Download to read offline
Uploaded byOnlearn
ΕΛΠ 21 - Ιστοριογραφία - Ηρόδοτος - Σημειώσεις
ΕΛΠ 21 - Ιστοριογραφία - Ηρόδοτος - Σημειώσεις - onlearn.gr
More Related Content
Similar to ΕΛΠ 21 - Ιστοριογραφία - Ηρόδοτος - Σημειώσεις
ΕΛΠ 21 - Ιστοριογραφία - Ηρόδοτος - Σημειώσεις
- 1. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΕΣ ΚΑΙ ΦΥΛΛΑΔΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο Ηρόδοτος αποτιμά θετικά την παραδοσιακή ποίηση (Όμηρο και Ησίοδο), αλλά αμφισβητεί σιωπηρά την ιστορική αξία των επών και περιορίζει το πεδίο μέσα στο οποίο τα συγκεκριμένα έργα μπορούν να γίνουν αντικείμενα κριτικής. Γενικότερα από τη στιγμή που τα αξιομνημόνευτα γεγονότα άρχισαν να καταγράφονται, άνοιξε ο δρόμος για τον έλεγχο των πληροφοριών, λόγω συνειδητοποίησης της ανάγκης για εξασφάλιση αντικειμενικής πληροφόρησης. Στα μέσα του 5ου αιώνα ο Ηρόδοτος παράλληλα με την εκδήλωση του ενδιαφέροντός του για τη γεωγραφία και την εθνογραφία, εκδηλώνει ενδιαφέρον για τον εντοπισμό της ιστορικής αιτιότητας. Μία γενιά μετά ο Θουκυδίδης θέτει τον άνθρωπο στο κέντρο της ιστορίας του και με τις ήδη ανεπτυγμένες στην εποχή του τεχνικές της λογικής επιχειρηματολογίας προσπαθεί να
- 2. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr προσεγγίσει την ιστορική α λ ή θ ε ι α . Μ ε τ ο έ ρ γ ο τ ο υ μ π α ί ν ο υ ν ο ι β ά σ ε ι ς γ ι α μ ι α ι σ τ ο ρ ί α προσηλωμένη στις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις. Ο συν εχιστής του , ο Ξενοφών ασχολήθηκε με την ιστορία αλλά παράλληλα και με θέματα φιλοσοφικά και πρακτικά. Κατά τον Ηρόδοτο, η ιστοριογραφία δεν είναι απλώς καταγραφή γεγονότων, όπως τα αντιμετώπισε ο ιστορικός. Έχει τη δύναμη να διαμορφώνει συνειδήσεις. Μέσα από το έργο του προβάλλεται η κοινή συνείδηση της ελληνικότητας (ορίζεται με βάση την κοινή λατρεία, την κοινή γλώσσα και την κοινή καταγωγή) που κατακτήθηκε μέσα από μια μεγάλη ιστορική πρόκληση (τους περσικούς πολέμους) και αποτέλεσε πλέον κεντρικό άξονα της ιστορικής σκέψης των Ελλήνων. ΕΝΟΤΗΤΑ 13.1 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΛΟΓΟΓΡΑΦΟΙ 3. Τι είναι οι λογογράφοι (Εκαταίος ο Μιλήσιος) Ιωνία : ξεκινά η ανάπτυξη του έντεχνου πεζού λόγου, το 500 εμφανίζονται οι λογογράφοι, που:
- 3. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr 1.καταγράφουν τη μυθολογική και ιστορική παράδοση, 2.διεξάγουν και γεωγραφικές και εθνογραφικές έρευνες. Εκαταίος ο Μιλήσιος : Ο πρώτος λογογράφος σε ιωνική διάλεκτο. Συνέγραψε το έργο: Γης περίοδος και τις Γενεαλογίες .Τ α α ποσπάσμα τα α πό τ ο έρ γο τ ου δείχνου ν κρ ιτ ική διά θεση απέναντι στις δοξασίες των συγχρόνων του. Άλλοι λογογράφοι που ασχολήθηκαν με γενεαλογίες: ο Φερεκύδης από την Αθήνα. Τοπική ιστορία 1.χρονογραφία 2.εξιστόρησης ίδρυσης πόλεων, Χά ρων ο Λα μψα κηνός για τη Λάμψακο, Κάδμος για τη Μίλητο, ο Ίων ο Χίος και ο Ελλάνικος ο Λέσβιος για τη Χίο. Εθνογραφία: Δαμάστης από το Σίγειο, Περσική ιστορία: Δ ι ο ν ύ σ ι ο ς α π ό τ η Μ ί λ η τ ο , Χ ά ρ ω ν ο Λαμψακηνός και Ελλάνικος ο Λέσβιος, Λυδική ιστορία : Ξάνθος ο Λυδός. Αναπτύχθηκε έντονο ενδιαφέρον των Ελλήνων του 5ου αι. 1.για το παρελθόν τους και τους γειτονικούς λαούς,
- 4. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr 2.οι μυθικές παραδόσεις συνυπάρχουν με την ιστορία, 3.αλλά ευδιάκριτο συχνά και ένα κριτικό πνεύμα που προετοιμάζει την αυτονόμηση της ιστοριογραφίας από τον κόσμο του μύθου. Το ύφος των λογογράφων είναι συνήθως παρατακτικό, ανεπιτήδευτο, σαν προφορική αφήγηση. ΕΝΟΤΗΤΑ 13.2. ΗΡΟΔΟΤΟΣ 13.2.1 Βίος και έργο του Ηροδότου (περ. 485-420) Καταγόταν από τη Αλικαρνασσό, δωρική πόλη της Καρίας, ταξίδεψε πολύ και θεωρείται πιθανό ότι πέρασε σημαντικό μέρος της ζωής του στην Αθήνα, όπου συνδέθηκε με τον Περικλή και τον κύκλο του και με τον Σοφοκλή. Στο έργο του προβάλλεται η Αθήνα κατά τη διάρκεια των Περσικών Πολέμων και το γένος των Αλκμαιωνιδών, απ’ όπου καταγόταν οΠερικλής. Το έργο του Ηρόδοτου: η ιστορία των Περσικών Πολέμων σε 9 βιβλία, είναι το αρχαιότερο σωζόμενο έργο της αρχαίας ελληνικής ιστοριογραφίας
- 5. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr Έχει γραφτεί σε ιωνική διάλεκτο και πρέπει να κυκλοφόρησε στην οριστική του μορφή γύρω στο 425. Πρ όκειτα ι για « παρουσίαση έρευνας (ιστορίης απόδεξις , ό π ω ς αναφέρει ο συγγραφέας στο προοίμιο) και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Διαπιστώνονται επιρροές από τους λογογράφους: ενδιαφέρον για επιτεύγματα Ελλήνων και βαρβάρων απότα έπητουΟμήρου: α) μέριμνα να μη «σβήσουν άδοξα» τα επιτεύγματα που περιγράφει (Όμηρος «κλέα ανδρών») και β)κεντρικό θέμα ο πόλεμος από την ποίηση του 5ου αιώνα: διακρίνεται έντονος προβληματισμός για το νόημα των ανθρώπινων πράξεων, διάθεση να φωτισθούν τα κίνητρα και οι προθέσεις των ανθρώπων, αναζήτηση ευθύνης και αναγκαιότητας πίσω από την ανθρώπινη μοίρα και την ιστορία. Αντίστροφα και στο έργο του Σοφοκλή εντοπίζονται χωρία που προϋποθέτουν εξοικείωση με τον Ηρόδοτο. 13.2.2 Περιεχόμενο και σύνθεση του έργου
- 6. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr Ο Ηρόδοτος υποσχόταν στο προοίμιο του έργου του να παρουσιάσει τις αιτίες της σύγκρουσης Ελλήνων και βαρβάρων. Αρχικά παραθέτει τις μυθικές εκδοχές, από τις οποίες αποστασιοποιείται και δηλώνει ότι θα μιλήσει μόνο για περιόδους/εποχές που μπορεί να εξετάσει και για τις οποίες υπάρχει δυνατότητα γνώσης και μελέτης , δηλαδή θα περιοριστεί στην έκθεση της ιστορίας της ανθρωπηίης γενεής. Για να μιλήσει για την α ντ ιπαρ ά θεση Ελλήν ων κα ι βα ρ βάρων , π αρ ουσιά ζει π ρ ώτα την ιστορία του λυ δικού βα σιλείου , με τ ην π ροϊστ ορ ία της σύ γκρ ου σης Λυ δών -Περ σών , ανα φέρ ετ α ι στ ην προϊστορία κι αυτής της σύγκρουσης, με τη γέννηση του Κύρου, την άνοδο του στο θρόνο και τα γεγονότα της βασιλείας του. Η τεχνικήτηςαναδρομικής κάλυψηςτων θεμάτων που θίγονται είναι χαρακτηριστική για τον Ηρόδοτο. Στη συνέχεια η περσική ιστορία (συνεχείς επεκτάσεις με κορύφωση την εκστρατεία του Ξέρξη κατά της Ελλάδας το 480/79) αποτελεί τον άξονα που συνέχει το έργο. Ο Ηρόδοτος εστιάζει την αφήγηση πότε στο ένα, πότε στο άλλο στρατόπεδο, αντιπαραθέτοντας τους λόγους των
- 7. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr πρωταγωνιστών, απευθύνεται σε ένα πανελλήνιο ακροατήριο και καυτηριάζει το μηδισμό πόλεων και οικογενειών. Είναι πολύ συχνές στο έργο του οι παρεκβάσεις (για τη χώρα των Λυδών, τους κατοίκους, τα έθιμα, τον πολιτισμό τους = λυδικός λόγος αλλά και για άλλους λαούς που συγκρούστηκαν με τους Πέρσες, π.χ. Αιθιοπείς, Σκύθες,...). Ανατρέχει επίσης σε θέματα του παρελθόντος, σε ελληνικές πόλεις (κυρίως Αθήνα και Σπάρτη). Οι πηγές του: αυτοψία και επιτόπου συγκέντρωση στοιχείων από προφορικές μαρτυρίες, ενίοτε και γραπτές πηγές. Η σημαντική εξάρτηση του Ηρόδοτου από προφορικές μαρτυρίες ευθύνεται για ορισμένα παραμυθικά και αναξιόπιστα στοιχεία, κυρίως σχετικά με τους βαρβαρικούς πολιτισμούς. Βασική του αρχή: να παραθέτει όλα όσα του έχουν λεχθεί, ακόμα και αντιφατικές μεταξύ τους εκδοχές. Αποφεύγει γενικά τις αντιφάσεις και εκφράζει συχνά αμφιβολίες για ορισμένες υπερβολικές πληροφορίες. Σύνθεσητουέργουτου: δύο εκδοχές
- 8. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr 1η εκδοχή: Οι παρεκβάσεις που διακόπτουν την ευθύγραμμη εξιστόρηση των γεγονότων αποτελούν ίσως το κατάλοιπο πρώιμης απασχόλησης του συγγραφέα με θέματα που απασχολούσαν τους λογογράφους και εντάχθηκαν στο ενιαίο έργο για τους περσικούς πολέμους αργότερα. 2η εκδοχή, πιο πιθανή: το έργο έχει ενιαίο σχέδιο, με συνειρμική α λλά όχι αυ θα ίρ ετ η λογική, α ντ αν α κλά ένα ν αρ χαϊκό τ ρόπ ο παρατακτικής σύνθεσης με λογικούς αλλά χαλαρούς δεσμούς, μια προσπάθεια για συνδυασμό των ενδιαφερόντων της λογογραφικής παράδοσης με την παρουσίαση της πρόσφατης πολιτικής και στρατιωτικής ιστορίας. Τα πρότυπα του: για την παρουσίαση και ερμηνεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς πρέπει να αναζητηθούν στη λογοτεχνία, όπως φαίνεται από τις νουβέλες του. Νουβέλες : αυτοτελείς αφηγήσεις περιορισμένης έκτασης, με έντονη δραματικότητα, όπου παρουσιάζονται οι ανθρώπινοι χαρακτήρες αντιμέτωποι με τα πάθη τους, οι παράγοντες
- 9. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr που καθορίζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά και η ιστορική παρουσίαση των γεγονότων. 13.2.3 Η σκέψη του Ηροδότου Ο Η ρ ό δ ο τ ο ς χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ σ ε σ υ χ ν ά έ ν α σχήμα παράλληλης αιτιολόγησης των γεγονότων: Π.χ. Η πτώση του Κροίσου οφείλεται: 1. στην κληρονομική ενοχή που βαραίνει τη δυναστεία, 2.στη λανθασμένη εκτίμηση του Κροίσου για την ερμηνεία ενός χρησμού και 3.στην επεκτατική του φιλοδοξία. Η έχθρα Ελλήνων-βαρβάρων οφείλεται και στον Κροίσο και στην α π ο σ τ ο λ ή α θ η ν α ϊ κ ώ ν π λ ο ί ω ν γ ι α σ υ ν δ ρ ο μ ή τ ω ν Ι ώ ν ω ν π ο υ επαναστάτησαν. Θεμελιώδης έννοια στην κοσμοθεωρία του Ηρόδοτου: η έννοια της τάξης που πηγάζει από το θεό, ο οποίος εγγυάται και τη διατήρησή της. Κάθε υπέρβαση του μέτρου τιμωρείται με εφαρμογή της θείας δικαιοσύνης που αποκαθιστά την ανθρώπινη ισορροπία.
- 10. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr Έτσι η ανθρώπινη ιστορία ακολουθεί μια κυκλική πορεία ακμής και παρακμής. Αυτές οι απόψεις αντανακλούν την παράδοση της ελληνικής σκέψης που ανάγεται στον Όμηρο και την ιωνική φιλοσοφία. Στο έργο του Ηρόδοτου οι συγκεκριμένες απόψεις εκφράζονται με σαφήνεια από το Σόλωνα στον περίφημο διάλογο με τον Κροίσο. Για τον Ηρόδοτο χαρακτηριστικό των Ελλήνων είναι η πενία που ευνοεί την πνευματική εγρήγορση και την ευρηματικότητα, ενώ ο πλούτος και η χλιδή προσιδιάζουν στους ανατολίτες και ευνοούν την αποχαύνωση. Η θεϊκή βούληση εκφρά ζετα ι μέσα α πό όν ειρ α , χρησμού ς και προφητείες, τις οποίες οι άνθρωποι δεν ερμηνεύουν πάντα σωστά. Το θεολογικό υπόβαθρο της κοσμοθεωρίας του Ηρόδοτου αποτελεί το ενιαίο πλαίσιο για την ανάλυση της ιστορίας Ελλήνων και βαρβάρων. Η υποταγή όλων στην κοινή μοίρα, που ακολουθεί τις επιταγές μιας παγκόσμιας τάξης,
- 11. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr αποτελεί ενοποιό παράγοντα από ανθρωπολογική και ιστορική άποψη. Κοινή θεολογική και ανθρωπολογική βάση: Ο Ηρόδοτος ενδιαφέρεται γ ι α τ ο υ ς β α ρ β α ρ ι κ ο ύ ς π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ ς , δ ε δ ι σ τ ά ζ ε ι ν α ε ξ ά ρ ε ι τ α επιτεύγματα τους και ενίοτε διαπιστώνει την ευκαιριακή υπεροχή των βαρβάρων έναντι των Ελλήνων. Ο ρ ι ο θ ε τ ε ί τ ο υ ς δ ύ ο κ ό σ μ ο υ ς : ε λ λ η ν ι κ ό κ α ι β α ρ β α ρ ι κ ό , σχηματοποιώντας με στερεότυπο τρόπο το δεύτερο, φτάνοντας στα όρια του παράδοξου. Ο ι Έ λ λ η ν ε ς χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ο ν τ α ι α π ό : ελευ θερ ία , α νδρ εία κα ι επινοητικότητα. Οι βάρβαροι του Ηροδότου ρέπουν προς: την τρυφή, τη δουλεία και τη δουλικότητα, τη μαλθακότητα και την πνευματική αδράνεια. Αξίατουέργουτου:
- 12. Eμμανουήλ Μπενάκη 76,Αθήνα Τ.Κ. 10681 Τηλ:2121069039 Φαξ:2110123481 email:info@onlearn.gr www.onlearn.gr Το έργο του Ηρόδοτου υποτιμήθηκε κατά καιρούς λόγω της φα ινομεν ικής αφέλεια ς τ ου ύφου ς κα ι τ ης αφήγησης, της θεματικής ποικιλίας του έργου του, τις συχνές μεταφυσικές ερμηνείες των γεγονότων. Όμως έχει διαπιστωθεί ότι αρκετές πληροφορίες που διασώζονται είναι ορθές. Πρέπει να αναγνωρισθούν η επιβλητικότητα της σύνθεσης του έργου του, η πνευματική του ενότητα, η ευαισθησία που δείχνει ο συγγραφέας στις νέες εξελίξεις Π.χ. η αποφασιστικότητα και η αυταπάρνηση των Αθηναίων απέναντι στην περσική απειλή στηρίζεται στο δημοκρατικό σύστημα της Αθήνας, που καλλιεργεί υπευθυνότητα στους πολίτες και προσήλωση στο ιδανικό της ελευθερίας.