3. กัณฑ์ที่ ๓ ทานกัณฑ์ ๒๐๙ พระคาถา

1. หมวด: ต ้นแบบเทศน์มหาชาติ ๑๓ กัณฑ์ ๑,๐๐๐ พระคาถา
เผยแพร่เมื่อ วันศุกร์, 30 สิงหาคม 2556 16:54
เขียนโดย manop
ฮิต: 7996
กัณฑ์ที่ ๓ ทานกัณฑ์ ๒๐๙ พระคาถา
กัณฑ์ทานกัณฑ์ http://www.mahachat.com/index.php/ka-3?tmpl=component&p...
1 of 7 26/5/2559 19:48

2. พระครูพิมลธรรมภาณมานพ
ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดพระเชตุพน
สํานักวัดถนน
-------------------------------
ผุสฺดี ปิ โข เทวึ ปุตฺตสฺส เมกฏุกสาสนํอาคตํกินฺนุ โข กโรติ อหํคนฺตฺวา ชานิสฺสามีติ ปฏิจฺฉนฺนโยเคน อาคนฺตฺวา
สิริสยนคพฺภทฺวาเร ฐิตา เตสํตํสลฺลาปํ สุตฺวา กลูนํปริเทวํปริเทวีติ ฯ
(1) ผุสฺตี ปิ โข เทวีปางเมื่อสมเด็จพระผุสดีศรีสุนทรราชมารดา กฏุกสาสนํสุตฺวา พระนางได้สดับสาส์นคดีอัน
เดือดร้อน ว่าจะเนรเทศพระเวสสันดรเสียจากวัง เพียงพระทรวงจะภินท์พังพูนเทวศพระชลเนตรเธอไหลลงทรงพระโศกา จินฺเต
ตฺวา พระเสาวนีย์นิ่งวินิจนึกในพระหฤทัย ว่า อกเอ๋ย เออก็เป็นกรรมไฉน น้อยใจด้วยชาวเมือง มันมาทําวุ่นขุ่นเคืองน่าแค้นนัก จํา
จะไปเยือนพระลูกรักทั้งสองศรี สมเด็จพระพันปีดําริพลาง พระนางประจงจับสไบพลัน สะพักพระถันประทุมเมศสมเด็จพระอัค
เรศราชกัญญา เสด็จทรงสีวิกากรรีบร้อนมาโดยด่วน ตามท้องฉนวนสนามใน บัดเดี๋ยวใจก็ถึงซึ่งตําหนัก พระโอรสรักยอด
สงสาร ฐปาเปตฺวา พระนางให้ประทับสีวิกากาญจน์กับเกยมาศพระผุสดีก็ลีลาศเข้าสู่ห้อง ได้สดับเสียงสองราชโอรส เธอทรง
พระกําสรดโศกาอยู่ในห้องนิทรานั้นแล
ตมตฺถํ ปกาโรนฺโต สตฺถา อาห
เตสํ ลาลปิตํ สุตฺวา ฯลฯ ปพฺพาเชนฺติ อทูสกนฺติ
(2) ภิกฺขเวดูกรสงฆ์ผู้ทรงศีลโอภาส ปางเมื่อสมเด็จพระนางนาฏผุสดี ทอดพระเนตรเห็นพระมัทรีโศกสะอื้นไห้
กลูนํพระนางยิ่งอาลัยสรวมกอดศรีสะใภ้พลาง พระหัตถ์ขวาลูบพระปฤษฎางค์พระโอรส เธอก็ทรงพระกําสรดสะอื้นไห้ ว่า
โอ้พ่อดวงหทัยนัยเนตรเวสสันดรของแม่เอ่ย ไม่ควรเลยพระลูกรักมาต้องโทษ อุตส่าห์เสาะสร้างทางประโยชน์อันใหญ่ยิ่ง เห็น
ยาจกจนจริงไม่นิ่งได้สู้แผ่เผื่อเจือไปทุกคํ่าเช้า เออก็การอะไรเล่าของชาวเมือง มาชวนกันคิดแค้นเคืองกล่าวร้าย เพ็ดทูลวุ่นวาย
สนั่นวัง พระเจ้าพ่อไม่รอรั้งช่างเชื่อถือ มันสอพลอก็อออือไปด้วยสิ้น พระลูกเอ่ย แม้นเจ้าพลัดพรากจากบุรินทร์เรือนหลวง แม่
จะกุมกรข้อนทรวงไม่วายวัน จะผูกศอให้อาสัญสิ้นชีวิต พระลูกข้าไม่มีผิดสักนิดหนึ่ง ควรฤาชวนกันยกโทษโกรธขึ้งทั้งเวียง
ไชย เออก็จะหาที่ไหนได้ดังลูกแก้วนํ้าพระหฤทัยก็ผ่องแผ้วในทางทาน อชฺฌายิกํทั้งไตรเพทวิชาการก็เชี่ยวชาญชํานาญหมด ทั้ง
พระเกียรติยศก็ปรากฏทั่วทิศา ปฏิราชูหิ อนึ่งเล่าท้าวพระยาทุกประเทศก็เกรงพระเดชระย่อยอมถวายเมือง น้อมนําเครื่อง
บรรณาการมาพร้อมพรั่ง บ้านเมืองก็มั่งคั่งตั้งแต่ว่าจะผาสุกทุกตําบล ควรแลฤาประชาชนมาริษยา เท็จทูลพระบิดาให้ขึ้งโกรธ แม่
ขึ้น
เดิน
ขึ้น
กัณฑ์ทานกัณฑ์ http://www.mahachat.com/index.php/ka-3?tmpl=component&p...
2 of 7 26/5/2559 19:48

3. จะไปทูลขอโทษดูสักครั้ง เกลือกว่าจะเห็นแก่แม่มั่งมิเป็นไร พระลูกเอ่ย อย่าร้องไห้ฟังแม่ว่า รญฺโญ สนฺติกํคนฺตฺวา สมเด็จ
นางพระยาตรัสปลอบพระลูกแก้วแล้วก็ลีลาศมาเฝ้าพระบาทบรมราชสามี สมเด็จพระผุสดียอพระกรชุลีแล้วก็โศกา อยู่ต่อหน้า
พระที่นั่งนั้นแล
มธูเนว ปฬิตานิ ฯลฯ มญฺเญ เหสฺสามิ ชีวิตนฺติ
(3) สมเด็จพระผุสดี ยอพระกรชุลีขึ้นเหนืออุตตมางคศิโรตม์ ว่าพระพุทธิเจ้าข้า จงทรงพระกรุณาโปรด ขอ
พระราชทานโทษเจ้าเวสสันดร ลูกอ่อนกระทําละเมิดจิตผิดกระทรวง อันนี้ก็ล่วงพระราชอาชญาฝ่าละอององค์อิศเรศยกพระยา
ศรีเศวตบวรเอกฉัททันต์หิรัญรัศมีมอบให้เป็นทาน โทษก็ถึงกําจัดจากราชฐานบ้านเมือง เกล้ากระหม่อมก็คิดเคืองไม่รู้หาย
หากว่าเป็นหน่อเนื้อเชื้อสายจึงสังเวช ขอพระปิ่นปกเกศได้โปรดเกล้า อนึ่งเล่ากุญชรลํ้าคเชนทร กษัตริย์อื่นหมื่นนครไม่หาได้
เป็นศรีวังเวียงไชยมิ่งมงคลเมือง พระโอรสเล่าก็รุ่งเรืองสุดกษัตริย์จะกําจัดให้พลัดพรากราชธานินทร์ ใช่ว่าคชนาคินทร์จะคืนวัง
พระองค์ช่างเชื่อฟังคําคนอันชั่วโฉด ชาวเมืองมันกล่าวโทษพลอยโกรธตอบเสียกําแล้วจะซํ้ากอบกระมังหนาพระทูลเกล้า พระ
คุณเอ่ย อย่าได้เบาพระทัยเร่งใคร่ครวญ ครั้นจอแจเข้าเมื่อจวนสิจนใจราษฎรกุญชรชัยนั้นฤาจะช่วย ลูกและเมียดอกจะม้วยด้วย
พระองค์ได้พระคุณเอ่ย อย่าเพ่อเศร้าเสียพระทัยเร่งร้อนรน ด้วยช้างต้นมงคลขวัญเมือง บุญหลังยังรุ่งเรืองคงหาได้จะหาลูกดัง
ดวงใจนี้ยากนัก ดังหาดวงวิเชียรจักรพรรตราธิราช ฝ่าพระบาทจะขับพระเจ้าลูกเสียจําไกล จะได้ใครต่างพระหฤทัยนัยเนตร นับ
วันนคเรศจะร้างเป็นรังกา ด้วยพระองค์สิทรงพระชราอยู่มากแล้วสมบัติของพระทูลกระหม่อมแก้วก็จะจลาจล อมฺพาวปติตา
ฉมา เสมือนหนึ่งไม้ม่วงอันมีผล ทรงสุคนธรสอันหอมห่ามจะเหลืองหล่นตกตามกันหยอยๆ ไม่พักเงยศอยกขอสอยให้เสียวเส้น
ฝูงคนมันก็จะคอยเก็บกินเล่นไม่เหลือหลง เสมือนสมบัติของพระองค์ทรงสวัสดิ์ ด้วยไร้ญาติราชกษัตริย์อนาถา อปวิฏฺโฐ อนึ่ง
เล่า พระพุทธเจ้าข้า อันเสนาน้อยใหญ่ยากที่จะตรองเห็นใจว่าตรงจริง มีบุญเขาก็จะวิ่งเข้ามาเป็นข้า พึ่งพระเดชพระกรุณาให้ใช้
สอย เฝ้าป้อยอสอพลอพลอยทุกเช้าคํ่า ยามเมื่อเพลี่ยงพลํ้าเขาก็จะช่วยกันกระหนํ่าซํ้าซ้อมซัก หํโส นิกฺขีณปตฺโตวดังราชหงส์ปีก
หักตกปลักหนอง กาแกก็จะแซ่ซ้องเข้าสาวไส้ พระองค์จงทรงพระวินิจฉัยอย่าเชื่อคํา ชาวเมืองมันย้อนยํายุยงให้ลงโทษ พระ
พุทธิเจ้าข้าจะทรงพระกรุณาโปรดประการใด ฤๅจะเชื่อชาวเวียงไชยไม่โปรดแล้วเชิญพระทูลกระหม่อมแก้วจงฟาดฟัน
กระหม่อมฉันให้ม้วยมรณ์ แล้วจึงขับเจ้าเวสสันดรต่อภายหลัง พระทูลกระหม่อมเอ่ย ถึงลูกชั่วจะชิงชัง เกล้ากระหม่อมนี้ก็ยังไม่มี
โทษ ขอพระองค์ได้ทรงโปรดปรานี ข้าพระพุทธเจ้าผุสดีผู้สามิภักดิ์ ประทานโทษพระลูกรักร่วมชีวีแต่ครั้งคราเดียวนี้เถิด
(4) เมื่อสมเด็จพระผุสดี กราบทูลพระราชสามีสักเท่าใดๆ ท้าวเธอก็มิได้ยกโทษให้ตามเจตนา พระนางถวายบังคม
ลาโศกสะอื้นกลับคืนมาสู่ตําหนัก สรวมกอดพระลูกรักแล้วพูนเทวศ ว่าโอ้พ่อฉัตรพิชัยเชตุเวสสันดรของแม่เอ่ย ตั้งแต่นี้พระ
ชนนีนี่จะเสวยพระอัสสุชลธาราแม่ไปทูลพระบิดาเธอก็ไม่โปรด แม่วอนขอโทษเธอก็ไม่ให้ พระลูกเอ่ย ชะรอยกรรมเจ้าทําไว้
แต่ปางหลัง พ่อจึงจะพลัดพรากจากวังที่นั่งนอน ปุพฺเพ แต่ปางก่อนพระลูกเคยประพาสในราชมรรคา ย่อมทรงอัสสวราเรือง
สนามงามปรากฏ ลางทีก็ทรงราชรถมรกตแก้วอลงกรณ์ ลางทีก็ทรงกุญชรช้างระวางใน ทวนธงไสวโห่แห่หน้า สหชาตโยธาเดิน
เคียงข้าง ล้วนแต่ลูกขุนนางสําอางพักตร์ งามรูปวิไลลักษณ์แลสลอน ประดับเครื่องสุภาภรณ์พรรณราย ดังฝูงเทพนิกายแห่ห้อม
แวดล้อมองค์มหิศเรศเรืองฟ้า กณิการาวปุปฺผิตา งามดังดอกกรรณิกากาญจน์ สุหร่ายรดเบิกบานน่าชมเชย สฺวาชฺเชโก พระลูกเอ่ย
พรุ่งนี้เช้าเจ้าจะไปเดินในแดนดง จะละหมู่จตุรงค์เสนา พ่อจะได้ชมแต่โคถึกมฤคาในป่าระหง พระลูกเอ่ย เจ้าเคยสําอางองค์ทรง
กระแสสินธุ์ นํ้าสุหร่ายรินจรุงรื่น แต่นี้จะชุ่มชื้นไปด้วยนํ้าค้างในกลางป่า พ่อจะเสวยแต่มูลผลาต่างเครื่องสุธาโภชน์ทุกเช้าคํ่า ถึง
ขมขื่นก็จะต้องกลืนกลํ้าจําใจเสวย ลูกรักของแม่เอ่ย เจ้าสิเคยบรรทมแท่นทิพยไสยาสน์ พ่อจะหักใบพฤกษชาติมารองนอนไม่
อ่อนอุ่น ไม้ขอนจะเป็นหมอนหนุนต่างเขนย นจฺจคีตปฺปโพธโน พระลูกเอ่ย เจ้าเคยฟังดุริยางค์อนงค์นางบําเรอเรียงอยู่แซ่ซร้อง
บ้างก็ดีดสีตีพิณพาทย์ระนาดฆ้องประโคมขับลางนางก็ประจงจับระบํารําถวายกร ดังสุรางค์สาวสวรรค์ฟ้อนฉะอ้อนองค์เจ้าแม่
เอ่ย ตั้งแต่นี้เจ้าจะฟังแต่เสียงวิหคหงส์ในหิมเวศมยุเรศรํ่าร้องในกลางไพร จะทราบโสตเสียวพระทัยทุกราตรี สงสารแต่แม่มัทรี
จะไปด้วยผัวช่างไม่กลัวลําบากจะบุกป่า บาทาเจ้าสินุ่มนิ่มดังเนื้อนุ่น จะฟูมแฝกเฝือฝุ่นกระไรได้จะชอกชํ้าระกําใจทุกเวลา ยา
สา สิวาย สตฺวาน เจ้าแม่เอ่ย ขวัญเจ้าสิอ่อน ได้ยินเสียงสุนัขมันเห่าหอนในธานี แม่มัทรีนี้ยังส่งพระสุรเสียงอยู่หวีดหวาด วนํคจฺฉ
ติ ภีรุกา เออแม่นี่แสนขลาดแสนกลัวจะติดตามพระเจ้าผัวไปป่าบ้าง แม่จะได้ยินสกุณครวญครางในป่ารก เจ้ามัทรีก็จะตื่นตก
พระทัยกลัวจะกอดพระเจ้าผัวตัวสั่นดังผีสิง พระลูกเอ่ย แม่คิดๆ ก็ยิ่งโศกเศร้า สงสารด้วยเจ้าทั้งสองรา กาสิยานิ ปธาเรตฺวา เจ้า
เคยทรงผ้ากาสิกพัสตร์ โอ้แต่นี้แม่จะกลัดใบพฤกษาทรง จะระคายคันองค์โอ้เวทนา ยามหนาวแม่จะหนาวนํ้าฟ้าสยองเย็นทุกเส้น
ขน ยามร้อนแม่จะนอนระคนปนเหงื่อไคล พระลูกเอ่ย จะร้างไร้เครื่องสุคนธ์ปนปรุงทอง จะมอมแมมมัวหมองทั้งสององค์อก
เอ๋ยใครเลยจะจัดประจงให้สรงเสวย อนิจจานิจจาเจ้าแม่เอ่ย เจ้าเคยชวนกันไปเฝ้าทุกเช้าเย็น แม่ได้เห็นหน้าเจ้าค่อยชื่นใจจะชวน
กันหนีแม่ไปเสียจากวัง มารดาอยู่ข้างหลังตั้งแต่จะครวญหา จะโศกเศร้าทรงโศกากรรแสงไห้ไม่วายวัน อยู่ในห้องตําหนักจันทน์
นั้นแล
เดิน
เดิน ขึ้น
เดิน
ขึ้น
กัณฑ์ทานกัณฑ์ http://www.mahachat.com/index.php/ka-3?tmpl=component&p...
3 of 7 26/5/2559 19:48

4. ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา อาห
ตสฺสา ลาลปิตํ สุตฺวา ฯลฯ สิวีนํ รฏฐวฑฺฒเนติ
(5) ภิกฺขเวดูกรสงฆ์ผู้ทรงศีลวิสุทธิสิกขา อนฺเตปุเร สพฺพา ฝ่ายพวกหม่อมจอมบริรักษ์สาวสุรางค์หลวง แม่เจ้า
ท้าวนางในบวรราชวัง ตสฺสา ลาลปิตํสุตฺวา ได้สดับพระเสาวนีย์เธอทรงพระโศกา ต่างก็ฟายนํ้าตาซบหน้านิ่ง กลิ้งเกลือกเสือก
เศียรสยายเกศา บ้างก็ซุบซิบกระหยิบตา พากันเข้าห้องแล้วร้องไห้สาลาวสมฺปมถิตา ประดุจดังป่าไม้รังอันร่มรื่น ต้องลมยุคันธ
วาต หักพาดพิงนิ่งระเนนกับพสุธา เสนฺติ ปุตฺตา จทารา จก็เหมือนหนึ่งราชกัญญาคณานางสนมล้มเนรนาทอนาทด้วยอาลัย ใน
พระบวรราชวังนั้นแล
(6) ตโต รตฺยา วิวสเน ครั้นอรุณรังสีทิพากร ปางเมื่อพระเวสสันดรบวรราชนาถานฺหาตฺวา ท้าวเธอสระสรงทรง
สุคนธรสระรวยรื่นชื่นนาสา พนักงานเชิญพานผ้าจีบประจงถวาย ภุญฺชิตวา เสด็จเข้าที่เสวยสบายพระทัยแล้วพระพักตร์เธอ
ผ่องแผ้วเพื่อจะบําเพ็ญพระโพธิญาณ เสด็จออกยังโรงทานท้องสนามหลวง อํามาตย์หมอบตามตําแหน่งอยู่สะพรั่ง จึงเผยพระ
โอษฐ์โปรดประภาษสั่งสหชาตโยธา ให้เบิกเงินตราอาภรณ์เครื่องประดับสําหรับแต่ง แล้วสั่งวิเศษให้จัดแจงเครื่องกระยาหาร
ของคาวหวานสําหรับจะพระราชทานคนเข็ญใจจนชั้นสุราเมรัยไม่ควรจะให้เป็นทาน โสณฺฑานํเทถ วารุณึ กลัวว่านักเลง
สุราบานจะติฉิน เธอก็ให้พระราชทานสิ้นทุกประการ แล้วจ่ายแจกสัตตสดกมหาทาน เป็นต้นว่าคชสารเจ็ดร้อย สพฺพาลงฺการ
ภูสิเต ประดับอาภรณ์ภู่ห้อยหูดูเฉิดฉาย ดารารายรัตคนทอง ตาข่ายกรองปกกระพองหัตถี คามณีเยภิ มีนายหัตถาจารย์ขึ้นขี่ประจํา
คอ มือถือขอครํ่าด้ามสุวรรณ คชสารแต่ละตัวนั้นเรี่ยวแรงร้ายคํารน มาตงฺเค เกิดในป่าต้น หางปกส้นสมตระกูลหัตถี สตฺต
อสฺสสเต ทตฺวา ให้จ่ายแจกอัสดรราชพาชี เลือกที่ตัวดีเรืองณรงค์องอาจสินฺธเวสีฆพาหเน เกิดแต่ชาติสินธพ ควบขี่ตีตลบตะลุย
ไล่ อยู่ปืนไฟไม่ถอยถด ลางตัวก็พยศย่างยํ้าซํ้ารอยอยู่กับที่ ล้วนแต่ชาติพาชีระวางใน เครื่องอานใส่ประไพพร้อมย่อมเจริญตา คา
มณีเยภิ มีนายม้าถือไม้แซ่ทุกคนหมด สตฺต รถสเต ทตฺวา ให้จ่ายแจกราชรถอันบรรจง พร้อมไปด้วยดุมกํากงอลงกรณ์ งอนแอก
แปรกบัลลังก์สุวรรณ ฉลุฉลักเป็นชั้นช่อห้อย สพฺพาลงการภูสิเต ประดับด้วยเพชรพลอยย้อยระยับสลับสี เทียมด้วยสินธพพาชี
ทั้งคู่ นายสารถีถือธนูดูสง่าตากลอกกลมในราชรถนั้นนางสนมนั่งเสงี่ยมยุคลถันนั้นก็ทัดเทียมประทุมทอง วิมลพักตร์ก็ผุดผ่อง
ละอองนวล ดูน่าจะเชยชวนยวนวิญญา นิกฺขรชฺชูหิ อลงฺกตา ประดับเครื่องอาภรณ์พรายพรรณ ดังสุรางค์นางสวรรค์ในชั้นฟ้า
สตฺต เธนุสเต ทตฺวา ให้จ่ายแจกโคนมอีกเจ็ดร้อยมิได้ขาด ทั้งทาสทาสีก็สิ้นเสร็จ ฝ่ายสมเด็จพระเวสสันดร ให้ป่าวร้องชาว
พระนครในขอบเขตขัณฑสีมาเมือง ยาจกก็แน่นเนื่องเข้ามารับพระราชทาน บ้างก็ซร้องสาธุการอนุโมทนา บ้างก็โศกาปรึกษา
กัน ว่าชาวเราเอ่ย นับวันจะอดอยาก ด้วยพระทูลกระหม่อมจะพลัดพรากไปจากแล้วดังดวงเดือนประทีปแก้วจะล่วงลับเรา
คนจนก็จะอาภัพอัปภาคย์แสนกันดาร จะได้รับพระราชทานก็แต่วันนี้ บ้างก็ร้องไห้อยู่อึงมี่น่าเวทนา ปางเมื่อพระจอมประชามหา
เวสสันดรดวงดิลก เธอยอยกสัตตสดกมหาทานแล้วพระทัยเธอก็ผ่องแผ้วชื่นบานต่อพระทานบารมี แห่งหน่อพระชินสีห์นั้นแล
ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา อาห
อามนฺตยิตฺถ ราชานํ ฯลฯ สพฺพกามทโทหิ เมติ
(7) ภิกฺขเวดูกรสงฆ์ผู้ทรงศีลวิเศษ ปางเมื่อสมเด็จอดุลเดชเวสสันดรราชนาถา ทรงพระราชศรัทธาสมดังพระ
หฤทัยคิด ทรงพระวินิจนึกในพระทัยเที่ยงแท้ว่า เสวฺ วันพรุ่งนี้แน่แล้วสิหนอเราจะจากพระพาราจําจะไปถวายบังคมลาพระ
บิตุเรศทั้งพระปิ่นปกเกศพระชนนี จึงตรัสชวนพระมัทรีศรีสมร อีกสองบังอรโอรสราช เสด็จยังปราสาทพระบิตุรงค์พระ
เวสสันดรเธอก็ทรงพระโศกา ว่าพระพุทธเจ้าข้า ไม่ทรงพระกรุณาโปรด กระหม่อมฉันคนโทษต้องเนรเทศเป็นเหตุด้วยทํา
ทานการกุศล เย เกจิ นรา กระหม่อมฉันเห็นว่านรชนชาติหญิงชาย ยังหมกมุ่นวุ่นวายด้วยกิเลส ยมสาธนํคจฺฉนฺติ ย่อมไปทนเทวศ
อยู่ในขุมขังสุดสังเกต ยชมาโน เกล้ากระหม่อมสังเวชหฤทัยนัก จึงสละของที่รักออกทําทาน หวังจะเป็นสะพานข้ามด่านแดน
กิเลส โอ้พระปิ่นปกเกศไม่ปรานี มาเชื่อคําชาวบุรีเขายุยงไม่ทรงพระกรุณา ลูกจะขอถวายบังคมลาฝ่าพระบาทแล้วทูลกระหม่อม
แก้วจงเจริญพระชนมพรรษา ครอบครองขัณฑสีมาเกษมศรี ลูกขอฝากพระชนนีของลูกด้วย นับวันแต่ลูกจะม้วยไม่คืนวัง จะ
เตร็ดเตร่เซซังไปในไพรสาณฑ์กว่าจะสุดสิ้นพระชนมาน อยู่ในป่าหิมพานต์นั้นแล
(8) ราชาสญฺชโย ปางเมื่อพระจอมนราธิบดีศรีสญชัยได้ทรงฟังพระโอรสทูลรํ่าพิไร พระทัยเธอเร่าร้อนประหนึ่ง
ว่าจะผ่อนให้ จึงผินพระพักตร์มาตรัสปราศรัยกับพระสุณิสาศรีสะใภ้ ว่า มัทรีเอ่ย พาเจ้าชาลีกัณหามาไย จะไปด้วยผัวหรือพระ
ลูกรัก อนิจจาๆ เอ่ยไม่ควรเลยจะประดักประเดิด ดูเอาเถิดไม่เกรงกลัวเจ้าโกรธพ่อฤๅว่าขับผัวจากบุรี มัทรีจะไปด้วยก็เป็นได้
พระลูกเอ่ย อย่าไปเลยฟังพ่อว่า วเน เย โหนฺติ ทุสฺสหา อันป่าพระหิมพานต์ประกอบไปด้วยร่านริ้นจะกินกัด สารพัดที่นอนนั่งก็
เดิน
เดิน
ย้าย
เดิน
ขึ้น
เดิน
ขึ้น
เดิน
ขึ้น
กัณฑ์ทานกัณฑ์ http://www.mahachat.com/index.php/ka-3?tmpl=component&p...
4 of 7 26/5/2559 19:48

5. อเนจอนาถ มีแต่ใบไม้ลาดบนปฐพี แต่จะกินก็ไม่มีดีดูเวทนา เจ้าจะเสวยมูลผลาได้ฤๅนะมัทรี นทีนูปนิเสวิเต อนึ่งกระแสวารีชโล
ธร งูเหลือมย่อมสัญจรนอนอยู่ริมธาร อวิสา เต มหพฺพลาถึงไม่มีพิษฤทธิ์กล้าหาญแต่กายานั้นใหญ่ยิ่ง วิดชโลธรทุ่มทิ้งเพียงตลิ่ง
ล่มงูเหลือมก็เลื้อยงมกินสัตว์เป็นอาหาร พระลูกเอ่ย แม้นเจ้าไปพบพานในพงพี ไหนเลยมัทรีจะมีขวัญ ใช่แต่เท่านั้นเมื่อไรมี ยัง
หมู่หมีมีฤทธิ์แรงร้ายลํ้า กณฺหาชฏิโน ตัวนี้ฤๅดําดูเรี่ยวแรง แม้นแม่พบเข้าที่กลางแปลงปลอดเปลี่ยวคนจนจวนตัวพระเจ้าผัวก็จะ
เอาตัวหนี เจ้ามัทรีก็จะอยู่เอกากาย ถึงจะปีนป่ายขึ้นต้นไม้ก็ไม่พ้น จะตบต้นต่ายตะกายกัดพลัดตกลงมา นทีตีเร พระลูกเอ่ย ที่ริม
ท่าแม่นํ้าโสตุมพราเป็นที่แจ้ง กาสรย่อมนอนแปลงอยู่ปละเปลี่ยวเขานั้นเสี้ยมเรียวไปล่แปล้และแหลมดังขนเม่น แม้นเห็นคนด้น
เดินไพร ลุกทะลึ่งไล่โลดโดดขวิด เจ้ามัทรีจะเอาชีวิตไปทิ้งเสียในไพรสณฑ์ ยามนี้ก็หน้าฝนฝูงคนเขาไม่ใคร่เดิน พวกผีก็จะกริ่ว
เกริ่นเดินผิวปากอยู่อึงมี่ ลิงค่างบ่างชะนีก็โหยไห้ เมื่อจวนใกล้คํ่ายํ่าสนธยาเวลาขมุกขมัวพระลูกเอ่ย เร่งรําพึงถึงตัวจะติดตาม
พระเจ้าผัวไปในกลางป่า บิดานี้เห็นไม่เป็นผล จะแค้นคับอับจนในกลางไพร พระลูกเอ่ย ใครชั่วก็ชั่วไปอย่าเอาใจพะว้าพะวัง เจ้า
จงฟังบิดาว่าเถิดนะมัทรี จงอยู่ในบุรีดังก่อนมา ตามคําพ่อว่านี้เถิด
(9) ปางเมื่อพระมัทรีศรีสมร ได้ทรงสดับสาส์นสุนทรพระบิตุรงค์นางน้อมพระเกศลงแล้วก็ทูลความ ว่าพระ
พุทธเจ้าข้า ฝ่าพระบาทตรัสห้ามเกล้ากระหม่อมฉันมัทรี ก็เพราะทรงพระปรานีเป็นที่ยิ่ง พระคุณเอ่ย เห็นว่าลูกนี้เป็นหญิงย่อม
ทรงพระอาลัย แต่ว่าลูกจะไม่ไปก็ใช่ที่ ด้วยพระราชสามีสิตกไร้ใครเขาไม่อินัง ลูกจะนอนลอยนวลอยู่ในวังไม่บังควร ประชาชน
มันจะชวนกันสรวลแซ่ มัทรีไม่รู้ที่จะแลดูหน้าใครให้เต็มเนตร จะสู้จนทนเทวศไปในราวป่า มุญฺชปพฺพชํอุรสา ลูกจะเอาหัตถ์
และพาหาต่างพร้ามีดกรีดทางฟันแฝกคาในป่าพระหิมวาศมิให้ระคายเคืองเบื้องบาทพระเจ้าผัวอนึ่ง จะอยู่ก็กลัวตัวจะเป็นหม้าย
พระคุณเอ่ย เป็นหญิงนี้ยากที่จะไว้จะวางตัวครั้นจะทําขมุกขมัวมอมแมมชายเห็นจะเยื้อนแย้มบริภาษให้บาดจิต ครั้นจะบํารุงรูป
ดัดจริตให้ดีดดิ้น จะผัดหน้าทาขมิ้นสิ้นราคี คําคนมันจะเสียดสีชวนกันค่อนว่า เล่นต่างๆ จนชั้นแต่ว่าผมเหม็นสาบจะเสยสางใส่
นํ้ามัน กันเก็บไรให้สะสวยก็สาละวอน จะทาแป้งหอมเมื่อยามร้อนก็ค่อนว่า บํารุงรูปกิริยาเที่ยวหาผัวครั้นเหลือบแลมันก็จะว่า
เล่นตัวและเล่นตา ครั้นเดินเฉยไม่เงยหน้า มันก็จะนินทาว่าทําปั้นปึ่ง พระคุณเอ่ย ลูกคิดๆ ถึงตัวแล้วก็ยิ่งเศร้าเสียนํ้าใจด้วยถ้อยคํา
คนจะค่อนแคะไค้พิไรว่า ให้เสวยความเวทนาน่าใจหาย วิธวา ชาตา พระคุณเอ่ย อันหญิงหม้ายชายทิ้งขว้างร้างไว้ให้เอกาน่าอดสู
ใจย่อมมีอาลัยในรสรักกําเริบร้อน อกใจมันให้ค่อนๆ จะนั่งนอนก็ไม่หลับสนิทจะกลืนข้าวดังยาพิษติดคออยู่ขื่นขมทั้งรักทั้ง
แค้นก็กลืนกลมหน้าชื่นอกตรมไม่ผ่องแผ้วพระพุทธเจ้าข้า มีผัวเมือนหนึ่งฉัตรแก้วอันกั้นเกศงามหน้างามเนตรทุกเวลา พระ
คุณเอ่ย เป็นหม้ายชายหย่าแรกรุ่นจําเริญร่างไม่มีสบาย ดังเพชรรัตน์ร้าวสลายเป็นไฝฝ้ า วิกีณิตฺวา ก็ย่อมเยาเบาราคาไม่ขายได้ผู้ที่
จะถือซื้อใส่ก็อายหน้า เหมือนหญิงหม้ายชายหย่าสิ้นอาลัย พระคุณเอ่ย ครั้นจะรีบร้อนมีใหม่ก็ใช่ที่ ถ้าบุญตัวได้ผัวดีที่มีทรัพย์
คนมันก็จะนับถือ จะเลื่องลือระบือทั่วปะผัวใหม่ชายชั่วสิซํ้าร้าย จะเข้าชื่อซื้อขายยับระยํา เพื่อนบ้านเขาจะพลอยกันซํ้า นับวันจะ
ระกําตรมใจตรอมจะชวนหย่าหรือมันก็ไม่ยอมครั้นจะประนีประนอมก็เครื่องจะเปลืองตัวเป็นสตรีจะหาผัวที่ดีนี้แสนยาก พระ
คุณเอ่ย เมื่อยามรักเขาก็ว่าไม่จากไม่จากจนตัวตาย หญิงหลงลมชายเพราะหวานชิดสนิทนัก สู้บําเรอรักบํารุงผัวจนตัวยาก ครั้น
สิ้นทรัพย์อัปภาคย์เขาก็ไม่อยากอินังนําพา พาลพาโลโกรธาแล้วด่าตี เป็นสตรีก็จนจิต ตั้งแต่ว่าจะบีบนํ้าตาคิดไม่วายวัน พระคุณ
เอ่ย เกล้ากระหม่อมฉันได้สดับอยู่เนืองๆ ครั้นจะมีผัวก็เครื่องจะเคืองใจครั้นจะอยู่ไปเป็นหม้ายก็ตรอมจิต เป็นไม่รู้แห่งที่จะคิด
จะปรองดอง เป็นสตรีมีผัวสองไม่ผ่องแผ้วเป็นราคี ต่อที่คนชั่วมันจึงว่าดีไม่บัดสีใจผิดชอบคงหาได้ทําไมกับผัวแต่งแต่ตัวไว้ให้
รวยระรื่น ขัดขมิ้นไว้ให้เป็นพื้นแป้งผัดหน้า กระแจะจันทน์นํ้ามันทาไม่ขาดสาย ร้อนใจอะไรกะชายจะตอมตามบํารุงรูปไว้ให้
งามแล้วก็จะต้องตา พระพุทธเจ้าข้า หญิงอย่างนี้มัทรีไม่เอามาเป็นแบบฉบับถึงจะตกระกําระยํายับอัปภาคย์ไม่ให้ผัวตัวจากแล้ว
พระทูลกระหม่อมมัทรีนี้จะสู้ถนอมยอมตายกับฝ่าพระบาทจะพิทักษ์ไทธิราชทุกเย็นเช้า จะหาผัวที่ไหนได้ดังพระทูลเกล้า ตาย
แล้วเกิดเล่าสักร้อยชาติ จะเหมือนพระเวสสันดรจอมปราชญ์นี้ยากนัก ตั้งแต่เกล้ากระหม่อมมาเป็นจอมบริรักษ์ภักดี คํานิดหนึ่งก็
มิได้ว่ามัทรีให้อัปยศสู้ถนอมออมอดโอบอ้อมควรแลหรือทูลกระหม่อมจะให้ลูกนี้ยอมอยู่ในวังไม่สังเวช จะให้ละพระปิ่น
ปกเกศของลูกไปในกลางป่า คือใครจะปฏิบัติรักษาก็หามิได้จะให้ลูกนี้อยู่ในเวียงไชยไอศวรรย์พระองค์จงฟาดฟันให้เป็นผี
นั่นแหละเห็นว่ามัทรีจะไม่ได้ไปตามผัวจะจองจําทารกรรมตัวก็คงจะหลบลี้ ขอพระบารมีทูลกระหม่อมจอมพิภพเวียงไชย เป็น
กลดกั้นกันภัยในกลางป่า ผัวเมียก็จะก้มหน้ากราบถวายบังคมลาพากันไปอย่าทรงเป็นห่วงหน่วงหนักพระทัยถึงลูกเลย โอ้พระ
ทูลเกล้าเจ้าประคุณของลูกเอ่ย มัทรีนี้จะนานเห็น พระลูกเจ้าจะตายหรือจะเป็นไม่รู้ที่ ขอพระมิ่งโมลีจงอวยชัย จงประสาทพระพร
ให้แก่ข้ามัทรี แต่ในกาลครั้งเดียวนี้เถิด
ตมพฺรวิ มหาราชา ฯลฯ อญฺญมญฺญํ ปิยํ วทาติ
(10) ราชา สญฺชโย ปางเมื่อพระจอมนราธิบดินทร์ปิ่นนิกรประชาชนศรีสญชัย ได้สดับสาส์นสมเด็จพระมัทรีศรี
สะใภ้เธอทูลลา ในพระอุราเธอเร่าร้อนระริกระรัว จึงตรัสว่ามัทรีเอ่ย เจ้ารักผัวไม่เชื่อพ่อแล้วหนอพระลูกแก้วบิดาห้ามไม่ฟัง
แล้วก็ตามที เมื่อจะอยู่ในบุรีสิว่าไม่งามจะบุกป่าฝ่าหนามไปตามผัวมัทรีเอ่ย เจ้าไม่คิดถึงกายเสียดายตัวเจ้าบ้างเลย อนิจจาพระลูก
เดิน ขึ้น
เดิน
ขึ้น
กัณฑ์ทานกัณฑ์ http://www.mahachat.com/index.php/ka-3?tmpl=component&p...
5 of 7 26/5/2559 19:48

6. เอ่ย ฤๅเจ้าเห็นว่าวาสนาบิดานี้น้อยนัก จะเลี้ยงพระลูกรักนั้นลําเอียง เจ้าจึงจะบ่ายเบี่ยงเลี่ยงหลีกออกจากวัง ชะรอยเจ้าจะชิงชังฟัง
คําผัวจึงโกรธพ่อ มัทรีเอ่ย สุดที่จะงอนง้อพระลูกแก้วเจ้าจะไปให้ได้แล้วก็ตามทีพ่อไม่ว่า อิเมเต ทารกา พ่อจะขอแต่สอง
นัดดาดวงสวาทจะพาไปไยในหิมวาศให้เวทนา จงให้อยู่ในพาราจะได้สืบกษัตริย์พระพุทธิเจ้าข้า ฝ่าพระบาทตรัสห้ามมาทั้งนี้
ย่อมทรงพระปรานีพระเจ้าหลาน กลัวว่าจะต้องทุกข์ทรมานในหิมเวศพระเดชพระคุณทั้งนี้เป็นที่สุด ปิยปุตฺตกา นามพระพุทธิ
เจ้าข้า ขึ้นชื่อว่าบุตรเป็นที่สุดแสนเสน่หา ถึงจะชั่วช้าประการใดให้สามารถ เป็นหนามเสี้ยนเบียนบีฑาประชาราษฎร์ก็ควรแต่
ห้ามเฝ้า อันจะตัดจากลูกเต้านั้นไม่ขาด ถ้าเกล้ากระหม่อมเหมือนใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทก็คงจะตัดได้คล่องๆ ไม่รู้ฤาว่าช้าง
เผือกขาวผ่องต้องประสงค์จะสอยดาวสาวเดือนลงถวายได้แกล้งเสือกส่งจงใจให้ข้าศึก นี่หากว่าชาวเมืองเขาคิดลึกชวนกันทูล
ความพระองค์ขับพระเจ้าลูกเสียก็งามต้องตามที่ พระคุณเอ่ย อันสองราชกุมารนี้ไม่มีผิด จะพาลโกรธลูกกะจิริดกระไรได้ข้ามัท
รียังมีอาลัยเป็นล้นพ้น กว่าจะเลี้ยงได้แต่ละคนนี่แสนยาก ทูลกระหม่อมจะมาพรากไปจากอก ดังจะหยิบยกเอาดวงใจไปจากกาย
กระหม่อมฉันจะขอลาพาพระหลานหญิงชายไปไว้ชมเชย โอ้พระทูลเกล้าของพระลูกเอ่ย มัทรีนี้ไม่รู้เลยที่จะเอาอันใดมาอ้างอิง
เป็นลูกเต้าเล่าก็จริงแต่จนจิต อันสองกุมารนี้ไม่เป็นสิทธิ์แก่เกล้ากระหม่อมมัทรีนี้ไม่รู้ที่จะยินยอมยกถวาย จะสู้รับสารภาพตาย
ด้วยอาญา ขอแต่สองกุมารพาไปเป็นเพื่อนตัวอนึ่งจะวางใจข้างพระเจ้าผัวก็ใช่ที่ เกลือกว่าโรคาไข้สิ่งไรมี จะได้ใช้พ่อชาลีแม่กัณ
หา อมยาพ่นฝนยาทาตามประสาจน พระพุทธเจ้าข้า ใช่พระองค์จะไร้ญาติขาดคนเมื่อไรมี ลูกน้อยนิดหนึ่งเท่านี้จะทําอะไรได้ถึง
จะเลี้ยงไว้เวียงไชยก็คงจะขายพระบาทา สอนหล่อนก็ยากปากหล่อนก็กล้าระอาใจวาสุกรีฤๅจะไร้ซึ่งพิษเขี้ยวชาวเมืองก็จะโกรธ
เกรี้ยวพาโลไล่ขับให้อัประมาณ ขับพระเจ้าลูกแล้วสิมิหนํายังจะซํ้าพระหลานลงเป็นสอง จะเลื่องลือระบือก้องทุกคํ่าเช้า พระคุณ
เอ่ย ได้ตัดต้นโค่นเง่าแล้วจงทึ้งถอน จะอาลัยอาวรณ์ไปไยมี พระเจ้าหลานหรือจะดีกว่าโอรส แต่ลูกในไส้ยังคิดคดดูเวทนา โอ้
พ่อชาลีกัณหาของแม่เอ๋ย จะนั่งเฉยอยู่ไยเล่าฟังแม่ว่า จงบังคมพระอัยกาทูลลาเถิดจะได้ไปแม่กัณหาอย่าร้องไห้จะมัวหมอง พ่อ
ชาลีช่วยทูลแทนพระน้องทีเถิดสินะพ่อ จะเซ้าซี้รีรออยู่ว่าไร เจ้าจะยอมอยู่หรือแม่จะได้ไปจงชั่งใจให้จงดี พระลูกเอ่ย ไม่ควรคู่
กับบุรีแล้วนะพระลูกรัก อย่าใฝ่สูงให้เกินศักดิ์ใช่สุริยวงศ์โกกิลาหรือจะฝ่าเข้าฝูงหงส์ใช่พงศ์พันธุ์ พระลูกเอ่ย เอาแต่ป่าไม้
ไพรวันเป็นเรือนตาย จงสู้จนทนอายไปภายหน้า เห็นว่าจะดีกว่าอยู่ในพระพารา จงฟังคําแม่ว่านี้เถิด
(11) ราชา สญฺชโยปางเมื่อพระทูลกระหม่อมจอมนราธิบดีศรีสญชัย ได้สดับสาส์น พระมัทรีศรีสะใภ้ทูลพิไรรํ่า
ด้วยถ้อยคําอันเสียดสีสุดที่จะรําพัน ให้อํ้าอึ้งตึงตันพระทัยนัก แล้วเบือนพระพักตร์ไม่ทัศนา ขยับอุ้มพระนัดดาขึ้นวางตัก จุมพิต
พักตร์แล้วทรงพระกรรแสงไห้ ว่าโอ้สองทรามวัยของอัยกา เจ้าจะนิราศร้างพระพาราไปแรมไพร จะอดอยากลําบากใจ
ในกลางป่า สาลีนโมทนํภุตฺวา พระหลานเอ่ย เคยเสวยข้าวสาลีมีรสหอมพร้อมด้วยสูปพยัญชนะถ้วนถี่ พระพี่เลี้ยงนั่งชี้เชิญให้
ทั้งสองเสวย อนิจจาพระหลานเอ่ย จะไปเสวยแต่มูลมันอันขื่นขมพระหลานเอ่ย เคยบรรทมเหนือพระยี่ภู่พระอู่ทอง เหล่าพี่เลี้ยง
เคียงประคองขับกล่อมทุกเวลา รุกฺขมูลสฺมึ สยนฺตา ตั้งแต่นี้พระนัดดาเจ้าจะบรรทมใต้ร่มพฤกษาชาติ จะต้องนํ้าค้างเย็นกระเซ็น
สาดพระวรกาย กัณหาเอ่ย แม่เคยสรงกระแสสายในอ่างแก้วพี่เลี้ยงนั่งเป็นแถวถวายเครื่องสุคนธ์อันปนปรุง โอ้แต่นี้พ่อชาลีจะ
จูงมือแม่กัณหา ลงสระสรงซึ่งคงคาในท้องธารละหานหิน นํ้าก็เย็นเหม็นกลิ่นจอกกระจับบวรกายจะย่อยยับด้วยเหลือบยุง พระ
หลานเอ่ย ใครเลยจะบํารุงโบกปัดพัดกระพือในกลางป่า กาสิยานิ ปธาเรตฺวา เจ้าสิเคยทรงผ้ากาสิกพัสตร์พรรณราย ดอกดวง
เด่นกระจายด้วยลายทอง แต่นี้จะเอาใบไม้มากรองรองทรง จะระคายคันองค์ดูอนาถ กัณหาเอ่ย เคยประพาสในสวนศรี ชมสระ
โบกขรณีในสวนขวา หักฝักประทุมาอุบลบาน พร้อมด้วยเพื่อนกุมารตามอยู่สะพรั่ง พระหลานเอ่ย เคยเล่นในวังเสียงอึงมี่ ลาก
โคถึกมฤคีรูปปั้นอันบรรจง ใส่ล้อกลิ้งวิ่งวงแล้วทรงพระสรวล พรุ่งนี้เช้าเจ้าจะชวนกันเดินในดงดอน จะกรําฝนทนร้อนทุกเวลา
สงสารสองนัดดาดวงสมร เดินเหนื่อยหน่อยก็จะอ้อนให้แม่อุ้มจะร้องไห้ฟักฟูมในกลางทุ่ง เขาอุ้มเหนื่อยเขาก็จะจูงให้เจ้าเดิน
จะระหกระเหินแม่จะเดินยังนับย่าง บาทาเจ้าก็บอบบางแต่จะย่างก็ลุกล้มปู่นี้ปรารมภ์ดังเลือดตาจะหลั่งไหล พระหลานเอ่ย ปู่นี้จะ
ใคร่ได้เจ้าไว้เชยชมหม่อมแม่เจ้าเอาแต่คารมมาทานทัด ปู่เป็นกษัตริย์ตรัสแล้วไม่คืนได้ใช่ว่าอัยกาจะไม่รักใคร่เมื่อไรมี ตรัส
พลางจูบพระชาลีแก้วกัณหา แล้วยกพระนัดดาลงจากตัก เธอก็ซบพระพักตร์ลงทรงพระพิลาปพระอัสสุชลนัยน์ไหลอาบพระ
พักตรา มิใคร่จะดูหน้าพระหลานได้เธอก็ทรงพระกรรแสงไห้รํ่ารักสองกุมารา อยู่บนแท่นที่ไสยานั้นแล ฯ
(12) เวสฺสนฺตโร ราชา ปางเมื่อพระจอมมกุฎวิสุทธิพิเศษเวสสันดร อีกทั้งเอกองค์มหิศรสุนทรยอดกัญญาหญิง
คือพระวิมลมิ่งแม่มัทรี กับพระชาลีแก้วกัณหา ชวนกันกราบถวายบังคมลาพระบิตุเรศเสด็จยังนิเวศน์พระชนนี กษัตริย์ทั้งสี่
พระองค์ก็ทรงพระโศกา พระเวสสันดรเธอจึงทูลลา ว่าพระพุทธเจ้าข้า ข้าแต่พระจอมอิศราอันเรืองศรี พระชนนีของลูกแก้ว
ลูกจะทูลลาแล้วพระทูลกระหม่อมเคยถนอมลูกมาแต่เยาว์จนคุ้มใหญ่ หวังพระหฤทัยจะฝากผี โอ้พระชนนีของลูกแก้วนับวัน
ลูกจะไกลแล้วจากนิเวศน์วัง พระมารดาอยู่ข้างหลังจะประชวรโรคาไข้ถึงสู่สวรรค์ครรไลย ก็ที่ไหนจะได้ถวายพระเพลิงพระ
ชนนี ลูกจะบุกป่าพนาลีไปไกลเนตร ลูกจะทรงบรรพชาเพศบําเพ็ญผล จะแผ่เพิ่มเติมกุศลส่งมาทุกคํ่าเช้า โอ้พระปิ่นปกเกล้าของ
ลูกเอ่ย อย่าเศร้าเสียพระทัยเลยถึงลูกแก้วได้เลี้ยงลูกมาแล้วเอาแต่บุญเถิดนะพระทูลกระหม่อมทูลพลางเธอก็น้อมพระเศียรซบ
แทบพระบาทพระชนนี สมเด็จพระผุสดีพันปีหลวง เธอก็ค่อนพระทรวงทรงพระโศกา จึงตรัสว่าโอ้อย่าอาวรณ์ พ่อ
เดิน
ขึ้น
เดิน
ขึ้น
เดิน ขึ้น
กัณฑ์ทานกัณฑ์ http://www.mahachat.com/index.php/ka-3?tmpl=component&p...
6 of 7 26/5/2559 19:48

7. เวสสันดรของแม่เอ่ย อย่าท้อแท้พระทัยเลยฟังแม่ว่า ชะรอยว่ากรรมได้ทํามาแต่ก่อนแล้วพระลูกแก้วจึงมาจากพระชนนี พระลูก
เอ่ย อุตส่าห์ถนอมเลี้ยงพ่อชาลีแม่กัณหาอย่าให้อนาทร ยามแดดลมระงมร้อน อย่าพาลูกอ่อนเดินจะเจ็บไข้เย็นยํ่าคํ่าอย่าไปจง
หยุดหย่อน ผลัดกันนั่งนอนรักษาลูกอย่าละเลย อนิจจาพระหลานเอ่ยไม่เคยยาก จะมาได้ความลําบากแต่น้อยๆ ดังว่าเลือดตาย่า
จะหยดย้อยลงลามไหล พระหลานเอ่ย ยังน้อยนักทรามรักใคร่ไม่วายนมย่านี้เคยได้เชยชมทั้งสองศรี จะจากอกอัยกีไปสู่ป่า กัณ
หาเอ่ย เงยหน้าเถิดนะย่าจะสอน เจ้าอย่าอ้อนไปนะเขาจะตี พ่อชาลีอย่าเย้าน้องให้ร้องไห้ อปฺปมตฺตา พ่อเอ่ย อย่าได้ประมาทใจ
จงทรงพรตตามวิสัยเพศบรรพชา แม่มัทรีจะศรัทธาบวชด้วยผัวหรือพระลูกแก้วเออก็ดีแล้วพระลูกรัก อุตส่าห์สามิภักดิ์ตาม
ประเพณี จะได้เป็นสวัสดีศรีศุภสถาผล เจ้าจงเจริญพระชนม์ทุกคืนวัน อุตส่าห์ปกป้องครองกันอย่าฉันทา จงปราศจาก
โรคาสถาวร พระพรนี้แม่ให้จงประสิทธิ์ทั้งสี่กษัตริย์จงเป็นสุขสโมสรโสมนัสทุกเวลา ในประเทศราวป่านั้นแล
(13) จตฺตาโร ขตฺติยาปางเมื่อกษัตริย์ทั้งสี่พระองค์ทรงพระโศกา ตั้งแต่เวลาปฐมยามเสวยความเวทนา จนเวลา
อรุณรังสีทิพากร ฝ่ายพระเวสสันดรจอมกษัตริย์จึงตรัสสั่งชาวพนักงาน ให้เบิกอลังการแก้วแหวนอันสุกสด บรรทุกใส่ในราช
รถแก้วแล้วให้ประทับกับเกยมาศสมเด็จพระบาทบรมบพิตรพิชิตโมลี ชวนกษัตริย์ทั้งสามพระองค์เข้าสู่ที่สรงเสร็จสรรพ ทรง
พระภูษาอาภรณ์ทาบทับประดับเพชรพรรณราย ส่องพระฉายผัดพระพักตราทรงมหามงกุฎจับพระขรรคาวุธถือธนูคู่พระหัตถ์ สี่
กษัตริย์เสด็จดําเนินลงจากพระตําหนักจันทน์
ฝ่ายนางบริรักษ์นักสนมกํานัลพระญาติประยูรวงศ์ตามส่งเสด็จบ้างก็เดินเช็ดนํ้าตา พากันโศกเศร้าโศกาให้อาวรณ์
สมเด็จพระเวสสันดรทรงผินพระพักตร์มาตรัสสั่ง ว่า อามนฺต โข ตํเราขอบใจท่านทั้งปวง อย่าเป็นห่วงไห้สะอื้น ชวนกันกลับ
คืนเข้าตําหนักจันทน์อันบรรจง เราขอฝากพระบิตุราชมาตุรงค์ทั้งสองศรี สั่งแล้วกษัตริย์ทั้งสี่พระองค์ขึ้นทรงราชรถทอง ฝ่าย
สินธพเรืองรองผยองย่างอย่างพยศชักราชรถออกจากทวารวัง เสียงกงกําก็กึงกังดังก้อง ดังจะเลื่อนลอยล่องด้วยกําลังม้า ฝูง
สหชาตโยธาถวายบังคมบรมจักราธิราช มนตรีสี่อํามาตย์ราชนิกูลส่งเสด็จทุกกระทรวง เหล่ายาจกนั่งตามถนนหลวงเนืองแน่น
ท้าวเธอโปรยแก้วแหวนให้เป็นทานทุกถ้วนหน้า จึงสั่งสหชาตโยธาให้กลับคืนเข้าพระนคร สมเด็จพระเวสสันดรบวรนราธิเบศร์
จะใคร่ทอดพระเนตรสั่งพระพารา ฝ่ายอัสดรมิ่งม้าก็กลับหน้าพิชัยราชรถต่อพระบุรี ด้วยเดชะพระบารมีบรมโพธิสัตว์หน่อพระ
ชินสีห์จึงตรัส ว่าดูกรเจ้ามัทรี อุตฺตโมวาโส พระน้องเอ่ย จงดูที่สถิตแห่งสมเด็จพระบิตุรงค์มาตุราช เสียดายเอ่ย แต่ปรางมาศ
ปราสาทสุวรรณอันสดสุก จตุรมุขประดับดวงมณีรัตน์ชัชวาล รูปครุฑตระหง่านทะยานเหยียบวาสุกรีทั้งสี่ทิศเสียดายเอ่ย แต่พระ
ที่นั่งรังสฤษฏ์สูงอันรุ่งเรือง เราเคยนั่งแขกเมืองหมอบถวายบังคมคัล เสียดายเอ่ย แต่เรือนจันทน์พรรณราย ตั้งแต่นี้จะห่างหายไป
แลลับพระพาราเจ้าเอ่ย ที่ไหนเลยเราจะได้กลับมาแลเห็น จะไปเหงาเงียบเยียบเย็นอยู่ป่าชัฏ ท้าวเธอตรัสแล้วก็ชักพิชัยรถแก้วหัน
กลับมากลางทาง
จตฺตาโร พฺราหฺมณา ยังมีพราหมณ์ชราร่างสี่คนวิ่งตามมา ร้องทูลขออัสสวราม้ามรกต ท้าวเธอก็เปลื้องจากราชรถ
ให้เป็นทาน งอนแอกรถก็บันดาลไม่ตกลง ฝ่ายเทพเจ้าทั้งสี่พระองค์ทรงกําลัง นฤมิตเป็นละมั่งทองเข้ารองแอกแบกรถไว้
ยังมีพราหมณ์เข็ญใจผู้หนึ่ง ครั้นมาถึงทูลขอรถแก้วท้าวเธอก็มอบให้หมดทุกสิ่งของ เทพเจ้าละมั่งทองก็อันตรธาน
หน่อพระพิชิตมารจึงตรัสว่า ดูกรเจ้ามัทรี พี่จะอุ้มบุตราพ่อชาลี เจ้าจงอุ้มบุตรีแก้วกัณหา ลหุกา ฝ่ายจะเบากว่าพ่อชาลี กษัตริย์
ทั้งสี่ก็ทรงโสมนัสสา พากันเสด็จดําเนินมา ตามสถลมรรคานั้นแล
ทานกณฺฑํ นิฏฺฐิตํฯ
ประดับด้วยพระคาถา ๒๐๙ พระคาถา
เอวํก็มีด้วยประการดังนี้แล ฯ
(ปี่พาทย์ทําเพลงพระยาโศก)
เดิน
ขึ้น
เดิน
ขึ้น
เดิน
ขึ้น
กัณฑ์ทานกัณฑ์ http://www.mahachat.com/index.php/ka-3?tmpl=component&p...
7 of 7 26/5/2559 19:48