Μία παρουσίαση για την πρώτη ενότητα του διδαγμένου κειμένου της Γ΄ Λυκείου

1. ΕΝΟΤΗΤΑ 1
153ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά

2. Αριστοτέλης, Μετὰ τὰ Φυσικὰ Α 2, 98b12-28
 Το Μετὰ τὰ Φυσικὰ αρχίζει με το διάσημο
αξίωμα ότι η φύση του ανθρώπου είναι
άρρηκτα συνδεδεμένη με την αναζήτηση
της γνώσης.
253ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά

3. Διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι καὶ νῦν καὶ τὸ
πρῶτον ἤρξαντο φιλοσοφεῖν, ἐξ ἀρχῆς μὲν τὰ
πρόχειρα τῶν ἀτόπων θαυμάσαντες, εἶτα κατὰ
μικρὸν οὕτω προϊόντες καὶ περὶ τῶν μειζόνων
διαπορήσαντες, οἷον περί τε τῶν τῆς σελήνης
παθημάτων καὶ τῶν περὶ τὸν ἥλιον καὶ τὰ ἄστρα
καὶ περὶ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως. Ὁ δ’ ἀπορῶν
καὶ θαυμάζων οἴεται ἀγνοεῖν (διὸ καὶ ὁ φιλόμυθος
φιλόσοφός πώς ἐστιν· ὁ γὰρ μῦθος σύγκειται ἐκ
θαυμασίων)· ὥστ’ εἴπερ διὰ τὸ φεύγειν τὴν
ἄγνοιαν ἐφιλοσόφησαν, φανερὸν ὅτι διὰ τὸ
εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι ἐδίωκον καὶ οὐ χρήσεώς
τινος ἕνεκεν. Μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ συμβεβηκός·
σχεδὸν γὰρ πάντων ὑπαρχόντων τῶν ἀναγκαίων
καὶ τῶν πρὸς ῥᾳστώνην καὶ διαγωγὴν ἡ τοιαύτη
φρόνησις ἤρξατο ζητεῖσθαι. Δῆλον οὖν ὡς δι’
οὐδεμίαν αὐτὴν ζητοῦμεν χρείαν ἑτέραν, ἀλλ’
ὥσπερ ἄνθρωπος, φαμέν, ἐλεύθερος ὁ αὑτοῦ
ἕνεκα καὶ μὴ ἄλλου ὤν, οὕτω καὶ αὐτὴν ὡς μόνην
οὖσαν ἐλευθέραν τῶν ἐπιστημῶν· μόνη γὰρ αὕτη
αὑτῆς ἕνεκέν ἐστιν.
Γιατί, όπως συμβαίνει και τώρα, οι άνθρωποι άρχισαν για πρώτη φορά
να φιλοσοφούν από περιέργεια και θαυμασμό. Στην αρχή θεώρησαν
άξια θαυμασμού τα παράξενα της καθημερινής ζωής και,
προχωρώντας σιγά σιγά με αυτόν τον τρόπο, άρχισαν να
προβληματίζονται και για τα πιο σημαντικά, όπως λ.χ. για τα
φαινόμενα της σελήνης και του ήλιου, για τα άστρα, για τη γέννηση του
σύμπαντος. Αυτός όμως που απορεί και που θαυμάζει, αντιλαμβάνεται
ότι αγνοεί (γι’ αυτό και όποιος αγαπά τους μύθους είναι κατά κάποιο
τρόπο και φιλόσοφος, αφού οι μύθοι συντίθενται από γεγονότα
θαυμάσια). Εφόσον λοιπόν οι άνθρωποι φιλοσόφησαν για να
ξεφύγουν από την άγνοιά τους, είναι φανερό ότι επιζήτησαν την
επιστήμη για την ίδια τη γνώση και όχι χάριν κάποιας χρησιμότητας.
Αυτό φαίνεται και από την πορεία των πραγμάτων. Μόνο όταν όλες
σχεδόν οι άμεσες ανάγκες τους ικανοποιήθηκαν, και το ίδιο συνέβη με
την άνεση και την απόλαυσή τους, μόνο τότε οι άνθρωποι στράφηκαν
σ’ αυτού του είδους την πνευματική αναζήτηση. Είναι λοιπόν φανερό
ότι τη γνώση αυτή δεν την επιζητούμε για να καλύψει άλλη ανάγκη,
αλλά, όπως λέγεται ότι ελεύθερος είναι εκείνος ο άνθρωπος που
υπάρχει για τον εαυτό του και όχι για κάποιον άλλον, έτσι επιζητούμε
και αυτήν ως τη μόνη ελεύθερη επιστήμη. γιατί είναι η μόνη που
υπάρχει γι’ αυτήν την ίδια. (μετάφραση Β. Κάλφας)
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 3

4. 53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 4
Άξονες ερμηνείας του κειμένου αναφοράς
Τρεις είναι οι ιδέες,
οι άξονες πάνω
στους οποίους
αρθρώνεται το
κείμενο στις τρεις
πρώτες περιόδους.
Μία τέταρτη
περίοδος,
επιλογική,
διατυπώνει το
κεντρικό
συμπέρασμα-
προέκταση.

5. 1η περίοδος
 Διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι καὶ
νῦν καὶ τὸ πρῶτον ἤρξαντο
φιλοσοφεῖν, ἐξ ἀρχῆς μὲν τὰ
πρόχειρα τῶν ἀτόπων θαυμάσαντες,
εἶτα κατὰ μικρὸν οὕτω προϊόντες καὶ
περὶ τῶν μειζόνων διαπορήσαντες,
οἷον περί τε τῶν τῆς σελήνης
παθημάτων καὶ τῶν περὶ τὸν ἥλιον
καὶ τὰ ἄστρα καὶ περὶ τῆς τοῦ παντὸς
γενέσεως.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 5

6. Λέξεις-έννοιες
 Θαυμάζω: μένω έκθαμβος, νιώθω έκπληξη για κάτι. Το
ρήμα δεν μπορεί να αποδοθεί πλήρως στα νέα ελληνικά,
καθώς περιλαμβάνει τόσο την έκπληξη (ευχάριστη ή
δυσάρεστη, άρα και την αμηχανία) όσο και την περιέργεια
και τον θαυμασμό. Το θαυμάζειν αποτελεί και για τον
Πλάτωνα αρχή της φιλοσοφίας.
 Φιλοσοφῶ: στην αρχική του ετυμολογική σημασία (φιλῶ +
σοφία) το ρήμα σημαίνει «αγαπώ τη σκέψη και τη
γνώση». Η φιλοσοφία είναι φιλία, επιθυμία σοφίας. Ο
Αριστοτέλης συνδέει άμεσα τη φιλοσοφική δραστηριότητα
με την αναζήτηση της αλήθειας. Γι αυτόν η φιλοσοφία
αποσκοπεί στην καθαρή γνώση και όχι στη χρησιμότητα.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 6

7.  Διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν
οἱ ἄνθρωποι καὶ νῦν
καὶ τὸ πρῶτον ἤρξαντο
φιλοσοφεῑν,
 1η φάση: τὸ θαυμάζειν. Η έκπληξη, η
απορία και ο θαυμασμός είναι το
αρχικό έναυσμα για τη φιλοσοφία. Τὸ
γὰρ δηλώνει ότι εισάγεται στο σημείο
αυτό μία αιτιολόγηση. Αιτιολογείται η
θέση που είχε αναφερθεί αμέσως
πριν: Ὅτι δ’ οὐ ποιητικὴ δῆλον καὶ
ἐκ τῶν πρώτων φιλοσοφησάντων.
(Η φιλοσοφία δεν είναι ποιητική,
δεν έχει δηλαδή σκοπό την
εξυπηρέτηση κάποιας υλικής ανάγκης,
και αυτό φαίνεται και από αυτούς
που φιλοσόφησαν πρώτοι)
 Προσοχή: ερώτηση σχολικού
βιβλίου σελ. 16. Να προσεχθεί ο
ρόλος του συνδέσμου γάρ.
 Ερώτηση: να σχολιάσετε τη χρήση
της φράσης νῦν καὶ τὸ πρῶτον.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 7

8.  ἐξ ἀρχῆς μὲν τὰ
πρόχειρα τῶν ἀτόπων
θαυμάσαντες
 εἶτα κατὰ μικρὸν οὕτω
προϊόντες καὶ περὶ τῶν
μειζόνων
διαπορήσαντες, οἷον
περί τε τῶν τῆς σελήνης
παθημάτων καὶ τῶν
περὶ τὸν ἥλιον καὶ τὰ
ἄστρα καὶ περὶ τῆς τοῦ
παντὸς γενέσεως
 Αρχικά, οι άνθρωποι νιώθουν έκπληξη,
απορία και θαυμασμό για τα παράξενα
της καθημερινής ζωής (π.χ φυσικοί
μαγνήτες, ουράνιο τόξο κτλ)
 Στη συνέχεια το ενδιαφέρον τους
στράφηκε σε πιο σημαντικά ζητήματα
(π.χ. στα ηλιοστάσια, τα άστρα, τη
γένεση του σύμπαντος κτλ). Ο
Αριστοτέλης αναφέρεται έμμεσα στους
φυσικούς φιλοσόφους γι αυτό και
χαρακτηρίζεται ο πρώτος ιστορικός της
φιλοσοφίας.
 Προσοχή: από την πρώτη περίοδο
εκτός από την έννοια του θαυμασμού
προσέχουμε ιδιαίτερα τα γλωσσικά
στοιχεία (φράσεις, εκφράσεις…) που
υποδηλώνουν την ιστορική ματιά του
Αριστοτέλη.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 8

9. Η πρώτη περίοδος αναπτύσσει τον πρώτο άξονα:
η φιλοσοφία ανάγεται στον θαυμασμό, σε μια
πρωτογενή έκπληξη και περιέργεια.
 Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Αριστοτέλης τοποθετεί
στην αφετηρία και έναρξη μιας λογικής
δραστηριότητας ένα πάθος, τον θαυμασμό. Αν
λάβουμε επιπλέον υπόψη ότι το συγκεκριμένο
πάθος δεν εξαντλείται στη διεγερτική για το
φιλοσοφείν λειτουργία του, αλλά διέπει εξ αρχής
και εξ ολοκλήρου τη φιλοσοφία στο σύνολό της,
γίνεται φανερό ότι η φιλοσοφική δραστηριότητα
τείνει να αφορά τον άνθρωπο ολιστικά και όχι
μόνο διανοητικά.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 9

10. 2η περίοδος
 Ὁ δ’ ἀπορῶν καὶ θαυμάζων οἴεται
ἀγνοεῖν (διὸ καὶ ὁ φιλόμυθος
φιλόσοφός πώς ἐστιν· ὁ γὰρ μῦθος
σύγκειται ἐκ θαυμασίων)· ὥστ’
εἴπερ διὰ τὸ φεύγειν τὴν ἄγνοιαν
ἐφιλοσόφησαν, φανερὸν ὅτι διὰ τὸ
εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι ἐδίωκον καὶ
οὐ χρήσεώς τινος ἕνεκεν.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 10

11. Λέξεις-έννοιες
 ἀπορῶ (ἀ στερ.+ πόρος): βρίσκομαι σε αδιέξοδο και αμηχανία,
αδυνατώ να καταλάβω και να εξηγήσω κάτι. Διατυπώνω απορία,
ρωτώ να μάθω κάτι. Ο Αριστοτέλης παρομοιάζει τη διάνοια που
βιώνει την ἀπορία με διάνοια δεμένη που επιδιώκει λύση (λύσιμο).
Με αυτό τον τρόπο η ἀπορία γίνεται αφετηρία φιλοσοφικής
αναζήτησης.
 ἐπιστήμη: ακριβής γνώση. Αντίστοιχα, το ρήμα ἐπίσταμαι σημαίνει
«γνωρίζω καλά», «γνωρίζω με βεβαιότητα». Κατά τον Αριστοτέλη η
επιστήμη συνδέεται άμεσα με τη λογική λειτουργία του ανθρώπου:
ἐπιστήμη δ’ ἅπασα μετά λόγου ἐστί. Η επιστήμη υπερβαίνει την
απλή εμπειρική μάθηση αλλά και τη γνώση μιας τέχνης. Αποτελεί
σύνολο τεκμηριωμένων γνώσεων σε συγκεκριμένο και διακριτό
τομέα του επιστητού.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 11

12.  Ὁ δ’ ἀπορῶν καὶ
θαυμάζων οἴεται
ἀγνοεῖν
 (διὸ καὶ ὁ φιλόμυθος
φιλόσοφός πώς
ἐστιν· ὁ γὰρ μῦθος
σύγκειται ἐκ
θαυμασίων)·
 Η έκπληξη, η απορία και ο θαυμασμός κάνει τους
ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν την άγνοιά
τους. Η συνειδητοποίηση της άγνοιάς για τον
κόσμο της καθημερινής εμπειρίας γίνεται η
αφετηρία της φιλοσοφικής σκέψης. Αρχίζουμε να
θέτουμε φιλοσοφικά ερωτήματα από τη στιγμή που
σταματάμε να θεωρούμε τον κόσμο της
καθημερινής εμπειρίας αυτονόητο. Έτσι, «η
επιθυμία του ανθρώπου να υπερβεί την άγνοια
οδηγεί τον αρχικό θαυμασμό στη φιλοσοφία».
 Παρενθετικό επιχείρημα που συσχετίζει τον
φιλόμυθο με τον φιλόσοφο.
 Με το παρενθετικό αυτό επιχείρημα ο Αριστοτέλης
αναφέρεται στη σχέση μύθου και φιλοσοφίας.
Υποστηρίζει πως οι «φιλόμυθοι» είναι κατά
κάποιον τρόπο «φιλόσοφοι». Ως μύθο μπορούμε
να ορίσουμε κάθε αφήγηση που έχει ποιητικό
χαρακτήρα είτε προέρχεται από την παράδοση και
τον θρύλο είτε πρόκειται για κατασκευή κάποιου
διανοητή.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 12

13.  Ο Αριστοτέλης δεν υπονοεί εδώ μόνο τους αρχαίους μυθογράφους
αλλά έχει στον νου του και τον Πλάτωνα, ο οποίος αξιοποιούσε συχνά
τον μύθο «ως εργαλείο σκέψης και κάθε φορά τον διαμόρφωνε και ως
προς τη μορφή και ως προς το περιεχόμενο, ώστε να εξυπηρετεί τους
φιλοσοφικούς στόχους των Διαλόγων του». Σχολικό βιβλίο σελ. 41
Επίσης, ο μύθος ήταν μία από τις σοφιστικές μεθόδους, αλλά τον
μύθο τον χρησιμοποιούσαν συχνά και οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι,
οι ποιητές κ.ά.
 Προσοχή: συνδιαστική με μύθους (Πρωταγόρας, μύθος
σπηλαίου) σε άλλες ενότητες.
 Ερώτηση βιβλίου (σελ. 16) : Γιατί ο φιλόμυθος είναι κατά
κάποιον τρόπο και φιλόσοφος για τον Αριστοτέλη; Διερευνήστε
τη σχέση μύθου και φιλοσοφικού στοχασμού στην αρχαία
ελληνική φιλοσοφία. Δείτε τις δύο παρακάτω διαφάνειες.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 13

14. 53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 14
• ὁ μῦθος σύγκειται ἐκ θαυμασίων
• Ο μύθος συντίθεται από
γεγονότα άξια θαυμασμού
1η προκείμενη
• Διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι
καὶ νῦν καὶ τὸ πρῶτον ἤρξαντο
φιλοσοφεῑν
• Όπως συμβαίνει και τώρα, οι άνθρωποι
άρχισαν για πρώτη φορά να φιλοσοφούν
από περιέργεια και θαυμασμό.
2η προκείμενη
Εννοείται από
πριν
• ὁ φιλόμυθος φιλόσοφός πώς ἐστιν
• Όποιος αγαπά τους μύθους κατά
κάποιον τρόπο είναι και φιλοσόφος
Συμπέρασμα

15. Η συλλογιστική πορεία αναλυτικότερα:
 Οι μύθοι περιέχουν αφηγήσεις γεγονότων και
φαινομένων που προκαλούν θαυμασμό, καθώς είναι
αξιοθαύμαστα, αξιοπερίεργα, δυσερμήνευτα.
 Ο θαυμασμός προκαλεί συνειδητοποίηση της άγνοιας.
 Η συνειδητοποίηση της άγνοιας δημιουργεί την ανάγκη
για γνώση, δηλαδή την απάντηση στα μεγάλα ερωτήματα
για τον θεό, τον κόσμο και τον άνθρωπο.
 Με τα ερωτήματα όμως που έχουν σχέση με τον θεό, τον
κόσμο και τον άνθρωπο ασχολείται και η φιλοσοφία, αν
και ο μύθος αποτελεί έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης
από τη φιλοσοφία.
 Συμπέρασμα: ο φιλόμυθος είναι κατά μία έννοια και
φιλόσοφος.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 15

16.  ὥστ’ εἴπερ διὰ τὸ
φεύγειν τὴν ἄγνοιαν
ἐφιλοσόφησαν,
φανερὸν ὅτι διὰ τὸ
εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι
ἐδίωκον καὶ οὐ
χρήσεώς τινος ἕνεκεν.
 Η επιθυμία του ανθρώπου να υπερβεί την
άγνοιά του τον οδηγεί από τον αρχικό
θαυμασμό στη φιλοσοφία. Αυτή δεν
υπηρετεί καμιά πρακτική χρησιμότητα. Οι
άνθρωποι επιδιώκουν να αποκτήσουν
αυτή τη γνώση για χάρη της ίδιας αυτής
της γνώσης
 Το επιχείρημα έχει υποθετική μορφή.
Υπόθεση: εἴπερ διὰ τὸ φεύγειν τὴν
ἄγνοιαν ἐφιλοσόφησαν.
Απόδοση: φανερὸν (ἐστί) ὅτι διὰ τὸ
εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι ἐδίωκον καὶ οὐ
χρήσεώς τινος ἕνεκεν
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 16

17. Ερώτηση: τό θαυμάζειν, το φεύγειν τὴν ἄγνοιαν, τὸ εἰδέναι, τὸ
ἐπίστασθαι: τι υποδηλώνει η χρήση έναρθρων απαρεμφάτων αντί
για τις αντίστοιχες αφηρημένες έννοιες;
 Ο Αριστοτέλης επιμένει στη χρήση έναρθρων απαρεμφάτων, ενώ θα
μπορούσε να χρησιμοποιήσει αφηρημένα ουσιαστικά. Με τον τρόπο αυτό
δίνει έμφαση: α) στον ενεργητικό, προσωπικό χαρακτήρα της φιλοσοφικής
δραστηριότητας πράγμα που εκφράζεται καθαρότερα από τα απαρέμφατα
(αφού έχουν ρηματικό χαρακτήρα), παρά από τις αφηρημένες έννοιες. β)
επομένως, και στην ιστορικότητα της φιλοσοφίας, αφού η φιλοσοφική γνώση
παρουσιάζεται ως δραστηριότητα, μια αλυσίδα γεγονότων που ξεκινούν από
την έκπληξη και το θαυμασμό και φθάνουν μέχρι την ακριβή γνώση της
πραγματικότητας.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 17
Ερώτηση βιβλίου (σελ. 16): αφού εντοπίσετε τα έναρθρα
απαρέμφατα, να μελετήσετε στο κείμενο την ονοματική και
ρηματική λειτουργία του καθενός.

18. Η δεύτερη περίοδος αναπτύσσει τον επόμενο άξονα: η επιθυμία
του ανθρώπου να υπερβεί την άγνοια οδηγεί τον αρχικό θαυμασμό
στη φιλοσοφία. Αυτή υπάρχει και νοηματοδοτείται καθ’ εαυτήν. Δεν
υπηρετεί καμία χρησιμότητα.
 Ο Αριστοτέλης διακρίνει τρεις τομείς επιστημονικής γνώσης.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 18
ἐπιστήμη
πρακτική ποιητική θεωρητική
μαθηματική φυσική θεολογική

19. 53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 19
ἐπιστήμη
Πρακτική:
σχετίζεται με
τις
ανθρώπινες
πράξεις.
Ηθική και
πολιτική
θεωρία
Ποιητική:
ασχολείται με
την παραγωγή
χρήσιμων και
ωραίων
πραγμάτων.
Το σύνολο των
τεχνών.
Θεωρητική: φιλοσοφία. Επιδιώκει
την καθαρή γνώση.
Μαθηματική φυσική
θεολογική

20. 3η περίοδος
 Μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ συμβεβηκός·
σχεδὸν γὰρ πάντων ὑπαρχόντων
τῶν ἀναγκαίων καὶ τῶν πρὸς
ῥᾳστώνην καὶ διαγωγὴν ἡ τοιαύτη
φρόνησις ἤρξατο ζητεῖσθαι.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 20

21. Λέξεις-έννοιες
 Φρόνησις: στο χωρίο αυτό η φρόνησις είναι
ισοδύναμη νοηματικά με την σοφίαν ή ἐπιστήμην.
Σε άλλα κείμενα του Αριστοτέλη θα πάρει τη
σημασία μιας συγκεκριμένης διανοητικής αρετής,
αυτής που επιτρέπει στον άνθρωπο να κάνει
σωστές ηθικές επιλογές σε πρακτικά ζητήματα της
καθημερινής ζωής.
 συμβεβηκός: ο όρος εδώ χρησιμοποιείται με την
κοινή σημασία του, δηλαδή ως συνώνυμος της
έννοιας «συμβάν», «ιστορικό γεγονός».
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 21

22.  Μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ
συμβεβηκός· σχεδὸν
γὰρ πάντων
ὑπαρχόντων τῶν
ἀναγκαίων καὶ τῶν
πρὸς ῥᾳστώνην καὶ
διαγωγὴν ἡ τοιαύτη
φρόνησις ἤρξατο
ζητεῖσθαι.
 Τεκμήριο που επαληθεύει την υπόθεση.
Φέρνει ως απόδειξη την εμπειρική
παρατήρηση πως οι άνθρωποι
φιλοσόφησαν μόνο όταν είχαν ξεπεράσει
τα βιοτικά προβλήματα και εξασφάλισαν
ελεύθερο χρόνο, δηλαδή χρόνο που
μπορούσαν ελεύθερα να διαθέσουν για
τη χαλάρωση και την απόλαυσή τους. Στο
συμπέρασμα αυτό κατέληξε επαγωγικά,
δηλαδή αφού εξέτασε το ποιοι και κάτω
από ποιες συνθήκες άρχισαν να
ασχολούνται με τη θεωρητική σκέψη και
ποιοι το έκαναν τόσο κατά το παρελθόν
όσο και στην εποχή του (καὶ νῦν καὶ τὸ
πρῶτον). Η παρατήρησή του
επιβεβαιώνει την ιστορική ματιά του στο
πώς άρχισαν οι άνθρωποι να
φιλοσοφούν.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 22

23. Η τρίτη περίοδος τεκμηριώνει με μια σύντομη ιστορική
διαπίστωση την αλήθεια του προηγούμενου ισχυρισμού: δεν
ήταν η ανάγκη που οδήγησε στη φιλοσοφία. Οι άνθρωποι
φιλοσόφησαν μόνο όταν είχαν ξεπεράσει τα βιοτικά
προβλήματα και εξασφάλισαν τη σκόλη, τον χρόνο που δεν
δαπανάται για τη διασφάλιση της επιβίωσης αλλά ελεύθερα
για τη χαλάρωση και την απόλαυση.
 Προσοχή: σύγκριση με Πλάτωνα…
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 23

24. Συμπέρασμα:
 Δῆλον οὖν ὡς δι’ οὐδεμίαν αὐτὴν
ζητοῦμεν χρείαν ἑτέραν, ἀλλ’
ὥσπερ ἄνθρωπος, φαμέν,
ἐλεύθερος ὁ αὑτοῦ ἕνεκα καὶ μὴ
ἄλλου ὤν, οὕτω καὶ αὐτὴν ὡς
μόνην οὖσαν ἐλευθέραν τῶν
ἐπιστημῶν· μόνη γὰρ αὕτη αὑτῆς
ἕνεκέν ἐστιν.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 24

25.  Δῆλον οὖν ὡς δι’
οὐδεμίαν αὐτὴν
ζητοῦμεν χρείαν
ἑτέραν, […] ὡς μόνην
οὖσαν ἐλευθέραν τῶν
ἐπιστημῶν· μόνη γὰρ
αὕτη αὑτῆς ἕνεκέν
ἐστιν.
 ἀλλ’ ὥσπερ ἄνθρωπος,
φαμέν, ἐλεύθερος ὁ
αὑτοῦ ἕνεκα καὶ μὴ
ἄλλου ὤν, οὕτω καὶ
αὐτὴν
 Συμπέρασμα που δηλώνεται με το
δῆλον οὖν: η φιλοσοφία είναι η μόνη
ελεύθερη επιστήμη. Η φιλοσοφία
αποσκοπεί στην καθαρή γνώση και
όχι στη χρησιμότητα.
 Το συμπέρασμα διατυπώνεται σε α’
πληθυντικό οριστικής ενεστώτα,
γεγονός που δείχνει πως ο
Αριστοτέλης εντάσσει και τον εαυτό
του στους φιλοσόφους της εποχής
του.
 Όπως ελεύθερος είναι ο άνθρωπος
που δεν υποτάσσεται σε κάποιον
άλλο, έτσι ελεύθερη είναι και η
γνώση που δεν έχει ως σκοπό να
εξυπηρετήσει πρακτικούς σκοπούς.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 25

26. Ερώτηση σχολικού βιβλίου (σελ.16): ο Αριστοτέλης θεωρεί τη
φιλοσοφία «ὡς μόνην οὖσαν ἐλευθέραν τῶν ἐπιστημῶν». Ποια
έννοια δίνει στο επίθετο ἐλευθέρα; Με ποια αναλογία υποστηρίζει
την άποψή του;
 Η συσχέτιση της φιλοσοφίας με την ελευθερία έχει διπλό χαρακτήρα: α.
από τη μία πλευρά, δηλώνει την απουσία σύνδεσης με την όποια
πρακτική χρηστικότητα. (συνδιαστική με ενότητα 11) β. από την άλλη
πλευρά, έχει και ένα βαθύτερο νόημα. Αποτυπώνει την πεποίθηση του
Αριστοτέλη πως: i) μόνο ένα ελεύθερο πνεύμα μπορεί να φιλοσοφήσει
αληθινά ii) ιστορικά, ο φιλοσοφικός λόγος καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα σε
ελληνικές πόλεις που είχαν κατοχυρώσει την ελευθερία τους και των
οποίων οι πολίτες είχαν πετύχει να ζουν ελεύθεροι, όπως στην Αθήνα.
 Για να κάνει πιο παραστατικό το παραπάνω συμπέρασμα, χρησιμοποιεί
μία αναλογία: όπως χαρακτηρίζουμε ελεύθερο τον άνθρωπο που είναι
αυτόνομος και δεν υποτάσσει τη δραστηριότητά του στην υπηρεσία
κάποιου άλλου, σε αντίθεση με τους δούλους, έτσι θεωρούμε ότι η
φιλοσοφία αποσκοπεί στη βαθύτερη γνώση της πραγματικότητας για
χάρη της ίδιας αυτής της γνώσης και όχι για να εξυπηρετήσει κάποια
πρακτική σκοπιμότητα.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 26

27. Συλλογιστική πορεία Αριστοτέλη
 Αρχικά, διατυπώνει μία υπόθεση με βάση τις ενδείξεις που έχει, και
στη συνέχεια υποβάλλει σε λογικό έλεγχο την υπόθεση αυτή,
αναζητώντας περαιτέρω στοιχεία, προκειμένου να διαπιστώσει αν
αυτή επιβεβαιώνεται ή διαψεύδεται από την πραγματικότητα.
 Στο συγκεκριμένο απόσπασμα, διατυπώνει ένα επιχείρημα που έχει
υποθετική μορφή (εἴπερ διὰ τὸ φεύγειν τὴν ἄγνοιαν
ἐφιλοσόφησαν, φανερὸν ὅτι διὰ τὸ εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι
ἐδίωκον καὶ οὐ χρήσεώς τινος ἕνεκεν)
 Στη συνέχεια κάνει μία διαπίστωση με βάση αυτό που παρατηρούμε
ότι συμβαίνει στην πραγματικότητα. Με βάση την εμπειρική
παρατήρηση πολλών σχετικών περιπτώσεων, καταλήγει επαγωγικά
ας μία διαπίστωση που επιβεβαιώνει το προηγούμενο συμπέρασμά
του.
 Τέλος, καταλήγει με βεβαιότητα στο συμπέρασμά του πως
αναζητούμε τη βαθύτερη γνώση της πραγματικότητας για χάρη της
ίδιας αυτής γνώσης και όχι για να εξυπηρετήσουμε κάποια πρακτική
σκοπιμότητα.
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 27

28. Ερωτήσεις σχολικού βιβλίου
(όσες δεν έχουν ήδη αναφερθεί)
 Να παρουσιάσετε με δικά σας την πορεία του
ανθρώπου από τον θαυμασμό στη φιλοσοφία. Να
επισημάνετε τις ενδιάμεσες φάσεις.
 Σε τι συνίσταται η διαφορά της φιλοσοφίας από
επιμέρους τομείς της επιστημονικής γνώσης.
 Να αναζητήσετε στο κείμενο όλους τους τρόπους
αιτιολόγησης. Τι αιτιολογούν κάθε φορά οι
συγκεκριμένες εκφράσεις/συντακτικές δομές.
 Με ποιους όρους και με ποια μορφή ορίζονται οι
χρονικές φάσεις στο κείμενο;
53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 28

29. 53ο ΓΕΛ Αθηνών-Ε. Παππά 29
Προσεχώς… ενότητα 2η!