Dokumen ini membincangkan penilaian formatif dan sumatif yang melibatkan tiga jenis aktiviti penilaian: mengesan penguasaan, kemajuan, dan pencapaian, dengan fokus pada tujuan dan cara pelaksanaan. Penilaian formatif dijalankan semasa pengajaran untuk membaiki kelemahan, manakala penilaian sumatif menilai pencapaian keseluruhan pelajar secara berkala. Kedua-dua jenis penilaian penting untuk memberi maklum balas kepada guru dan murid mengenai prestasi dan kemajuan pembelajaran.

1. PENILAIAN FORMATIF
DAN SUMATIF
Nordin Tahir
IPG Kampus Ipoh
Nordin Tahir, IPIP

2.  3 jenis aktiviti penilaian :
 Penilaian Mengesan Penguasaan : semasa guru
mengajar utk kesan kelemahan dlm kemahiran dan
dibetulkan serta merta.
 Penilaian Mengesan Kemajuan : selepas beberapa
kemahiran diajar, utk mengesan kemajuan (penilaian)
dan tentukan MM yg perlukan pemulihan / pengayaan. /
dilakukan secara formal / tdk formal
 Penilaian Mengesan Pencapaian : selepas beberapa
topik diajar, utk kesan pencapaian MM dan tentukan
kedudukan dlm kumpulan. Libatkan banyak kemahiran /
dilakukan secara formal
Nordin Tahir, IPIP

3. PENILAIAN MENGESAN PENCAPAIAN
Bila : selepas mengajar beberapa topik / penggal
Tujuan : mengesan pencapaian MM dlm topik / tentukan
kedudukan / menilai pencapaian
Cara : Formal / markah dan gred direkodkan
PENILAIAN MENGESAN KEMAJUAN
Bila : selepas beberapa kemahiran dlm satu topik
Tujuan : kesan kemajuan ttg kemahiran yg telah diajar /
adakan aktiviti pemulihan / pengayaan
Cara : formal / tdk formal (pemerhatian, lisan, hasil kerja)
PENILAIAN MENGESAN PENGUASAAN
Bila : semasa mengajar
Tujuan : mengesan kelemahan penguasaan dlm sesuatu
kemahiran
Cara : tidak formal / betulkan kelemahan serta merta
#. 3 aktiviti penilaian di atas boleh dikelaskan kpd 2 iaitu :
€ - Penilaian Formatif
€ - Penilaian Sumatif
Nordin Tahir, IPIP

4. PENILAIAN FORMATIF
 Pentaksiran sistematik semasa P&P dlmsatu unit /
topik utk baiki proses P&P
 Dijalankan sepanjang masa / P&P
 Maklumat digunakan dlm P&P utk bantu guna / MM
capai HP
 Cara :
 A. Infomal : melalui pemerhatian, latihan, soal-
jawab.
: guru betul kelemahan MM ketika
aktiviti / semasa P&P berjalan.
Nordin Tahir, IPIP

5.  Formal : penyediaan item ujian libat langkah berikut :
* tentukan unit / topik pbj yg dinilai
* tetapkan pkat pencapaian yg mahu di capai.
* senaraikan aspek yg diuji dlm unit itu
* membetulkan item ujian.
 Ujian dianggap sbg rangsangan pbj
 MM yg berkembang positif rasa kejayaan ujian beri
rangsangan berterusan m.kala MM yg lemah patut
diberi bimbangan penyediaan
 Contoh PF : Penilaian berterusan di sekolah /
Penilaian Kendalian Sekolah / Penilaian Portfolio.
Nordin Tahir, IPIP

6. PENILAIAN SUMATIF
 Proses pengumpulan maklumat utk kesan
tahap pencapaian MM secara keseluruhan
ikut kursus, unit pbj / program dlm masa
tertentu.
 Dijalankan secara berkala (akhir /
pertengahan semester, akhir kursus /
tahun) dgn beri markah / gred
Nordin Tahir, IPIP

7.  Kepentingan PS kpd guru / murid :
 Bukti keberkesanan P&P
 Maklum balas tahap prestasi pencapaian pelajar
 Data penting buat analisis statistik utk tujuan
laporan
 Buat ramalan kerjaya / potensi MM utk kursus
akan dtg
 Pengiktirafan kerjaya (beri sijil / ijazah)
 Contoh PS :
 Peperiksaan Pertengahan Tahun / Semseter
 Peperiksaan Akhir Tahun / Semester
 UPSR, PMR, SPM, STPM, Akhir Kursus
Nordin Tahir, IPIP

8. PERBEZAAN ANTARA PENILAIAN FORMATIF
DAN PENILAIAN SUMATIF
JENIS
PERBEZAAN PENILAIAN FORMATIF PENILAIAN SUMATIF
CIRI-CIRI
Ujian formal @ tidak formal
Ujian formal utk mengesan
utk mengesan penguasaan
PENGERTIAN pencapaian dlm sesuatu
dan kemajuan pelajaran
tahap persekolahan
dalam BD
Mengesan penguasaan / Mengesan pencapaian murid
kemajuan pelajar utk berdasarkan beberapa unit
TUJUAN
membaiki kelemahannya dgn pembelajaran dan
serta merta pemeringkatan gred murid
Ujian formal / tdk formal Ujian formal dlm beberapa
AKTIVITI semasa P&P secara individu, waktu pelajaran secara
kumpulan atau kelas kelas atau tingkatan
Nordin Tahir, IPIP

9. Semasa mengajar sesuatu Selepas mengajar beberapa
MASA
atau beberapa kemahiran unit pembelajaran
Tdk Formal (pemerhatian / soal Formal : Ujian kertas-pensil
BENTUK jawab). Formal (ujian kertas ujian lisan dlm masa yg
pensil dlm masa singkat) sesuai
Secara individu / kumpulan /
SASARAN Secara kelas / tingkatan
kelas
Meliputi sesuatu kemahiran Meliputi beberapa unit
LIPUTAN (ujian tdk formal) / Beberapa pembelajaran @ sesuatu
kemahiran (ujian formal) tahap persekolahan
Nordin Tahir, IPIP

10. Tiada (bg ujian tdk formal) dan
Penggunaan rekod profil
REKOD penggunaan senarai semak /
atau pensijilan
rekod prestasi (ujian formal)
Membetulkan kelemahan dgn Menempatkan MM dlm kelas
serta merta @ menjalankan yg sesuai / Merancang @ ubah
TINDAKAN
aktiviti pemulihan / pengayaan suai pelajaran, kurikulum /
dlm kelas Pensijilan ikut pencapaian
CONTOH
Nordin Tahir, IPIP