Μία παρουσίαση των παραγράφων 2. 1-4 του βιβλίου 2 των Ελληνικών του Ξενοφώντα

1. Προετοιμασίες του Λυσάνδρου
για πλήρη αποκλεισμό της
Αθήνας
Βιβλίο 2. Κεφάλαιο 2. §1-4

2. Το Βυζάντιο, ή Βυζαντίς, ήταν αρχαία
ελληνική αποικία που ιδρύθηκε στο μυχό
του Κεράτου κόλπου και των στενών
του Βοσπόρου, στην περιοχή όπου
βρίσκεται σήμερα η Κωνσταντινούπολη.
Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐν τῇ
Λαμψάκῳ
κατεστήσατο,
ἔπλει ἐπὶ τὸ
Βυζάντιον καὶ
Καλχηδόνα.
Ρήματα;
Σύνδεσμοι;

3. (Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐν
τῇ Λαμψάκῳ
κατεστήσατο, )
[ἔπλει ἐπὶ τὸ
Βυζάντιον καὶ
Καλχηδόνα.]
Καθίσταμαι, καθιστάμην,
καταστήσομαι, κατεστησάμην,
κατέστην, καθέστηκα, καθεστήκειν :
κατά +ἵσταμαι
ομόρριζα: στάση, σύσταση,
ανάσταση, εγκατάσταση, στάσιμο,
στάθμη, επιστάτης
Πλέω, ἔπλεον, πλεύσομαι, ἔπλευσα,
πέπλευκα, ἐπεπλεύκειν
Τι είδους προτάσεις
εισάγονται με το ἐπεί;
καθίσταμαι (τὰ πράγματα)
ρύθμισε την κατάσταση στη
Λάμψακο, τοποθετώντας δικούς
του ανθρώπους

4. Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐν
τῇ Λαμψάκῳ
κατεστήσατο,
ἔπλει ἐπὶ τὸ
Βυζάντιον καὶ
Καλχηδόνα.
Αφού ο
Λύσανδρος
ρύθμισε την
κατάσταση στη
Λάμψακο,
τοποθετώντας
δικούς του
ανθρώπους,
έπλευσε εναντίον
του Βυζαντίου και
της Καλχηδόνας.

5. Oἱ δ’ αὐτὸν
ὑπεδέχοντο,
τοὺς τῶν
Ἀθηναίων
φρουροὺς
ὑποσπόνδους
ἀφέντες·
Ρήματα;

6. Oἱ δ’ αὐτὸν
ὑπεδέχοντο,
τοὺς τῶν
Ἀθηναίων
φρουροὺς
ὑποσπόνδους
ἀφέντες·
Χ.Α.
ἀφίημι < ἀπό + ἵημι,
ἀφίην, ἀφήσω,
ἀφῆκα, ἀφεῖκα,
ἀφείκειν: αφήνω
κάποιον να φύγει
ελεύθερος

7. Oἱ δ’ αὐτὸν
ὑπεδέχοντο, τοὺς τῶν
Ἀθηναίων φρουροὺς
ὑποσπόνδους
ἀφέντες·
Αυτοί τον δέχονταν,
αφού άφησαν
ελεύθερους τους
φρουρούς των
Αθηναίων κατόπιν
επίσημης συμφωνίας.

8. οἱ δὲ προδόντες
Ἀλκιβιάδῃ τὸ
Βυζάντιον τότε
μὲν ἔφυγον εἰς
τὸν Πόντον,
ὕστερον δ’ εἰς
Ἀθήνας καὶ
ἐγένοντο
Ἀθηναῖοι.
Ρήματα;
Σύνδεσμοι;

9. [οἱ δὲ
προδόντες
Ἀλκιβιάδῃ τὸ
Βυζάντιον
τότε μὲν
ἔφυγον εἰς
τὸν Πόντον],
[ὕστερον δ’ εἰς
Ἀθήνας ]καὶ
[ἐγένοντο
Ἀθηναῖοι.]
φεύγω
• ἔφευγον
• Φεύξομαι
• ἔφυγον
• Πέφευγα
• ἐπεφεύγειν
2η
πρόταση;
Γίγνομαι
•ἐγιγνόμην
•Γενήσομαι
•ἐγενόμην
•Γεγένημαι
•ἐγεγενήμην
Ποιο είναι το
είδος της
μετοχής;

10. οἱ δὲ προδόντες Ἀλκιβιάδῃ
τὸ Βυζάντιον τότε μὲν
ἔφυγον εἰς τὸν Πόντον,
ὕστερον δ’ εἰς Ἀθήνας καὶ
ἐγένοντο Ἀθηναῖοι.
Εκείνοι που παρέδωσαν με
προδοσία το Βυζάντιο στον
Αλκιβιάδη κατέφυγαν τότε
στον Πόντο και αργότερα
στην Αθήνα και έγιναν
Αθηναίοι πολίτες

11. [2] Λύσανδρος δὲ τούς τε φρουροὺς τῶν Ἀθηναίων καὶ (εἴ
τινά που ἄλλον ἴδοι Ἀθηναῖον,) ἀπέπεμπεν εἰς τὰς Ἀθήνας,
διδοὺς ἐκεῖσε μόνον πλέουσιν ἀσφάλειαν, ἄλλοθι δ’ οὔ,
εἰδὼς ὅτι (ὅσῳ ἂν πλείους συλλεγῶσιν εἰς τὸ ἄστυ καὶ τὸν
Πειραιᾶ, ) θᾶττον τῶν ἐπιτηδείων ἔνδειαν ἔσεσθαι.
Καταλιπὼν δὲ Βυζαντίου καὶ Καλχηδόνος Σθενέλαον
ἁρμοστὴν Λάκωνα, αὐτὸς ἀποπλεύσας εἰς Λάμψακον τὰς
ναῦς ἐπεσκεύαζεν.
Ρήματα;
Σύνδεσμοι;

12. 2] Λύσανδρος δὲ τούς τε
φρουροὺς τῶν Ἀθηναίων καὶ
εἴ τινά που ἄλλον ἴδοι
Ἀθηναῖον, ἀπέπεμπεν εἰς τὰς
Ἀθήνας, διδοὺς ἐκεῖσε μόνον
πλέουσιν ἀσφάλειαν, ἄλλοθι
δ’ οὔ, εἰδὼς ὅτι ὅσῳ ἂν πλείους
συλλεγῶσιν εἰς τὸ ἄστυ καὶ
τὸν Πειραιᾶ, θᾶττον τῶν
ἐπιτηδείων ἔνδειαν ἔσεσθαι.
Καταλιπὼν δὲ Βυζαντίου
καὶ Καλχηδόνος Σθενέλαον
ἁρμοστὴν Λάκωνα, αὐτὸς
ἀποπλεύσας εἰς Λάμψακον
τὰς ναῦς ἐπεσκεύαζεν.
Δευτερεύουσα υποθετική
Δευτερεύουσα
αναφορική

13. Λύσανδρος δὲ τούς τε
φρουροὺς τῶν Ἀθηναίων
καὶ (…)
ἀπέπεμπεν εἰς τὰς Ἀθήνας,
διδοὺς ἐκεῖσε μόνον
πλέουσιν ἀσφάλειαν,
ἄλλοθι δ’ οὔ, εἰδὼς ὅτι
θᾶττον τῶν
ἐπιτηδείων ἔνδειαν ἔσεσθαι.
ἀποπέμπω: στέλνω, διώχνω
Αρχικοί Χρόνοι;
Υποκείμενο:
Αντικείμενο:
Πού;
Με ποιο τρόπο;
Γιατί;

14. ΛύσανδροςδὲτούςτεφρουροὺςτῶνἈθηναίωνκαὶ(…)
ἀπέπεμπενεἰςτὰςἈθήνας,διδοὺςἐκεῖσεμόνονπλέουσινἀσφάλειαν,ἄλλοθιδ’οὔ,
εἰδὼςὅτιθᾶττοντῶνἐπιτηδείωνἔνδειανἔσεσθαι.
•Τοὺς
φρουρούς
• ;;
ἀπέπεμπεν
•διδούς
•(τοῖς)
πλέουσι
•ἀσφάλειαν
Πώς;
•Εἰδώς
• ἔσεσθαι
Γιατί;
Λύσανδρος
εἰς τὰς
Ἀθήνας
ἔνδειαν ἔσεσθαι

15. ἔνδειαν τῶν ἐπιτηδείων
γενική αντικειμενική από το ἔνδειαν
Η γενική αντικειμενική φανερώνει το αντικείμενο κάποιας
ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη λέξη που προσδιορίζει η
γενική.
→ Διδάσκαλος τῶν παίδων ἐγένετο
Η γενική αντικειμενική αποδεικνύεται αν μετατρέψουμε την
προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα ενεργητικής φωνής· τότε η γενική
θα είναι το αντικείμενο του ρήματος:
→ Διδάσκαλος τῶν παίδων ἐγένετο
διδάσκαλος > ρήμα διδάσκει // αντικείμενο τοὺς παῖδας
Με γενική αντικειμενική συντάσσονται ονόματα (ουσιαστικά ή
επίθετα) ομόρριζα με ρήματα που δέχονται αντικείμενο σε γενική.

16. Λύσανδρος δὲ τούς τε
φρουροὺς τῶν Ἀθηναίων
καὶ
εἴ τινά που ἄλλον ἴδοι
Ἀθηναῖον,
ἀπέπεμπεν εἰς τὰς Ἀθήνας,
διδοὺς ἐκεῖσε μόνον
πλέουσιν ἀσφάλειαν,
ἄλλοθι δ’ οὔ, εἰδὼς ὅτι
ὅσῳ ἂν πλείους συλλεγῶσιν
εἰς τὸ ἄστυ καὶ τὸν Πειραιᾶ,
θᾶττον τῶν
ἐπιτηδείων ἔνδειαν ἔσεσθαι.
ἴδοι: γ΄ ενικό ευκτικής
αορίστου β΄ Ε.Φ. του ρημ.
ὁράω-ῶ
Αντικείμενο Ρ: Ἀθηναῖον
Συλλεγῶσιν: γ΄ πληθυντικό
παθητικού αορ. Β΄ του ρ.
συλλέγομαι,
συνελεγόμην, συλλέξομαι,
συνελεξάμην, συνελέχθην,
συνελέγην, συνείλεγμαι,
συνειλέγμην

17. Καταλιπὼν δὲ
Βυζαντίου
καὶ Καλχηδόνος
Σθενέλαον
ἁρμοστὴν Λάκωνα,
αὐτὸς ἀποπλεύσας
εἰς Λάμψακον τὰς
ναῦς ἐπεσκεύαζεν. Είδος προσδιορισμών;
Λάκωνα
Βυζαντίου
καὶ
Καλχηδόνος
ἁρμοστὴν

18. Λύσανδρος δὲ τούς τε
φρουροὺς τῶν Ἀθηναίων
καὶ (εἴ τινά που ἄλλον ἴδοι
Ἀθηναῖον,) ἀπέπεμπεν εἰς
τὰς Ἀθήνας, διδοὺς ἐκεῖσε
μόνον πλέουσιν ἀσφάλειαν,
ἄλλοθι δ’ οὔ, εἰδὼς ὅτι (ὅσῳ
ἂν πλείους συλλεγῶσιν εἰς
τὸ ἄστυ καὶ τὸν Πειραιᾶ, )
θᾶττον τῶν
ἐπιτηδείων ἔνδειαν ἔσεσθαι.
Καταλιπὼν δὲ Βυζαντίου
καὶ Καλχηδόνος Σθενέλαον
ἁρμοστὴν Λάκωνα, αὐτὸς
ἀποπλεύσας εἰς Λάμψακον
τὰς ναῦς ἐπεσκεύαζεν.
Ο Λύσανδρος και τους Αθηναίους
φρουρούς και όποιον άλλο
Αθηναίο πολίτη έβλεπε
οπουδήποτε,
τους έστελνε στην Αθήνα,
παρέχοντας ασφάλεια μόνο σε
όσους έφευγαν με πλοία για εκεί,
όχι όμως για άλλο μέρος, επειδή
ήξερε καλά ότι
όσοι περισσότεροι μαζευτούν
στο άστυ και στον Πειραιά,
τόσο γρηγορότερα θα
παρουσιαστεί εκεί έλλειψη
τροφίμων.
Και αφού άφησε τον Σπαρτιάτη
Σθενέλαο ως αρμοστή του
Βυζαντίου και της Χαλκηδόνας, ο
ίδιος κατευθύνθηκε στη
Λάμψακο με τον στόλο και
επισκεύαζε τα πλοία.

19. Καταλιπών, ἀποπλεύσας: Χ. Α.

20. Ερμηνευτικά σχόλια
 §1-2
Μετά τη συντριπτική ήττα των Αθηναίων, κυρίαρχος
της πολιτικής κατάστασης είναι ο Λύσανδρος. Στόχος
του είναι η κατάληψη της Αθήνας. Δε βιάζεται όμως
(«ἔπλει ἐπὶ τὸ Βυζάντιον καὶ Καλχηδόνα», §1,
στην είσοδο του Βοσπόρου). Οι κινήσεις του
καταγράφονται στον παρατατικό (§1-2)· επειδή όμως
δεν είναι απλώς στρατιωτικές αλλά έχουν και πολιτική
σκοπιμότητα, εντάσσονται σ' ένα πλαίσιο άλλων
ενεργειών και κινήσεων· αυτό το πλαίσιο συνθέτουν οι
δευτερεύοντες όροι, και κυρίως οι επιρρηματικές
μετοχές (2).

21. Ερμηνευτικά σχόλια
 §1 τὰ ἐν τῇ Λαμψάκῳ κατεστήσατο
Η Λάμψακος είχε καταληφθεί με έφοδο από τους Σπαρτιάτες· τώρα που
αποσύρεται ο σπαρτιατικός στόλος από την περιοχή, ο Λύσανδρος
εξασφαλίζει την κατοχή της πόλης.
 ὑποσπόνδους ἀφέντες
Οι κάτοικοι του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας παρέδωσαν τις πόλεις τους
στον Λύσανδρο, αφού εξασφάλισαν με «σπονδές» ασφαλή αποχώρηση για
τους άντρες της αθηναϊκής φρουράς. Παρά τη διαφορά του πολιτεύματος
ανάμεσα στη Σπάρτη και στην Αθήνα και παρά τη βιαιότητα των
συγκρούσεων υπήρχαν θεσμοί σεβαστοί από τους αντιπάλους, όπως
οι σπονδές: αντιπρόσωποι των αντιπάλων κατέληγαν σε συμφωνία που
την επισφράγιζαν με σπονδές προς τιμήν των θεών, τους οποίους
καλούσαν ως μάρτυρες για την τήρησή της.Έτσι, αυτοί που αποχωρούσαν
μετά από πολιορκία και παράδοση, ήταν ασφαλείς ως προστατευόμενοι
των θεών. Ο όρος υπόσπονδος αναφέρεται σε ηττημένους που
παραδόθηκαν στους νικητές ή σε νεκρούς πολέμου που οι δικοί τους
παραδέχθηκαν την ήττα τους και ζήτησαν από τους νικητές άδεια να
παραλάβουν τα σώματα για ταφή.

22. Ερμηνευτικά Σχόλια
 §2 θᾶττον τῶν ἐπιτηδείων ἔνδειαν ἔσεσθαι
«ότι πιο γρήγορα θα παρουσιαστεί πλήρης
έλλειψη τροφίμων». Η Αθήνα, πολιορκημένη
από τη στεριά δέκα χρόνια περίπου,
ανεφοδιαζόταν με τον εμπορικό της στόλο από
τη Θράκη και τον Εύξεινο Πόντο. Ο Λύσανδρος
απέκοψε τους θαλάσσιους δρόμους
ανεφοδιασμού.

24. § 3-4 Η αναγγελία της καταστροφής. Η
αντίδραση των Αθηναίων.

25. [3] Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις τῆς
Παράλου ἀφικομένης νυκτὸς ἐλέγετο
ἡ συμφορά,
καὶ οἰμωγὴ ἐκ τοῦ Πειραιῶς διὰ
τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς ἄστυ διῆκεν, ὁ
ἕτερος τῷ ἑτέρῳ παραγγέλλων·
ὥστ’ ἐκείνης τῆς νυκτὸς οὐδεὶς ἐκοιμήθη,
οὐ μόνον τοὺς ἀπολωλότας πενθοῦντες,
ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἔτι αὐτοὶ ἑαυτούς,
πείσεσθαι νομίζοντες οἷα ἐποίησαν
Μηλίους τε Λακεδαιμονίων ἀποίκους
ὄντας, κρατήσαντες πολιορκίᾳ,
καὶ Ἱστιαιέας καὶ Σκιωναίους καὶ
Τορωναίους καὶ Αἰγινήτας καὶ ἄλλους
πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων.
Ρήματα;
Σύνδεσμοι;

26. [3] [Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις τῆς
Παράλου ἀφικομένης νυκτὸς
ἐλέγετο ἡ συμφορά, ]
καὶ [οἰμωγὴ ἐκ τοῦ Πειραιῶς διὰ
τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς
ἄστυ διῆκεν, ὁ ἕτερος τῷ
ἑτέρῳ παραγγέλλων·]
[ὥστ’ ἐκείνης τῆς
νυκτὸς οὐδεὶς ἐκοιμήθη,
οὐ μόνον τοὺς
ἀπολωλότας πενθοῦντες,
ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἔτι αὐτοὶ
ἑαυτούς, πείσεσθαι νομίζοντες]
(οἷα ἐποίησαν Μηλίους τε
Λακεδαιμονίων ἀποίκους
ὄντας, κρατήσαντες πολιορκίᾳ,
καὶ Ἱστιαιέας καὶ Σκιωναίους καὶ
Τορωναίους καὶ Αἰγινήτας καὶ
ἄλλους πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων.)
 Λέγομαι,
ἐλεγόμην,
λέξομαι,
λεχθήσομαι
/ῤηθήσομαι,
ἐλεξάμην/
ἐρρήθην,
ἐλέχθην,
εἴρημαι, εἰρήμην
 Διήκω, διῆκον,
διήξω
 Κοιμάομαι-
ῶμαι,
ἐκοιμώμην,
ἐκοιμήθην
 Ποιέω-ῶ

27. Ἐν δὲ ταῖς
Ἀθήναις τῆς
Παράλου ἀφικομένης
νυκτὸς
ἐλέγετο ἡ συμφορά,
ἀφικομένης: μτχ αορ. Β΄
του ρ. ἀφικνέομαι-οῦμαι
Είδος μετοχής στο
συντακτικό
Υποκείμενο μτχ

28. Στην αρχαιότητα η Πάραλος ή και Παραλία, αποκαλούμενη σύμφωνα με επιγραφές,
ήταν ένα από τα έξι «ιερά πλοία» της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Τα άλλα πέντε ήταν
η Σαλαμινία, η Αμμωνιάς, η Αντιγονίς, η Δημητριάς και η Πτολεμαΐς.
Οι επιβαίνοντες της Παράλου, ασχέτως κατηγορίας, είτε ήταν πλήρωμα είτε
επιβάτες υπάλληλοι θεωροί, ονομάζονταν "πάραλοι" ή "παραλίτες" και, εξ
αντικειμένου, έπρεπε να ήταν πολίτες της Αθήνας, και μάλιστα, κατά

29. κείμενο
 Ἐν δὲ ταῖς
Ἀθήναις τῆς
Παράλου ἀφικομένης
νυκτὸς
ἐλέγετο ἡ συμφορά,
μετάφραση
 Στην Αθήνα, όταν έφτασε
η Πάραλος τη νύχτα
διαδιδόταν η είδηση της
συμφοράς,
ἡ νύξ, τῆς νυκτός, τῇ νυκτί,
τὴν νύκτα, ὦ νύξ
αἱ νύκτες, τῶν νυκτῶν, ταῖς
νυξί, τὰς νύκτας, ὦ νύκτες

30. καὶ οἰμωγὴ ἐκ τοῦ Πειραιῶς διὰ
τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς ἄστυ διῆκεν, ὁ
ἕτερος τῷ ἑτέρῳ παραγγέλλων·
Η πορεία
του
θρήνου

31. οἰμωγὴ ἐκ τοῦ
Πειραιῶς διὰ
τῶν μακρῶν τειχῶν
εἰς ἄστυ διῆκεν, ὁ
ἕτερος τῷ
ἑτέρῳ παραγγέλλων·
Τι παρατηρείτε σε
σχέση με τη μετοχή
παραγγέλλων;
Πτώση;Υποκείμενο;

32. Παραγγέλλων: τροπική μετοχή
ονομαστική απόλυτη
Κανονικά η μετοχή, επειδή
είναι απόλυτη, θα έπρεπε να
τεθεί σε πτώση γενική (τοῦ
ἑτέρου τῷ ἑτέρῳ
παραγγέλλοντος)- σχήμα
ανακόλουθο.

33. κείμενο μετάφραση
 οἰμωγὴ ἐκ τοῦ
Πειραιῶς διὰ
τῶν μακρῶν τειχῶν
εἰς ἄστυ διῆκεν, ὁ
ἕτερος τῷ
ἑτέρῳ παραγγέλλων·
 και ο θρήνος από τον
Πειραιά μέσα απ’ τα
μακρά τείχη έφτανε
στην πόλη, καθώς ο
ένας έλεγε/
ανακοίνωνε στον
άλλον την είδηση,

34. ὥστ’ ἐκείνης τῆς
νυκτὸς οὐδεὶς
ἐκοιμήθη,
οὐ μόνον τοὺς
ἀπολωλότας
πενθοῦντες,
ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον
ἔτι αὐτοὶ
ἑαυτούς, πείσεσθαι
νομίζοντες
ὥστε: ο συμπερασματικός
σύνδεσμος ὥστε εδώ είναι
παρατακτικός, δηλαδή
συνδέει με τα
προηγούμενα.
Είδος μετοχής: αιτιολογική
Υποκείμενο μτχ;
Είναι συνημμένη ή απόλυτη;

35. υποκείμενο
• πάντες
• Η μετοχή είναι
συνημμένη
•οὐδείς ἐκοιμήθη
•πάντες οὐκ
ἐκοιμήθησαν
•Σχήμα κατά το
νοούμενο
πενθοῦντες
αντικείμενο
•Οὐ μόνον τοὺς
ἀπωλολότας
•ἀλλὰ ἑαυτοὺς
αὐτοί: ;

36. ὥστ’ ἐκείνης τῆς
νυκτὸς οὐδεὶς
ἐκοιμήθη,
οὐ μόνον τοὺς
ἀπολωλότας
πενθοῦντες,
ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον
ἔτι αὐτοὶ
ἑαυτούς, πείσεσθαι
νομίζοντες
Πάσχω, ἔπασχον,
πείσομαι, ἔπαθον,
πέπονθα, ἐπεπόνθειν
Κάτι μου
θυμίζει….

37. πάντες πείσεσθαι ….
οἷα ἐποίησαν Μηλίους τε
Λακεδαιμονίων ἀποίκους
ὄντας, κρατήσαντες πολιορκίᾳ,
καὶ Ἱστιαιέας καὶ Σκιωναίους καὶ
Τορωναίους καὶ Αἰγινήτας καὶ
ἄλλους πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων.)
Ποιῶ τινά τι

38. οἷα ἐποίησαν Μηλίους τε
Λακεδαιμονίων ἀποίκους
ὄντας, κρατήσαντες πολιορκίᾳ,
καὶ Ἱστιαιέας καὶ Σκιωναίους καὶ
Τορωναίους καὶ Αἰγινήτας καὶ
ἄλλους πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων.)
Τι γνωρίζουμε για
τους Μηλίους;

39. Μηλίους... Αἰγινήτας
Οι κάτοικοι της Μήλου ήταν άποικοι των
Λακεδαιμονίων αλλά έμειναν ουδέτεροι
κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο. Οι
μικρές πόλεις Ιστιαία (στη βόρεια
Εύβοια), Σκιώνη και Τορώνη (στη
Χαλκιδική) είχαν αποστατήσει από την
αθηναϊκή συμμαχία. Η Αίγινα, μικρό
κράτος, ισχυρός όμως εμπορικός αντίπαλος
της Αθήνας, ακολουθούσε πάντα
φιλολακωνική πολιτική.

40. Χαρακτηριστικά είναι τα παρακάτω αποσπάσματα από το έργο του
Θουκυδίδη, όπου εικονίζονται παραστατικά η αλαζονεία και η
απανθρωπιά των ισχυρών κρατών απέναντι στα μικρά, ανίσχυρα
κράτη και κυρίως σε περίοδο πολέμου:
καὶ Ἀθηναῖοι πάλιν ἐς Εὔβοιαν διαβάντες Περικλέους στρατηγοῦντος
κατεστρέψαντο πᾶσαν, καὶ τήν μὲν ἄλλην ὁμολογίᾳ κατεστήσαντο,
Ἑστιαιᾶς δὲ ἐξοικίσαντες αὐτοί τὴν γῆν ἔσχον. (Θουκ. 1,114)
Περὶ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους τοῦ θέρους τούτου Σκιωναίους μὲν Ἀθηναῖοι
ἐκπολιορκήσαντες ἀπέκτειναν τοὺς ἡβῶντας, παῖδας δὲ καὶ γυναῖκας
ἠνδραπόδισαν· καὶ τὴν γῆν Πλαταιεῦσιν ἔδοσαν νέμεσθαι. (Θουκ. 5, 32)
οἱ δὲ ἀπέκτειναν Μηλίων ὅσους ἡβῶντας ἔλαβον, παῖδας δὲ καὶ γυναῖκας
ἠνδραπόδισαν τὸ δὲ χωρίον αὐτοὶ ᾤκησαν, ἀποίκους ὕστερον
πεντακοσίους πέμψαντες. (Θουκ. 5, 116)
καταστρέφομαι - υποτάσσω, παίρνω με το μέρος μου.
ομολογία - συνθήκη
ἐξοικίσαντες - αφού τους έδιωξαν απ' τα σπίτια τους.
οἱ ἡβῶντες - οι ενήλικοι
ἀνδραποδίζω - πουλάω κάποιον ή τον μεταχειρίζομαι σαν δούλο.

41. Στην Αθήνα όταν η Πάραλος
έφτασε νύχτα μαθεύτηκε η
συμφορά·
και θρήνος από τον Πειραιά
μέσα απ’ τα μακρά τείχη
έφτασε στο άστυ, καθώς ο
ένας έλεγε στον άλλον τις
κακές ειδήσεις,
και κανένας εκείνη τη νύχτα
δεν κοιμήθηκε, καθώς
θρηνούσαν όχι μόνο αυτούς
που χάθηκαν αλλά ακόμη πιο
πολύ τον ίδιο τους τον εαυτό,
γιατί πίστευαν ότι θα πάθουν
ό,τι έκαναν στους Μηλίους,
που ήταν άποικοι των
Λακεδαιμονίων, αφού τους
νίκησαν με πολιορκἰα, και
στους Σκιωναίους και στους
Τορωναίους και στους
Αιγινήτες και σε πολλούς
άλλους Έλληνες.
Ἐν δὲ ταῖς Ἀθήναις τῆς
Παράλου ἀφικομένης νυκτὸς
ἐλέγετο ἡ συμφορά,
καὶ οἰμωγὴ ἐκ τοῦ Πειραιῶς διὰ
τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς
ἄστυ διῆκεν, ὁ ἕτερος τῷ
ἑτέρῳ παραγγέλλων·
ὥστ’ ἐκείνης τῆς
νυκτὸς οὐδεὶς ἐκοιμήθη,
οὐ μόνον τοὺς
ἀπολωλότας πενθοῦντες,
ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἔτι αὐτοὶ
ἑαυτούς, πείσεσθαι νομίζοντες
οἷα ἐποίησαν
Μηλίους τε Λακεδαιμονίων
ἀποίκους ὄντας, κρατήσαντες
πολιορκίᾳ,
καὶ Ἱστιαιέας καὶ Σκιωναίους
καὶ
Τορωναίους καὶ Αἰγινήτας καὶ
ἄλλους πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων.

42. [4] Τῇ δ’
ὑστεραίᾳ ἐκκλησίαν
ἐποίησαν, ἐν
ᾗ ἔδοξε τούς τε
λιμένας ἀποχῶσαι πλὴν
ἑνὸς καὶ τὰ
τείχη εὐτρεπίζειν καὶ
φυλακὰς ἐφιστάναι καὶ
τἆλλα πάντα ὡς εἰς
πολιορκίαν
παρασκευάζειν τὴν
πόλιν.
Ρήματα;
Σύνδεσμοι;

43. [4] [Τῇ δ’
ὑστεραίᾳ ἐκκλησίαν
ἐποίησαν,] (ἐν
ᾗ ἔδοξε τούς τε
λιμένας ἀποχῶσαι πλὴν
ἑνὸς καὶ τὰ
τείχη εὐτρεπίζειν καὶ
φυλακὰς ἐφιστάναι καὶ
τἆλλα πάντα ὡς εἰς
πολιορκίαν
παρασκευάζειν τὴν
πόλιν.)
ἐκκλησία: ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ
ἐκ +καλῶ
Κλίση ;
Δοκεῖ, ἐδόκει, δόξει,
ἔδοξε, δέδοκται,
ἐδέδοκτο
Ρήμα απρόσωπο
Σύνταξη;
Ομόρριζα του δοκῶ:
δοξάζω, δόγμα, δόξα,

44. ἀποχῶσαι
•τοὺς
λιμένας
εὐτρεπίζειν •τὰ τείχη
ἐφιστάναι •φυλακὰς
παρασκευάζειν
τοῖς
πολίταις
Φάνηκε καλό
στους πολίτες
• τὴν πόλιν

45. [Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἐκκλησίαν ἐποίησαν,] (ἐν
ᾗ ἔδοξε τούς τε λιμένας ἀποχῶσαι πλὴν
ἑνὸς καὶ τὰ τείχη εὐτρεπίζειν καὶ
φυλακὰς ἐφιστάναι καὶ τἆλλα πάντα ὡς
εἰς πολιορκίαν παρασκευάζειν τὴν πόλιν.)

46. Ερμηνευτικά σχόλια
 §4 Τῇ δ' ὑστεραίᾳ...
Την επόμενη μέρα όμως, συγκαλείται η Εκκλησία του Δήμου
και παίρνει έκτακτα μέτρα. Μετά τις πρώτες εντυπώσεις οι
Αθηναίοι συνέρχονται και δραστηριοποιούνται. Η χρήση των
απαρεμφάτων, με το πολυσύνδετο «ἔδοξε... ἀποχῶσαι... καὶ
εὐτρεπίζειν, καὶ... ἐφιστάναι, καὶ... παρασκευάζειν», που
δηλώνουν τις αποφάσεις της Εκκλησίας, αποδίδουν τη
δραστηριότητα μετά την απελπισία και τον θρήνο.
 ἐκκλησίαν ἐποίησαν ἐν ᾗ ἔδοξε...
Τις αποφάσεις τις πήρε το σύνολο των πολιτών, η Εκκλησία,
που αποφάσιζε για όλα τα σημαντικά ζητήματα μετά από
εισηγήσεις των βουλευτών και άλλων πολιτικών.Τα επίσημα
κείμενα των αποφάσεων άρχιζαν με τη φράση: «ἔδοξε τῇ
βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ».

47. Η Εκκλησία του δήμου ήταν η συνέλευση του λαού της Αθήνας. Από
το 451 π.Χ. είχαν το δικαίωμα να μετέχουν σε αυτή όλοι οι ενήλικες
Αθηναίοι που είχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα, τα οποία
αποκτούσαν εφόσον ήταν και οι δύο γονείς τους αθηναίοι πολίτες
και αφού είχαν εκπληρώσει τις διετείς στρατιωτικές τους
υποχρεώσεις. Αποκλείονταν οι γυναίκες, οι μέτοικοι και
οι δούλοι που δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα καθώς και όσοι είχαν
διαπράξει αδικήματα (άτιμοι).

48. Η Εκκλησία του δήμου αποτελούσε το κυρίαρχο όργανο της αθηναϊκής
δημοκρατίας, από την οποία εκπορεύονταν όλες οι εξουσίες. Συζητούσε
σημαντικά θέματα που αφορούσαν το πολίτευμα, ψήφιζε τους νόμους,
εξέλεγε τους στρατιωτικούς και οικονομικούς άρχοντες
(Αριστοτέλης, Αθηναίων πολιτεία 43. 1-2 και 44. 4), αποφάσιζε για τον
αριθμό των πολιτών, των μετοίκων και των δούλων που θα
επιστρατεύονταν, επέβαλλε την ποινή του θανάτου ή της εξορίας καθώς και
τη δήμευση της περιουσίας. Ακόμη, καθόριζε την εξωτερική πολιτική της
Αθήνας, έπαιρνε τις αποφάσεις για τη σύναψη ειρήνης ή πολέμου και
συμμαχίας με άλλες πόλεις και κράτη, δεχόταν τους ξένους πρέσβεις και
εξέλεγε τους πρέσβεις της Αθήνας.

49. Τα λιμάνια της Αθήνας ήταν: το
λιμάνι του Πειραιά ή
Ἐμπόριον, το λιμάνι του
Κανθάρου που αποτελούσε
μέρος του Πειραιά, το λιμάνι
του Φαλήρου, το λιμάνι της
Μουνιχίας (σημερινό
Μικρολίμανο) και το λιμάνι της
Ζέας (σημερινό Πασαλιμάνι).
Από Baedeker - Baedeker&#039;s Handbook of Greece,

50. κείμενο
 Τῇ δ’
ὑστεραίᾳ ἐκκλησίαν
ἐποίησαν, ἐν
ᾗ ἔδοξε τούς τε
λιμένας ἀποχῶσαι πλὴν
ἑνὸς καὶ τὰ
τείχη εὐτρεπίζειν καὶ
φυλακὰς ἐφιστάναι καὶ
τἆλλα πάντα ὡς εἰς
πολιορκίαν
παρασκευάζειν τὴν
πόλιν.
μετάφραση
 Την επόμενη όμως ημέρα
συγκάλεσαν συνέλευση
του δήμου
στην οποία
αποφασίσθηκε να
φράξουν με χώμα τα
λιμάνια, να
επιδιορθώσουν τα τείχη,
να τοποθετήσουν
φρουρές και ως προς όλα
τα άλλα να
προετοιμάσουν την πόλη
για πολιορκία.

51. ερωτήσεις
1. Ποια η σκοπιμότητα των ενεργειών του Λυσάνδρου στην §2;
2. Πώς έμαθαν οιΑθηναίοι την ήττα τους; Πώς αντέδρασαν;
3. Πώς αξιολογούν τώρα, μετά την ήττα στους Αιγός ποταμούς,
οιΑθηναίοι τη συμπεριφορά τους απέναντι σε πολλούς
Έλληνες κατά τη διάρκεια του πολέμου και ποιες συνέπειες
εκτιμούν ότι θα υποστούν; Να διατυπώσετε τα
συμπεράσματα σας αφού λάβετε υπόψη σας τον τρόπο που
αντιδρούν στην αναγγελία της καταστροφής.
4. Με ποιους λεκτικούς τρόπους επιτυγχάνει να παρουσιάσει ο
Ξενοφώντας το ψυχολογικό κλίμα που δημιουργήθηκε στην
Αθήνα και τις ενέργειες στις οποίες προέβησαν οι Αθηναίοι
μετά την αναγγελία της ήττας στους Αιγός ποταμούς;