บทปฏิบัติการทดลองที่ 7
                                โครงสรางและหนาที่ของพืชดอก
                                   เรื่อง หนาที่พิเศษของใบ

                             เรื่อง การศึกษาหนาที่พิเศษของใบพืชดอก

จุดประสงคการเรียนรู : นักเรียนมีความสามารถในการปฏิบัติกิจกรรมตาง ๆ ตอไปนี้ได
       1. บอกลักษณะพิเศษของใบพืชที่นํามาศึกษาได
       2. จําแนกชนิดของใบตามลักษณะพิเศษได
       3. ทํากิจกรรมและสรุปผลการทํากิจกรรมได

หลักการ / ทฤษฎี

       ใบ (leaf) เปนสวนของพืชที่เจริญเติบโตออกมาทางดานขางของลําตนหรือกิ่งตรงตําแหนงของ
ขอ ใบสวนใหญจะมีสีเขียวของคลอโรฟลล มีรูปรางและขนาดแตกตางกันไปแลวแตชนิดของพืช
ใบมีหนาที่สําคัญ คือ สรางอาหารดวยวิธการสังเคราะหดวยแสง (photosynthesis) การหายใจ
                                         ี              
(respiration) และการคายน้ํา (transpiration) ใบที่เปลี่ยนแปลงไปทําหนาที่พิเศษ (Modified leaf)
ไดแก มือเกาะ (leaf tendril) หนาม (Leaf spine) ใบสะสมอาหาร (Storage leaf) ใบเกล็ด (Scale
leaf) ทุนลอย (Floating leaf ) ใบประดับ หรือใบดอก (Bract ) ใบสืบพันธุ (Reproductive leaf) และ
ใบกับดักแมลง (insectivorous leaf หรือ carnivorous leaf)

วัสดุอุปกรณ
         1. ภาพใบที่เปลี่ยนแปลงไปเพื่อทําหนาที่ตางๆ
                                                 
         2. ใบพืชชนิดตางๆ ที่นักเรียนนํามาศึกษา
         3. กระดาษฟลิปชารต
         4. ปากกาเมจิก

วิธีทํา
          1. ใหนักเรียนศึกษาใบพืชชนิดตางๆ ทีนักเรียนนํามา ศึกษาอยางนอยกลุมละ 5 -10 ชนิด
                                              ่
              หรือศึกษาจากบริเวณตางๆ ภายใน โรงเรียนแลวจําแนกชนิดของใบ หนาที่พิเศษของใบ
             โดยพิจารณารูปรางลักษณะที่สังเกตได เปรียบเทียบกับภาพใบพืชชนิดตางๆ
          2. บันทึกผลการทํากิจกรรมลงในกระดาษฟลิปชารต แลวนําเสนอหนาชั้นเรียน
รายงานผลการทดลองบทปฏิบัติการที่ 7
                                              เรื่อง การศึกษาหนาที่พิเศษของใบพืชดอก

วัน /เดือน / ป .............................................. กลุมที่ ........................ เวลาที่ใช .......................... ชั่วโมง

ชื่อสมาชิกในกลุม
1. .............................................................................................................
2. .............................................................................................................
3. .............................................................................................................
4. .............................................................................................................
5. .............................................................................................................

วัตถุประสงค
1. .............................................................................................................
2. .............................................................................................................
3. .............................................................................................................
4. ............................................................................................................

ผลการทดลอง
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
สรุปผลการทดลอง
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................

อภิปรายผลการทดลอง
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
คําถามหลังการทดลอง

1. หนาที่ของใบโดยทั่วไป
  1……………………………………………………………………
  2……………………………………………………………………
  3. ………………………………………………………………….

2. ใบพืชที่นักเรียนนํามาศึกษา แยกเปนกี่ชนิด อะไรบาง และหนาที่อยางไร
...............................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................

3. ยกตัวอยางของใบที่ทําหนาที่ดังตอไปนี้
    3.1 Reproductive leaf เปนใบที่ทําหนาที่ ....................................เชน ………………………
    3.2 Scale leaf เปนใบที่ทําหนาที่ ................................................. เชน ………………………
    3.3 Floral leaf เปนใบที่ทําหนาที่ ............................................... เชน ………………………
    3.4 Storage leaf เปนใบที่ทาหนาที่ ............................................. เชน ………………………
                                ํ
    3.5 Spine leaf เปนใบที่ทําหนาที่ .............................................. เชน ………………………

4. นักเรียนจะสรุปผลการทดลองนี้อยางไร
 .............................................................................................................................................................
 .............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
 .............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
 .............................................................................................................................................................
ใบความรูที่ 1
                                โครงสรางและหนาที่ของพืชดอก
                                   เรื่อง หนาที่พิเศษของใบ

  สาระสําคัญ
                                            ใบ ( Leaf )
       ใบ (leaf) เปนสวนของพืชที่เจริญเติบโตออกมาทางดานขางของลําตนหรือกิ่งตรงตําแหนงของ
ขอ ใบสวนใหญจะมีสีเขียวของคลอโรฟลล มีรูปรางและขนาดแตกตางกันไปแลวแตชนิดของพืช
ใบมีหนาที่สําคัญ คือ สรางอาหารดวยวิธการสังเคราะหดวยแสง (photosynthesis) การหายใจ
                                           ี             
(respiration) และการคายน้ํา (transpiration) ใบที่เปลี่ยนแปลงไปทําหนาที่พิเศษ (Modified leaf)
ใบที่เปลี่ยนแปลง ( modified leaf )
       1 มือเกาะ (leaf tendril) เปนใบทีเ่ ปลี่ยนแปลงมาเปนมือเกาะเพื่อพยุงลําตนใหไตขึ้นที่สูงได
อาจเปลี่ยนแปลงมาจากใบหรือสวนใดสวนหนึ่งของใบ เชน มือเกาะของถั่วลันเตา มะระ ตําลึง




                           ภาพแสดง ใบมือเกาะ (leaf tendril)

      2 หนาม (Leaf spine) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงไปเปนหนาม เพื่อใชเปนเครื่องปองกัน อันตราย
ตางๆจากศัตรูหรือสัตว ที่จะมากิน และปองกันการระเหยของน้ํา อาจเปลี่ยนแปลงมาจากใบหรือสวน
ใดสวนหนึ่งของใบก็ได เชนหนามของตนเหงือกปลาหมอ เปลี่ยนแปลงมาจากขอบใบและหูใบ
หนามของตนกระบองเพชรและ เปลี่ยนแปลงมาจากใบทั้งใบ หนามของมะขามเทศเปลี่ยนแปลงมา
จากหูใบ หนามของสับปะรด เปลี่ยนแปลงมาจากขอบใบ




                                 ภาพแสดง ใบหนาม (Leaf spine)
3 ใบสะสมอาหาร (Storage leaf) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงไปเปน อวัยวะสําหรับเก็บหรือสะสม
อาหารหรือน้ํา ใบประเภทนีจะมีลักษณะอวบอวน เนื่องจากเก็บอาหาร และอมน้ําไวมาก เชน ใบเลี้ยง
                        ้
ของพืชตางๆ ใบวานหางจระเข กลีบหัวหอม และ กลีบของกระเทียม




                     ภาพแสดง ใบสะสมอาหาร (Storage leaf) วานหางจระเข

      4 ใบเกล็ด (Scale leaf) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงไปเปนเกล็ดเล็กๆ ใบเกล็ดมักไมมี คลอโรฟลล
เชน เชนใบเกล็ดของขิง ขา เผือก




                                     ภาพแสดง ใบเกล็ด (Scale leaf)

     5 ทุนลอย (Floating leaf ) พืชน้ําบางชนิด เชนผักตบชวา สามารถลอยน้ําอยูได โดยอาศัยกานใบ
อาศัยกานใบพองโตออก ภายในมีเนื้ออยูกนอยางหลวมๆ และมีชองวางอากาศใหญทําใหมีอากาศอยู
                                         ั
มาก จึงชวยพยุงใหลําตนลอยน้ําอยูได
                                   




                           ภาพแสดง ทุนลอย (Floating leaf )
                                     
6 ใบประดับ หรือใบดอก (Bract ) เปนใบทีเ่ ปลี่ยนแปลงพิเศษเพื่อรองรับดอก โดยอยูบริเวณกานดอก
                                                                                 
สวนมากมีสีเขียว แตมีหลายชนิดที่มีสีอื่นๆ สวยงามคลายดอก เชน เฟองฟา หนาวัว คริสตมาส
                                                                  




                 ภาพแสดง ใบประดับ หรือใบดอก (Bract )

      7 ใบสืบพันธุ (Reproductive leaf) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงมาเพื่อสืบพันธุ เพื่อชวยในการแพร
พันธุ เชน ใบของตนตายใบเปน




   8 กับดักแมลง (insectivorous leaf หรือ carnivorous leaf) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงไปเปนกับดัก
แมลง หรือสัตวเล็ก ภายในกับดักจะมีตอมสรางน้ํายอยอาหารจําพวก โปรตีน เชนตนกาบหอยแคลง
หยาดน้ําคาง สาหรายขาวเหนียว หมอขาวหมอแกงลิง เปนตน




   ภาพแสดง ใบกับดักแมลง (insectivorous leaf) หยาดน้ําคาง หมอขาวหมอแกงลิง

หน้าที่พิเศษของใบ

  • 1.
    บทปฏิบัติการทดลองที่ 7 โครงสรางและหนาที่ของพืชดอก เรื่อง หนาที่พิเศษของใบ เรื่อง การศึกษาหนาที่พิเศษของใบพืชดอก จุดประสงคการเรียนรู : นักเรียนมีความสามารถในการปฏิบัติกิจกรรมตาง ๆ ตอไปนี้ได 1. บอกลักษณะพิเศษของใบพืชที่นํามาศึกษาได 2. จําแนกชนิดของใบตามลักษณะพิเศษได 3. ทํากิจกรรมและสรุปผลการทํากิจกรรมได หลักการ / ทฤษฎี ใบ (leaf) เปนสวนของพืชที่เจริญเติบโตออกมาทางดานขางของลําตนหรือกิ่งตรงตําแหนงของ ขอ ใบสวนใหญจะมีสีเขียวของคลอโรฟลล มีรูปรางและขนาดแตกตางกันไปแลวแตชนิดของพืช ใบมีหนาที่สําคัญ คือ สรางอาหารดวยวิธการสังเคราะหดวยแสง (photosynthesis) การหายใจ ี  (respiration) และการคายน้ํา (transpiration) ใบที่เปลี่ยนแปลงไปทําหนาที่พิเศษ (Modified leaf) ไดแก มือเกาะ (leaf tendril) หนาม (Leaf spine) ใบสะสมอาหาร (Storage leaf) ใบเกล็ด (Scale leaf) ทุนลอย (Floating leaf ) ใบประดับ หรือใบดอก (Bract ) ใบสืบพันธุ (Reproductive leaf) และ ใบกับดักแมลง (insectivorous leaf หรือ carnivorous leaf) วัสดุอุปกรณ 1. ภาพใบที่เปลี่ยนแปลงไปเพื่อทําหนาที่ตางๆ  2. ใบพืชชนิดตางๆ ที่นักเรียนนํามาศึกษา 3. กระดาษฟลิปชารต 4. ปากกาเมจิก วิธีทํา 1. ใหนักเรียนศึกษาใบพืชชนิดตางๆ ทีนักเรียนนํามา ศึกษาอยางนอยกลุมละ 5 -10 ชนิด ่ หรือศึกษาจากบริเวณตางๆ ภายใน โรงเรียนแลวจําแนกชนิดของใบ หนาที่พิเศษของใบ โดยพิจารณารูปรางลักษณะที่สังเกตได เปรียบเทียบกับภาพใบพืชชนิดตางๆ 2. บันทึกผลการทํากิจกรรมลงในกระดาษฟลิปชารต แลวนําเสนอหนาชั้นเรียน
  • 2.
    รายงานผลการทดลองบทปฏิบัติการที่ 7 เรื่อง การศึกษาหนาที่พิเศษของใบพืชดอก วัน /เดือน / ป .............................................. กลุมที่ ........................ เวลาที่ใช .......................... ชั่วโมง ชื่อสมาชิกในกลุม 1. ............................................................................................................. 2. ............................................................................................................. 3. ............................................................................................................. 4. ............................................................................................................. 5. ............................................................................................................. วัตถุประสงค 1. ............................................................................................................. 2. ............................................................................................................. 3. ............................................................................................................. 4. ............................................................................................................ ผลการทดลอง ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ...............................................................................................................................................................
  • 3.
    สรุปผลการทดลอง ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... อภิปรายผลการทดลอง ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ...............................................................................................................................................................
  • 4.
    คําถามหลังการทดลอง 1. หนาที่ของใบโดยทั่วไป 1…………………………………………………………………… 2…………………………………………………………………… 3. …………………………………………………………………. 2. ใบพืชที่นักเรียนนํามาศึกษา แยกเปนกี่ชนิด อะไรบาง และหนาที่อยางไร ............................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. 3. ยกตัวอยางของใบที่ทําหนาที่ดังตอไปนี้ 3.1 Reproductive leaf เปนใบที่ทําหนาที่ ....................................เชน ……………………… 3.2 Scale leaf เปนใบที่ทําหนาที่ ................................................. เชน ……………………… 3.3 Floral leaf เปนใบที่ทําหนาที่ ............................................... เชน ……………………… 3.4 Storage leaf เปนใบที่ทาหนาที่ ............................................. เชน ……………………… ํ 3.5 Spine leaf เปนใบที่ทําหนาที่ .............................................. เชน ……………………… 4. นักเรียนจะสรุปผลการทดลองนี้อยางไร ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................
  • 5.
    ใบความรูที่ 1 โครงสรางและหนาที่ของพืชดอก เรื่อง หนาที่พิเศษของใบ สาระสําคัญ ใบ ( Leaf ) ใบ (leaf) เปนสวนของพืชที่เจริญเติบโตออกมาทางดานขางของลําตนหรือกิ่งตรงตําแหนงของ ขอ ใบสวนใหญจะมีสีเขียวของคลอโรฟลล มีรูปรางและขนาดแตกตางกันไปแลวแตชนิดของพืช ใบมีหนาที่สําคัญ คือ สรางอาหารดวยวิธการสังเคราะหดวยแสง (photosynthesis) การหายใจ ี  (respiration) และการคายน้ํา (transpiration) ใบที่เปลี่ยนแปลงไปทําหนาที่พิเศษ (Modified leaf) ใบที่เปลี่ยนแปลง ( modified leaf ) 1 มือเกาะ (leaf tendril) เปนใบทีเ่ ปลี่ยนแปลงมาเปนมือเกาะเพื่อพยุงลําตนใหไตขึ้นที่สูงได อาจเปลี่ยนแปลงมาจากใบหรือสวนใดสวนหนึ่งของใบ เชน มือเกาะของถั่วลันเตา มะระ ตําลึง ภาพแสดง ใบมือเกาะ (leaf tendril) 2 หนาม (Leaf spine) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงไปเปนหนาม เพื่อใชเปนเครื่องปองกัน อันตราย ตางๆจากศัตรูหรือสัตว ที่จะมากิน และปองกันการระเหยของน้ํา อาจเปลี่ยนแปลงมาจากใบหรือสวน ใดสวนหนึ่งของใบก็ได เชนหนามของตนเหงือกปลาหมอ เปลี่ยนแปลงมาจากขอบใบและหูใบ หนามของตนกระบองเพชรและ เปลี่ยนแปลงมาจากใบทั้งใบ หนามของมะขามเทศเปลี่ยนแปลงมา จากหูใบ หนามของสับปะรด เปลี่ยนแปลงมาจากขอบใบ ภาพแสดง ใบหนาม (Leaf spine)
  • 6.
    3 ใบสะสมอาหาร (Storageleaf) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงไปเปน อวัยวะสําหรับเก็บหรือสะสม อาหารหรือน้ํา ใบประเภทนีจะมีลักษณะอวบอวน เนื่องจากเก็บอาหาร และอมน้ําไวมาก เชน ใบเลี้ยง ้ ของพืชตางๆ ใบวานหางจระเข กลีบหัวหอม และ กลีบของกระเทียม ภาพแสดง ใบสะสมอาหาร (Storage leaf) วานหางจระเข 4 ใบเกล็ด (Scale leaf) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงไปเปนเกล็ดเล็กๆ ใบเกล็ดมักไมมี คลอโรฟลล เชน เชนใบเกล็ดของขิง ขา เผือก ภาพแสดง ใบเกล็ด (Scale leaf) 5 ทุนลอย (Floating leaf ) พืชน้ําบางชนิด เชนผักตบชวา สามารถลอยน้ําอยูได โดยอาศัยกานใบ อาศัยกานใบพองโตออก ภายในมีเนื้ออยูกนอยางหลวมๆ และมีชองวางอากาศใหญทําใหมีอากาศอยู ั มาก จึงชวยพยุงใหลําตนลอยน้ําอยูได  ภาพแสดง ทุนลอย (Floating leaf ) 
  • 7.
    6 ใบประดับ หรือใบดอก(Bract ) เปนใบทีเ่ ปลี่ยนแปลงพิเศษเพื่อรองรับดอก โดยอยูบริเวณกานดอก  สวนมากมีสีเขียว แตมีหลายชนิดที่มีสีอื่นๆ สวยงามคลายดอก เชน เฟองฟา หนาวัว คริสตมาส  ภาพแสดง ใบประดับ หรือใบดอก (Bract ) 7 ใบสืบพันธุ (Reproductive leaf) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงมาเพื่อสืบพันธุ เพื่อชวยในการแพร พันธุ เชน ใบของตนตายใบเปน 8 กับดักแมลง (insectivorous leaf หรือ carnivorous leaf) เปนใบที่เปลี่ยนแปลงไปเปนกับดัก แมลง หรือสัตวเล็ก ภายในกับดักจะมีตอมสรางน้ํายอยอาหารจําพวก โปรตีน เชนตนกาบหอยแคลง หยาดน้ําคาง สาหรายขาวเหนียว หมอขาวหมอแกงลิง เปนตน ภาพแสดง ใบกับดักแมลง (insectivorous leaf) หยาดน้ําคาง หมอขาวหมอแกงลิง