1. Лекц-4

2. 1. Зах зээлийн тэнцвэрийг
тодорхойлох нь
2. Зах зээлийн тэнцвэрт нөлөөлөх
хүчин зүйлүүд
3. Төрийн бодлогоор зах зээлийн
тэнцвэрт нөлөөлөх нь

3. Хэрэглэгч: Үйлдвэрлэгч:
Гол зорилго – хямд Гол зорилго – өндөр
үнэ, сэтгэл ханамж үнэ, хамгийн их ашиг

4.  Хэрэглэгч болон
үйлдвэрлэгчийн энэ
эсрэг тэсрэг
сонирхолыг нэгтгэсэн
бүтээгдэхүүн,
үйлчилгээний үнэ
болон эрэлт,
нийлүүлэлтийн тоо
хэмжээг зах зээлийн
тэнцвэр гэдэг.

5. Үнэ
P* E
Supply Demand
0
Q* Тоо хэмжээ

6.  P*- зах зээлийн тэнцвэрт үнэ.
 Q* - зах зээлийн тэнцвэрт хэмжээ.
 E – зах зээлийн тэнцвэрийн цэг.
 Тэнцвэрт үнэ гэдэг нь хэрэглэгч,
үйлдвэрлэгчийн аль аль нь хүлээн зөвшөөрч
байгаа үнэ юм.
 Тэнцвэрт тоо хэмжээ гэдэг нь эрэлт,
нийлүүлэлтийн тоо хэмжээ хоорондоо
тэнцүү байхыг хэлдэг.

7.  Qd = a-b*Pd
 Qs = c+d*Ps
 Зах зээлийн тэнцвэрийн нөхцөл ѐсоор эрэлт ба
нийлүүлэлтийн тоо хэмжээ тэнцүү байх ѐстой.
 Тэнцвэрт үнийг Р*=Ps=Pd гэж тэмдэглэе.
 Q*=Qs=Qd байх ѐстой учраас:
 a-b*Pd = c+d*Ps
 ac
P 
bd

8.  Эрэлтийн үнийн бус хүчин
зүйлүүд
 Нийлүүлэлтийн үнийн бус хүчин
зүйлүүд

9. Үнэ
P2 E2
P1 E1
D2
Supply
D1
0 Q1 Q2 Тоо хэмжээ

10. Үнэ
P1 E1
P2 E2
S1
S2 D1
0 Q1 Q2 Тоо хэмжээ

11. a. Үнийн тааз буюу үнийн дээд
хязгаар тогтоох
b. Үнийн шал буюу үнийн доод
хязгаар тогтоох
c. Татвар ноогдуулах
d. Татаасын хөнгөлөлт үзүүлэх
e. Квот тогтоох

12.  Засгийн газраас хэрэглээг урамшуулах
зорилгоор үнийн тааз тогтоодог.
 Үнийн тааз буюу үнийн дээд түвшинг зах
зээлийн тэнцвэрт үнээс доогуур тогтоодог.
 Үнийн тааз тогтоосноор пүүсүүдийн ашиг
буурах учраас нийлүүлэлтийн тоо хэмжээ
буурна.
 Харин хэрэглэгчдийн хувьд тухайн
бүтээгдэхүүн хямд болж байгаа учраас
эрэлтийн тоо хэмжээ нэмэгдэнэ.
 Ингэснээр зах зээлд хомсдол үүснэ.

13. Үнэ
Supply
P* E
Pc
Хомсдол
Demand
0 Qs Q* Qd Тоо хэмжээ

14.  Засгийн газраас үйлдвэрлэлийг дэмжих
зорилгоор үнийн шал тогтоодог.
 Үнийн шал буюу үнийн доод түвшинг зах
зээлийн тэнцвэрт үнээс дээгүүр тогтоодог.
 Үнийн шал тогтоосноор үйлдвэрлэгчид
нийлүүлэлтийн тоо хэмжээгээ нэмэгдүүлнэ.
 Харин хэрэглэгчдийн эрэлтийн тоо хэмжээ
бууруулна.
 Ингэснээр зах зээлд илүүдэл үүснэ.

15. Үнэ
Илүүдэл Supply
Pf
P* E
Demand
0 Qd Q* Qs Тоо хэмжээ

16.  Засгийн газрын төсвөө бүрдүүлэх гол
эх үүсвэр нь татвар юм.
 Татварзах зээлийн тэнцвэрт хэрхэн
нөлөөлөх вэ? гэдэг нь татварын
төрлөөс шалтгаална.

17.  Хэмжээний татвар:
◦ Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний борлогдож буй
нэгж бүрээс тогтмол хэмжээгээр авдаг татвар
юм.
 Гүйлгээний татвар:
◦ Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний нэгжүүдийн үнийн
дүнгээс тодорхой хувиар авдаг татвар юм.
 Орлогын татвар:
◦ Хэрэглэгчийн орлогоос тодорхой хувь
хэмжээгээр авч байгаа татвар юм.

18.  Бид засгийн газраас хэмжээний татвар
ногдуулахад зах зээлийн тэнцвэрт хэрхэн
нөлөөлөхийг авч үзье.
 Пүүс засгийн газраас ногдуулж буй татварыг
шууд үйлдвэрлэлийн зардал гэж үзэн, өөрийн
зарах гэж байсан үнэ дээр нэмэж
хэрэглэгчдэд борлуулдаг.
Pd  Ps  t
 Pd – хэрэглэгчийн үнэ
 Ps – үйлдвэрлэгчийн үнэ
 t – хэмжээний татвар

19. Үнэ
S2
S1
E*
Pd
E
P1 t
Ps
Demand
0 Q2 Q1 Тоо хэмжээ

20. Q  c  d  p s  c  d ( pd  t )
'
s
Тэнцвэрийг олвол :
Qd  a  b  pd Qd  Q '
 '  s

Qs  c  d ( pd  t ) a  b  pd  c  d ( pd  t )
a  c  d t
 pd 
bd

21. Үнэ
S2
S1
Pd
Хэрэглэгчдийн
татварын ачаалал
P1 E
Үйлдвэрлэгчдийн
татварын ачаалал
Ps
Demand
0 Q2 Q1 Тоо хэмжээ

22.  Засгийн газраас үйлдвэрлэлийг
дэмжих зорилгоор, зарим чухал
үйлдвэрлэлийн газрын хэвийн үйл
ажиллагааг хангах зорилгоор татаас
өгдөг.
 Татаас гэдэг нь засгийн газраас
үйлдвэрлэгчдэд өгч буй нэг ѐсны
буцалтгүй тусламж юм.

23.  Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний борлогдож буй
нэгж бүрт тогтмол хэмжээгээр өгдөг татаасыг
хэмжээний татаас гэдэг.
 Пүүс засгийн газраас ногдуулж буй татаасыг
өөрийн зарах гэж байсан үнээс хасаж
хэрэглэгчдэд борлуулдаг.
Pd  Ps  s
 Pd – хэрэглэгчийн үнэ
 Ps – үйлдвэрлэгчийн үнэ
 s – хэмжээний татаасsubsidy

24. Үнэ S1
Ps
S2
E*
P1 s
Pd E
Demand
0 Q1 Q2 Тоо хэмжээ

25. Q  c  d  p s  c  d ( pd  s )
'
s
Тэнцвэрийг олвол :
Qd  a  b  pd Qd  Qs '
 '  
Qs  c  d ( pd  s) a  b  pd  c  d ( pd  s)
a cd s
 pd 
bd

26. Үнэ S1
Ps
S2
E*
Засгийн газрын
P1
татаасын зардал
Pd E
Demand
0 Q1 Q2 Тоо хэмжээ

27. Үнэ S1
Ps Үйлдвэрлэгчдийн S2
татаасын E*
P1 хөнгөлөлт
Хэрэглэгчийн
татаасын Нийгмийн
хөнгөлөлт
Pd E алдагдал
Demand
0 Q1 Q2 Тоо хэмжээ

28.  Засгийн газраас зарим нийгэмд хортой
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээнд
хязгаарлалт хийдэг.
 Энэ нь улс орны аюулгүй байдал,
нийгмийн сайн сайхан байдлын төлөө
хийдэг зүйл юм.
 Үүнийг квот гэдэг.
 Өх квот гэдэг нь бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийн тоо хэмжээнд хязгаар
тогтоохыг хэлдэг.

29. Үнэ Sq
Supply
Pq
P* E
Demand
0 Qq Q* Тоо хэмжээ

30.  Засгийн газраас тухайн бүтээгдэхүүний
үйлдвэрлэлийн хэмжээнд Qq хэмжээний
квот тогтоосон байна.
 Ингэснээр нийлүүлэлтийн муруй хугарсан
байна.
 Энэ нь үнэ өөрчлөгдсөн ч нийлүүлэлтийн
хэмжээ өөрчлөгдөхгүй байгаатай
холбоотой.
 Үүнээс болж тэнцвэрт үнэ Pq болж өснө.