Θεωρία και ασκήσεις

1. ΤΑ ΑΦΩΝΟΛΗΚΤΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ Γ΄ΚΛΙΣΗΣ
• Σχηματίζουν την αιτιατική ενικού με κατάληξη -α, π.χ. τον κόρακα.
Εξαιρούνται τα βαρύτονα σε -ις που σχηματίζουν την αιτιατική ενικού με κατάληξη -ν π.χ. ἡ ἔρις, τήν
ἔριν.
• Τα βαρύτονα σε -ις, -ας, -ων, και τα ονόματα παῖ ς και τυραννίς σχηματίζουν την κλητική ενικού όμοια
με το θέμα. Π.χ. ὦ ἔρι, ὦ γίγαν, ὦ λέον, ὦ παῖ, ὦ τυραννί.
• Όταν αποβάλλεται το σύμπλεγμα -ντ- ή δ πριν από το -σ-, το προηγούμενο φωνήεν παθαίνει
αντέκταση ή αναπληρωματική έκταση δηλ. εκτείνεται σε μακρόχρονο φωνήεν ή δίφθογγο. Π.χ. ποδ-ς
= ὁ πούς, ὀδόντ-ς = ὁ ὀδούς, τοῖς ἱμαντ-σι = ἱμᾶσι, τοῖς γέροντ-σι = γέρουσι.
ουρανικόληκτα
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ὁ φύλαξ ἡ φλόξ ἡ θρίξ
Γεν. τοῦ φύλακ-ος τῆς φλογ-ός τῆς τριχ-ός
Δοτ.
Αιτ.
Κλ.
χειλικόληκτα
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ὁ γύψ ὁ κώνωψ
Γεν. τοῦ γυπ-ός τοῦ κώνωπ-ος
Δοτ.
Αιτ.
Κλ.
οδοντικόληκτα
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ὁ λέβης ἡ ἐλπίς ἡ ἔρις
Γεν. τοῦ λέβητ-ος τῆς ἐλπίδ-ος τῆς ἔριδ-ος
Δοτ.
Αιτ.
Κλ.
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ὁ λέων ὁ γίγας τό σῶμα
Γεν. τοῦ λέοντ-ος τοῦ γίγαντ-ος τοῦ σώματ-ος
Δοτ.
Αιτ.
Κλ.
Τα ανώμαλα γυνή – παῖ ς κλίνονται ως εξής:
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ἡ γυνή ὁ παῖς αἱ γυναῖκ-ες οἱ παῖδ-ες
Γεν. τῆς γυναικ-ός τοῦ παιδ-ός τῶν γυναικ-ῶν τῶν παίδ-ων
Δοτ. τῇ γυναικ-ί τῷ παιδ-ί ταῖς γυναιξ-ί τοῖς παισ-ί(ν)
Αιτ. τήν γυναῖκ-α τόν παῖδ-α τάς γυναῖκ-ας τούς παῖδ-ας
Κλ. ὦ γύναι ὦ παῑ ὦ γυναῖκ-ες ὦ παῖδ-ες

2. Ενρινόληκτα -μονόθεμα ΤΑ ΗΜΙΦΩΝΟΛΗΚΤΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ Γ΄ ΚΛΙΣΗΣ
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ὁ δελφίς ὁ χιτών ὁ μήν
Γεν τοῦ δελφῖν-ος τοῦ χιτῶν-ος τοῦ μην-ός
Δοτ.
Αιτ
Κλ.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1) Ο χαρακτήρας ν αποβάλλεται πριν από τις καταλήξεις -ς και -σι. Π.χ. ὁ δελφίν-ς = ὁ δελφίς, το ῖς
δελφῖνσι = δελφῖσι.
2) Η κλητική ενικού είναι όμοια με την ονομαστική π.χ. ὁ δελφίς, ὦ δελφίς.
3) Αυτά που λήγουν σε -ίς, -ῖνος και -άν -ᾶνος έχουν τα δίχρονα -ι, και -α μακρόχρονα, π.χ. το ῦ δελφ ῖνος,
τοῦ παιᾶνος.
Ενρινόληκτα -διπλόθεμα
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ὁ λιμήν ὁ κίων ἡ εἰκών
Γεν τοῦ λιμέν-ος τοῦ κίον-ος τῆς εἰκόν-ος
Δοτ.
Αιτ
Κλ.
Υγρόληκτα
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ὁ σωτήρ ὁ πράκτωρ ἡ μήτηρ
Γεν τοῦ σωτῆρ-ος τοῦ πράκτορ-ος τῆς μητρ-ός
Δοτ.
Αιτ
Κλ. ὦ σῶτερ
Σιγμόληκτα
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
Ον. ὁ Σωκράτης ὁ Ἡρακλῆς τό τεῖχος τό κράτος
Γεν
Δοτ.
Αιτ
Κλ.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Όσα τονίζονται στη λήγουσα σχηματίζουν την κλητική του ενικού όμοια με την ονομαστική
π.χ. ἡ ἀκτίς, ὦ ἀκτίς, ὁ κλητήρ, ὦ κλη τήρ.
2. Όσα τονίζονται στην παραλήγουσα σχηματίζουν την κλητική ενικού όμοια με το αδύνατο θέμα
π .χ. ὁ τέκτων, ὦ τέκτον, ὁ ῥήτωρ, ὦ ῥῆτορ.
3. Ουδέτερα ημιφωνόληκτα είναι τό ἔ αρ = η άνοιξη, τό νέκταρ. Αυτά έχουν μόνο ενικό αριθμό.
4. Στο ουσιαστικό ὁ μάρτυς, τοῦ μάρτυρος, το ρ πριν από την κατάληξη -σι της δοτικής πληθυντικού
αποβάλλεται: τοῖς μάρτυ-σι(ν). [ὁ μάρτυς, τοῦ μάρτυρος, τῷ μάρτυρι, τόν μάρτυρα, ὦ μάρ τυς, οἱ μάρτυρες,
τῶν μαρτύρων, τοῖς μάρτυσι(ν),τούς μάρτυρας, ὦ μάρτυρες].

3. ΑΣΚΉΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΦΩΝΌΛΗΚΤΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΆ Γ΄ΚΛΊΣΗΣ
Στα κείμενα που ακολουθούν να βρείτε τα τριτόκλιτα αφωνόληκτα ουσιαστικά και να τα
μεταφέρετε στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού:
Ἀλώπηξ καί κόραξ
Κόραξ ποτέ ἁρπάζει μοῖραν τυροῦ καί εἰς κοίλην φάραγγα καταφεύγει. Ἐνταῦθα ἐπί
δένδρου ἐκαθέζετο. Ἐν τῇ φαράγγι γῦπες και ἱέρακες καί ἱκανός ἀριθμός κωνώπων,
τεττίγων και άλλων ὀρνέων διέμενεν. Ἀλώπηξ δέ παρά τό σπήλαιον τῆς φάραγγος
ἀνεπαύετο. Ὡς δέ τόν κόρακα αἰσθάνεται, σπεύδει ὑπό τό δένδρον καί λέγει α ὐτῷ· « Ἀληθ ῶς ὡς καλός
εἶ, ὡς καλούς ὄνυχας καί πτέρυγας ἔχεις· εἰ καί φωνήν ε ἶχες, βασιλεύς ἄν τ ῶν ὀρνέων ἦσθα ». Τα ῦτα δ'
ἔλεγε πρός ἀπάτην.
Ὁ κόραξ δ' ὅμως τήν τῆς ἀλώπεκος πονηρίαν οὐκ αἰσθάνεται καί εὐθύς ἐκβάλλει τόν τυρόν καί
ἀνακράζει. Ἡ δέ τοῦτον λαμβάνει καί λέγει· «Ὦ κόραξ, ἀληθῶς φωνή μέν ἦν σοι, νοῦν δ' οὐκ εἶχες ».
Oἱ γάμοι Πηλέως και Θέτιδος.
Πηλεύς και Θέτις ἐν τοῖς γάμοις ἀγαθάς περί τῆς εὐτυχίας ἐλπίδας εἶχον. Διό ἐν τ ῷ
δώματι κόσμον λαμπρόν κατεσκεύαζον καί τούς τῆς Φθίας κατοίκους ὡς καί τούς θεούς
ἐδέχοντο πλήν τῆς Ἔριδος.
Προσέρχονται οὖν οἱ μέν θεοί σύν θώραξι καί ἀσπίσι καί ἄλλοις ὅπλοις λαμπρο ῖς ε ἰς τό δ ῶμα, ο ἱ δέ
κάτοικοι μετά τῶν παίδων εἰς τήν αὐλήν τῶν βασιλείων μένουσιν. Ἡ θεά δ' ὅμως Ἔρις ὀργίζεται καί ἐν
μέσῳ τῷ δώματι μῆλον ῥίπτει. Ἐπιγραφή δ' ἐπ' αὐτοῦ ἦν « τῇ καλλίστ ῃ ».
Ἐν ταῖς θεαῖς ἦσαν ἡ Ἥρα, ἡ Ἀθηνᾶ καί ἡ Ἀφροδίτη. Τούτων ἡ μέν Ἥρα τῇ σεμνότητι τῶν
ἄλλων διέφερεν, ἡ Ἀθηνᾶ τῇ τῶν γραμμάτων σοφίᾳ καί τῇ ὁπλίσει ὑπερεῖχεν, ἡ δ'
Ἀφροδίτη τῇ τῆς ἐσθῆτος πολυτελείᾳ καί τῇ τοῦ σώματος χάριτι τάς ἄλλας ὑπερέβαλλεν.
Αὗται οὖν περί τοῦ μήλου ἤριζον καί τήν τῆς ἑορτῆς φαιδρότητα διέλυον. Τέλος Πάριδι τ ῷ το ῦ
Πριάμου ἐπιτρέπουσι τήν κρίσιν καί λέγουσιν· «Ὦ Πάρι, ἐπιτρέπομέν σοι τήν κρίσιν περί τῆς καλλίστης».
Οὗτος δέ θαυμάζει μέν τῆς Ἥρας τό σχῆμα καί τῆς Ἀθηνᾶς τήν ἀσπίδα, προσφέρει δέ τό μ ῆλον τ ῇ
Ἀφροδίτῃ.

4. ΑΣΚΉΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΦΩΝΌΛΗΚΤΑ ΚΑΙ ΗΜΙΦΩΝΌΛΗΚΤΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΆ Γ΄ΚΛΊΣΗΣ
1. Να σχηματίσετε τη γενική ενικού και δοτική πληθυντικού των παρακάτω ουσιαστικών:
ὁ φοῖ νιξ, ὁ χάλυψ, ὁ ἔ ρως, ἡ χάρις, ἡ ῥ ίς, ὁ μήν, ὁ πυρήν, ὁ ξενών, ἡ σφραγίς (ῑ ), ὁ ἄ ξων,
ἡ χιών, ὁ αὐ χήν, ὁ πελεκάν, τό κῦ μα, ἡ ταχύτης, ὁ νιπτήρ, ὁ ἐ κλέκτωρ, ὁ ἀ ήρ, ὁ ἀ νήρ, ἡ
θυγάτηρ, τό μῖ σος, τό πάθος, ὁ συνδαιτυμών .
2. Να συμπληρώσετε τον πίνακα με τους τύπους των ουσιαστικών που λείπουν:
Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός
ονομαστική γενική κλητική ονομαστική γενική αιτιατική
ὁ δαίμων
τούς ἐλέφαντας
αἱ εἰκόνες
τοῦ παρθενῶνος
ἡ τριάς
ὦ χείρ
οἱ θεράποντες
ἡ μήτηρ
τά τείχη
τῶν κηλίδων
τό δρᾶμα
ὦ χελιδών
τό φῶς
οἱ κρατῆρες
ὦ κανών
τῶν πνευμόνων
ὁ παῖς
ἡ ἀηδών
ἡ σάρξ
τά τάγματα
τῶν θυρίδων(ῐ)