 6
- 7. อวัยวะในการย่ อยอาหารของคน 2. อวัยวะที่ช่วยย่อยอาหาร แต่ ไม่ ใช่ ทางเดินอาหาร ตับ ระบบย่ อยอาหาร ถุงนาดี ้ ตับอ่ อน 7
- 8.
- 9. ประเภทของการย่ อยอาหาร 1. การย่อยเชิงกล(Mechanism digestion) คือ การย่อยโดยใช้แรงและการ บีบตัวของท่อทางเดินอาหาร เป็ นการบดให้ละเอียดหรื อให้มีขนาดเล็ก ลง โดยไม่ตองอาศัยเอนไซม์ จะพบในอวัยวะ เช่น ปาก หลอดอาหาร ้ ลาไส้ใหญ่ 2. การย่อยเชิงเคมี (Chemical digestion) คือ เป็ นการย่อยที่ตองอาศัย ้ เอนไซม์ (ใช้น้ าย่อย) ทาให้เกิดปฏิกิริยาเคมี จะพบในอวัยวะ เช่น ปาก กระเพาะอาหาร ลาไส้เล็ก ระบบย่ อยอาหาร 9
- 10. การย่ อยอาหารในปาก 1. ปาก(mouth) เป็ นอวัยวะแรกของระบบย่อยอาหาร ภายใน ประกอบด้วย ฟั น ทาหน้าที่บดเคี้ยวอาหารให้ละเอียด ลิน ทาหน้าที่ ้ ส่ งอาหารให้ฟันบดเคี้ยว และคลุกเคล้าอาหารให้อ่อนตัว ง่ายต่อการ บดเคี้ยวของฟัน ต่ อมนำลำย ทาหน้าที่ขบน้ าลายออกมาคลุกเคล้า ้ ั กับอาหาร ในน้ าลายมีเอนไซม์อะไมเลส ซึ่งสามารถย่อยแป้ งให้เป็ น น้ าตาล ดังนั้นเมื่อเราอมข้าวเปล่าไว้นาน ๆ จึงรู้สึกหวานนิด ๆ ระบบย่ อยอาหาร 10
- 11. การย่ อยอาหารในปาก มีเฉพาะการย่ อยแป้งเท่ านั้น ดังสมการ แป้ ง + นา ้ อะไมเลส เด็กซ์ ตริน + มอลโตส (แปงขนาดเล็ก) ้ ระบบย่ อยอาหาร (นาตาลโมเลกุลคู่) ้ 11
- 12. การย่ อยอาหารในปาก ปาก( MOUTH ) มีการย่ อยอาหาร 2 แบบ คือ - การย่อยเชิงกล - การย่อยทางเคมี ระบบย่ อยอาหาร 12
- 13. ฟันของคนเรามี 2 ชุด ฟันนานมมีท้งหมด 20 ซี่ ้ ั อยู่บนขากรรไกรบน 10 ซี่ ขากรรไกรล่ าง 10 ซี่ งอกขึนมา ้ หลังจากที่เด็กคลอดแล้ ว ช่ วง 6 เดือน และขึนครบอายุ 2 ปี ครึ่งอายุ ้ การใช้ งาน 10 ปี ระบบย่ อยอาหาร 13
- 14. ฟันแท้ ( Permanentteeth ) ฟันแท้ มี 28 - 32 ซี่ แล้ วแต่ ว่า กรามหลัง ( molar ) จะขึนครบ ้ หรือไม่ ฟันแท้ จะอยู่บนขา กรรไกร บน 16 ซี่ ล่ าง 16 ซี่ สู ตรฟันแท้ = I C P M 2 1 2 3 -ICPM 2 1 2 3 ระบบย่ อยอาหาร 14
- 15. หน้ าที่ของฟัน ฟันใช้บดเคี้ยวอาหาร บดอาหาร ชิ้นใหญ่ให้มีขนาดเล็กลง รักษารู ปใบหน้า เช่น ฟันเขี้ยว ทาให้ใบหน้าไม่บุ่ม ช่วยในการออกเสี ยงให้ชดเจนยิงขึ้น เช่น ส ฟ ฝ ช ั ่ ระบบย่ อยอาหาร 15
- 16. ลิน (Tongue) ้ เป็ นกล้ามเนื้อที่สามารถเคลื่อนที่ได้ อย่างคล่องแคล่วในหลายทิศทางทาหน้าที่ สาคัญ รับรสอาหาร เพราะมีต่อมรับรส (Taste Buds), ช่วยคลุกเคล้าอาหารให้ผสม กับน้ าลาย และตะล่อมให้อาหารเป็ นก้อน, ช่วยหน่วงเหนี่ยวอาหารไม่ให้ไหลผ่านคอ หอยเร็ วเกินไป, ช่วยในการกลืนอาหาร, ช่วย ในการพูด ทาให้พดชัดเจน ู ระบบย่ อยอาหาร 16
- 17. การรับรสอาหารของลิน ้ ทาหน้ าที่ในการรับรสอาหาร เพราะทีลนมีปุ่ม ่ิ้ รับรส เรียกว่ า Taste Buds อยู่ 4 ตาแหน่ ง คือ รสขม รสเค็ม รสหวาน รสเปรี้ยว ระบบย่ อยอาหาร อยู่บริเวณโคนลิน ้ อยู่บริเวณปลายลินและข้ างลิน ้ ้ อยู่บริเวณปลายลิน ้ อยู่บริเวณข้ างลิน ้ 17
- 18. ต่ อมนาลาย (salivary gland ) ้ เป็ นต่ อมมีท่อ ทาหน้ าที่ผลิตนาลายออกมาวันละประมาณ ้ 1 - 1.5 ลิตร ต่ อมนาลายของคนเรา มีอยู่ 3 คู่ ้ ต่ อมนาลายใต้ กกหู เป็ นต่ อมทีมีขนาดใหญ่ สุด หากมีเชื้อไวรัส ้ ่ เข้ าไปในต่ อมนีจะทาให้ เป็ นโรคคางทูม ้ ต่ อมนาลายใต้ ขากรรไกร มีลกษณะคล้ายรู ปไข่ ้ ั ต่ อมนาลายใต้ ลน อยู่ระหว่ างด้ านในของกระดูกขากรรไกรล่ าง ้ ิ้ ระบบย่ อยอาหาร 18
- 19.
- 20. ส่ วนประกอบของนาลาย ้ มีค่าpH ระหว่าง 6.2 - 7.4 แต่มีประสิ ทธิ ภาพดี เมื่ออยู่ ในค่า pH 6.8 มีน้ าเป็ นองค์ประกอบ ประมาณ 97 - 99 % มีของแข็งปนอยูเ่ ป็ น พวกฟอสเฟต มีน้ าย่อยชื่อไทยาลิน หรื อ อะไมเลส ย่อยแป้ ง มีสารเมือกช่วยในการหล่อลื่นอาหาร ระบบย่ อยอาหาร 20
- 21. หน้ าที่ของนาลาย ้ ช่วยควบคุมปริมาณน้ าในร่ างกาย ย่อยอาหารจาพวกคาร์โบไฮเดรต เป็ นตัวทาละลายอาหารทาให้อาหารอ่อนตัว ไม่ให้ปากแห้งทาให้ปากเปี ยกชื้นเหมาะกับ การพูด ช่วยในการเคลื่อนไหวของลิ้นขณะพูด ระบบย่ อยอาหาร 21
- 22. กระบวนการย่ อยในปาก เริ่มต้นจากการเคี้ยวอาหารโดยการทางานร่ วมกันของ ฟัน ลิ้น และแก้ม ซึ่งถือเป็ นการย่อยเชิงกล ทาให้อาหารกลายเป็ นชิ้นเล็กๆ มีพ้ืนที่ผวสัมผัส ิ กับเอนไซม์ได้มากขึ้น ในขณะเดียวกันต่อมน้ าลายก็จะหลังน้ าลายออกมาช่วยคลุกเคล้าให้อาหาร ่ เป็ นก้อนลื่นสะดวกต่อการกลืน เอนไซม์ในน้ าลาย คือ ไทยาลิน หรื ออะไมเลสจะย่อยแป้ งในระยะเวลา ่ สั้นๆ ในขณะที่อยูในช่องปากให้กลายเป็ นเดกซ์ทริ น (Dextrin) ซึ่งเป็ น คาร์โบไฮเดรตที่มีโมเลกุลเล็กกว่าแป้ ง แต่ใหญ่กว่าน้ าตาล ระบบย่ อยอาหาร 22
- 23. คอหอย หรือ Pharynx 2.คอหอย (pharynx) เป็ นท่ออยู่ ระหว่างด้านหลังของช่องปากและ หลอดลม บริ เวณนี้เป็ น จุดเชื่อม ระหว่างหลอดลมกับหลอดอาหาร โดยมีกลไกควบคุมการส่ งอาหาร หรื ออากาศคนละเวลากัน นอกจากนี้ ยังประกอบด้วยต่อมน้ าเหลือง 3 คู่ ่ อยูรอบ ๆ คอหอย มีหน้าที่ดกจับเชื้อ ั โรค เรี ยกว่า “ต่อมทอนซิล” (tonsil) ระบบย่ อยอาหาร 23
- 24. 3. หลอดอาหาร (oesophagus) 3.หลอดอาหาร (oesophagus) เป็ น หลอดที่ทาหน้าที่ลาเลียงอาหารที่ต่อ จากคอหอยไปยังกระเพาะอาหาร หลอดอาหารยาวประมาณ 25 cm. ไม่ มี ต่ อมสร้ ำงนำย่ อย หลอดอาหารจะรับ ้ อาหารจากคอหอยโดยการบีบรัดของ กล้ามเนื้อทางเดินอาหารเป็ นลูกคลื่น เรี ยกว่า เพอรี สตัลซีส (peristalsis)จาก บนลงล่างและไม่ มีกำรดูดซึ มอำหำร ระบบย่ อยอาหาร 24
- 25. กระเพาะอาหาร (stomach) 4. กระเพาะอาหาร(stomach) ผลิต กรดไฮโดรคลอริ ก และน้ าย่อย อาหารประเภทโปรตีนมีลกษณะเป็ นถุง รู ปร่ าง ั คล้ายตัว J ปกติกระเพาะอาหารที่ไม่มีอาหาร จะมีขนาดประมาณ 50 มิลลิลิตร และสามารถ ขยายตัวเพื่อบรรจุอาหารได้ 1-1.5 ลิตร กระเพาะอาหารสามารถย่อยได้โดยการบีบตัว ทาให้อาหารแตกเป็ นชิ้นเล็กๆ คลุกเคล้ากับ น้ าย่อยในกระเพาะ ซึ่ งน้ าย่อยประกอบด้วย ่ กรดที่ใช้ยอยโปรตีนชื่อว่าเพปซิ นและเรนนิน ระบบย่ อยอาหาร 25
- 26. การย่ อยในกระเพาะอาหาร การย่อยเชิงกลเมื่ออาหารตกมาถึงกระเพาะ จะมีการหดตัวของกระเพาะเป็ นช่วง ๆ เรี ยก Peristalsis การย่อยทางเคมี ส่ วนใหญ่เป็ นการย่อยโปรตีน เพปซิน โปรตีน เพปไทด์ ระบบย่ อยอาหาร 26
- 27. การย่ อยในกระเพาะอาหาร มีการย่อยโปรตีนเป็ นโปรตีนโมเลกุลย่อยซึ่งยังไม่สามารถดูดซึมเข้า สู่เซลล์ไปใช้ประโยชน์ได้ โปรตีน เคซีน เพปซิน pH 2 เรนนิน pH 2 เพปไทด์ พาราเคซีน (paracasein) เพปซิน เพปไทด์ ระบบย่ อยอาหาร 27
- 28. โรคแผลของกระเพาะอาหาร เกิดจากการหลังกรดที่มากเกินไปของกระเพาะ ่ อาหาร ทาให้มีการย่อยและทาลายเยือบุกระเพาะอาหาร ่ ทาให้มีอาการปวดแสบ ปวดท้องใต้ลิ้นปี่มีเลือดออก จากแผล และหากแผลลึกมาจะทาให้กระเพาะอาหาร ทะลุได้ 28
- 29. วิธีททาให้ กระเพาะอาหารไม่ ถูกทาลาย ี่ - กินอาหารให้ตรงเวลา ไม่รับประทานอาหารรสจัดเช่น เปรี้ ยวจัด เค็มจัด เผ็ดจัด ไม่กินยาแก้ปวดขณะท้องว่าง ไม่ดื่มอาหารที่มีแอลกอฮอล์ พยายามทาจิตใจให้แจ่มใสและร่ าเริ งอยูเ่ สมอ ไม่เครี ยด หรื อ วิตกกังวลมากเกินไป - พักผ่อนให้เพียงพอ - ออกกาลังกายเป็ นประจาสม่าเสมอ ระบบย่ อยอาหาร 29
- 30. ลาไส้เล็ก(Small Intestine) ลาไส้เล็ก (SmallIntestine) เป็ นส่ วนที่ ยาวที่สุดของทางเดินอาหาร ต่อมาจาก กระเพาะอาหาร มีความยาวประมาณ 7-8 เมตร ขดไปมาในช่องท้อง ผนังด้าน ในของลาไส้เล็กมีลกษณะเป็ นลอนตาม ั ขวาง มีส่วนยืนเล็กๆมากมายเป็ นตุ่ม ่ เรี ยกว่า วิลลัส เพื่อเพิมพื้นที่ผวในการ ิ ่ ่ ดูดซึมสารอาหารที่ยอยแล้วได้อย่างมี ประสิ ทธิภาพ ระบบย่ อยอาหาร คาถาม..........วิลลัสในลาไส้ เล็กมีเพือทาหน้ าที่อะไร ่ 30
- 31. ลาไส้เล็ก(Small Intestine) แบ่ งเป็น 3 ส่ วน คือ อวัยวะส่ วนต้ น 1. ดูโอดีนัม (Duodenum) เป็ นลาไส้ เล็กส่ วนต้ น ยาวประมาณ 25-30 เซนติเมตรรู ปร่ าง เป็ นตัวยู อยู่ต่อจากกระเพาะอาหาร เป็ นบริเวณทีมสารเคมีหลายชนิด เช่ น ่ ี Pancreatic Juice เป็ นนาย่อยที่สร้ างจากตับอ่อน, นาดี (Bile) สร้ างจากตับ, ้ ้ Intestinal Juice เป็ นนาย่ อยทีสร้ างจากกผนังลาไส้ เล็กของดูโอดีนัม จัดเป็ นส่ วนที่ ้ ่ มีการย่ อยอาหารเกิดขึ้นมากทีสุด ่ 2. เจจนัม (Jejunum) เป็ นส่ วนที่ต่อจาก Duodenum ยาวประมาณ 2 ใน 5 หรือ ู ประมาณ 2.50 เมตร เป็ นส่ วนที่มีการดดซึมอาหารมากทีสุด ่ ู 3. ไอเลียม (Ileum) เป็ นลาไส้ เล็กส่ วนสุ ดท้ าย ปลายสุ ดของ Ileum ต่ อกับลาไส้ ใหญ่ มี ขนาดเล็กและยาวทีสุดประมาณ 4.3 เมตร ่ ระบบย่ อยอาหาร 31
- 32. นาดีจากตับ ้ มีสีเขียว รสขมมีภาวะเป็ นเบส ช่วยลดความเป็ นกรดของอาหารที่ ผ่านมาจากกระเพาะอาหาร ทาให้ไขมันแตกตัวเป็ นเม็ดเล็กๆ เพื่อให้เอนไซม์ไลเพสย่อยได้ง่ายขึ้น ไขมันธรรมดา นาดี ้ ไขมันแตกตัว ไลเพส (emulsified fat) กรดไขมัน + กลีเซอรอล ่ ถุงนาดี ทาหน้าที่ในการเก็บน้ าดี ดังนั้นผูป่วยที่ผาตัดถุงน้ าดีจึงควรงด ้ ้ รับประทานอาหารจาพวกไขมัน ระบบย่ อยอาหาร 32
- 33. ชนิดของนาย่ อยในลาไส้ เล็ก ้ 1.น้าย่อยจากตับอ่อน 2. น้าดี สร้ างจากตับ 3. น้าย่อยที่ลาไส้ เล็ก สร้ างขึ้นเอง - อะไมเลส ช่ วยย่อยแปง ้ เป็ นนาตาลมอลโทส ้ - ลิเพส ย่อยไขมันหรือ นามันเป็ นกรดไขมันและกลี ้ เซอรอล - ทริปซินย่อยโปรตีนเป็ น เพปไทด์ มีสีเขียว รสขม มีสมบัติเป็ น เบส ช่ วยลดความเป็ นกรด ของอาหารทีผ่านมาจาก ่ กระเพาะอาหาร และช่ วยใน การย่อยสลายอาหารจาพวก ไขมันให้ เกิดการแตกตัวเป็ น โมเลกุลทีเ่ ล็กลงเพือง่ ายต่ อ ่ การย่อยต่ อไป - อะไมเลส ช่ วยย่ อยแป้ งเป็ น นาตาลมอลโทส ้ - มอลเทส ย่ อยมอลโทสให้ เป็ น นาตาลกลูโคส ้ - ซูเครส ย่ อยนาตาลซู โครสให้ ้ เป็ นกลูโคสและฟรักโทส - แลกเทส ย่ อยนาตาลแลกโทส ้ ให้ เป็ นกลูโคสและกาแลกโทส - เพปติเดส ย่ อยพอลิเทปไทด์ ให้ เป็ นกรดอะมิโน ระบบย่ อยอาหาร 33
- 34. ลาไส้ใหญ่ (Large Intestine) ลาไส้ใหญ่(Large Intestine) มีหน้าที่ดูดซึมน้ า แร่ ธาตุ วิตามิน บางชนิดและกลูโคสเข้าสู่กระแส เลือดซึ่งส่ วนใหญ่จะเป็ นน้ า จากนั้น ลาไส้ใหญ่จะบีบตัวเพื่อให้กาก อาหารที่ไม่มีประโยชน์แล้ว เรี ยกว่า อุจจาระ ออกสู่ภายนอกร่ างกายทาง ทวารหนัก (Rectum) ในลาไส้ใหญ่ จะไม่ มีกำรย่ อยอำหำร ระบบย่ อยอาหาร 34
- 35. ตารางสรุปการย่ อยอาหารเชิงเคมีโดยใช้ นาย่อย ้ อวัยวะที่ย่อย เอนไซม์ ปาก กระเพาะอาหาร ลาไส้เล็ก อะไมเลส เพปซิน ลิเพส เพปซิน อะไมเลส มอลเตส ซูเครส แลกเทส สารทีถูกย่ อย ่ ผลที่ได้ จากการย่ อย แป้ ง โปรตีน ไขมัน,น้ ามัน เพปไทด์ แป้ ง น้ าตาลมอลโทส น้ าตาลซูโครส น้ าตาลแลกโทส น้ าตาลมอลโทส เพปไทด์ กรดไขมันและกลีเซอรอล กรดอะมิโน น้ าตาลมอลโทส น้ าตาลกลูโคส+น้ าตาลกลูโคส น้ าตาลกลูโคส+น้ าตาลฟรักโทส น้ าตาลกลูโคส+น้ าตาลกาแลกโทส เอนไซม์ในปาก จะทางานได้ดี ในสภาพเป็ นเบสอ่อน เอนไซม์ในกระเพาะอาหาร จะทางานได้ดีในสภาพเป็ นกรด เอนไซม์ในสาไส้เล็ก จะทางานได้ดีในสภาพเบส ระบบย่ อยอาหาร 35
- 36. สรุปลาดับขั้นการย่ อยอาหาร คาร์โบไฮเดรต ถูกย่อยเป็นอันดับแรกในปาก โปรตีน ถูกย่อยเป็ นอันดับแรกในกระเพาะอาหาร ไขมัน ถูกย่อยเป็ นอันดับแรกในลาไส้เล็ก ในลาไส้ เล็กมีการย่ อยอาหารทั้ง คาร์ โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน ระบบย่ อยอาหาร 36
- 37. คาถามทบทวนความร้ ู 1. 2. 3. 4. 5. การย่อยอาหารมีกี่ประเภท อะไรบ้าง? อาหารที่เรารับประทานเข้าไปจะต้องผ่านการย่อยที่อวัยวะส่วนใดบ้าง? เอนไซม์น้ าลายทาหน้าที่อะไร? สารอาหารประเภทใดไม่ถูกย่อยในกระเพาะอาหาร อวัยวะส่ วนใดในระบบทางเดินอาหารที่ไม่มีหน้าที่ในการย่อยอาหาร ระบบย่ อยอาหาร 37
- 38.