Хүний нөөцийн удирдлага

1










Хүний нөөцийн удирдлагын хөгжлийн үндэс нь
Их Британиас үүсэлтэй.
Боловсон хүчний менежменттэй салшгүй
холбоотой.
Хүмүүс анх хамтран хөдөлмөрлөж эхэлсэн үеэс
боловсон хүчний менежмент албан бусаар үүссэн.
Англи хэлээр "Нuмаn resourсе“
Орос хэлээр "Человечиский ресурсы“
Монгол утга нь "Хүний нөөц" гэж орчуулагддаг.

Хүний нөөцийн удирдлага

2


"Хүний нөөц бол бусад нөөцүүдтэй харьцуулахад
хамгийн шавхагдашгүй, арвин баялаг юм.



Учир нь хэрвээ хүмүүсийг зөв удирдаж, хүмүүжүүлж
чадвал тэд үр ашигтай хөдөлмөрлөхийн зэрэгцээ
хөгжихийн хэрээр сэтгэж шинийг эрэлхийлэх
бүтээлч сэтгэлгээтэй

Хүний нөөцийн удирдлага

3


Байгууллагын
зохицуулах
харилцааг

ажилчдыг
тэдний

хоорондын

сайжруулах

цомтгож

нэгтгэх ,
холбоо
эмхлэх

зэрэг ажлыг удирдаж зохион байгуулдаг
байгууллагын менежментийн нэг хэсэг .

Хүний нөөцийн удирдлага

4


Хүний нөөцийн
менежментийн гол зорилго



эрчимтэй бүтээлч
байдлыг өрнүүлэхийн тулд



ажилтан бүрийн авъяас
чадвар,



нөөц боломжуудыг нээн
илрүүлж хөгжүүлэхэд
оршино.

Хүний нөөцийн удирдлага

5
Байгууллагын хүний
нөөцийн хэрэгцээг
бүрдүүлэх

Хүний нөөцийг
хөгжүүлэх

Хүний нөөцөд үзүүлэх
дэмжлэг туслалцаа

Ажлын шинжилгээ
Бүрдүүлэлт
Сонголт

Чиглүүлэх сургалт
Сургалт ба хөгжил
Үнэлгээ

Цалин хөлс
Хөдөлмөрийн харилцаа
хөнгөлөлт

Хүний нөөцийн удирдлага

6


2.Хүний нөөцийг бүрдүүлэх

Төлөвлөлт

Бүрдүүлэлт

Хүний нөөцийн удирдлага

Сонголт

Ажилд
авах

7





Хүний нөөцийн төлөвлөлт

Байгууллагын одоогийн нөөцийг үнэлэх
Хүн амын ирээдүйн хэрэгцээг таамаглаж түүнийг
хангах хөтөлбөр боловсруулах үйл явц




-Тэтгэвэрт гарах
-Өсөлт
Хүний нөөцийн удирдлага

8


Бүрдүүлэлт



Тухайн байгууллагад сул байгаа албан тушаал
ажлын
хангасан

орон

тоонд

хүмүүсийг

тодорхой
сонгож

шаардлага

авахын

тулд

ажиллахыг хүссэн хүмүүсийг бүртгэж, судлах
үйл явц.

Хүний нөөцийн удирдлага

9
Урд өмнө тухайн
байгууллагатай
хөдөлмөрийн
ямар нэг
харилцаагүй
байсан хүмүүс

Тухайн
байгууллагад
ажиллаж буй
болон ажиллаж
байгаа хүмүүс

Хүний нөөцийн удирдлага

10
Дотоод эх үүсвэр
Давуу
Давуу
тал
тал

Сул тал
Сул тал

Зардал бага
Байгууллагынхаа
Байгууллагынхаа
онцлог
онцлог
ажиллагчдынхаа
ажиллагчдынхаа
чанар, туршлагыг
чанар, туршлагыг
сайн мэддэг тул
сайн арга
ажлынмэддэг тул
ажлын олж
барилыг арга
барилыг олж
авахад хялбар
авахад хялбар
Хүний нөөцийн удирдлага

Аливаа дутагдалтай
эвлэрэх
хандлагатай
Өмнө нь харилцаж
байсан хамт олны
зүгээс харилцах
харилцаа холдож
хөндийрдөг

11
Гадаад эх үүсвэр

Давуу тал
Давуу тал
Олон тооны нэр
дэвшигдээс
сонголт хийдэг
Шинэ санаа,ажлын
шинэ арга бий
болдог
Байгууллага дах
ажлын доголдол,
дутагдлыг хүний
нүдээр олж харж
илрүүлж засаж
залруулдаг
Хүний нөөцийн удирдлага

Сул тал
Сул тал
Ажил хамт олонд
зохицох хугацаа
урт

Шинэ ажилтны
ажлын
арга
барил
тодорхойгүй

12
Сонголт

Тодорхой ажлыг гүйцэтгэхэд хувь хүнээс шаардагдах
чадвар, боломж туршлагыг үнэн зөв тодорхойлох үйл
явц.

Хүний нөөцийн удирдлага

13
14


Ажилтныг ажил мэргэжилд нь чиглүүлэх

Хүний нөөцийн менежер ажилтныг шууд удирдаж
ажиллах байр хамт олонтой танилцуулж ямар ажил
гүйцэтгэхийг тодорхой хэлж өгч чиглүүлэх
Сургалт
байгууллагын зорилгыг хэрэгжүүлж ажиллагсдын
чадварыг тасралтгүй хөгжүүлэх үйл явц

Хүний нөөцийн удирдлага

15
Хөдөлмөрийг үнэлэх
Байгууллагын удирдлагын зүгээс тавьсан зорилтуудыг
хэрэгжүүлэхэд оруулсан хувь нэмэр бүтээлч ажлыг
ажилтан бүрээр нэгтгэн дүгнэх үйл явц

Хөдөлмөрийн үнэлгээ
Хөдөлмөрийн гэрээ цуцлах, байгууллага дотроо
албадуудаар хөдөлгөөн хийх зэрэг захиргааны
шийдвэр гаргах үндэслэл болдог.

Хүний нөөцийн удирдлага

16


Удирдах ажилтан бэлтгэх нь



Албан тушаал ахих төлөвлөлтөнд үндэслэгдэж
хийгддэг.
Тодорхой хугацаанд зохих туршлага хуримтлуулсан
тохиолдолд ажилтан ямар албан тушаалд очиж
болохыг харуулдаг.



Хүний нөөцийн удирдлага

17
Ǻâ ñàéí àæèëëàæ áàéãàà ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ
¿éë÷èëãýýíèé òîãòîëöîîíû õàìãèéí ãîë øèéäâýðëýõ
á¿ðýëäõ¿¿í õýñýã áîë ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæèéã
õýðýãæ¿¿ëýí õàíãàæ áàéãàà àæèëëàõ õ¿÷èí-õ¿í þì.
Õ¿í õ¿÷èíä ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé
áàãóóä áîëîí ýäãýýð áàãèéí á¿ðýëäõ¿¿íä îðæ
áàéãàà ñóâèëàã÷ íàð õàìààðíà.

Хүний нөөцийн удирдлага

18


Ìîíãîë óëñûí Ýð¿¿ë ìýíäèéí ÿàì (ÝÌß)-íû 2003îíû 277
äóãààð òîîò òóøààëààð ”Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí
õ¿íèé íººöèéã 2004-2013 îíä õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãî”-ûã
áàòëàí ãàðãàñàí .



Óã áîäëîãîä õ¿í àìä ¿ç¿¿ëæ áóé íèéãìèéí ýð¿¿ë
ìýíäèéí áîëîí ýìíýëãèéí òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã
ñàéæðóóëàõ òàëààðõ ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ýðõýì
çîðèëãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí îéðûí 10 æèëèéí
õóãàöààíä ñàëáàðûí õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéí õýòèéí
÷èãëýëèéã òîäîðõîéëñîí.
Хүний нөөцийн удирдлага

19


Õ¿íèé íººöèéã õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãî íü ýð¿¿ë ìýíäèéí
ñàëáàðûí
àæèëëàõ
õ¿÷íèé
ºíººãèéí
áàéäëûã
òîäîðõîéëæ, õ¿í àìûí öýâýð ºñºëò 1.8% áàéõààð òîîöîí
áàã, ñóì, ñóì äóíä, àéìãèéí òºâøíèé ýìíýëãèéí
áàéãóóëëàãûí îðîí òîîíû ñòàíäàðòàä ¿íäýñëýí ÝÌÑ-ûí
ìýðãýæèë á¿ðýýð èðýýä¿éä õ¿ðýõ çîðèëòîî òîãòîîñîí

Хүний нөөцийн удирдлага

20










Õóâèéí õýâøëèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí
¿éë÷èëãýýã äýìæèí óëñûí ñàëáàðò àæèëëàæ áóé
ýìíýëãèéí ìýðãýæèëòíèé 20%-èéã õóâèéí õýâøèëä
øèëæ¿¿ëýõ
10.000 õ¿í àìä íîãäîõ ñóâèëàã÷, òóñãàé ìýðãýæèëòíèé
òîîã 69-ä õ¿ðãýõ
ýì÷, ñóâèëàã÷äûí õàðüöààã 1:3 õ¿ðãýõ
äóíäæààð áàãèéí áàãà ýì÷èä 300-350,
ýìíýëãèéí òóñãàé ìýðãýæèëòýíä 200 õ¿í òóñ òóñ
íîîãäîæ áàéõààð òºëºâ뺺ä áàéíà.
Òºãñºëòèéí äàðààõ ñóðãàëòàíä íèéò ýìíýëãèéí
ìýðãýæèëòíèé 70 õóâèéã õàìðóóëàõ çýðýã áîäëîãî
õ¿íèé íººöèéã õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãîä òóñãàãäñàí.
Хүний нөөцийн удирдлага

21
Дүгнэлт



Байгууллагын хөгжил - хүний хөгжил
Хүний нөөцийн удирдагчийн үндсэн үүрэг
хөдөлмөрийн бүтээмжийг нэмэгдүүлэх
 Хөдөлмөрийн амьдралын чанарыг сайжруулах


Хүний нөөцийн удирдлага

22
Байгууллагын амжилтын үндэс нь
хүмүүсийг зөв удирдах явдал мөн.
АНУ-ын судлаач Пеффер

Хүний нөөцийн удирдлага

23

Human resource

  • 1.
  • 2.
           Хүний нөөцийн удирдлагынхөгжлийн үндэс нь Их Британиас үүсэлтэй. Боловсон хүчний менежменттэй салшгүй холбоотой. Хүмүүс анх хамтран хөдөлмөрлөж эхэлсэн үеэс боловсон хүчний менежмент албан бусаар үүссэн. Англи хэлээр "Нuмаn resourсе“ Орос хэлээр "Человечиский ресурсы“ Монгол утга нь "Хүний нөөц" гэж орчуулагддаг. Хүний нөөцийн удирдлага 2
  • 3.
     "Хүний нөөц болбусад нөөцүүдтэй харьцуулахад хамгийн шавхагдашгүй, арвин баялаг юм.  Учир нь хэрвээ хүмүүсийг зөв удирдаж, хүмүүжүүлж чадвал тэд үр ашигтай хөдөлмөрлөхийн зэрэгцээ хөгжихийн хэрээр сэтгэж шинийг эрэлхийлэх бүтээлч сэтгэлгээтэй Хүний нөөцийн удирдлага 3
  • 4.
     Байгууллагын зохицуулах харилцааг ажилчдыг тэдний хоорондын сайжруулах цомтгож нэгтгэх , холбоо эмхлэх зэрэг ажлыгудирдаж зохион байгуулдаг байгууллагын менежментийн нэг хэсэг . Хүний нөөцийн удирдлага 4
  • 5.
     Хүний нөөцийн менежментийн голзорилго  эрчимтэй бүтээлч байдлыг өрнүүлэхийн тулд  ажилтан бүрийн авъяас чадвар,  нөөц боломжуудыг нээн илрүүлж хөгжүүлэхэд оршино. Хүний нөөцийн удирдлага 5
  • 6.
    Байгууллагын хүний нөөцийн хэрэгцээг бүрдүүлэх Хүнийнөөцийг хөгжүүлэх Хүний нөөцөд үзүүлэх дэмжлэг туслалцаа Ажлын шинжилгээ Бүрдүүлэлт Сонголт Чиглүүлэх сургалт Сургалт ба хөгжил Үнэлгээ Цалин хөлс Хөдөлмөрийн харилцаа хөнгөлөлт Хүний нөөцийн удирдлага 6
  • 7.
     2.Хүний нөөцийг бүрдүүлэх Төлөвлөлт Бүрдүүлэлт Хүнийнөөцийн удирдлага Сонголт Ажилд авах 7
  • 8.
       Хүний нөөцийн төлөвлөлт Байгууллагынодоогийн нөөцийг үнэлэх Хүн амын ирээдүйн хэрэгцээг таамаглаж түүнийг хангах хөтөлбөр боловсруулах үйл явц   -Тэтгэвэрт гарах -Өсөлт Хүний нөөцийн удирдлага 8
  • 9.
     Бүрдүүлэлт  Тухайн байгууллагад сулбайгаа албан тушаал ажлын хангасан орон тоонд хүмүүсийг тодорхой сонгож шаардлага авахын тулд ажиллахыг хүссэн хүмүүсийг бүртгэж, судлах үйл явц. Хүний нөөцийн удирдлага 9
  • 10.
    Урд өмнө тухайн байгууллагатай хөдөлмөрийн ямарнэг харилцаагүй байсан хүмүүс Тухайн байгууллагад ажиллаж буй болон ажиллаж байгаа хүмүүс Хүний нөөцийн удирдлага 10
  • 11.
    Дотоод эх үүсвэр Давуу Давуу тал тал Султал Сул тал Зардал бага Байгууллагынхаа Байгууллагынхаа онцлог онцлог ажиллагчдынхаа ажиллагчдынхаа чанар, туршлагыг чанар, туршлагыг сайн мэддэг тул сайн арга ажлынмэддэг тул ажлын олж барилыг арга барилыг олж авахад хялбар авахад хялбар Хүний нөөцийн удирдлага Аливаа дутагдалтай эвлэрэх хандлагатай Өмнө нь харилцаж байсан хамт олны зүгээс харилцах харилцаа холдож хөндийрдөг 11
  • 12.
    Гадаад эх үүсвэр Давуутал Давуу тал Олон тооны нэр дэвшигдээс сонголт хийдэг Шинэ санаа,ажлын шинэ арга бий болдог Байгууллага дах ажлын доголдол, дутагдлыг хүний нүдээр олж харж илрүүлж засаж залруулдаг Хүний нөөцийн удирдлага Сул тал Сул тал Ажил хамт олонд зохицох хугацаа урт Шинэ ажилтны ажлын арга барил тодорхойгүй 12
  • 13.
    Сонголт  Тодорхой ажлыг гүйцэтгэхэдхувь хүнээс шаардагдах чадвар, боломж туршлагыг үнэн зөв тодорхойлох үйл явц. Хүний нөөцийн удирдлага 13
  • 14.
  • 15.
     Ажилтныг ажил мэргэжилднь чиглүүлэх Хүний нөөцийн менежер ажилтныг шууд удирдаж ажиллах байр хамт олонтой танилцуулж ямар ажил гүйцэтгэхийг тодорхой хэлж өгч чиглүүлэх Сургалт байгууллагын зорилгыг хэрэгжүүлж ажиллагсдын чадварыг тасралтгүй хөгжүүлэх үйл явц Хүний нөөцийн удирдлага 15
  • 16.
    Хөдөлмөрийг үнэлэх Байгууллагын удирдлагынзүгээс тавьсан зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд оруулсан хувь нэмэр бүтээлч ажлыг ажилтан бүрээр нэгтгэн дүгнэх үйл явц Хөдөлмөрийн үнэлгээ Хөдөлмөрийн гэрээ цуцлах, байгууллага дотроо албадуудаар хөдөлгөөн хийх зэрэг захиргааны шийдвэр гаргах үндэслэл болдог. Хүний нөөцийн удирдлага 16
  • 17.
     Удирдах ажилтан бэлтгэхнь  Албан тушаал ахих төлөвлөлтөнд үндэслэгдэж хийгддэг. Тодорхой хугацаанд зохих туршлага хуримтлуулсан тохиолдолд ажилтан ямар албан тушаалд очиж болохыг харуулдаг.  Хүний нөөцийн удирдлага 17
  • 18.
    Ǻâ ñàéí àæèëëàæáàéãàà ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé òîãòîëöîîíû õàìãèéí ãîë øèéäâýðëýõ á¿ðýëäõ¿¿í õýñýã áîë ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæèéã õýðýãæ¿¿ëýí õàíãàæ áàéãàà àæèëëàõ õ¿÷èí-õ¿í þì. Õ¿í õ¿÷èíä ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé áàãóóä áîëîí ýäãýýð áàãèéí á¿ðýëäõ¿¿íä îðæ áàéãàà ñóâèëàã÷ íàð õàìààðíà. Хүний нөөцийн удирдлага 18
  • 19.
     Ìîíãîë óëñûí Ýð¿¿ëìýíäèéí ÿàì (ÝÌß)-íû 2003îíû 277 äóãààð òîîò òóøààëààð ”Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí õ¿íèé íººöèéã 2004-2013 îíä õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãî”-ûã áàòëàí ãàðãàñàí .  Óã áîäëîãîä õ¿í àìä ¿ç¿¿ëæ áóé íèéãìèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áîëîí ýìíýëãèéí òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ òàëààðõ ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ýðõýì çîðèëãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí îéðûí 10 æèëèéí õóãàöààíä ñàëáàðûí õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéí õýòèéí ÷èãëýëèéã òîäîðõîéëñîí. Хүний нөөцийн удирдлага 19
  • 20.
     Õ¿íèé íººöèéã õºãæ¿¿ëýõáîäëîãî íü ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí àæèëëàõ õ¿÷íèé ºíººãèéí áàéäëûã òîäîðõîéëæ, õ¿í àìûí öýâýð ºñºëò 1.8% áàéõààð òîîöîí áàã, ñóì, ñóì äóíä, àéìãèéí òºâøíèé ýìíýëãèéí áàéãóóëëàãûí îðîí òîîíû ñòàíäàðòàä ¿íäýñëýí ÝÌÑ-ûí ìýðãýæèë á¿ðýýð èðýýä¿éä õ¿ðýõ çîðèëòîî òîãòîîñîí Хүний нөөцийн удирдлага 20
  • 21.
          Õóâèéí õýâøëèéí ýð¿¿ëìýíäèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë÷èëãýýã äýìæèí óëñûí ñàëáàðò àæèëëàæ áóé ýìíýëãèéí ìýðãýæèëòíèé 20%-èéã õóâèéí õýâøèëä øèëæ¿¿ëýõ 10.000 õ¿í àìä íîãäîõ ñóâèëàã÷, òóñãàé ìýðãýæèëòíèé òîîã 69-ä õ¿ðãýõ ýì÷, ñóâèëàã÷äûí õàðüöààã 1:3 õ¿ðãýõ äóíäæààð áàãèéí áàãà ýì÷èä 300-350, ýìíýëãèéí òóñãàé ìýðãýæèëòýíä 200 õ¿í òóñ òóñ íîîãäîæ áàéõààð òºëºâ뺺ä áàéíà. Òºãñºëòèéí äàðààõ ñóðãàëòàíä íèéò ýìíýëãèéí ìýðãýæèëòíèé 70 õóâèéã õàìðóóëàõ çýðýã áîäëîãî õ¿íèé íººöèéã õºãæ¿¿ëýõ áîäëîãîä òóñãàãäñàí. Хүний нөөцийн удирдлага 21
  • 22.
    Дүгнэлт   Байгууллагын хөгжил -хүний хөгжил Хүний нөөцийн удирдагчийн үндсэн үүрэг хөдөлмөрийн бүтээмжийг нэмэгдүүлэх  Хөдөлмөрийн амьдралын чанарыг сайжруулах  Хүний нөөцийн удирдлага 22
  • 23.
    Байгууллагын амжилтын үндэснь хүмүүсийг зөв удирдах явдал мөн. АНУ-ын судлаач Пеффер Хүний нөөцийн удирдлага 23

Editor's Notes