Skip to main content
UploadLanguage (EN)Support
BusinessMobileSocial MediaMarketingTechnologyArt & PhotosCareerDesignEducationPresentations & Public SpeakingGovernment & NonprofitHealthcareInternetLawLeadership & ManagementAutomotiveEngineeringSoftwareRecruiting & HRRetailSalesServicesScienceSmall Business & EntrepreneurshipFoodEnvironmentEconomy & FinanceData & AnalyticsInvestor RelationsSportsSpiritualNews & PoliticsTravelSelf ImprovementReal EstateEntertainment & HumorHealth & MedicineDevices & HardwareLifestyle
Judhie Ann Nicer, profile picture
Uploaded byJudhie Ann Nicer
PPTX, PDF8,139 views

Ilocano

Ang Ilokano ay isang prominenteng wika sa hilagang Luzon at may humigit-kumulang 20 milyong katutubong tagapagsalita, kabilang sa mga sakop na rehiyon ang Ilocos at Cagayan. Ang panitikan ng mga Ilokano, na kilala bilang Kurditan, ay puno ng mga tradisyunal na kantahin, kwentong bayan, at mga karunungang bayan na nagpapahayag ng kanilang kultura at kasaysayan. Kabilang sa mga tanyag na manunulat sa Ilokano ay sina Pedro Bukaneg at Leona Florentino, na nag-ambag sa pag-unlad ng panitikang Ilokano sa ilalim ng iba't ibang tema tulad ng relihiyon at kagandahang-asal.

Education◦
Downloaded 12 times
PANITIKAN AT KULTURA NG MGA ILOKANO
Ang Iloko (o Iluko, maaari ring Ilokano o Ilocano) ay isa sa mga pangunahing wika ng Pilipinas. Ito ang wikang gamit (lingua franca) ng halos kabuuan ng Hilagang Luzon lalo na sa Rehiyon ng Ilocos, sa Lambak ng Cagayan at sa maraming bahagi ng Abra at Pangasinan. Marami ring mga nagsasalita ng Iloko sa Nueva Ecija, Tarlac, Mindoro at sa ilang lalawigan sa Mindanao.
Ang wikang Ilocano ngayon, bukod sa gamit nito bilang lingua franca ng Hilagang Luzon, ay kinikilala rin bilang Heritage Language ng Estado ng Hawaii. Idagdag pa na ang wika ay itinuturo sa Unibersidad ng Hawaii bilang isang kurso. Wala silang kurso para sa Tagalog. Humigit-kumulang na 20 milyon native speakers ang Ilocano sa buong mundo.
Lumaganap ang ILOKANISASYON bunga ng kasalatan sa kasaganaan ng lupain ng mga Ilokano. KURDITAN - Tawag sa panitikan ng mga Ilokano Nagmula sa salitang “kurdit - sumulat”. Hindi maitatatwa na ang KURDITAN ay pumapangalawa sa lawak at husay sa Panitikang Tagalog. Lumaganap ang mga kauna-unahang Kurditan sa mga salindila bago pa dumating ang mga Kastila sa Pilipinas.
Ayon kay Leopoldo Y. Yabes I. Sa simula pa lamang, bagaman hindi pa nasusulat ang mga akdang Iloko lumaganap na sa Kailokanuhan ang mga kantahing bayan, kuwentong bayan at karunungang bayan.  A – KANTAHING BAYAN 1. Pinagbiag(Pamumuhay) - Ang mga awiting nagpapahayag ng kaisipan, saloobin at kuwento. 2. Dallot(Dyona) - Ito ay awit sa mga kasalan, binyagan, at iba pang pagtitipon habang sinasaliwan ng sayaw at pagbibigay payo sa bagong kasal.
3. Badeng – Isang awit ng pag-ibig na kadalasang ginagamit ng mga kalalakihan sa paghaharana. 4. Dung-aw – Isang panaghoy sa namatay kasabay ang pagsasalaysay ng buhay nito mula sa pagkasilang hanggang sa kamatayan 5. Dasal na patungkol sa mangmangkik – Ito ay mga espritu ng kagubatan na dinadasalan upang hindi sila magalit. 6. Arinkenken – Paligsahan ito ng mga lalaki’t babae sa kasalan, ang tema nito ay tungkol sa karapatan at responsibilidad na haharapin ng bagong mag-asawa. 7. Hele – Ito ay awiting pambata na naglalaman ng pag-asa tungo sa magandang kinabukasan ng bata.
Ang ibang mga awiting Iloko ay nagpapakita ng kanilang mga pang-araw-araw na gawain tulad ng awit sa pagtatanim, awit sa paggapas, awit sa pangingisda, awit bago tumungo sa digmaan at iba pa.  B. SALAYSAYING BAYAN 1. Alamat – Tumutukoy sa pinagmulan ng isang bagay o pook. Halimbawa: Ang Alamat ng Bigas Alamat ng Pinaupong Bangkay
2. Kuwentong Bayan – Ito ay mga salaysay hinggil sa mga likhang-isip na mga tauhan na kumakatawan sa mga uri ng mamamayan. Halimbawa: Si Juan Tamad 3. Epiko – Ito ay tulang pasalaysay na nagsasaad ng kabayanihan ng pangunahing tauhan at nagtataglay rin ng katangiang nakahihigit sa karaniwang tao. Halimbawa: Biag ni Lam-ang ni Pedro Bukaneg
 C. MGA KARUNUNGANG BAYAN 1. Burburtia o burtia – Ito ang katumbas ng bugtong sa Tagalog. Kadalasang tinatalakay nito ag kapaligiran at tinatawag na tulang-kopla at sinasabayan ng ritmo o indayog Halimbawa: No baro narucop,No daan nalagda (TAMBAC) (Kung bago marupok,Kung luma matibay (PILAPIL) 2. Pagsasao(Sawikain) – May aral at binibigkas ng patula. Halimbawa: Ti lubong ket suwitik / Ang mundo ay mapagbiro
3. Arasaas(Bulong) – Ginagamit ito ng mga Ilokano sa paghingi ng paumanhin sa mga lamanlupa, maligno at mga espiritung hindi nakikita. Halimbawa: Bari bari Apo! Makipagna nak. Tabi tabi po! Makikiraan ako. Mga Akdang Ukol sa Pananampalataya at Kagandahang-asal Lalong nag-ibayo ang akdang pangrelihiyon sa Iloko nang pumasok ang Kristiyanismo.
Mga aklat na nalimbag 1. Doctrina Christiana ni Cardinal Roberto Francisco Bellarmine – Kauna-unahang akda na nasulat sa wikang Samtoy ni P. Francisco Lopez, isang paring Agustino. Ito ang pinakamahalagang akda sa Samtoy noong ika-17 dantaon 2. Pasion de Nuestra Senora Jesucristo – Ito ang unang pasyong isinulat sa Samtoy noong 1621 ni P. Antonio Mejia.
3. Viva de San Barlaan y Josaphat – Ito ay sinulat ni P. Agustin Mejia noong ikalabimpitong dantaon. 4. Sermones Morales at Escudos del Christiana – Ito ay ang akdang sinulat nina P. Jacinto Guerrero at P. Guillermo Sebastian 5. Novena de Nuestra Senora de la Caridad que se Venera en la Iglesia del Pueblo de Bantay – Ito ang kauna-unahang novena na nailimbag sa Pilipinas ni P. Juan Bautista Arenos.
Mga Akdang Ukol sa Wikang Iluko 1. Arte de la Lengua Iloca – Ito ang kauna-unahang akdang pangwika tungkol sa wikang Iloko na sinulat ni P. Francisco Lopez noong 1627. 2. Vocabulario de la Lengua Iloco – Ito ay isang diksyunaryo at gramatika sa wikang Iloko na sinulat ni P. Lopez. Ito’y inayos at dinagdagan noong ika-18 dantaon ng ilang pari. Noong 1891, muling inayos ito ni P. Andres Carro.
3. Gramatica Hispano - Ilocana at Diccionario Hispano – Ito ay nalimbag noong ika-19 dantaon at sinulat ni Gabriel Vivo y Juderias. 4. Estudio de las Antigua Alfabitos Filipinos – Ito ay sinulat ni P. Marcilla at nalimbag noong ika-19 dantaon.
Ang Panulaang Iloko Pedro Bukaneg – Kilala siya na tinaguriang “Ama ng Panitikang Ilokano, Ilokano Socrates, at Ilokano Milton”. Pinaghanguan ng “Bukanegan” ng mga Ilokano Bukanegan- katulad ng Balagtasan sa lahat ng anyo ng panulaan. Justo Claudio y Fojas – Siya ay isang paring sekular na sumulat ng mga novena, aklat ng panalangin, katekismo, drama, gayundin naglathala ng aklat ng ukol sa balarila ng Espanyol at diksyunaryong Iloko- Espanyol. Siya ang Leona Florentino ng kanyang kapanahunan.
Leona Florentino – Siya ang unang makatang babae ng Ilocos Sur. Ang maririkit niyang mga tula sa Kastila at wikang Ilokano ay nakasama sa eksibit sa Exposicion General de Filipinas sa Madrid noong 1887 at sa International Exposition sa Paris noong 1889. Ang mga nakilalang tula ni Leona Florentino ay; Rucrucnoy (Dedication) Naangaway a Cablaaw (Good Greetings) Nalpay a Namnama (Vanishing Hope) Panay Pacada (Farewell)
Ang mga ilokano ay mapamaraan at masipag. Sila ay elastiko dulot ng kanilang lokasyon at sa sukdulang panahon na kanilang dinadanas. Mahilig sila mag-ipon na minsan ay tinitignan ng mga hindi ilokano na pagiging kuripot.
Ang mga Ilokano ay mayroon malawak na paniniwala at ugali na kanyang ginagamit sa pakikitungo. Ang mga Ilokano ay taimtim na relihiyoso, masiglang manggagawa, at mahusay na mandirigma. Parating dala ng Ilokano ang kanyang Ilokanong tauhan - kapayakan, kababaang-loob, relihiyoso, katipiran, at ang kanyang industriya.
Isang paniniwala ng mga Ilocano na para madaling pagbuksan ni San Pedro ang isang yumao ay kailangang magpatay ng mag-asawang manok kasabay ng paglabas sa bahay ng bangkay ng yumao. Bihasa sila sa paggawa ng sisidlan ng tubig o imbakan ng bagoong o (burnay) na yari sa semento, buhangin at mga lalagyan ng bulaklak na yari sa luwad (paso). Kilala rin ang kumot na yari sa ilocos. ito ay tinatawag na "kumot-ilokano" (inabel).
Mahusay silang magtanim ng tabako (virginia) na siya nilang pangunahing produkto. Makasining din ang mga ilocano. mula sa kanila ang epikong "biag ni lam-ang," gayundin ang "dallot" na napakikinggan sa panahon ng pagdadalamhati. Mula sa pangkat na ito galing ang dalawang naging pangulo ng pilipinas na sina Elpidio R. Quirino at Ferdinand Marcos.