1. Tema 2. O noso planeta, a
Terra

2. Índice
1. A Terra, un planeta dinámico
2. A Terra sólida
3. Wegener, a Deriva Continental
4. Da Deriva á Tectónica global
5. A máquina Terra
6. Historias dun vello planeta

3. A Terra, un planeta dinámico
 A Terra é un planeta cambiante debido á interacción entre a
súa atmosfera e a superficie terrestre.
 Os océanos interveñen no ciclo da auga, ó mesmo tempo que
interfiren na dinámica da propia atmosfera e na do planeta en
xeral.
 A parte sólida do planeta, a xeosfera, así mesmo é dinámica,
cambiando continuamente grazas ós procesos xeolóxicos,
internos e externos.
PROCESOS XEOLÓXICOS INTERNOS
VS
PROCESOS XEOLÓXICOS EXTERNOS

4. Os océanos
A presenza de auga líquida é o que fai do noso planeta unha
illa de vida no Sistema Solar. Os factores que o fan posible
son:
 Distancia adecuada ó Sol
 Existencia de atmosfera cuxa presión limita a evaporación
da auga
 Efecto invernadoiro que impide a total
conxelación
Xunto coa atmosfera forma
un sistema dinámico que permite
o ciclo da auga.

5. A xeosfera
A superficie sólida do planeta interacicona coa atmosfera e a auga nos
chamados procesos xeolóxicos externos:
 Meteorización
 Erosión
 Transporte
 Sedimentación
Estes procesos destrúen o relevo e, se fosen únicos, a Terra debería
ser plana. Por que non o é?

7. Métodos de estudio do interior da
Terra
Directos:
Sondaxes
Emisións volcánicas
Indirectos:
Método gravimétrico
Gradiente xeotérmico
Estudio de meteoritos
Densidade
Método sísmico

8. O interior da Terra

9. Estrutura da Terra

10. Teorías sobre a dinámica terrestre
Primeiras teorías:
Teoría do arrefriamento e contracción (fixista). Finais do século
XIX. A Terra ó arrefriar contráese, prégase e fractúrase, igual
que unha uva que se convirte en pasa.
Os continentes móvense por acción de correntes convectivas do
manto (movilista). Os materiais ascenderían ó quentarse na
zona inferior e logo afundiríase ó arrefriar na superficie.

11. Wegener e a deriva continental
Probas da deriva continental:
Xeográficas. Coincidencia entre as formas da costa
•
dos continentes, sobre todo se se teñen en conta as
plataformas continentais.
Paleontolóxicas. Existen fósiles de organismos
•
idénticos en lugares que hoxe distan milleiros de
kilómetros, o que fai pensar en pontes continentais no
pasado (Sudamérica, África, India, Australia).
Xeolóxicas e tectónicas. Existen rochas do
•
mesmo tipo e idade a ambos lados do Atlántico, así como
coincidencia de cadeas montañosas.
•
Paleoclimáticas. Existen zonas da Terra cuxos
climas non coinciden cos que tiveron no pasado, o que se
reflicte por rexistros xeolóxicos. India e Australia estiveron
cubertas por xeo, mentres Norteamérica e Europa eran
bosques cálidos.
A ORIXE DOS CONTINENTES E OS OCÉANOS, 1915
Problema: Non puido explicar que for za
era capaz de mover os continentes
milleiros de kilómetros

12. DERIVA CONTINENTAL
 PROBAS XEOGRÁFICAS: Existe unha grande coincidencia entre as formas da
costa dos continentes, especialmente entre Sudamérica e África. Se no pasado
estes continentes estiveron unidos formando un só, é lóxico que os fragmentos
encaixen. A coincidencia é aínda maior se se teñen en conta non as costas actuais,
senón os límites das plataformas continentais.

13. DERIVA CONTINENTAL
 PROBAS PALEONTOLÓXICAS:
Existen varios exemplos de fósiles
de organismos idénticos que se
atoparon en lugares que hoxe
distan milleiros de kilómetros,
como a Antártida, Sudamérica,
África, India e Australia. Os
estudos paleontolóxicos indican
que estes organismos prehistóricos
non serían capaces de cruzar os
océanos que hoxe separan eses
continentes. Esta proba indica que
os continentes estiveron reunidos
nalgunha época pasada.

14. DERIVA CONTINENTAL
 PROBAS XEOLÓXICAS: Se se unen os continentes nun só, pódese
observar que os tipos de rochas, a cronoloxía das mesmas e as cadeas
montañosas principais terían continuidade física.

15. DERIVA CONTINENTAL
 PROBAS PALEOCLIMÁTICAS:
Existen zonas na Terra cuxos climas
actuais non coinciden cos que tiveron
no pasado. Así, zonas actualmente
cálidas estiveron cubertas de xeo no
pasado (India, Australia), mentres que
nesa época o norte de América e
Europa eran bosques moi cálidos. Isto
só se podería explicar supoñendo que
esas zonas se atopaban en latitudes
diferentes ás actuais e coas costas en
diferentes ubicacións.

16. DERIVA
CONTINENTAL

17. De Wegener á tectónica de placas
 Probas paleomagnéticas
 Minerais que conteñen ferro coma os basaltos
 Ángulo de orientación dos minerais férricos en función da latitude
 Probas oceanográficas
 Descubrimento das dorsais oceánicas, con elevada actividade volcánica
 A capa de sedimentos marinos é moi inferior ó esperable, sobre todo nas zonas
próximas á dorsal.
 A idade do fondo mariño diminúe ó achegarnos á dorsal, e nunca pasa dos 200 M.A.
 Hipótese da expansión do fondo oceánico de Harry Hess, anos 70.
 Paleomagnetismo e polaridade invertida
 Obsérvanse bandas paralelas, de similar idade e composición a ambos lados das
dorsais oceánicas, con inversión periódica da polaridade, o que apoia a teoría da
expansión do fondo oceánico e contribúe a explicar o movemento dos continentes.

18. Da deriva á tectónica de placas
As placas están formadas
pola litosfera e parte do
manto e desprázanse.
As placas interaccionan
unhas coas outras nos
seus bordes provocando
cordilleiras e dorsais.
Nos bordes tamén se
xeran fenómenos coma o
vulcanismo e a
sismicidade, así como
distintos tipos de rochas
endóxenas (magmáticas e
metamórficas).

21. EXPANSIÓN DO FONDO
OCEÁNICO
 As dorsais son zonas onde se expulsa
magma desde o manto, que pasa a
formar parte da codia oceánica, é
dicir, son zonas donde se constrúe
codia oceánica. Esa codia destrúese,
introducíndose de novo no manto, nas
zonas de subducción.
 Probas:
 Cartografía do fondo oceánico.
 Idade do fondo oceánico.
 Paleomagnetismo.

22. EXPANSIÓN DO FONDO
OCEÁNICO

23. EXPANSIÓN DO FONDO
OCEÁNICO

24. Quen move as placas?
 Modelo 1: Correntes de convección na astenosfera.
 Os materiais quentes, menos densos, ascenden até a superficie onde
arrefrían, facéndose de novo máis densos e afundíndose nas zonas máis
alonxadas das dorsais. Modelo desbotado.
 Modelo 2. Arrastre das placas.
 O peso da propia placa, ó subducir, fai de arrastre dos materiais cara ó
manto.
 Modelo 3. Empuxe de placas.
 O empuxe dos materiais que aparecen continuamente nas dorsais desplaza a
placa que ó colisionar con zonas continentais menos densas afúndese.

25. A máquina Terra
•
Bordes diverxentes
•
Bordes converxentes:
•
Dúas placas
continentais: obducción
•
Placa oceánica con placa
continental: subducción
•
dúas oceánicas: fosas
•
Bordes transformantes

26. Creación e destrución do relevo

27. TECTÓNICA DE PLACAS:
CÉLULAS CONVECTIVAS

28. TECTÓNICA DE PLACAS: BORDES
CONVERXENTES

29. TECTÓNICA DE PLACAS: BORDES
DIVERXENTES

30. TECTÓNICA DE PLACAS: BORDES
TRANSFORMANTES