“การจัดการความรู้อนาคตเมือง
สงขลา”
สินาด ตรีวรรณไชย คณะเศรษฐศาสตร์ ม.สงขลานครินทร์
เสนอต่อการประชุมวิชาการ “ทุนทางสังคมกับการพัฒนาเมือง”
วันศุกร์ที่ 8 พฤษภาคม 2558 เวลา 08.30 – 16.30 น. ณ ห้องชวนชม 2 โรงแรมรามาการ์เด้นส์ กรุงเทพฯ
{ เมืองสงขลา }
• เป็ นเมืองชายฝั่งติดทั้งทะเลสาบและทะเลฝั่งอ่าวไทย
• ที่ดินของรัฐถึง 70 %
• มีประวัติศาสตร์เริ่มต้นประมาณพุทธศตวรรษที่ 22 – 24
• เมืองแห่งการศึกษา ศูนย์รวมของหน่วยงานราชการ และแหล่งท่องเที่ยงเชิง
ธรรมชาติ เชิงประวัติศาสตร์และเชิงวัฒนธรรม 2
{ การดาเนินงาน}
โครงการจัดเวทีวิชาการเพื่อการจัดการความรู้อนาคตเมืองสงขลา 3
ทุนทรัพยากรธรรมชาติ
4
เกาะหนู
ท่าเรือน้าลึกสงขลา
หาดชลาทัศน์
เกาะยอ คลองสาโรง
เก้าเส้ง
แหลมสนอ่อน
หาดสมิหลา
ปากทางเข้า
ทะเลสาบสงขลา
เขาตังกวน
ทุนทรัพยากรธรรมชาติที่สาคัญของ
เมืองสงขลา ได้แก่
1. หาดสมิหลา หาดชลาทัศน์
แหลมสนอ่อน
2. ปากทางเข้าทะเลสาบสงขลา
3. คลองสาโรง
4. เขาตังกวน
5. ทะเลสาบสงขลา
6. อ่าวไทย
หาดชลาทัศน์ ปี 2543
หัวนายแรง เก้าเส้ง
ที่มา: สมบูรณ์ พรพิเนต5
6
ที่มา: newvespa.com
ทุนกายภาพและทุนมนุษย์
7
เมืองแห่งการศึกษาและสถานที่ราชการ
• นักเรียนนักศึกษาเป็นจานวน 63,363 คน
• มีมหาวิทยาลัยอยู่ถึง 3 แห่ง
• หน่วยงานราชการตั้งอยู่ที่อาเภอเมืองสงขลามาก
ที่สุดคือ 89 แห่ง
• ที่ดินของรัฐถึง 70 %
• เมืองสงขลาเป็นเมืองขนาดใหญ่เพราะเป็น
เทศบาลนครมีงบประมาณ 569 ล้านบาท
• อยู่ในแผนพัฒนาพื้นที่ภาคใต้มาอย่างต่อเนื่อง
เมืองที่มีแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และเชิง
วัฒนธรรม
• ย่านเมืองเก่าสงขลาบริเวณถนนนครนอก ถนน
นครใน และถนนนางงาม ซึ่งมีเอกลักษณ์โดด
เด่นโดยเฉพาะการอาศัยอยู่ร่วมกันของ 3 เชื้อ
ชาติ คือ ไทย-พุทธ จีน และมุสลิม ซึ่งได้สะท้อน
ออกมาในรูปแบบของสถาปัตยกรรมโบราณ
• เจดีย์และตาหนักที่สร้างในสมัยรัชกาลที่ 5 บน
เขาตังกวน
• ประติมากรรมพญานาคพ่นน้า
• พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสงขลา
• วัดมัชฌิมาวาส (วัดกลาง)
• จวนผู้ว่าฯ
• ฯลฯ
ทุนทางวัฒนธรรม
8
พหุวัฒนธรรมคือทุนของเมืองสงขลา
“วัฒนธรรมเป็ นทุน” สามารถสะสม (stock) และลงทุนได้ (invest)
เมืองสงขลาก่อร่างสร้างรัฐ โดยมุสลิม
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
มรหุ่ม
ทวด
หุม
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สงขลายุค ๒ ครองโดยชาวจีน
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
12
โบราณสถานเมืองสงขลาฝั่งเขาแดง
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สงขลายุค ๓ ข้ามมาฝั่งบ่อยาง
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สงขลาบ่อยางสร้างโดยชาวจีนผสมไทย
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ก่อเกิด
“ความหลากหลายทางวัฒนธรรม”
ในย่านเมืองเก่าสงขลา
ประตูเมือง
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
อาคารและ
บ้านเรือน
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
โบสถ์วัดดอนแย้
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
มัสยิดอุศาสนอิสลามสงขลา ศาลาการเปรียญวัดมัชฌิมาวาส
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
อาหารการกิน
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ต้มใส่ไส้
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ข้าวสตูบ่อยาง
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ภาษา
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ภาษามลายูใน
คาใต้
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ภาษาจีนในคาใต้
หนุมเป้ า
ชา
โข้ย
เถ้าอิ้ว
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
นามเรียกขาน
ฉี – เฮี้ย – แป๊ ะ - ชิก
บัง – โตะ - หวะ – ยี - โตะ
หนัง
บ่าว – หลวง – เณร – เจ้า
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
30
การแต่งกาย
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ผู้คนบนวัฒนธรรม
หมัดเส้งชู
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ความเชื่อ ศรัทธา และประเพณี
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
สามหลักผสมเกลียว
เป็ นหนึ่งเดียวในบ่อยาง
สไลด์โดยคุณวุฒิชัย เพ็ชรสุวรรณ
ทุนทางสังคม
39
*Rule of the Game หมายถึง กฎ ระเบียบ บรรทัดฐาน หรือข้อบังคับที่ผู้เกี่ยวข้องถือปฏิบัติ
ร่วมกัน
ความสัมพันธ์ทาง
สังคมหรือคุณค่า
ทางสังคม
เครือข่าย
สถาบันความไว้
เนื้ อเชื่อจ
องค์กร
Rule of
the
Game*
ผลประโยชน์หรือ
บรรลุเป้ าหมายที่
ต้องการ
อยู่ร่วมกันอย่าง
มีความสุข
อนุรักษ์
เอกลักษณ์ของ
เมือง
รองรับความ
หลากหลายของผู้คน
สะอาด/
สะดวก/สงบ/
ปลอดภัย
ความงดงาม
สอดคล้องกับ
ระบบธรรมชาติ/
รักษาสิ่งแวดล้อม
เศรษฐกิจดี
ทุนทางสังคม
40ที่มา: ประชาธิป กะทา (2547)
ทุนทางสังคมในระดับมหภาคค่อนข้างน้อย
สาหรับการพัฒนาเมืองที่รองรับความ
หลากหลาย
( - ) ความหลากหลาย
ของประชากรแฝงทาให้มี
ความไม่สอดคล้องกันของ
การให้คุณค่าและ
ผลประโยชน์ (กว่า 70%
เป็นคนต่างถิ่น)
( + ) มีเครือข่ายหรือ
องค์กรคนท้องถิ่นที่เข้มแข็ง
เช่น สงขลาฟอรั่มและภาคี
คนรักเมืองสงขลา
ความไม่สอดคล้องของทิศทางการพัฒนาเมืองกับทุนของเมือง
1 การสร้างสิ่งก่อสร้างรุกล้าสภาพธรรมชาติ
ปัญหาการกัดเซาะชายฝั่งจากโครงสร้างแข็ง
41
หาดชลาทัศน์ ปี 2543
บ่อสูบน้าเสีย ปี 2544
หัวนายแรง เก้าเส้ง
ที่มา: สมบูรณ์ พรพิเนต42
หาดชลาทัศน์ ปี 2545
บ่อสูบน้าเสีย ปี 2544
เก้าเส้ง
ที่มา: สมบูรณ์ พรพิเนต43
บ่อสูบน้าเสีย
เขื่อนกันคลื่น
2546
หัวนายแรง
ที่มา: สมบูรณ์ พรพิเนต44
กาแพงกะชุหิน 2554
เขื่อนกันคลื่น
ที่มา: สมบูรณ์ พรพิเนต45
กาแพงกระสอบ 2557
ที่มา: สมบูรณ์ พรพิเนต46
2 ปัญหาการจัดการทรัพยากรและจัดการทะเลสาบ
การจัดการเครื่องมือประมงที่ล้นเกินภาวะที่เหมาะสม
47
ความไม่สอดคล้องของทิศทางการพัฒนาเมืองกับทุนของเมือง
ผลผลิตประมงลดลงแต่มีเครื่องมือประมงที่ล้นเกิน
ที่มา: http://www.psuradio8
48
49
จากเวทีประชาพิจารณ์แผนแม่บทขุดลอกร่องน้าทะเลสาบสงขลาตอนล่าง ครั้งที่ 5
คาด 3 ปี แล้วเสร็จ ใช้งบประมาณรวมกว่า 1,379 ล้านบาท คุ้มค่าหรือไม่?
ที่มา: http://www.psuradio88.com
50
3 แนวทางการพัฒนาตัวเมืองสงขลา
เมืองสงขลาสู่มรดกโลก (“เมืองภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรม”)
51
ความไม่สอดคล้องของทิศทางการพัฒนาเมืองกับทุนของเมือง
สงขลา: เมืองแห่งประวัติศาสตร์อันรุ่งเรือง
ย่านเมืองเก่า :
ถนนนครนอก
ถนนนครจน
และถนนนางงาม
52
แผนการพัฒนาเมืองเก่าสงขลายังไม่ชัดเจน
แต่สภาพเมืองเก่าได้ทรุดโทรมลงเรื่อย ๆ
ที่มา: http://www.art4d.com/nipponpaint/sites/03
53
แผนการพัฒนาเมืองเก่าสงขลายังไม่ชัดเจน
แต่สภาพเมืองเก่าได้ทรุดโทรมลงเรื่อย ๆ
ที่มา: http://www.art4d.com/nipponpaint/sites/03/index.html
54
แผนการพัฒนาเมืองเก่าสงขลายังไม่ชัดเจน
แต่สภาพเมืองเก่าได้ทรุดโทรมลงเรื่อย ๆ
ที่มา: http://www.art4d.com/nipponpaint/sites/03/index.h
55
แผนการพัฒนาเมืองเก่าสงขลายังไม่ชัดเจน
แต่สภาพเมืองเก่าได้ทรุดโทรมลงเรื่อย ๆ
ที่มา: http://www.art4d.com/nipponpaint/sites/03/index.html
56
แผนการพัฒนาเมืองเก่าสงขลายังไม่ชัดเจน
แต่สภาพเมืองเก่าได้ทรุดโทรมลงเรื่อย ๆ
ที่มา: http://www.art4d.com/nipponpaint/sites/03/index.htm
57
ภาคประชาชน (ภาคีคนรักเมืองสงขลา)
ผลักดันสงขลาสู่มรดกโลก
โครงการอนุรักษ์ สถานีรถไฟสงขลา การปรับปรุงโรงสีแดง
และกิจกรรมอื่น ๆ ซึ่งมีเครือข่ายร่วมกับเทศบาลนครสงขลา สภาพัฒน์ฯ ADB, IMT-GT, และอีกหลายองค์กร
ที่มา: 58
ภาคประชาชน (ภาคีคนรักเมืองสงขลา)
ผลักดันสงขลาสู่มรดกโลก
เมืองสงขลาเป็นเมืองที่มี...
มรดกทางวัฒนธรรม ได้แก่ ประเพณี อาหารการกิน
มรดกทางสถาปัตยกรรม ได้แก่ย่านเมืองเก่าและอาคารเก่าสมัย
ร.3-ร.5
และมรดกทางธรรมชาติที่สวยงาม ได้แก่ หาดทราย ทะเลสาบ
(การผลักดันสู่มรดกโลกเป็นกลยุทธ์ในการผลักดันให้องค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่นและรัฐหันมารักษาเมืองเก่าอย่างจริงจัง)
59
“เมืองภูมิทัศน์ทางประวัติศาสตร์ (historic urban landscape*)”
เป็นแนวคิดของ Unesco ใช้เมื่อปี ค.ศ.2011 เน้นการเชื่อมโยงระหว่างคน พื้นที่ การวางแผน
และตัดสินใจ ซึ่งใกล้เคียงกับลักษณะของสงขลามากกว่าแนวคิด “เมืองภูมิทัศน์วัฒนธรรม
(Cultural landscape)”
* ขอขอบคุณข้อเสนอแนะจากผู้ทรงคุณวุฒิจากนพม.
ทางเลือกการวิจัยในอนาคต
1. กระบวนการตัดสินใจและศักยภาพการพัฒนาเมืองสงขลา*
2. “การลงทุน”เพื่อพัฒนาทุนวัฒนธรรมและทุนทางสังคม
3. นโยบายสาธารณะในการจัดการสิ่งแวดล้อมเมือง*
 ประเด็นการก่อสร้างโครงสร้างแข็งและการถมชายหาด (ได้มีการศึกษาแล้วโดย
คณะวิจัยจากม.สงขลานครินทร์)
 ประเด็นเทคนิคการขุดลอกทะเลสาบ
60
* ขอขอบคุณข้อเสนอแนะจากผู้ทรงคุณวุฒิจากนพม.

PPT ทรัพยากรสำหรับการพัฒนาเมืองสงขลา