1. Ëåêö-15

2.  ̺í㺠ãýæ þó âý?
 ̺íãºíèé ýäèéí çàñàãò ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã
 ̺íãºíèé õýëáýð¿¿ä
 ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã òîäîðõîéëîõ íü
 ̺íãºíèé àãðåãàòóóä
 ̺íãºíèé òîîíû îíîëûí òýãøèòãýë

3.  ̺íãºíèé ¿ðæ¿¿ëýã÷
 ̺íãºíèé ýðýëòèéã òîäîðõîéëîõ íü
 ̺íãºíèé çàõ çýýëèéí òýíöâýð
 Òºâ áàíê áà àðèëæààíû áàíê
 ̺íãºíèé áîäëîãûí àðãà õýðýãñýë
 ̺íãºíèé 纺ëºí áà õàòóó áîäëîãî

4.  ̺í㺠íü àëèâàà àæèë ã¿éëãýýíä àøèãëàæ
áîëîõ ñàíõ¿¿ãèéí àêòèâ þì.
 Òóõàéí ýäèéí çàñàãò äàðààõ 3-í ¿¿ðãèéã
ã¿éöýòãýæ áàéãàà á¿õ ç¿éëèéã ìºí㺠ãýæ îéëãîæ
áîëíî. ¯¿íä:
1. ªðòãèéí õýìæ¿¿ð
2. ÿéëãýýíèé õýðýãñýë
3. Õóðèìòëàëûí õýðýãñýë

5. 1. Ýä áàðààí ìºíãº
2. Áýëýí ìºíãº
3. Áýëýí áóñ ìºíãº

6.  Ýðò ¿åä áàðàà ìºíãºíèé ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ
áàéñàí.
 Æèø: õîíü, õàäàã, öàé, íîîñ, íîîëóóð ã.ì
 Áàðààã áàðààãààð ñîëüæ õýðýãöýýãýý õàíãàäàã
áàéñàí. ¯¿íèéã áàðòåðûí õóäàëäàà ãýäýã.

7. Áýëýí ìºíãº
 Öààñàí ìºíãº, çîîñîí
ìºíãº
 Ýäãýýð íü òºâ áàíêíû
ºðèéí áè÷èã.
 Õýâëýõ çàðäàë áîëîí
õóäàëäàí àâàõ
÷àäâàðûí õîîðîíä
õàìààðàë áàéõã¿é.

8.  Õóãàöààòàé õàäãàëàìæ
 Ýëåêòðîí êàðò ã.ì
Äàâóó òàë:
 Èõ õýìæýýíèé ìºí㺠àâ÷ ÿâàõ øààðäëàãàã¿é
 Ýðñäýë, àþóë áàãà
 Õ¿¿ãèéí îðëîãî ºã÷ áàéäàã

9. ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëò íü òóõàéí óëñûí
õýìæýýíä ìºíãºíèé ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéãàà á¿õ
òºðëèéí àêòèâóóäûí íèéëáýðýýð
òîäîðõîéëîãäîíî.

10. ̺íãèéã õºðâºõ ÷àäâàðààð íü äàðààõ
àãðåãàòóóäàä àíãèëäàã. ¯¿íä:
1. ̺í㺠0 /M0/
2. ̺í㺠1 /M1/
3. ̺í㺠2 /M2/

11.  ÿéëãýýíä áàéãàà áýëýí ìºí㺺ð
òîäîðõîéëîãäîíî. ¯¿íä:
1. Áàíêíààñ ãàäóóðõ ã¿éëãýýíä áàéãàà áýëýí ìºíãº
2. Àðèëæààíû áàíêóóäûí êàññàíä áàéãàà áýëýí ìºíãº

12. 1. Ì0
2. Õàðèëöàõ äàíñíû ìºíãº
3. Õóãàöààã¿é õàäãàëàìæ

13. 1. Ì1
2. Õóãàöààòàé õàäãàëàìæ
3. Á¿õ òºðëèéí âàëþòûí õàäãàëàìæóóä

14.  Ìîíãîë óëñ õºðºíãèéí çàõ çýýëèéí õºãæèë ñóë ó÷èð Ì3,
Ì4-èéã òîîöäîãã¿é ó÷ðààñ ìºíãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã Ì2
òîäîðõîéëäîã.
 ̺íãºíèé íèéò õýìæýý íü ýäèéí çàñàãò õýðõýí íºëººëºõ
âý? гýäýã àñóóäëûã ñóäëàдаг.
 ¯¿íèéã ìºíãºíèé òîîíû îíîëûí òýãøèòãýëèéã àøèãëàí
òàéëáàðëàíà.
 М - нийт мөнгөний хэмжээМ2
 V – мөнгөний эргэлтийн хурд
 Р – ДНБ-ны дефлятор
 Y – бодит ДНБ
 P*Y – нэрлэсэн ДНБ

15.  ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëò íü ÄÍÁ-íèé äåôëÿòîðòîé ýåðýã
õàìààðàëòàé áîëîõ íü äýýðõ òýãøèòãýëýýñ
õàðàãäàíà.
 ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã àøèãëàí ìºíãºíèé
¿ðæ¿¿ëýã÷èéã òîäîðõîéëîõ áîëîìæòîé.
 ¯¿íèé òóëä ýõëýýä ñóóðü ìºíãèéã òîäîðõîéëú¸.

16. BCR (1.2)
 Ýíä: Â- ñóóðü ìºíãº
Ñ- ã¿éëãýýíä áàéãàà áýëýí ìºíãº
R- àðèëæààíû áàíêóóäûí çààâàë áàéëãàõ íººöèéí õýìæýý.

17. (1.3)
Ýíä: M2 - ìºíãºíèé íèéë¿¿ëýëò
D – á¿õ òºðëèéí õàäãàëàìæ

18.  ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëò, ìºíãºíèé ñóóðèéí õîîðîíäîõ
õàìààðàë îðøèí áàéäãûã òîäîðõîéëîõûí òóëä
äàðààõ 2 êîýôôèöèåíòèéã îðëóóëúÿ
(1.4) (1.5)
CR- áýëýí ìºí㺠áà õàäãàëàìæèéí õàðüöàà
RR- çààâàë áàéëãàõ íººöèéí íîðì

19.  Áýëýí ìºí㺠áà õàäãàëàìæèéí õàðüöààã òºâ áàíê
çîõèöóóëàõ áîëîìæã¿é.
 Ýäèéí çàñàãò áýëýí ìºí㺠áàãà áàéõ íü ¿ð àøèãòàé
áàéäàã.
 Çààâàë áàéëãàõ íººöèéí íîðìûã àðèëæààíû
áàíêóóäûí òàòàí òºâëºð¿¿ëñýí õºðºíãèéí òîäîðõîé
õóâèàð òîãòîîäîã.
 Ìîíãîë áàíêíààñ õàðèëöàõ äàíñ, õàäãàëàìæèéí
¿ëäýãäýë áîëîí ìîíãîë áàíêíààñ òîãòîîñîí áàíêíû
áóñàä àêòèâèéí 5<R<30 áàéõààð òîãòîîäîã.

20. 1.4, 1.5-ààñ áýëýí ìºíãº, çààâàë áàéëãàõ íººöèéí õýìæýýã
òîäîðõîéëæ 1.2, 1.3-ä îðëóóëáóàë äàðààõ õýëáýðòýé áîëíî.
C  CR * D  M s  CR * D  D 
  
 R  RR * D   B  CR * D  RR * D 
M s  (CR  1) * D  Ýíý ñèñòåìèéí ýöñèéí ¿ð
   ä¿í áîëîõ 2õàðüöóóëúÿ.
òýãøèòãýëèéã
 B  (CR  RR ) * D  õîîðîíä íü
M s
(CR  1) * D  CR  1 
  
B (CR  RR ) * D  CR  RR  (1.6)
 CR  1 
M 
s
* B (1.7)
 CR  RR 
(1.7) Òýãøèòãýëèéí õóâüä äàðààõ òýìäýãëýãýýã îðóóëúÿ.

21.   CR  1  
mm   CR  RR  
   
  M  mm * B
s

M s   CR  1  * B 
 

  CR  RR    (1.8)
(1.8)- òýãøèòãýë äýõ mm-íü ìºíãºíèé ¿ðæ¿¿ëýã÷ áºãººä ýíýõ¿¿
¿ç¿¿ëýëò íü ìºíãºíèé ñóóðü íýã íýãæýýð íýìýãäýõýä ìºíãºíèé
íèéë¿¿ëýëò õè÷íýýí íýãæýýã íýìýãäýõèéã õàðóóëíà.

22.  mm>1 áàéõ áºãººä áàíêíû ñèñòåìèéí õºãæ뺺ñ
õàìààð÷ õýëáýëçýæ áàéäàã áà äàðààõ ãóðâàí
òîõèîëäîë ¿¿ñýõ áîëîìæòîé.
 ¯¿íä:
1. Îãò áàíêã¿é ýäèéí çàñàã
2. Á¿ðýí áàíêèæñàí ýäèéí çàñàã
3. Õîëèìîã ñèñòåì á¿õèé ýäèéí çàñàã

23.  C 
 D  0 CR   
   D 
R  0   RR  0 
 
CR  1 CR  1
 mm   
CR  RR CR
1
1
 CR  1 (1.9)
1

24. C  0  CR  0 
CR  1 1
 mm   (1.10)
CR  RR RR
Õàðèí õîëèìîã ñèñòåì á¿õèé ýäèéí çàñàãò 1<mm<1/RR áàéíà.

25.  ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã òóõàéí óëñûí òºâ
áàíêíààñ çîõèöóóëäàã.
 ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëò õ¿¿íèé ò¿âøíýýñ
õàìààðäàãã¿é áºãººä ãðàôèêò áîñîî òýíõëýãò
õ¿¿íèé ò¿âøèíã àâáàë áîñîî òýíõëýãòýé
ïàðàëëåëèàð ä¿ðñëýãäýíý.

26. r
r2 B
r1 A
s Ms
M
• Òºâ áàíê ìºíãºíèé òîîíû îíîëûí òýãøèòãýëèéã õàíãàõóéöààð
ìºíãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã çîõèöóóëàõûã çîðüäîã.
•Èéìä ìºíãºíèé íèéë¿¿ëýëò íü õ¿¿íèé ò¿âøèíãýýñ õàìààðàõã¿é,
õàðèí ÷ õ¿¿íèé ò¿âøèíã òîäîðõîéëäîã.

27.  ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëò, ýðýëòèéã íýãòãýñíýýð
ìºíãºíèé çàõ çýýëèéí òýíöâýðèéã òîäîðõîéëîõ
áîëîìæòîé.
 Èíãýñíýýð òýíöâýðò õ¿¿, òýíöâýðò ìºíãºíèé
õýìæýýã òîäîðõîéëîõ áîëîìæòîé.
 ̺íãºíèé çàõ çýýëèéí òýíöâýðèéã äàðààõ ãðàôèêò
ä¿ðñýëáýë äàðààõ áàéäàëòàé áàéíà.

28. r Ms
* E*
r
r  f (M d )
 
  M d,M s
M*  Md  Ms
M*- òýíöâýðò ìºíãºíèé òîî õýìæýý.
r*- òýíöâýðò õ¿¿

29.  ̺íãºíèé ÇÇ-í òýíöâýð íü ìºíãºíèé ýðýëò
íèéë¿¿ëýëòèéí õ¿¿íèé áóñ õ¿÷èí ç¿éëýýñ õàìààðàí íýã
òºë⺺ñ íºãºº òºëºâò øèëæèíý.
 Èíãýñíýýðýý ìºíãºíèé çàõ çýýëèéí òýíöâýðò õ¿¿íèé
ò¿âøèí áîëîí ìºíãºíèé õýìæýý ººð÷ëºãäºíº.
 Æèøýý íü:
◦ Íýðýëñýí ¿éëäâýðëýëèéí ò¿âøèí ºñºõ
◦ Áàðàà ¿éë÷èëãýýíèé ¿íèéí åðºíõèé ò¿âøèí ºñºõ ã.ì
 ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéí ººð÷ëºëòèéí ìºíãºíèé
áîäëîãî ãýñýí õýñýãò àâ÷ ¿çíý.

30. r Ms
* *
r
1
E1
* E*
r r1  f ( M d )
r  f (M d )
 
  M d,M s
M*  Md  Ms

31. P *Y
M *V  P * Y  M td

V
1
k ãýâýë
V
P *Y
M td
  M  k * P * Y áîëíî
td
V
P
M td  k * P *Y   M td 
P *Y 

32.  Áàíêíû 2 òîãòîëöîî áàéäàã.
◦ Òºâ áàíê “Ìàíàé óëñ Ìîíãîë áàíê ãýæ íýðýëäýã”
◦ Àðèëæààíû áàíê
 Òºâ áàíê íü òóõàéí óëñàä íýã áàéäàã.
 ¯íäýñíèéõýý ìºíãºí òýìäýãòèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã
õàíãàõ íü ¿íäñýí çîðèëò.
 Òºâ áàíê íü ººðèéíõºº çîðèëòûí õ¿ðýýíä:
◦ Ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýë
◦ Áàíêíû òîãòîëöîîíû òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ çàìààð
¿íäýñíèé ýäèéí çàñãèéí òýíöâýðòýé õºãæèëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýíý.

33. 1. ̺íãºí òýìäýãò ã¿éëãýýíä ãàðãàõ
2. ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã çîõèöóóëàõ çàìààð
ìºíãºíèé áîäëîãûã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõ.
3. ÇÃ-ûí ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷ëàã÷èéí ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýõ.
4. Áàíêíû ¿éë àæèëëàãààíä õÿíàëò òàâèõ.
5. Áàíê õîîðîíäûí òºëáºð òîîöîîã çîõèöóóëàõ
6. Ãàäààä âàëþòûí óëñûí íººöèéã ýçýìøèæ, çîõèöóóëàõ.

34.  Òºâ áàíê òºðèéí ìºíãºíèé áîäëîãûã áîëîâñðóóëæ,
õýðýãæ¿¿ëíý.
 Ìîíãîë óëñûí õóâüä ìºíãºíèé áîäëîãûã
áîëîâñðóóëæ æèë á¿ðèéí 10-ð ñàðûí 1-íèé äîòîð
ÓÈÕ-ä ºðãºí áàðüäàã.

35. 1. Ýäèéí çàñàã äàõü
1. ̺íãºíèé íèéë¿¿ëýëò,
2. Ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëèéí áàéäàë, ò¿¿íä íºëººëñºí õ¿÷èí
ç¿éëñ, øàëòãààíû òàéëáàðëàñàí ä¿ãíýëò.
2. Ìîíãîë áàíêíààñ
1. Äàðààãèéí æèëä áàðèìòëàõ ìºíãºíèé íèéë¿¿ëýëò,
2. Äîòîîäûí ¿íý áîëîí õàðüöàíãóé òîãòâîðòîé ãàäààä
âàëþòààð èëýðõèéëýãäýõ òºãðºãèéí õàíøèéí
¿ç¿¿ëýëòèéí ººð÷ëºëòèéí õÿçãààð,
3. Ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýðýãñýë.

36.  ÌÓ-ûí áàíêíû òóõàé õóóëèíä
◦ Õóâü íèéë¿¿ëýã÷äèéí îðóóëñàí ìºíãºí õºðºí㺺ñ á¿ðäñýí
ä¿ðìèéí ñàíòàé,
◦ Õóâü íèéë¿¿ëýã÷èä îðóóëñàí õºðºíãèéíõºº õýìæýýãýýð
ñàíõ¿¿ãèéí õàðèóöëàãà õ¿ëýýäýã,
◦ Áóñäûí ìºíãºí õºðºíãèéã õóðèìòëóóëæ,
◦ ªºðèéí íýðèéí ºìíººñ çýýë îëãîõ,
◦ Òºëáºð òîîöîî çýðýã ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷ëàëûí àæèë
¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òºâ áàíêíû òóñãàé
çºâøººðºëòýéãýýð ýðõýëäýã
◦ Àøãèéí òºëºº õóóëèéí ýòãýýäèéã áàíê ãýíý.

37.  ̺íãºí õàäãàëàìæ  ¯íýò ìåòàë õóäàëäàí,
 Çýýë ýðäýíèéí ÷óëóó õóäàëäàí
 Òºëáºð òîîöîî àâàõ, õóäàëäàõ, õàäãàëàõ,
õàäãàëóóëàõ.
 ªºðèéí íýðèéí ºìíººñ
ãóðàâäàã÷ ýòãýýäýä áàòàëãàà,  ¯íýò ç¿éë õàäãàëàõ.
áàòëàí äààëò ãàðãàõ.  Ãàäààä òºëáºð òîîöîî õèéõ
 Ãàäààä âàëþò õóäàëäàí àâàõ,  ¯íýò öààñ ãàðãàõ, õóäàëäàõ,
õóäàëäàõ, õàäãàëàõ, õóäàëäàí àâàõ.
õàäãàëóóëàõ.  Ñàíõ¿¿ãèéí ò¿ðýýñèéí ¿éë
 Õóóëü òîãòîîìæîîð àæèëëàãàà
õîðèãëîîã¿é áºãººä òºâ  Õºðºí㺠îðóóëàëò,
áàíêíààñ çºâøººðñºí ñàíõ¿¿ãèéí ÷èãëýëýýð
ñàíõ¿¿ãèéí áóñàä àæèë, çºâëºìæ ºãºõ, ìýäýýëýë
¿éë÷èëãýý. ºãºõ.

38.  ̺íãºíèé áîäëîãûí çîðèëãî íü ìºíãºíèé
íèéë¿¿ëýëòèéò çîõèöóóëàõ çàìààð ìàêðî ýäèéí çàñãèéí
¿íäñýí çîðèëòóóä áîëîõ:
◦ Ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé ºñºëòèéã áèé áîëãîõ,
◦ Èíôëÿöèéã òîãòâîðæóóëàõ áîëîí
◦ Á¿ðýí àæèë ýðõëýëòèéã õàíãàõàä îðøèíî.
 Òºâ áàíê òºðèéí ìºíãºíèé áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý
ìºíãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã ººð÷ëºõ áºãººä ¿¿íäýý äàðààõ
¿íäñýí àðãà õýðýãñë¿¿äèéã àøèãëàäàã. ¯¿íä:

39.  Øóóä àðãà õýðýãñýë:
◦ Áàíêíààñ îëîõ çýýëèéí ¿ëäýãäýëä õÿçãààðëàëò õèéõ
◦ Áàíêèíä îëãîõ çýýëèéí õýìæýýã òîãòîîõ
 Øóóä áóñ àðãà õýðýãñýë:
◦ Çààâàë áàéëãàõ íººöèéí õóâü õýìæýýã òîãòîîõ.
◦ Òºâ áàíêíû çýýë, ¿íýò öààñíû õ¿¿ áîëîí õÿìäðóóëàëòûí
õóâèàð äàìæóóëæ õ¿¿ãèéí íýãäñýí áîäëîãî ÿâóóëàõ
◦ Íýýëòòýé çàõ çýýëèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ

40.  Òºâ áàíêíû ç¿ãýýñ ìºíãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã
íýìýãä¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëæ áàéâàë ¿¿íèéã
ìºíãºíèé 纺ëºí áîäëîãî ãýíý.
 Ýñðýã òîõèîëäîëä ìºíãºíèé íèéë¿¿ëýëòèéã
áóóðóóëàõ ÷èãëýëýýð áîäëîãî ÿâóóëæ áàéâàë
ìºíãºíèé õàòóó áîäëãî ãýæ íýðýëäýã.