Panitikan-ng-Rehiyon-1.pptx

Panitikan-ng-Rehiyon-1.pptx

• 1.
  Magandang Gabi
• 2.
  Mga Panitikan Sa Rehiyon 1
• 3.
  Mga Lalawigan atKabisera Ilocos Norte- Laoag Ilocos Sur- Vigan La Union- San Fernando Pangasinan- Lingayen
• 4.
   ang kabiseranito ay Lungsod ng Laoag. Ito ay may sukat na 3,399.3km. Nahahati ang lalawigan ng Ilocos Norte sa 558 mga barangay, 21 bayan, at 2 lungsod. Matatagpuan ito sa hilagang-kanlurang bahagi ng pulo ng Luzon at ang hangganan nito sa silangan ay ang mga lalawigan ng Cagayan at Apayao, at sa timog ay ang mga lalawigan ng Abra at Ilocos Sur.  Ang kabisera nito ay Lungsod ng Vigan. Ito ay nasa kanlurang baybayin ng hilagang bahagi ng pulo ng Luzon. Ito ay nasa hanggahan ng Ilocos Norte sa hilaga, ng Abra sa hilagang-silangan, Mt. Province sa silangan, Benguet sa timog-silangan, La Union sa timog, Dagat Luzon at Look Lingayen sa kanluran. Binubuo ng 2,580 kilometro kuwadrado ang buong lalawigan ng Ilocos Sur. Ito ay may dalawang lungsod: Vigan at Candon. Ang Kristiyanismo ay lumaganap sa buong lalawigan. Halos 85 porsiyento ng populasyon ay binubuo ng mga Catolico. Ilocos Norte Ilocos Sur
• 5.
   nasa hilagang-kanlurangbaybayin ng pulo ng Luzon. Ang Lungsod San Fernando ang kabisera nito. Ito ay nasa hanggahan ng Ilocos Sur sa hilaga, Benguet sa silangan at Pangasinan sa timog. Nasa kanluran ng La Union ang Dagat Timog-Tsina. Ang La Union ay naging sentro ng negosyo, edukasyon at peregrinasyon sa buong rehiyon ng Ilocos. Ito ay madalas puntahan ng mga deboto lalo na tuwing sumasapit ang mahal na araw. Binubuo ng 1,493.1 kilometro kuwadrado ang buong lalawigan ng La Union  ay isang lalawigan ng Pilipinas. Opisyal na wika nito ay Pangasinan o Pangasinense at kabisera ng probinsiya nito ay Lingayen. Matatagpuan sa kanlurang lugar ng isla ng Luzon sa kahabaan ng Lingayen Gulf at South China Sea. Ito ay may kabuuang lupa lugar ng 5,451.01 square kilometers. La Union Pangasinan
• 6.
  Nakararanas ng magandangpanahon ang rehiyon mula buwan ng Nobyembre hanggang Abril. Ang pag-ulan naman ay nararanasan sa mga nalalabing buwan ng taon. Ang Bulubunduking Cordillera ay nag papahina sa mga bagyong dumaraan sa Rehiyon. Klima
• 7.
  Pangkabuhayan  Pagsasaka -Bawang,tabako, palay, mais, bulak, tubo, at mangga ang mga pangunahing produkto rito.  Pangingisda- bangus, hito, dilag, hipon ,at alimasag sa bahagi ng South China Sea na malapit sa Pangasinan.  Paggawa ng palayok  Paghahabi  Paggawa ng mga daing na isda at hipon  Paggawa ng mga gamit pambahay tulad ng paso,walis at gamit na gawa sa kawayan  Paggawa ng asin
• 8.
  Pinaniniwalaang pinagmulan ngsalitang Ilokos  Ang mga taong nakatira sa bayan na ito ay matatagpuan sa maliit na baybayin na “look”. Ang unlaping “I” nangangahulugang “mula sa” o “ilog” Nagmula sa “loko” na ang ibig sabihin ay “bayan sa kapatagan” at dinadagdagan na lamang ng “I”
• 9.
  Ø Ilokano Samtoy Kurditan  Ang tawagsa lipi ng naninirahan sa nasabing lugar.  Ang taguri ng mga ilokano sa kanilang salita.  Mula sa salitang ‘’saomi datoy’’.  Isang austronesian  Ang tawag sa kanilang panitikan. KURDIT-‘’sumulat’’
• 10.
  Ø MGA KATUTUBO  kabilangdin sa tribong Negrito na makikita sa Palanan, Isabela. Karaniwa’y nakatirik sa tabing-dagat ang kanilang mga bahay na hugis tatsulok. Palipat-lipat silang mga lugar. Pangangaso at pangingisda ang kanilang pangunahing ikinabubuhay. Tulad ng mga Negrito, nagkakaingin din sila. Agta
• 11.
   Ito aykatutubong Abra. Nagmula rin ang ilan sa kanila sa mga bundok ng Ilocos Norte at Ilocos Sur. Bahay-kubo na gawa sa kawayan at pawid ang kanilang mga bahay. Nagsasaka at nangangaso sila.Tinatatuhan nila ang kanilang mga katawan. Mahilig din sila sa musika. Tinggian Hanunuo sa tribong Mangyan ng Mindoro  Nakatira sila sa mga bahay na gawa sa kahoy at kogon. Pagkakaingin at pagsasaka ang kanilang hanap-buhay. Nagpuputol ng puno at nangangahoy ang kalalakihan samantalang tumutulong sa pagtatanim ang kababaihan. Napanatili ng mga Hanunuo ang kanilang minanang katutubong alpabetong Pilipino. Nagsusulat sila sa papel na kawayan.
• 12.
  URI NG PANITIKANGILUKO Ø Uri ng panitikang iluko ayon kay Leopoldo Y. Yabes ay ang mga sumusunod: I. Mga simu-simula II. Mga akdang ukol sa pananampalataya sa kagandahang asal III. Mga akdang ukol sa wikang Iluko IV. Panulaang Iluko V. Maikling kuwento VI. Nobela VII. Dula
• 13.
  KANTAHING BAYAN Pinagbiag  itoay awiting nagpapahayag ng kuwento ng bayani. Nahahati sa dalawang uri: ang awiting nagpapahayag ng kaisipan at saloobin. Dallot  awit sa mga kasalan,binyag at ibang pang pagtitipon na sinasaliwan ng sayaw at pagbibigay ng payo sa bagong kasal.  Isang uri ng pagtatalo ng lalaki at babae sa saliw ng tulali.  TULALI- isang plawtang iloko na may 6 na butas.
• 14.
  Badeng  isang awitpag-ibig na ginagamit ng mga kalalakihang nanghaharana. Dung-aw  awit para sa mga patay Dasal na patungkol sa mangmangkik  ang mga mangmangkik ay espiritu sa kagubatan na dinadasalan upang hindi sila magalit.
• 15.
  Arinkenken  paligsahan ngmga lalaki at babae .  Ang tema nlia ay tungkol sa karapatan at responsibilidad. Hele o duayaya  Awit na pampatulog sa mga bata Awit sa pagtatanim,paggapas, pangingisda, at bago tumungo sa digmaan
• 16.
  SALAYSAYING BAYAN ALAMAT Mga Halimbawa: Bakit umakyat sa damo ang mga suso? Ni Jose E. Tomeldan ng Binalonan, Pangasinan  Ang kauna-unahang unggoy ni Sotero Albano ng Dingras, Ilocos Norte  Ang alamat ng bigas  Alamat ng pinaupong bangkay
• 17.
  KUWENTONG BAYAN Mga Halimbawa: 1.Ang tatlong magkakapatid na lalaki 2. Ang tatlong magkakapatid na masuwerte 3. Si juan tamad 4. Ang gintong tuntunin 5. Cochinango 6. Si Andres, ang mambibitag 7. Ang hunyango at pagong 8. Si Camachile at si pasion 9. Ang pitong tangang magkakaibigan
• 18.
  EPIKO Mga Halimbawa: Biag nilam-ang ni Pedro Bukaneg
• 19.
  Karunungang Bayan BURBURTIA OBURTIA  ito ang katumbas ng bugtong sa tagalog kung saan sinusukat nito ang kaisipan ng mga ilokano. PAGSASAO salawikain sa tagalog,may aral at binibigkas ng patula ARASAAS  katumbas ito ng bulong sa tagalog.
• 20.
  MGA AKDANG UKOLSA PANANAMPALATAYA AT KAGANDAHANG ASAL
• 21.
  DOCTRINA CHRISTIANA  Isinulatni Cardinal Berllarmine na isinalin ni Francisco Lopez.  Ito ang kauna-unahang libro ng mga ilokano.  Naglalaman ito tungkol sa unang tulang iloko at mga bahagi na naisulat ng mga katutubong script.
• 22.
  Ø  Pasion denuetra senora jesuchristo(1621) ni P.Antonio Mejia  Vida de san Barlaan y Josaphat(1700) ni P. Agustin Mejia  Sermones morales at escudos del christiana ni P. Jacinto Guerrero at P. Guellirmo Sebastian.  Novena de nuestra de la caridad que se venera en la eglesia del pueblo de bantay ni P. Juan Bautista Arenos
• 23.
  MGA AKDANG UKOLSA WIKANG ILOKO 1. Arte de le legua iloca(1627) ni P. Francisco Lopez 2. Vocabulario de la lengua iloco ,isinulat ni P. Lopez at inayos ng 1800 at muling inayos ni P. Andres Carro. 3. Gramatica hispano- ilocana at diccionario hispano(1900) 4. Etudios de las antigua alfabitos filipino
• 24.
  ANG PANULAANG ILOKANO 1.Pedro Bukaneg 2. Leona Florentino 3. Justo Claudio y Fojas
• 25.
  MAIKLING KUWENTO SARITA  angtawag ng mga ilokano sa kanilang maikling kuwento.  Ito’y nanganagahulugang kuwento sa tagalog. Halimbawa: Ti langit iti innamnamatayo( ang langit ang pag-asa)
• 26.
  NOBELA Matilde de sipangan(1872)ni P. Rufino Redondo  Kauna-unahang nobela na nailimbag.  Umani ang akda ng gintong medalya noong 1892 Biag ti meysa a lakay wenno nakaam-ames a bales  sinulat ni Mariano Gaerlan na ang nobelang yaman ng interpretasyon sa buhay at kaugalian ng rehiyong iloko.
• 27.
  Ang ilan samga kilalang nobelang iluko Apay a pinatay da ni naw Simon ni Leon Pechay(1935) Puso iti ina ni Leon Pechay(1936) Mining wenno ayat ti carrua(1914) ni Marcelino P. Crisologo, Uray narigat no paguimbagan (1911) ni Facundo Madriaga  Nasamit ken narukos nga sabong daguiti dardaradepdep ti agbaniaga (1921)ni Marcos Milton Sabsabong ken lullua(1930) ni R. Repicio
• 28.
  Ang ilan sanobelang nailimbag nang maitatag ang pahayagang Bannawag Ti maingel ti kabambantayan(ang bayani ng kagubatan) ni Arsenio T. Ramel. Puris iti barukong(tinik sa dibdib)ni Constante C. Casabaris. Daguiti mariing iti parbangon ni Constante C. Casabaris Ta di da ammo ti aramidda ni Marcelino A. Foronda Nasudi nga panagayat ni Marcelino Foronda Ramut iti ganggamet ni Marcelino Foronda
• 29.
  Ilan sa mganaisulat ng mga makabagong nobelista Ta annak ida iti dios ni Lorenzo Tabin Viva pinoy ni Mario Abalos
• 30.
  DULA NENA CRISOLOGO  angmasasabing pinakadakilang pangalan sa larangan ng dulaang Ilokano. Ang kanyang akdang codigo municipal at takneng a panangsalisal ang sinasabing kaniyang obra maestra.
• 31.
  MGA MANUNULAT NG REHIYON1
• 32.
  Mga manunulat ayonsa wikang gamit sa panunulat. Aurilio Agcaoili  Hermones Belen Jose Bragado Dionisio Bulong Honor Blanco-Cabie Jeremias Calixto Constante C. Casabar Wikang Iloko
• 33.
  Reynaldo Duque Juan S.P.Hidalgo Jr. Alejandro Hufana Gregorio Laconsay Benjamin Pascual Marcelino Crisologo Pena Leon Pichay Godofredo Reyes Herman Tabin  Lorenzo Tabin
• 34.
  Herminio Beltran Andres CristobalCruz Paul Dumol Wikang Filipino
• 35.
  Carlos Angeles Francisco Arcellana ManuelArguila Carlos Bulosan Albert Casuga Tita Ayala Alcambra Juan C. Laya Salvador Lopez Severino Montano Donel Pacis F. Sioni Jose Carlos Romulo Wikang English
• 36.
  MGA KILALANG MANUNULAT
• 37.
   Ama ngLiteraturang Ilokano  Ama ng Panitikang Ilokano dahil siyang ang kauna-unahang Ilokanong naging edukado  Sumulat ng epikong Biag ni Lam-ang Pedro Bukaneg
• 38.
  Leona Florentino itinuturing naunang makatang babaeng Pilipino at butihing ina ni Isabelo Delos Reyes Carlos S. Bulosan  mula sa Binalonan, Pangasinan at matagal nanirahan sa Estado Unidos.  Sumulat ng Ang busabos ng kahapon (1975)  Ang dugo ng magdamag at iba pang tula(1976)  Ang ulupong (maikling kuwento)
• 39.
  Jose Bragado ipinananganak saIlocos Sur at pangulo ng ‘’gumil’’ gunglo daguiti manurat nga ilocano(1968). Tanyag na manunulat ng Ilocos Sur at pangalawa kay Pedro Bukaneg. Zosimo Barnachea  isinilang sa Tagudin, Ilocos Sur at aktibong miyembro ng gumil  nagtamo siya ng unang gantimpala pagsulat ng maikling o short story.
• 40.
  Gregorio T. Amaco mulasa Vigan, Ilocos Sur, mga sinulat ay ang mga sumusunod, “dimo koma biruken ti kaasida’’ o‘’ do not look for their mercy’’,’’talna’’ o ‘’peace’’,’’buhon’’o ‘’well’’, naging editor ng phil. Journal at gumawa ng apat na aklat sa practical arts. Jose Calip  ipinanganak sa candon ,ilocos sur. Sinulat niya ang mga pilipinno folklore o mga Alamat ng pilipino. Constante C. Casabar  mula sa Narnalan, Ilocos Sur
• 41.
  Mario A. Abalos isinilangsa Vigan Ilocos Sur nakasulat siya ng pitong nobela at sampung dula tulad ng uban at rosas,. Naging editor din siya ng kiss magazine at pluma magazine  nagkamit ng patimpalak sa pagsulat sa hawii at ginawaran ng ‘’ thomas jefferson award’’. Claro Caluya  makata at nobelista.  Tinagurian prinsipe ng mga makatang Ilokano.
• 42.
  ANG MGA BABASAHIN ATSAMAHANG ILUKANO
• 43.
  EL ILOCANO  pinakaunangpahayagang pangrehiyon sa Pilipinas.  Itinatag ni Isabelo delos Reyes. BANNAWAG(1934)  pahayagang umani ng negatibong pamumuna mula sa iba’t ibang rehiyon.
• 44.
  KUTIBENG(LIRA)  isang samahanng mga manunulat na ilukano sa Maynila at mga karatig lalawigan.  Pacifico D. Espanto ang nahirang na taga pangulo nito  Itinatag ito sa ilocos sur at pinamunuan ni Pelagio A. Alcantara. At naging gunglodaguiti manunurat iti filipinas o gumil filipinas.  Lumawak ang sakop ng gumil, ipinanganak ang mga gumil sa La Union (1966), Manila (Disyembre ,1966), Baguio City (1968), at Hawaii(1971).
• 45.
  Maraming Salamat!