O Relevo e a súa modelaxe

1. DINÁMICA TERRESTRE
Profesor: Adán Gonçalves (A parte de dinámica externa débese en boa parte ao magnífico
traballo de Irene Traba)

2. A DINÁMICA TERRESTRE
O noso planeta nun principio foi unha bola fundida
incandescente que pouco a pouco foise arrefiando e
solidificando (formáronse as rochas).
Tampouco había mares, e a atmosfera primitiva non tiña
osíxeno.
E por suposto, non había vida.
Na actualidade segue a cambiar, de feito, a Terra está en
contínuo cambio dende que se orixinou hai uns 4600 m.a. xunto
co resto do sistema solar.

3. Hoxe sabemos que a maioría dos cambios suceden de xeito
gradual, e incluso as consecuencias das catástrofes
planetarias soense dilatar no tempo.
Por iso en moitos casos estos cambios pásannos
desapercibidos.
Os procesos que modifican o noso planeta chámanse en
conxunto Dinámica terrestre.

4. QUE É A DINÁMICA TERRESTRE?
A dinámica terrestre é o conxunto de procesos que fan
cambiar o noso planeta na escala de tempo xeolóxico.
Estos procesos poden ter orixe nunha enerxía externa (o
sol) e fálase de Dinámica externa ou ter a súa orixe na
enerxía procedente do interior terrestre e fálase de
Dinámica interna.

5. O RELEVO E A SÚA
MODELAXE
(DINÁMICA EXTERNA)

6. 1. A PAISAXE E O RELEVO
• O relevo é o aspecto da
superficie terrestre
prescindindo dos
elementos bióticos.
• Forma parte da paisaxe,
xunto cos elementos
bióticos, antrópicos e as
apreciacións
subxectivas do
observador.

7. 2. TIPOS DE RELEVO
• Situados sobre a codia
continental.
– Penechaira.
– Cordilleiras.
– Rifts.
– Plataformas continentais.
– Noiros continentais.
• Situados sobre a codia
oceánica.
– Chairas abisais.
– Dorsais oceánicas.
– Relevos volcánicos illados.
– Fosas oceánicas.
– Arcos de illa.
Relevos continentais Relevos oceánicos

8. Tipos de relevo
1
3
3
2
4
5
1
2 4
5
Relevos característicos da codia oceánica
Relevos característicos da codia continental

9. Tipos de relevo
1
3
3
2
4
5
1
2 4
5
Chairas abisais
Relevos volcánicos
Dorsais oceánicas
Fosas oceánicas
Arcos de illas
Cordilleiras
Rifts
Plataformas
continentais
Noiros
continentais
Penechairas
Relevos característicos da codia oceánica
Relevos característicos da codia continental

10.  O relevo é modificado por procesos externos.
 Meteorización: rotura mecánica das rochas e
alteración química dos seus minerais in situ.
 Erosión: evacuación dos detritos e modelaxe
característica da paisaxe.
 Transporte: traslado de materiais ás concas
sedimentarias. Redistribución da masa dos
continentes.
 Sedimentación: acumulación en capas, formación
de estruturas sedimentarias.
3. OS PROCESOS XEOLÓXICOS
EXTERNOS.

11. A METEORIZACIÓN DAS ROCHAS.AXENTES ATMOSFÉRICOS
A superficie terrestre atópase exposta a actuación dos diversos axentes atmosféricos
(chuvia, neve, cambios de temperatura, auga conxelada) que orixinan o deterioro das
rochas.
Os fragmentos de rochas de calquera tamaño, composición e procedencia denomínanse
clastos.
O resultado da disgregación das rochas son as acumulacións de clastos nas ladeiras dos
relevos chamadas pedreiras ou penedías.

12. Pedreira
Fragmentación
das rochas
Clastos
Chuvia e
neve
Cambios de temperatura
Conxelación da auga
DIA NOITE
METEORIZACIÓN
OS AXENTES ATMOSFÉRICOS

13. METEORIZACIÓN FÍSICA OU
MECÁNICA
 Xelifracción: acción
de cuña que realiza a
auga ao conxelarse.
 Termoclastia: rotura
das rochas sometidas
a unha intensa
insolación.
 Descompresión:
expansión e
agretamento das
rochas profundas ao
atoparse na superficie.

14. METEORIZACIÓN QUÍMICA
 Oxidación: o osíxeno
reacciona con algúns
minerais producindo a
súa oxidación.
 Disolución: afecta os
minerais que se
disolven na auga.

15. METEORIZACIÓN QUÍMICA
 Carbonatación:
reacción que se
produce nalgúns
minerais ao entrar en
contacto con auga que
leva CO2 en
disolución.
 Hidrólise: alteración
dos minerais ao
reacccionar cos ións
H+ e OH¯.

16. METEORIZACIÓN BIOLÓXICA
 Rotura ou alteración das rocas debido aos seres
vivos.

17. Factores que inflúen na meteorización
Meteorización mecánica Meteorización química
Ambiente húmedo
Meteorización biolóxica
Temperaturas
cambiantes
Ambiente
húmedo e
caluroso

18. A MODELAXE DO RELEVO. OS AXENTES XEOLÓXICOS
IMPORTANTE!: neste tema imos establecer a diferenza entre dous termos que
soen confundirse: axentes atmosféricos e axentes xeolóxicos.
Quen é quen?
Evidentemente, son dous termos moi relacionados, pero hai diferenzas
salientables.
Os axentes atmosféricos, como vimos, son fundamentalmente a chuvia, a
neve, as diferenzas de temperaturas e a conxelación da auga, e asócianse a
disgregación das rochas in situ.
Os axentes xeolóxicos son fundamentalmente o vento, os glaciares, as augas
salvaxes, os ríos, as augas subterráneas e o mar e están asociados aos procesos
de erosión, transporte e sedimentación.

19. A MODELAXE DO RELEVO. OS AXENTES XEOLÓXICOS
Existen moitos tipos de paisaxes e todas elas foron modeladas pola acción
dos axentes xeolóxicos. Por tanto,…
…Os axentes xeolóxicos son os mecanismos que de xeito natural modelan a
paisaxe, transportan materiais e acumúlanos en forma de sedimentos.

20. Todos os axentes xeolóxicos realizan os seguintes procesos:
 Erosión:é a retirada de materiais dende o seu lugar de orixe.
- O axente xeolóxico pode arrastrar os fragmentos de rocha resultado da
meteorización.
- O axente xeolóxico pode arrincar directamente os fragmentos da rocha da
que forman parte e arrastralos (disgregación con movemento)
A erosión ao longo de millóns de anos produce grandes modificacións no relevo:
escava vales, desgasta montañas, fai retroceder cantís…
A modelaxe do relevo corresponde aos cambios que a erosión dos axentes
xeolóxicos produce na paisaxe.

21.  Evacuación de detritos
ou clastos.
 Modelaxe
característica na
superficie terrestre.
 Formación de
penechairas.
 Redistribución da
masa dos continentes.
Efectos sobre a superficie:
Cárcavas
Relevo ruiniforme

22. Transporte: todos os axentes xeolóxicos
teñen capacidade para transportar clastos
 Os parámetros que o
caracterizan son: a
enerxía, a selección dos
clastos e a maduración
dos sedimentos.
 As formas do
transporte poden ser:
 En contacto co
fondo: rodadura,
arrastre ou saltación.
 Sen tocar o fondo:
suspensión, flotación ou
disolución.
Enerxía
Selección
Maduración

23. O transporte
Transporte polo fondo Transporte en suspensión
Os clastos redondéanse
Os clastos non
tocan o chan
Saltación
Os clastos son arrastrados
Tormenta de pó

24. Depositanse
os clastos
grosos
Area depositada
polo vento
Clastos depositados
por glaciar
Sedimentación: prodúcese no momento en que o axente xeolóxico deposita os clastos
nun lugar ao perder a súa capacidade para continuar o transporte

25.  A acumulación dos
sedimentos débese:
 Decantación:
precipitación dos
clastos ao fondo ó
deterse a corrente
que os
transportaba.
 Acreción
cinética: os clastos
transportados
baten contra un
obstáculo.
Decantación Acreción cinética

26. CONCAS SEDIMENTARIAS
 Extensas zonas da superficie terrestre que
presentan subsidencia ou afundimento.
 Cando a conca deixa de experimentar
subsidencia, os axentes xeolóxicos a colmatan.
4. CONCAS E AMBIENTES SEDIMENTARIOS

27. AMBIENTES SEDIMENTARIOS
 Lugar onde un axente xeolóxico acumula
materiais.
 Ambientes sedimentarios continentais: fluviais,
torrenciais, glaciares, eólicos e cársticos.
 Ambientes sedimentarios mariños: litorais, recifais,
plataformas continentais, noiros continentais e
turbidíticos.
 Ambientes sedimentarios de transición (entre o mar e
o continente): praias, deltas e estuarios.

28.  Orixinan tres formas de relevo:
 Vales en uve: o río ten gran capacidade
erosiva e encaixa profundamente o terreo.
(Tramo alto)
 Vales de fondo plano: o río perde velocidade
e traza curvas chamadas meandros. (Tramo
medio)
 Penechairas: os ríos amplían os vales ata
unirse uns cos outros.
 O resultado da erosión provoca outeiros
testemuña (relevos residuais illados) e socalcos
fluviais (relevos graduados por sucesivos
encaixamentos do río)
6. OS RÍOS. MODELAXE FLUVIAL

29. MODELAXE FLUVIAL
A
B
D
C

30. MODELAXE FLUVIAL
Val en uve
A
B
D
C

31. A
B
D
C
MODELAXE FLUVIAL
Val de fondo plano

32. A
B
D
C
MODELAXE FLUVIAL
Outeiro testemuña

33. A
B
D
C
Proceso de formación de socalcos
MODELAXE FLUVIAL

34. A
B
D
C
Proceso de formación de socalcos
MODELAXE FLUVIAL

35. A
B
D
C
Proceso de formación de socalcos
MODELAXE FLUVIAL

36. A
B
D
C
Proceso de formación de socalcos
MODELAXE FLUVIAL

37. A
B
D
C
MODELAXE FLUVIAL
Socalcos

38.  Os axentes xeolóxicos son os torrentes e as augas
salvaxes.
 Alta capacidade de transporte e sedimentación sen
orde.
 As formas de relevo que orixina son:
 Cárcavas: regos profundos no terreo.
 Barrancos: profundos vales en uve.
 Corgos: leitos amplios.
 Os depósitos sedimentarios orixinados son:
 Conos de dexección: acumulacións pequenas ao pé
dun relevo escarpado.
 Abanos aluviais: acumulación extensas de sedimentos.
 Pedimentos: unión de varios abanos.
5. MODELAXE TORRENCIAL

39. A miúdo as cárcavas desenvólvense nas concas de recepción dos torrentes, mentres que
os barrancos compoñen o canal de desaguadoiro. Os corgos desenvóvense máis abaixo
do cono de dexección.
 Conca de recepción: é o lugar onde se reciben todalas augas, hai unha forte erosión .
 Canal de desaugadoiro: é o cauce principal do arroio ou torrente.
 Cono de dexección: onde o arroio deposita materiais. Se o cono é moi grande e ocupa
unha grande extensión soe chamarse abano aluvial.
Abano aluvial

40. As augas salvaxes
A
B
C
Abano aluvial
Canal de desaugadoiro
Conca de recepciónCárcavas
Cono de dexección
Chemineas de fadas

41. MODELAXE TORRENCIAL
A
B
D
C

42. A
B
D
C
Barranco
MODELAXE TORRENCIAL

43. MODELAXE TORRENCIAL
Cárcavas
A
B
D
C

44. MODELAXE TORRENCIAL
Corgos
A
B
D
C

45. MODELAXE TORRENCIAL
A
B
D
C
Abano aluvial
Pedimento

46.  Debida a dous procesos
erosivos:
 Deflación: o vento leva os
materiais máis pequenos e
deixa os grandes.
 Abrasión eólica: o vento
cargado de area produce un
lixado das rocas.
 A sedimentación eólica produce
acumulacións características:
 Depósitos de loess:
acumulacións de po.
 Dunas: acumulacións de area.
7. MODELAXE EÓLICA

47. O VENTO
A capacidade erosiva do vento é bastante reducida, salvo en zonas onde non hai
vexetación, existen materiais finos (arxilas e areas) e hai ventos constantes. A acción do
vento orixina diversas estruturas:
Columna de areaA Barjanes
B
Ergs
Regs
C
D
Rochas en
forma de
cogomelo

48.  Deflación: é o proceso polo cal o vento
levanta a arxila e a area. Esto orixina as
columnas de area.
COLUMNA DE AREAA
 Erg: son os desertos de area. A
acumulación de area produce dunas, se
teñen forma de media lúa chámanse
Barjanes
ERGB
Dunas
Barján
 Reg: campos de pedra formados por
deflación.
REGC
A area transportada polo vento realiza un
“lixado” chamado abrasión eólica
Como os grans máis
grandes van a menor
altura, as rochas
erosiónanse máis
pola base orixinando
a forma de cogomelo.
ROCHAS EN FORMA DE
COGOMELOD

49. Por último, o pó transportado polo vento pode
tamén formar extensos depósitos chamados
loess.

50.  O axente xeolóxico son grandes masas de xeo, os
glaciares que se desprazan pola gravidade.
 As formas de relevo que orixinan son :
 Vales en u: amplos, de perfil redondeado.
 Zonas de sobreescavación: concavidades nas que
ó retirarse o xeo fórmanse lagos.
 A sedimentación produce acumulación de clastos
chamados morenas, e a súa compactación
orixina tillitas.
8. MODELAXE GLACIARIA

51. OS GLACIARES
Os glaciares son masas de xeo que se desprazan dende a zona de acumulación de neve ata
aquelas onde o xeo se funde.
- Prodúcense en zonas onde a neve non chega a fundirse en verán e vaise
acumulando. Ao acumularse a neve comprímese e transformase en xeo a
certa profundidade. (Dous procesos: Acumulación + Compresión).
- Estas zonas son as zonas polares e as de alta montaña.
Tipos de Glaciares:
- Glaciar de casquete: aquel no que o xeo recobre miles de km e tapa o
relevo.
- Glaciar alpino: aquel no que o xeo encáuzase entre as montañas. A zona
onde se acumula chámase circo glaciario e discorren entre as montañas cara a
zonas topográficamente máis baixas formando as linguas de xeo debido a gravidade.
A capacidade de erosión e transporte dos glaciares é enorme.

52. Os glaciares
A B
D
C
Relevos
escarpados
Val en U
Lingua
Circo

53.  Relevos escarpados: debidos a
que o xeo produce unha intensa
meteorización mecánica sobre
as rochas
 En circos glaciarios a neve acumúlase
e transformase en xeo.
 O circo forma unha lingua glaciar. As
linguas arrastran grandes cantidades
de materiais chamadas morenas
(laterais, centrais e frontais).
 As linguas excavan vales en
forma de U

54. MODELAXE GLACIARIA
A
B
C
D
E

55. MODELAXE GLACIARIA
A
B
C
D
E
Circo

56. MODELAXE GLACIARIA
A
B
C
D
E
Lingua

57. MODELAXE GLACIARIA
A
B
C
D
E
Val en U

58. MODELAXE GLACIARIA
A
B
C
D
E
Morena

59. MODELAXE GLACIARIA
A
B
C
D
E
Fronte

60. É o conxunto das pegadas subterráneas e superficiais producidas pola disolución das
rochas. Só se produce, por tanto, en rochas solubles como as rochas calcáreas ou o xeso.
Cando a auga ten dióxido de carbono disolto ten carácter ácido que pode disolver a
calcita (mineral do carbonato cálcico) que forma as rochas calcáreas, e o xeso (formado
por sulfato de calcio).
9. MODELAXE CÁRSTICA

61.  O axente son as augas superficiais e subterráneas.
 As formas erosivas poden ser:
 Superficiais: formadas por
 Disolución: orixinan lapiás (regos superficiais) e paisaxes
ruiniformes (corredores, arcos...).
 Colapso: orixinan dolinas (polo derrubamento do teito dunha
cavidade subterránea).
 Subterráneas: poden ser
 Galerías: condutos horizontais.
 Simas: condutos verticais.
 Salas: grandes cavidades.
 A sedimentación pode ser:
 Acumulación de arxila de descalcificación. Ao disolverse o
CaCO3 queda un residuo de arxila que pode acumularse.
 Precipitación de sales solubles: orixinan travertinos: tobas
calcarias, estalactitas (teito) e estalagmitas (solo).

62. As augas subterráneas
A
B
C
Sima
Dolina
Gruta

63. C
A
B
E
D
MODELAXE CÁRSTICA

64. MODELAXE CÁRSTICA
C
A
B
E
D
Dolina

65. MODELAXE CÁRSTICA
C
A
B
E
D
Sima

66. MODELAXE CÁRSTICA
C
A
B
E
D
Sala

67. MODELAXE CÁRSTICA
C
A
B
E
D
Travertinos

68. MODELAXE CÁRSTICA
C
A
B
E
D
Lapiás

69. 10. O MAR. MODELAXE LITORAL
O mar actúa como un axente xeolóxico debido a tres movementos:
 A ondada que é producida polo vento
 As correntes mariñas orixinadas polas diferenzas de temperatura ou salinidade ou por
ventos moi constantes
 As mareas debidas a influenza gravitatoria da Lúa e o Sol sobre o noso planeta.
O mar produce dous procesos:
 A erosión das costas que orixinan o retroceso dos acantilados producindo extensas
plataformas de abrasión.
 A trituración e lavado das rochas e cunchas dos seres vivos producindo unha area fina
que pode acumularse formando praias , frechas e tómbolos.

70. O mar
A
B
C
Plataforma de abrasión
Acantilado
Praia
Tómbolo
Frecha

71.  Praias: acumulación da area debido a trituración das rochas por parte do
mar xunto coas aportacións dos ríos.
 Frechas: barras areentas paralelas á costa.
 Tómbolos: cordóns areentos que unen unha illa coa costa.
O transporte de area ao longo da costa realízano as correntes de deriva
producidas polo vento cando sopra nunha dirección predominante oblicua á
costa.

72. FACTORES CONDICIONANTES DA
MODELAXE
Climáticos Tectónicos
Litolóxicos Antrópicos

73.  Climáticos:
 En zonas cálidas e áridas non hai glaciares, nin ríos.
 En zonas temperadas e chuviosas non teñen importancia nin o vento, nin as augas
torrenciais.
 En zonas polares e de alta montaña predomina o ambiente glaciario.
 Tectónicos e estruturais:
 Os ríos tenden a circular ao longo de faias.
 O levantamento do terreo fai que os ríos recobren enerxía aumentando a súa capacidade
erosiva.
 Litolóxicos:
 É habitual que nunha penechaira queden relevos residuais por erosión diferencial.
 Na costa os materiais máis brandos xeran entrantes (ensenadas, baías…) e os máis duros
saíntes (cabos e illotes)
 A modelaxe cárstica orixínase en rochas solubles (calcareas e xesos)
 Antópicos
 Nos noiros tentamos impedir a acción erosiva das augas de arroiada.
 Canalizamos ríos e regatos e construímos diques para protexer as zonas de costa.

74. GRAZAS POR ATENDERME

75. WEBGRAFÍA
http://www.slideshare.net/adaneco/a-dinmica-externa-do-planeta
http://es.slideshare.net/irenetraba/o-relevo-e-a-sa-modelaxe-18619412