Ang panitikan sa Pilipinas bago dumating ang mga Kastila ay pangunahing pasalindila na naglalarawan ng kulturang Pilipino at kabihasnan. Sa ilalim ng pamamahalang Kastila, nagkaroon ng mga pagbabago sa buhay ng mga Pilipino, kabilang ang pagtanggap ng Katolisismo at ang pagpasok ng mga bagong anyo ng panitikan. Ang panitikan sa panahon ng mga Amerikano ay nagdala ng mga reporma sa edukasyon at kalusugan, at nagbukas ng mga bagong oportunidad para sa mga Pilipino sa larangan ng pagsulat at pagpapahayag.

1. Panitikan Bago
Dumating ang
Kastila
Vience Grampil
B A III
SB

2. Ang panitikan sa panahong ito ay…
• Karaniwang pasalindila (oral)
• Tumatalakay sa paraan ng pamumuhay ng
ating mga ninuno
• Nagpapatunay na MAY
SIBILISASYON/KABIHASNAN na ang mga
katutubo sa Pilipinas bago pa dumating ang
mga Kastila
• Matatagpuan din sa mga palayok, banga,
kawayang bumbong (isang species ng
bamboo) atbp. kung nakasulat

3. Anyo ng Panitikan sa
Panahong Katutubo
• Alamat
• Kwentong Bayan
 ANG DIWATA NG KARAGATAN
 ANG BATIK NG BUWAN
 SI JUAN AT ANG MGA ALIMANGO
 NAGING SULTAN SI PILANDOK

4. Awiting Bayan
• Oyayi/hele (pagpapatulog ng bata)
• Kalusan (paggawa)
• Kundiman (pag-ibig)
• Diona (kasal)
• Kumintang/tagumpay (pandigma)
• Dalit/himno (pagsamba sa anito/panrelihiyon)
• Dung-aw (pagdadalamhati/pagluluksa sa patay)
• Soliranin (pagsasagwan)
• Talindaw (pamamangka)

5. Mga Bugtong
• Gintong binalot ng pilak/pilak na binalot ng balat.
(itlog)
• Hindi hayop, hindi tao/walang gulong tumatakbo.
(agos ng tubig)
• Dahong pinagbungahan/bungang pinagdahunan.
(pinya)
• Bumili ako ng alipin/mataas pa sa akin.
(sombrero)
• Pinihit ko si kaibigan, bumukas ang daanan.
(susi)

6. Mga Bugtong
• Nang bata’y submarino, nang tumanda’y eroplano.
(lamok)
• Natuwa ang nawalan, nagalit ang nakakuha.
(utot)
• Prutas na kaysarap kainin, may itim na perlas kung hatiin.
(papaya)
• Isang pindot ng daliri, impormasyo’y sari-sari.
(internet)
• Tubig sa kaitaasan, ang ulo’y bilugan.
(niyog/buko)

7. Salawikain at Kasabihan
• Ang hipong palatulog, inaanod ng agos.
• Kung may isinuksok, may madudukot.
• Ang magtanim ng hangin, bagyo ang
aanihin.
• Kung may tiyaga, may nilaga.
• Umiwas sa baga, sa apoy nasugba.
• Ang maniwala sa sabi-sabi, walang bait sa
sarili.

8. Iba’t Ibang Epiko
• Bidasari (Moro)
• Tatuang, Tulalang, Tuwaang (Bagobo)
• Parang Sabir (Moro/Tausug)
• Haraya (Bisaya)
• Maragtas (Bisaya)
• Kumintang (Tagalog)
• Biag (Buhay) ni Lam-Ang (Ilokano)
• Ibalon (Bicolano)
• Bantugan (Muslim/Maranao)

9. PANITIKAN SA PANAHON
NG
KASTILA

10. K IGIRANG K
AL ASAYSAYAN :
Miguel Lopez de Legazpi
Kauna-unahang Kastilang gobernador-
heneral.
1965

11. MGA PAGBABAGONG NAGANAP SA
BUHAY NG MGA PILIPINO:
** tinangkilik ang
relihiyong Katoliko
** nagpalit sila ng pangalan
at nagpabinyag
** nagbago ang anyo ng
kanilang pamamahay
** magagandang
kasangkapan tulad ng
piyano, muwebles at mga
kagamitang pangkusina

12. ** nagkaroon ng mga
sasakyang tulad ng karwahe,
tren at bapor
** natuto silang magdiwang
ng mga kapistahan bilang
parangal sa mga santo at
Papa
** bilang libangan,
nagkaroon ng mga sabong,
karera ng kabayo at teatro

13. MGA IMPLUWENSYA NG KASTILA
SA PANITIKANG FILIPINO
1. Ang “Alibata”na ipinagmamalaki
kauna-unahang abakadang
Filipino na nahalinhan ng
alpabetong Romano.
2. Ang pagkakaturo ng Doctrina
Cristiana na kinasasaligan ng
mga gawang makarelihiyon.
3. Ang wikang Kastila na naging
wika ng Pantikan nang panahong
yaon. Marami sa mga salitang ito
ang naging bahagi ng wikang
Filipino.
4. Ang pagkakadala ng mga alamat ng Europa at tradisyong
Europeo rito na naging bahagi ng Panitikang Filipino tulad ng
awit, kurido, moro-moro at iba pa.

14. 5.Ang pagkakasinop at pagkakasalin ng
makalumang panitikan sa Tagalog at sa
ibang wikain.
6. Ang pagkakalathala ng iba’t ibang aklat
na pambalarila sa wikaing Filipino tulad sa
Tagalog, Ilokano at Bisaya.
7. Ang pagkakaroon ng makarelihiyong
himig ng mga lathalain ng mga panahong
yaon.

15. M UNANG AK AT SA P
GA L ANAHON NG
K IL
AST A
Doctrina Cristiana
Padre Juan de Placencia
Padre Domingo Nieva.
Nuestra Senora del Rosario
Padre Blancas de San Jose
Barlaan at Josaphat
Padre Antonio de Borja

16. Pasyon
•Awit tungkol sa pagpapakasakit,
pagkamatay at pagkabuhay ni Kristo
•Tulang may limang
saknong na may
walong pantig.
Binabasa ito tuwing
Mahal na Araw.

17. Urbana at Feliza
•Padre Modesto de Castro
•Ama ng Klasikong
Tuluyan sa tagalog
•Kuwento ng dalawang
magkapatid na
nagsusulatan
•Pinapaksa ay
kagandahang asal

18. MGA AKDANG PANGWIKA
1. Arte Y Regalas de la Lengua Tagala
- sinulat ni Padre Blancas de San Jose at
isinalin sa Tagalog ni Tomas Pinpin
noong 1610.
2. Compendio de la Lengua Tagala
- inakda ni Padre Gaspar de San Agustin
noong 1703.

19. 3.Vocabulario de la Lengua Tagala
- kauna-unahang talasalitaan sa Tagalog na
sinulat ni Padre Pedro de San Buenaventura
noong 1613.
4.Vocabulario de la Lengua Pampango
- unang aklat na pangwika sa Kapampangan na
sinulat ni Padre Diego Bergano noong 1732.
5.Vocabulario de la Lengua Bisaya
- pinakamahusay na aklat pangwika sa Bisaya
na sinulat ni Mateo Sanchez noong 1711.

20. 6.Arte de la Lengua Bicolana
- unang aklat pangwika sa Bikol na sinulat
ni Padre Marcos Lisboa noong 1754.
7.Arte de la Iloka
- kauna-unahang balarilang Iloko na sinulat
ni Francisco Lopez.

21. M URI NG P
GA ANIT AN
IK
A. PASYON – inaawit tuwing Kwaresma,
hinggil sa buhay , sakit at pagdurusa
ni Kristo.
B. KOMEDYA/MORO-MORO- isang
KOMEDYA/MORO-MORO
matandang dulang Kastila na
naglalarawan ng pakikipaglaban ng
Espanya sa mga Muslim noong unang
panahon.

22. C. DALIT – ang pag-aalay ng bulaklak
kasabay nang pag-awit bilang handog
sa Birheng Maria.
D. DUNG-AW –binibigkas nang paawit
ng isang naulila sa piling ng bangkay
ng yumaong asawa, magulang at anak.
E. KARAGATAN – isang larong may
paligsahan sa tula ukol sa singsing ng
isang dalagang nahulog sa gitna ng
dagat at kung sinong binata ang
makakuha rito ay siyang
pagkakalooban ng pag-ibig ng dalaga.

23. F. DUPLO –larong
paligsahan sa pagbigkas ng
tula na isinasagawa bilang
paglalamay sa patay.
G. KARILYO – pagpapagalaw
ng mga anino ng mga pira-
pirasong kartong hugis tao
sa likod ng isang kumot na
puti na may ilaw.
H. SENAKULO – isang
dulang nagsasalaysay ng
buhay at kamatayan ng
Poong Hesuskristo.

24. I. TIBAG – isang pagtatanghal kung
buwan ng Mayo, ng paghahanap ni
Santa Elena sa krus na
pinagpakuan kay Kristo.
J. SARSUWELA- isang komedya o
SARSUWELA
melodramang may kasamang awit
at tugtog, may tatlong (3)yugto, at
nauukol sa mga masisidhing
damdamin tulad ng pag-ibig,
paghihiganti, panibugho,
pagkasuklam at iba pa.

25. K. KURIDO – galing sa salitang
Mehikanong “corrido” na ang ibig
sabihin ay “kasalukuyang pangyayari”
(current event). Ito ay tulang
pasalaysay na may sukat na walong (8)
pantig at pumapaksa sa katapangan,
kabayanihan at kababalaghan.
L. AWIT – tulang pasalaysay na may
sukat na labindalawang (12) pantig at
may mga pangyayaring hango sa tunay
na buhay.

26. M. PARABULA – kwentong hango sa Banal
na Kasulatan na maaaring umakay sa tao
sa matuwid na landas ng buhay.
N. KANTAHING-BAYAN – (Folk Songs) ang
nilalaman ay nagpapakilala ng iba’t ibang
pamumuhay at pag-uugali ng mga tao at
ng mga kaisipan at damdamin ng bayan.
O. SAYNETE – itinuturing na isa sa mga
dulang panlibangan nang mga huling taon
ng pananakop ng mga Kastila. Ang paksa
ng dulang ito ay nahihinggil sa paglalahad
ng kaugalian ng isang lahi o katutubo.

27. M K
GA ANT ING-B
AH AYAN
1. Leron-leron Sinta = Tagalog
2. Pamulinawen = Iloko
3. Dadansoy = Bisaya
4. Sarong Banggin =Bikol
5. Atin Cu Pung Singsing = Kapampangan

28. KAHALAGAHAN NG KANTAHING
BAYANG PILIPINO
• Ito ay nagpapakilala na ang ating diwang-
makata ay katutubo sa ating lupain.
• Ito ay nagpapahayag na tunay na
kalinangan ng Pilipino
• Ito ay bunga at bulaklak ng matulaing
damdaming galling sa puso at kaluluwa ng
bayan.

29. PANIT AN SA P
IK ANAHON
NG AM RIK
E ANO

30. K IGIRANG K
AL ASAYSAYAN
== Ang mga Pilipinong mapanghimagsik ay nagwagi
laban sa mga Kastila na sumakop sa atin nang higit
sa tatlong daang taon. Naiwagayway ang ating
bandila noong ika-12 ng Hunyo 1898, tanda ng
pagkakaroon natin ng kalayaan.Nahirang si Hen.
Emilio Aguinaldo noon bilang unang pangulo ng
Republika ng Pilipinas, subalit ang kalagayang ito’y
naging panandalian lamang sapagkat biglang
lumusob ang mga Amerikano. Nagkaroon ng
digmaang Pilipino-Amerikano na siyang naging sanhi
ng pagsuko ni Hen. Miguel Malvar noong 1903.
Gayun pa man, ang kilusang pangkapayapaan ay
nagsimula noong pang 1900.

31. M K ANGIAN NG
GA AT
PANIT AN SA
IK
1. Hangaring makamit ang kalayaan
2. Marubdob na pagmamahal sa bayan
3. Pagtutol sa kolonyalismo at
imperialismo

32. DIWANG NANAIG SA
PANAH ON NG
1. Nasyonalismo
2. Kalayaan sa pagpapahayag
3. Paglawak ng karanasan
4. Paghanap at paggamit ng bagong
pamamaraan

33. M IM L E
GA P UW NSYA SA
PANANAK NG M
OP GA
AM RIK
E ANO
1. Pagpapatayo ng mga paaralan
2. Binago ang sistema ng edukasyon
3. Pinaunlad ang kalusugan at kalinisan
4. Ipinagamit ang wikang Ingles
5. Pagpapalahok sa mga Pilipino sa
pamamalakad ng pamahalaan
6. Kalayaan sa pagpapahayag na may
hangganan

34. M P AYAGAN SA
GA AH
PANAHON NG AM RIK
E ANO
1. EL GRITO DEL PUEBLO (Ang Sigaw/Tinig
ng Bayan) itinatag ni Pascual Poblete
noong 1900
2. EL NUEVO DIA (Ang Bagong Araw) itinatag
ni Sergio Osmena noong 1900
3. EL RENACIMIENTO (Muling Pagsilang)
itinatag ni Rafael Palma noong 1900
4. Manila Daily Bulletin-1900

35. 3PANGK NG M
AT GA
MANUNULAT
1.Maka-Kastila
2.Maka-Ingles
3.Maka-Tagalog

36. M DUL
GA ANG IPINATIGIL
1. KAHAPON, NGAYON AT BUKAS –
sinulat ni Aurelio Tolentino
2. TANIKALANG GINTO- ni Juan Abad
3. MALAYA –ni Tomas Remegio
4. WALANG SUGAT – ni Severino Reyes

37. PANIT AN SA K
IK AST A
IL
1. CECILIO APOSTOL- may pinakamabuting tulang
papuri kay Jose Rizal ; OBRA-MAESTRA- A Rizal
2. FERNANDO MA. GUERRERO- unang hari ng panulaan
sa Kastila; OBRA-MAESTRA-Crisalidas (Mga Higad)
3. JESUS BALMORI – “Batikuling”; OBRA-MAESTRA- El
Recuerdo y el Olvido; nahirang siyang “poeta
laureado” sa wikang Kastila
4. MANUEL BERNABE- makatang liriko
5. CLARO M. RECTO-Obra-maestra-BAJO LOS
COCOTEROS ( Sa Lilim ng Niyugan)
6. TRINIDAD PARDO DE TAVERA- ang nagpasok ng titik
W at K sa abakadang Pilipino

38. IB P
A ANG MANUNUL SA
AT
W ANG K
IK AST A
IL
•ADELINA GURREA – kauna-unahang makatang babae sa
Pilipinas na magaling sa Kastila; Obra-maestra- EL NIDO
•ISIDRO MARPORI –obra-maestra-AROMAS DEL ENSUENO
( Halimuyak ng Pangarap)
•MACARIO ADRIATICO –obra-maestra-alamat”LA PUNTA
DE SALTO ( Ang Pook na Pamulaan )
•EFIFANIO DELOS SANTOS- nakilala sa tawag na DON
PANYONG; kilala bilang mahusay na mananalambuhay
•PEDRO AUNARIO –sumulat ng DECALOGO DEL
PROTOCIONISMO

39. PANIT AN SA T
IK AGALOG
= Ang “FLORANTE AT LAURA” ni Francisco Balagtas
at “URBANA AT FELIZA”ni Modesto de Castro ang
naging inspirasyon naman ng mga manunulat sa
Tagalog
= Inuri ni Julian Balmaceda sa tatlo (3) ang mga
makatang Tagalog. Narito ang mga sumusunod:
= MAKATA NG PUSO : Lope K. Santos; Inigo Ed
Regalado;Carlos Gatmaitan; Pedro Gatmaitan; Jose
Corazon de Jesus; Cirio H. Panganiban; Deogracias
A. Rosario; Ildefonso Santos; Amado V. Hernandez;
Nemecio Carabana; Mar Antonio

40. MAKATA NG BUHAY : Lope K. Santos;
Jose Corazon de Jesus; Florentino
Collantes; Patricio Mariano; Carlos
Gatmaitan; Amado V. Hernandez
MAKATA NG DULAAN : Aurelio
Tolentino; Patricio Mariano, Severino
Reyes; Tomas Remegio

41. •LOPE K. SANTOS – Ama ng Balarilang Tagalog;
OBRA-MAESTRA-Banaag at Sikat
•JOSE CORAZON DE JESUS- Huseng Batute; OBRA-
MAESTRA-Isang Punungkahoy
•FLORENTINO COLLANTES- Kuntil Butil; OBRA-
MAESTRA- Lumang Simbahan
•AMADO V. HERNANDEZ- Makata ng mga
Manggagawa; MGA OBRA-MAESTRA- Isang Dipang
Langit;Mga Ibong Mandaragit; Luha ng Buwaya;
Bayang Malaya; Ang Panday
•VALERIANO HERNANDEZ-PENA- Tandang Anong at
Kintin Kulirat; OBRA-MAESTRA- Nena at Neneng
•INIGO ED REGALADO – Odalager; OBRA-MAESTRA-
Damdamin

42. ANG DULANG TAGALOG
•SEVERINO REYES – Lola Basyang; Ama ng Dulang
Tagalog; OBRA-MAESTRA- W alang Sugat
•AURELIO TOLENTINO – ipinagmamalaking
mandudula ng Kapampangan; OBRA-MAESTRA-
Luhang Tagalog at Kahapon, Ngayon at Bukas
•HERMOGENES ILAGAN- nagtayo ng samahang
“COMPANA ILAGAN” na nagtanghal ng maraming
dula sa kalagitnaang Luzon
•PATRICIO MARIANO- sumulat ng “NINAY” at “ANAK
NG DAGAT” na siya niyang OBRA-MAESTRA
•JULIAN CRUZ-BALMACEDA- “Bunganga ng Pating”
ang siya niyang OBRA-MAESTRA

43. PANIT ANG F IP
IK IL INO SA
INGL S
E
•JOSE GARCIA VILLA – “Doveglion”; pinakatanyag
na Pilipinong manunulat sa Ingles
•JORGE BACOBO – sinulat-”Filipino Contact with
America”; A Vision of Beauty
•ZOILO GALANG – sumulat ng kauna-unahang
nobelang Pilipino sa wikang Ingles na
pinamagatang “A Child of Sorrow”
•ZULUETA DE COSTA-nagkamit ng unang
gantimpala sa tulang “Like the Molave”
•NVM GONZALES- may-akda ng “My Islands” at
“Children of the Ash Covered Loom”. Ang huli ay
isinalin sa iba’t ibang wika sa India

44. *ANGELA MANALANG GLORIA- umakda ng
“April Morning”; nakilala sa pagsulat ng mga
tulang liriko noong panahon ng Komomwelt
•ESTRELLA ALFON – ipinalalagay na
pinakapangunahing manunulat na babae sa
Ingles bago magkadigma. Sinulat niya ang
“MAGNIFICENCE” at “GRAY CONFETTI”
•ARTURO ROTOR – may-akda ng “THE
WOUND AND THE SCAR”-kauna-unahang
aklat na nalimbag sa Philippine Book Guild

45. IB P
A ANG PANIT AN
IK
*PEDRO BUKANEG- Ama ng Panitikang Iloko;
Bukanegan-kasingkahulugan ng Balagtasan
*CLARO CALUYA- Prinsipe ng mga Makatang Iloko;
kilala sa pagiging makata at nobelista
*LEON PICHAY – kinilala bilang “pinakamabuting
BUKANEGERO”
*JUAN CRISOSTOMO SOTO- Ama ng Panitikang
Kapampangan; Crisostan-kasingkahulugan ng
Balagtasan
*ERIBERTO GUMBAN-Ama ng panitikang Bisaya

46. PANIT AN SA
IK
PANAHON NG H ON
AP

47. K IGIRANG K
AL ASAYSAYAN
Ang P anitikang Filipino sa wikang Ingles sa pagitan ng
taong 1941-1945 ay nabalam sa kanyang tuluy-tuloy na
sanang pag-unlad nang muli tayong sakupin ng isa na
namang dayuhan mapaniil-ang mga H apones. Natigil ang
panitikan sa Ingles. M aliban sa Tribune at Philippine
R eview, ang lahat halos ng pahayagan sa Ingles ay
pinatigil ng mga H apones.
Naging maganda naman ang bunga nito sa P anitikang
Tagalog. Patuloy na umunlad ito sapagkat ang mga dating
sumusulat sa Ingles

48. ay bumaling sa pagsulat sa Tagalog. Si Juan Laya
na dating manunulat sa wikang Ingles ay nabaling
sa Tagalog, dahil sa mahigpit na pagbabawal ng
pamahalaang Hapon tungkol sa pagsulat ng
anumang akda sa Ingles.
Ang lingguhang LIWAYWAY ay inilagay ng mga
Hapones sa mahigpit na pagmamatyag hanggang sa
ipabahala ito sa isang Hapong nagngangalang
ISHIKAWA.
Ang naging paksain ng mga panitikan sa
panahon ng Hapon ay pawang nauukol sa BUHAY
LALAWIGAN.

49. M M
GA ANUNULAT
** SANGAY NG DULA:
-JOSE MA. HERNANDEZ- Panday Pira
-FRANCISCO RODRIGO- Sa Pula, Sa Puti
-CLODUALDO DEL MUNDO –bULAGA
-JULIAN CRIZ BALMACEDA- Sino Ba Kayo?;
Dahil sa Anak ; Higanti ng Patay

50. SANGAY NG MAIKLING KWENTO
*Naging maunlad ang larangan ng maikling kwento
noong panahon ng Hapon.
-Narciso Reyes – Lupang Tinubuan
-Liwayway Arceo- Uhaw ang Tigang na
Lupa
-NVM Gonzales- Lunsod, Nayon at
Dagat-Dagatan

51. SANGAY NG T A
UL
-Ang karaniwang paksa ng mga tula
noong panahon ng Hapon ay tungkol
sa BAYAN o sa PAGKAMAKABAYAN;
PAG-IBIG; KALIKASAN; BUHAY-
LALAWIGAN o NAYON;
PANANAMPALATAYA at SINING

52. MGA URI NG TULA
-HAIKU – isang tulang may malayang taludturan na
kinagiliwan ng mga Hapones. Binubuo ng 17 pantig
na nahahati sa tatlong taludtod. Unang taludtod-5;
ikalawang taludtod-7 pantig; ikatlong taludtod-5
Hal: TUTUBI – Gonzalo K. Flores
-TANAGA – tulad ng haiku, ito’y maikli ngunit may
sukat at tugma. Ang bawat taludtod nito ay may
pitong (7) pantig
Hal : PALAY – Ildefonso Santos
-KARANIWANG ANYO- ang mga katangian nito ay
nagtataglay ng sukat at tugma, indayog, aliw-iw
Hal. PAG-IBIG – Teodoro Gener