Downloaded 43 times
โครงสร้างภายในของใบ
- 1. บทปฏิบัติการทดลองที่ 6 โครงสรางและหนาที่ของพืชดอก เรื่อง โครงสรางภายในของใบ เรื่อง การศึกษาโครงสรางภายในของใบพืชดอก จุดประสงคการเรียนรู : นักเรียนมีความสามารถในการปฏิบัติกิจกรรมตาง ๆ ตอไปนี้ได 1. บอกสวนประกอบของโครงสรางภายในใบของพืชดอก 2. เปรียบเทียบโครงสรางภายในใบของพืชใบเลี้ยงเดียวและพืชใบเลียงคูได ่ ้ 3. ทําการทดลองและสรุปผลการทดลองได หลักการ / ทฤษฎี ใบ (leaf) เปนสวนของพืชทีเ่ จริญเติบโตออกมาทางดานขางของลําตนหรือกิ่งตรงตําแหนงของขอ ใบสวนใหญจะมีสีเขียวของคลอโรฟลล มีรูปรางและขนาดแตกตางกันไปแลวแตชนิดของพืช หนาที่หลักของใบคือใชในการสังเคราะหแสง การหายใจและการคายน้า ํ ลักษณะโครงสรางภายในใบของพืชแตละชนิด จะประกอบดวยเนื้อเยื่อ 3 กลุม คือ เอพิเดอรมิส (epidermis) มีโซฟลล (mesophyll) และมัดทอลําเลียง (vascular bundle) ชั้นเอพิเดอรมสิ (Epidermis)มี 2 ดาน คือเอพิเดอรมิสดานบน(Upper epidermis) กับเอพิเดอรมิสดานลาง (Lower epidermis) มักมีความหนาเพียงชั้นเดียว เอพิเดอรมิส ดานบนจะมีสารคลายขี้ผึ้ง เรียกวา คิวทิน (cutin) มาเคลือบเปนชั้น บางๆ เรียก คิวติเคิล (cuticle) เพื่อชวยปองกันการระเหยของน้ําออกจากใบ ชั้นมีโซฟลล (Mesophyll) แบงออกเปน 2 ชั้นยอย คือ พาลิเสดมีโซฟลล (Palisade mesophyll) และ สปนจีมีโซฟลล (Spongy mesophyll) มัดทอลําเลียง (Vascular bundle) ประกอบ ดวย Xylem กับPhloem โดยไซเล็มจะอยูดานบน สวน Phloem จะอยูดานลางโดยมีบัลเดิลชีท(bundle sheath) ลอมรอบ ทําใหมัดทอลําเลียงแข็งแรง มัดทอ ลําเลียงสวนใหญจะอยูในชั้นสปนจีมีโซฟลล (spongy mesophyll) จึงทําใหเห็นเสนใบนูนขึ้นมาทาง ดานลางของใบ
- 2. อุปกรณ / เครื่องมือและสารเคมี 1. กลองจุลทรรศน 1 กลอง 2. สไลด และกระจกปดสไลด 2 ชุด 3. กระจกนาฬิกา 1 อัน 4. ใบมีดโกน 1 ใบ 5. พูกัน เล็ก ๆ หรือเข็มเขี่ยเชื้อ 1 ดาม 6. จานเพาะเชือ ้ 1 ชุด 7. หลอดหยด 1 อัน 8. แผนโฟมเล็กๆ 2 แผน 8. บีกเกอรขนาดตาง ๆ 1 – 2 ใบ 9. กระดาษเยื่อ 1 มวน 10. น้ําสะอาด 11. ใบพูระหง ใบผักบุง ฯลฯ 12. ใบขาว ใบขาวโพด ใบเตย ฯลฯ วิธีการทดลอง 1. ใหนกเรียนแตละกลุมนําใบไมที่เปนพืชใบเลี้ยงคูมา 1 ชนิด เชน ใบพูระหง ใบผักบุง ฯลฯ และ ั พืชใบ เลี้ยงเดี่ยว 1 ชนิด เชน ใบขาว ใบขาวโพด ใบเตย ฯลฯ 2. สังเกตลักษณะภายนอกของใบไมชนิดตาง ๆ จํานวนใบบนกานใบ บันทึกผลการสังเกต (วาดรูปประกอบ) 3. สําหรับพืชใบเลี้ยงคู ใหมวนจากริมใบดานหนึ่งมายังริมใบอีกดานหนึง มวนใหแนนเปนหลอดกลม ่ 4. จากปลายใบลงมาประมาณ 1/3 ของใบตัดทิ้งออกไป 5. ใชใบมีดโกนคมๆ ตัดใบตามขวาง โดยใหผานเสนกลางใบใหไดแผนบางที่สุด เทาที่จะบางได 6. นําสวนของใบที่ตัดไดหลายๆ ชิ้น ใสลงในจานเพาะเชือที่มีน้ํา เลือกชิ้นที่บางที่สุดประมาณ 1-2 ชิ้น ้ วางลงบนแผนสไลดที่มีหยดน้ําอยู ปดดวยกระจกปดสไลด ระวังอยาใหมีฟองอากาศอยูภายใน 7. สําหรับพืชใบเดี่ยว ไมสามารถมวนริมใบได ใหใชแผนโฟมตัดเปนชินบางๆ 2 แผน วางประกบกัน ้ โดยใบพืชใบเลี้ยงเดียวอยูตรงกลาง ่
- 3. 8. ใชใบมีดโกนคมๆ ตัดใบตามขวางใหเปนแผนบางๆหลายๆ ชิ้น ลงในจานเพาะเชื้อที่มีน้ําอยู เลือก ชิ้นสวนที่ยาวและสมบูรณที่สุด 1-2 ชิ้น วางบนแผนสไลด ทําเชนเดียวกับพืชใบเลี้ยงคู 9. นําสไลดไปตรวจดูดวยกลองจุลทรรศน เลือกดูชิ้นใบทีบางและสมบูรณที่สุด โดยใชเลนสใกลวัตถุ ่ กําลังขยายต่า เมื่อเห็นโครงสรางทั้งหมดแลวเปลี่ยนเปนเลนสใกลวัตถุกําลังขยายสูงขึ้นเพื่อตรวจดูเซลล ํ แตละบริเวณ 10. บันทึกภาพและเปรียบเทียบลักษณะภายในของใบพืชแตละชนิด และเปรียบเทียบกับนักเรียนกลุมอื่น วิธีตัดใบพืชตามขวาง คําถามกอนการทดลอง 1. นักเรียนทราบหรือไมวาเนื้อเยื่อชั้นตางๆ ของใบประกอบดวยเนื้อเยื่อถาวรอะไรบาง .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. 2. นักเรียนคิดวาเนื้อเยื่อชั้นตางๆ ของใบพืชใบเลี้ยงเดียวกับใบพืชใบเลี้ยงคู เหมือนกันหรือตางกันอยางไร ่ .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. ..............................................................................................................................................................
- 4. รายงานผลการทดลองบทปฏิบัติการที่ 6 เรื่อง การศึกษาโครงสรางภายในของใบพืชดอก วัน /เดือน / ป .............................................. กลุมที่ ........................ เวลาที่ใช .......................... ชั่วโมง ชื่อสมาชิกในกลุม 1. ............................................................................................................. 2. ............................................................................................................. 3. ............................................................................................................. 4. ............................................................................................................. 5. ............................................................................................................. วัตถุประสงค 1. ............................................................................................................. 2. ............................................................................................................. 3. ............................................................................................................. 4. ............................................................................................................ ผลการทดลอง ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... ...............................................................................................................................................................
- 5.
- 6. คําถามหลังการทดลอง 1. กลุมเซลลแตละบริเวณของใบ มีลักษณะเหมือนกันหรือไมอยางไร ............................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. 2. แสดงแผนภาพโครงสรางภายในใบของพืชใบเลี้ยงคูกบใบ พืชใบเลียงเดียว และตําแหนงเนื้อเยื่อ ั ้ ่ บริเวณตาง ๆ พรอมชี้บง ในแต ละสวน ............................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................. 3. หนาที่ของใบพืช 1…………………………………………………………………… 2…………………………………………………………………… 3. …………………………………………………………………. 4. นักเรียนจะสรุปผลการทดลองนี้อยางไร ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................
- 7. ใบความรูที่ 1 โครงสรางและหนาที่ของพืชดอก เรื่อง โครงสรางภายในของใบ สาระสําคัญ ใบ( Leaf ) ใบ เปนสวนของพืชหรือรยางคที่เจริญออกไปบริเวณดานขาง โดยมีตําเหนงอยูที่ขอปลองของตน และกิ่ง ใบสวนใหญจะมีสีเขียวของคลอโรฟลล รูปรางและขนาดของใบแตกตางกันไปตามชนิดของพืช หนาที่หลักของใบคือใชในการสังเคราะหแสง การหายใจและการคายน้าํ ลักษณะโครงสรางของใบ สวนประกอบของใบมี 3 สวนคือ แผนใบ ( blade หรือ lamina ) กานใบ ( petiole ) และหูใบ ( stipule ) 1.แผนใบ ( blade หรือ lamina ) มักแผเปนมีขนาดใบและรูปรางตางกัน เสนใบ ( vein ) ใหสังเกตเสนกลางใบ ( midrib ) ซึ่งตอเปนเนื้อเดียวกับกานใบ จากเสนกลางใบแยก ออกเปนเสนใบ ซึ่งจะแยกแขนงออกไปอีกเปนเสนแขนงใบ ( vientet ) การเรียงของใบ ( venation ) ในพืช ใบเลี้ยงเดียวสวนมาก เปนเสนใบขนาน ( parallel venation )เรียงตามยาวของใบ (plamately parallel ่ venation) และเสนใบขนานกันตามขวางของใบ ( pinately parallel venation ) สวนของใบเลียงคูเปนแบบตาขาย ( netted หรือ recticulated venation ) ซึ่งมี 2 แบบคือ ้
- 8. 1.1.1 รูปราง (shape ) ของแผนใบ พิจารณาจากอัตราสวนตามความยาวและ ความกวางของแผนใบ 1.1.2 ปลายใบ ( apex ) ฐานใบ ( base ) และขอบใบ ( margin )รูปแบบและชื่อเรียกตางกัน 2. กานใบ ( petiole ) ติดกับแผนใบตรงฐานใบ ยกเวนบางชนิดกานใบติดตรงกลางหรือตรงดานในของแผนใบ กานใบสันบาง ้ ยาวบาง หรือไมมีกานใบเลย เรียก sessile leaf กานใบโดยมากมีลักษณะกลม ใบพืชใบเลี้ยงเดียวบางชนิด ่ กานใบแผหุมลําตนเรียกกาบใบ ( leaf sheath ) 3. หูใบ ( stipule ) เปนระยางค อยูตรงโคนกานใบ ถาเปนหูใบของในยอย ( leaflet ) เรียกหูใบยอย ( stiple ) หูใบมีลักษณะเปน ริ้ว หนามหรือตอมเล็ก ๆ สวนใหญมีสีเขียว หูใบมีรูปรางขนาดและสีตางกัน
- 9. การจัดเรียงของใบบนตน ( leafarrangment ) ใบที่ออกมาจากสวนของลําตน แบงออกไดกวาง ๆ 3 แบบคือ 1.แบบสลับ ( alternate หรือ spiral ) 2.แบบตรงขาม ( opposite ) 3. แบบวง ( whorled ) ใบเดี่ยวและใบประกอบแบบตาง 1.ใบเดียว ( simple leaf ) ใบที่มีแผนใบแผนเดียว ่ 2.ใบประกอบ (compound leaf )คือใบที่มีแผนใบมากกวาหนึ่งเกิดบนกานใบอันเดียวกันแตละใบ เรียกวาใบ ยอย ( leaflet ) กานชองใบยอยเรียกวา petiolule หรือ petiolet ใบเดียวหรือใบประกอบสังเกตไดโดยใบเดี่ยว ่ มีตาขาง ( arillary bud ) หรือ ตายอด ( terminal bud ) อาศัยดูความออนแกของใบ ถาเปนใบประกอบจะแก พรอม ๆ กัน แตถาเปนกิ่งของใบเดียว ใบตอนโคนจะแกกวาใบตอนปลายกิ่ง ใบประกอบแยกออกไดดังนี้ ่ 2.1 ใบประกอบแบบขนนก ( pinnately compound leaf ) มีใบยอยออก 2 ขางของเกนกลาง ( rachis) ซึ่ง
- 10. เปนสวนที่ตอกับกานใบ ใบประกอบมีใบยอยออกแกนกลาง 2ครั้ง เรียกใบประกอบแบบขนนก 2 ชั้น ( bipinnately compound leaf ) แกนของใบประกอบใบยอยแยกออกจากแกนกลาง นี้เรียก rachilla พืชบาง ชนิดมีใบประกอบแบบ tripinnately compound leaf คือมีการแตกแขนงของใบ ยอยเชนเดียวกับใบประกอบ แบบขนนกสองชั้นแตเพิ่มมาอีก หนึ่งชั้น 2.2 ใบประกอบแบบรูปมือ ( palmately compound leaf ) คือใบประกอบที่มีใบยอยทุกใบออกมาจากตํา เหนงเดียวกันตรงปลายกานใบ ใบประกอบแบบนี้ถามี 3 ใบยอยเรียก trifoliolate ถามี 4 ใบเรียก quadrifoliolate และถามีใบยอยมากกวานีเ้ รียก polyfoliolate trifoliolate อาจเปนใบประกอบแบบขนนกถามี rachis ภาพแสดงลักษณะใบประกอบแบบขนนก ( pinnately compound leaf ) ภาพแสดงลักษณะใบประกอบแบบรูปมือ ( palmately compound leaf )
- 11. โครงสรางภายในใบ 1 Epidermis ประกอบดวย epidermal cell อยูดานนอกทั้งสองขางของแผนใบ มี cuticle เคลือบ epidermal cell นี้มีชั้นเดียว ยกเวนพืชบางชนิดมีหลายชันเรียก multiple epidermis ซึ่งทําหนาที่เก็บสะสมน้ํา ้ ( water storge tissue ) นอกจากนี้ยังมี epidermal cells ที่มีรูปรางตางกันคือ 1.1 guard cell หนึ่งคูทําใหเกิด stoma หรือเรียกปากใบซึ่งอยูระดับเดียวกับ epidermis เรียก typical stoma หรืออยูต่ํากวาเรียก sunken stoma หรืออยูสูงกวาเรียก raised stoma 1.2 bulliform cell, มีขนาดใหญกวา epidermal cell ธรรมดา อยูเปนกลุมประมาณ 3 – 5 เซลลที่ epidermis ดานบน ทําหนาที่เกียวกับการมวนงอของกานใบ ่ 2 Mesophyll เปนเนื้อเยื่ออยูระหวาง epidermis ทั้ง 2 ดานสวนใหญเปน parenchyma สองชนิดคือ palisade parenchyma รูปทรงกระบอกเรียงชิดกันในแนวดิ่งมีคลอโรพลาสตมากซึ่งเปนสิ่งสําคัญใน กระบวนการสังเคราะหแสง อีกชนิดคือ spongy parenchyma ขนาดและรูปรางของเซลลไมแนนอนอยูกัน อยางหลวม ๆ มีคลอโรพลาสตและมีชองอากาศนอยกวาชนิดแรก 3 Vascular bundle กลุมทอลําเลียงของใบซึ่งไดแก เสนกลางใบ เสนใบ และเสนแขนงใบซึ่งมี xylem,phloem,cambium นอกจากนี้ยังมีเนือเยื่อcollenchyma, sclerenchyma, ที่เพิ่มความเหนียวและความ ้ แข็งแรงใหแก ภาพแสดงลักษณะโครงสรางภายในของใบ ภาพแสดงลักษณะของปากใบ (stomata)